Actualisatie Woonzorgvisie Wijchen 2025 - 2030 (4)

Inhoudsopgave Voorwoord ......................................................................................................................................................................................... 3 1. Inleiding ......................................................................................................................................................................................... 4 2. Gemeenschappelijk ......................................................................................................................................................................... 11 3. Wonen en zorg ouderen .................................................................................................................................................................. 14 4. Wonen en zorg aandachtsgroepen .................................................................................................................................................... 18 5. Vitale wijken .................................................................................................................................................................................. 24 Bijlage 1: Landelijke, regionale en lokale context ...................................................................................................................................

30 Bijlage 2: Afwegingskader nieuwe woonzorginitiatieven .......................................................................................................................... 33 Bijlage 3: Aanbodinventarisatie ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…………………………….44

Voorwoord

vinden. Een plek waar je zelfstandig en prettig kunt wonen, met ondersteuning als dat nodig is.

In de gemeente Wijchen wordt veel gebouwd. In wijken zoals Huurlingsedam, Wijchen West, tussen het Kasteel en Wijchens Meer en in de kleine kernen staan of komen nieuwe woningen. Maar we bouwen niet zomaar. We bouwen woningen die passen bij wat onze inwoners nodig hebben — nu én in de toekomst.

In de gemeente Wijchen zetten we ons met zorg en aandacht in voor onze eigen inwoners, in het bijzonder voor kwetsbare mensen en ouderen die ondersteuning nodig hebben. Tegelijkertijd nemen we ook verantwoordelijkheid voor de bredere regionale zorgbehoefte. We geven ook ruimte aan kwetsbare mensen en ouderen van buiten onze gemeente, omdat we geloven in samenwerking binnen de woonregio.

Iedereen woont anders. Sommige mensen willen graag in een rustige buurt wonen, anderen juist dichtbij voorzieningen. Er zijn alleenstaanden, jonge gezinnen, ouderen en mensen die zorg of hulp nodig hebben. Ook zijn er mensen die weer zelfstandig gaan wonen na een periode van begeleiding. En steeds meer mensen willen graag langer thuis blijven wonen, ook als ze zorg nodig hebben.

We willen dat iedereen zich thuis voelt in Wijchen en de omliggende dorpen. Of je nu jong bent of oud, gezond of kwetsbaar, met of zonder zorgvraag. Samen bouwen we aan een gemeente waar iedereen mee kan doen en zich gezien voelt.

Wonen gaat dus niet alleen over een huis. Het gaat ook over prettig leven, mee kunnen doen in de buurt, en je welkom voelen. Daarom is het belangrijk dat wonen, welzijn en zorg goed op elkaar aansluiten. Deze nieuwe Woonzorgvisie helpt ons om duurzame en zorgvuldige keuzes te maken. We kijken naar wat mensen nodig hebben om goed te kunnen wonen. Dat doen we niet alleen. We werken samen met onze inwoners, vrijwilligers, welzijnsorganisaties, zorgorganisaties, woningcorporaties en vastgoedontwikkelaars. Samen zorgen we ervoor dat iedereen in de gemeente Wijchen een passende plek kan

Bea Schouten Wethouder Zorg

3

Geert Gerrits Wethouder Wonen

1. Inleiding

plaats in het najaar 2025. De inwerkingtreding van de betreffende wetgeving staat momenteel gepland voor uiterlijk 1 juli 2026. In aanloop naar deze datum zullen de beleidsmatige consequenties op regionaal niveau worden geïnventariseerd en afgestemd. Onderdeel van dit wetsvoorstel is dat gemeenten een volkshuisvestingsprogramma opstellen, met als bouwsteen een woonzorgvisie. Daarnaast helpt het actualiseren van de woonzorgvisie de gemeente om positie te bepalen in het regionale krachtenveld, waar ook wordt gewerkt aan afspraken over het huisvesten van mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag. Zo ligt er in de Groene Metropoolregio het Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen 2024.

1.1 Waarom een geactualiseerde woonzorgvisie? Voor u ligt de geactualiseerde visie op wonen, welzijn en zorg van de gemeente Wijchen. Hiermee spelen we adequaat in op ontwikkelingen als vergrijzing, langer en weer zelfstandig wonen van mensen met een ondersteunings- of zorgbehoefte, personele krapte in de zorg en minder zorg in instellingen (en dus meer ambulant). We baseren ons hierbij op eerder vastgesteld beleid van zowel het fysiek als sociaal domein.1 De gemeente sorteert hiermee ook voor op het nieuwe rijksbeleid, waarin alle gemeenten verplicht zullen worden om een dergelijk document op te stellen. Het wetsvoorstel Versterking regie op de volkshuisvesting (Wvrv; hierna Wet Regie) is in juli 2025 aangenomen door de Tweede Kamer2. De behandeling in de Eerste Kamer vindt

De woonzorgvisie 2025-2030 geeft aan hoe we als gemeente om willen gaan met de huisvestings- en zorgopgave. Het gaat om langer en weer thuis wonen voor mensen met een ondersteunings- of zorgvraag. Hierbij streven we naar passende woonruimte, met de juiste zorg in een woonomgeving die hierop aansluit. We signaleren een groeiende en veranderende vraag naar woonruimte vanuit ouderen en aandachtsgroepen en willen hier bij aankomende woningbouwprojecten op een goede manier op kunnen inspelen (Woonzorgvisie Wijchen 2021-2025).

Zoals de Woonzorgvisie Wijchen 2021-2025, de Woonvisie Wijchen 2024-2028 en het Beleidsplan voor Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028. Relevante beleidsdocumenten worden later in deze visie uitgewerkt. 2 In de loop van de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel zijn recente wijzigingen aangebracht, met gevolgen voor de urgentiecriteria bij toewijzing van sociale huurwoningen: • De Tweede Kamer heeft een amendement aangenomen dat de landelijke verplichting voor het toekennen van urgentie aan statushouders schrapt. Dit betekent dat statushouders als groep niet langer tot de landelijke urgentiegroepen behoren die voorrang krijgen bij de toewijzing van sociale huurwoningen. Bovendien mogen gemeenten ook op lokaal niveau geen urgentie meer verlenen aan statushouders. • Er wordt een nieuwe landelijke urgentiegroep toegevoegd voor dakloze huishoudens met minderjarige kinderen. Zij krijgen voortaan expliciet voorrang bij de huisvesting in sociale 1

huurwoningen. Dit is een verbreding van het eerdere urgentiebeleid en een reactie op maatschappelijke zorgen over daklozen met kinderen.

4

De komende jaren vergrijst gemeente Wijchen enorm: de verwachting is dat het aantal “oudere” ouderen (85+ jaar) verdubbelt van zo’n 1.000 nu naar 2.050 in 2040. Ook stijgt het aantal mensen met dementie in de gemeente van zo’n 740 in 2023 naar 1.300 in 2040 (+76%)3. Zij wonen steeds langer zelfstandig. Daarnaast hebben nieuwe generaties ouderen meer behoefte aan vernieuwende woonconcepten, zoals gemengd wonen gericht op community building/ gemeenschapsvorming. Bovendien denken zij vaak bewuster na over het prettig wonen in de (zorg)toekomst, juist wanneer zij nog vitaal zijn. Ook heeft een deel van de mensen die behoren tot aandachtsgroepen behoefte aan zo zelfstandig mogelijk wonen in de wijk.

wonen-welzijn-zorg. Dit komt terug in de volgende Nationale programma’s: Wonen, ondersteuning en zorg voor ouderen (WOZO), ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Wonen en zorg voor ouderen, ministeries van VWS en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Een thuis voor iedereen, ministeries van BZK, VWS, Justitie en Veiligheid (JenV), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). In het wetsvoorstel Versterking regie op de volkshuisvesting worden de maatregelen en doelen uit de programma’s Een thuis voor iedereen en Wonen en zorg voor ouderen opgenomen. De officiële ingangsdatum is nog onzeker, maar staat voorlopig op 1 januari 2026. Gemeenten zijn na ingang van de wet verplicht een woonzorgvisie – als onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma – op te stellen waarin ze aangeven hoe ze invulling willen geven aan de vraag naar woonruimte vanuit ouderen, aan de verschillende aandachtsgroepen en aan de zorg en ondersteuning die daarvoor nodig is.

De woonzorgvisie 2025-2030 is een vervolg op de woonzorgvisie 2021-2025. De koers van de woonzorgvisie 2021-2025 houden we vast. We sturen op nieuwe ontwikkelingen waar dat nodig is. 1.2 Landelijke, regionale en gemeentelijke kaders Landelijk Maatschappelijke veranderingen zijn ook geagendeerd in het landelijke beleid. De Rijksoverheid heeft in de afgelopen jaren een meer sturende rol aangenomen als het gaat om 3

Alzheimer Nederland: Aantal mensen met dementie per gemeente

5

De Wet Regie benoemt de volgende aandachtsgroepen voor het gemeentelijk woonbeleid:  Ouderen  Mensen die verplicht in aanmerking komen voor urgentie (zie hieronder voor een toelichting)  Personen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking  (Dreigend) dak- en thuislozen  Arbeidsmigranten  Studenten  Woonwagenbewoners

Voor deze urgente aandachtsgroepen worden gemeenten verplicht gesteld om een urgentieverordening vast te stellen. Deze verordening borgt dat bij woningtoewijzing de wettelijk verplichte urgente aandachtsgroepen voorrang krijgen bij de toewijzing van woningen. Naast de wettelijk verplichte urgentiecategorieën zijn gemeenten vrij om ook andere groepen als urgent aan te merken. De aandachtsgroepen die niet direct een zorgvraag hebben (arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en studenten) worden niet meegenomen in deze geactualiseerde woonzorgvisie. De gemeente wil met de woonzorgvisie focussen op de groepen die een aan wonen gerelateerde ondersteunings- of zorgvraag hebben. Daarom vallen deze doelgroepen buiten de scope van de woonzorgvisie. Bovendien zijn arbeidsmigranten en woonwagenbewoners al opgenomen in de woonvisie en wordt hier specifiek beleid voor ontwikkeld.

Een deel van deze mensen moet, volgens de Wet Regie, in aanmerking komen voor urgentie voor een sociale huurwoning. Dat gaat om de volgende groepen:  Uitstromers uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang  Uitstromers uit de vrouwenopvang en slachtoffers van mensenhandel  Uitstromers uit jeugdzorg met verblijf  Uitstromers uit detentie  Medisch urgenten  Mantelzorgers en mantelzorgontvangers  Uitstappende sekswerkers  Statushouders (houders van een verblijfsvergunning)2  Dakloze huishoudens met minderjarige kinderen2

Regionaal Het tekort aan passende sociale huurwoningen voor aandachtsgroepen en de veranderingen in de zorg, vragen naast een lokale aanpak om een regionale gezamenlijke aanpak. De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) is sinds 2023 koplopersregio van het programma Een thuis voor iedereen.

6

De gemeenten in de regio hebben samen met de woningcorporaties, zorgen welzijnspartijen en bewonersorganisaties het Regionaal afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen GMR 2024 opgesteld om tot een evenwichtige verdeling van aandachtsgroepen te komen met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Meer hierover is te lezen in de paragraaf Huisvestings- en toewijzingsopgave aandachtsgroepen op de pagina’s 17-19.

overstijgende samenwerking tussen de gemeente, zorgorganisaties, welzijnsorganisaties en woningcorporaties noodzakelijk.  Langer zelfstandig thuis wonen Langer zelfstandig thuis wonen heeft prioriteit. In het woningbouwprogramma moeten voldoende geschikte woningen voor ouderen worden ontwikkeld. Daarnaast ligt er een opgave in de bestaande woningvoorraad om woningen aan te passen.  Ontwikkelen passende woonzorg locaties Partijen ontwikkelen tijdig locaties voor uitbreiding of vervangende nieuwbouw voor wonen en zorg.  Spreiding, menselijke maat en verbinding met de buurt Het aanbod is verspreid over de gemeente Wijchen, kleinschalig en verbonden met de wijk of het dorp. Hiermee bevorderen we de inclusieve samenleving: gemengde dorpen en wijken met een gezonde mix aan inwoners.  Keuzemogelijkheid Voor de inwoners is het van belang dat zij de mogelijkheid hebben om te kunnen kiezen tussen aanbieders.  Passende en goede zorg Zorginstellingen en gemeente zorgen voor passende zorg die van goede kwaliteit is. Verder zetten we in op terugdringen van de zorgconsumptie door te zorgen voor passende huisvesting, inzet op welzijn en door te investeren in het sociale netwerk.

Gemeentelijk De woonzorgvisie 2025-2030 staat niet op zichzelf. De visie bouwt voort op drie door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders: de Woonzorgvisie Wijchen 2021-2025, het Beleidsplan voor Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028 en de Woonvisie Wijchen 2024-2028. Woonzorgvisie Wijchen 2021-2025 “Vraaggericht samenwerken aan een passend aanbod van wonen en zorg voor de inwoners van Wijchen” De Woonzorgvisie Wijchen 2021-2025 gaat uit van de volgende uitgangspunten:  Vraaggericht aanbod Het aanbod van wonen en zorg is primair gericht op de vraag van de inwoners van gemeente Wijchen, maar we leveren onze bijdrage aan de bovenlokale vraag.  Samenwerking is de basis Om zorg en ondersteuning zo volledig mogelijk in de gemeente te kunnen aanbieden, is domein- en organisatie-

7

 Inwoners zelf ook aan zet De gemeente stimuleert ouderen om tijdig na te denken over hun woonsituatie en moedigt inwoners aan om meer om te kijken naar kwetsbare inwoners. De gemeente denkt mee met bewonersinitiatieven die zelf een passend aanbod ontwikkelen.  Fysieke leefomgeving en sociale veiligheid De gemeente zorgt voor een aantrekkelijke en veilige fysieke woonomgeving. Dit stimuleert inwoners om te bewegen, elkaar te ontmoeten in de openbare ruimte, elkaar op te zoeken en elkaar te helpen.



Beleidsplan voor Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028 “Samen voor een gezonde toekomst” We willen dat iedereen in de samenleving kan meedoen. Daar werken we samen aan. We letten op elkaar en helpen waar nodig. Als het niet lukt om problemen zelf op te lossen, kunnen inwoners rekenen op hulp van professionals en de gemeente. Samen met de inwoner kijken we naar de problemen en bedenken we oplossingen.









Dit is de kern van het beleid op het gebied van gezondheid, Wmo en jeugd in de gemeente Wijchen. Het beleidsplan gaat uit van de volgende uitgangspunten: 

8

De inwoner staat centraal Mensen werken zelf, of samen met hun netwerk, aan hun welzijn en gezondheid. Ze denken na over hun toekomst. Als dit niet lukt, kan iemand anders hen helpen. De samenleving wordt complexer Dit vraagt om meer veerkracht van mensen. Denk bijvoorbeeld aan jongeren die te maken hebben met prestatiedruk en veel prikkels, of aan ouderen die moeten omgaan met chronische ziektes. We proberen obstakels weg te nemen Zodat er meer wederzijds begrip is en we samen kunnen zorgen voor een inclusieve samenleving. Van zorg naar welzijn We zetten in op laagdrempelige ondersteuning die voor iedereen toegankelijk is, zodat mensen zonder obstakels direct gebruik kunnen maken van passende ondersteuning of advisering. Het is belangrijk dat zowel inwoners als professionals weten wat er mogelijk is. Individuele ondersteuning blijft beschikbaar als dat nodig is. Hulp dicht bij huis We organiseren hulp het liefst zo dicht mogelijk bij de thuissituatie, samen met het eigen netwerk en de omgeving. We werken wijk- of dorpsgericht om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de leefwereld van mensen. Sport, bewegen en cultuur voor een gezonde leefstijl Deze middelen zetten we in om mensen gezonder te





laten leven, inclusief mentale gezondheid, gezondheidsverschillen te verkleinen en sociale contacten te bevorderen. Dit helpt ook bij het vitaal ouder worden. We besteden aandacht aan de toegankelijk van voorzieningen. Duurzame oplossingen boven snelle oplossingen We streven naar tijdelijke ondersteuning waarna inwoners weer zelfstandig verder kunnen. Indien noodzakelijk kijken we naar duurzame oplossingen waarbij zelfstandigheid zo goed mogelijk wordt bevorderd of behouden. We werken met data Zo investeren we in de onderwerpen die de meeste aandacht nodig hebben. We meten ook de resultaten en tevredenheid, zodat we het aanbod kunnen blijven verbeteren.

en maatregelen. We zetten ons in om de bestaande woningvoorraad verder te verbeteren, en bouwen voldoende woningen voor verschillende doelgroepen. Deze ambitie uit de woonvisie wordt omarmd in de woonzorgvisie 2025-2030. Naast de genoemde ontwikkelingen en beleidskaders, zijn er regionaal en landelijk nog diverse andere ondersteunende ontwikkelingen. Zoals de uitwerking van het Integrale Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Voor een gedetailleerde beschrijving van deze documenten en hun kaders verwijzen we naar bijlage 1. Zoals de (regionale) afspraken en beleidsdocumenten laten zien, gebeurt er al veel op verschillende niveaus. De woonzorgvisie 2025-2030 bouwt voort op deze fundamenten. 1.3 Proces totstandkoming van de visie

Woonvisie Wijchen 2024-2028 “Wonen in Wijchen” De ambitie uit de woonvisie is als volgt: De gemeente Wijchen is een prettige woongemeente voor jong en oud. Een gemeente waar onze inwoners in een groene omgeving met dorpse kwaliteit wonen, maar met stedelijke voorzieningen binnen handbereik. We zetten ons voortdurend in om woningzoekenden de mogelijkheid te bieden hier prettig te (blijven) wonen.

Deze woonzorgvisie 2025-2030 is opgebouwd vanuit verschillende bouwstenen.  Adviesbureau Companen heeft in februari 2025 een koersdocument opgesteld met daarin een beknopt overzicht van de opgaven, ambities en mogelijke keuzes op het gebied van wonen-welzijn-zorg. Dit koersdocument is als input gebruikt voor de hieronder genoemde bestuurders- en stakeholdersbijeenkomst.  In maart 2025 heeft een bestuurdersbijeenkomst plaatsgevonden voor de woningcorporaties,

Daar gaan we de komende jaren uiteraard mee door. Maar de grote opgaven rond wonen vragen ook om nieuwe keuzes

9







zorgaanbieders en welzijnsorganisatie. Tijdens deze sessie hebben we geëvalueerd wat goed gaat en wat beter kan rondom wonen-welzijn-zorg. En voor welke thema’s meer aandacht moet komen in de geactualiseerde woonzorgvisie. In maart 2025 heeft ook een stakeholdersbijeenkomst plaatsgevonden gericht op uitvoerders van eerdergenoemde organisaties, inclusief sociaal team, beleidsadviseurs Ruimtelijke ordening, Adviesorgaan Sociaal Domein Wijchen, zorgkantoor, Alzheimer Nederland en huurdersverenigingen. Met hun expertise zijn we nagegaan wat er voor de visie nodig is, op basis van de kernopgaven. We gingen op zoek naar de thema’s, doelstellingen en kansen die centraal moeten staan in de visie: Wat zijn de uitdagingen en wat willen we bereiken? Welke keuzes zijn belangrijk voor de komende jaren? Na de bestuurders- en stakeholdersbijeenkomst hadden we de benodigde input opgehaald om het koersdocument te herschrijven naar een concept woonzorgvisie 20252030. De genodigden van de stakeholdersbijeenkomst hebben de gelegenheid gehad om te reageren op de concept woonzorgvisie. In juli 2025 volgde een vervolgbijeenkomst voor bestuurders. Waarbij we kort stilstonden bij de actualisatie van de woonzorgvisie, maar vooral werd ingegaan op het vervolg:

-

Huidige stand van zaken woonzorgvastgoed en reflectie daarop. Samenwerking. Pitches en actuele thema’s/dilemma’s: hoe gaan we de opgaven gezamenlijk aanpakken?

1.4 Leeswijzer In het vervolg schetsen we de visie van de gemeente op wonen-welzijn-zorg. Dit doen we aan de hand van de thema’s die in het Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen 2024 worden gehanteerd: Wonen en zorg ouderen; Wonen en zorg aandachtsgroepen; Vitale wijken. Daar voegen we een gemeenschappelijk thema aan toe, want sommige subthema’s vallen onder meer dan één thema of zijn randvoorwaardelijk voor de andere drie thema’s. De thema’s zijn als volgt: Gemeenschappelijk Wonen en zorg ouderen Wonen en zorg aandachtsgroepen Vitale wijken Op de volgende pagina’s werken we per thema de ambitie uit en beschrijven we welke speerpunten we willen oppakken om deze ambitie te bereiken.

10

2. Gemeenschappelijk

en sport, waar iedereen zich welkom voelt en wat bijdraagt aan welzijn en gezondheid. We bevorderen de inclusieve samenleving: gemengde dorpen en wijken met een gezonde mix aan inwoners: er zijn mensen met draagkracht en draaglast. In de volgende drie hoofdstukken – Wonen en zorg ouderen; Wonen en zorg aandachtsgroepen; Vitale wijken – worden de verschillende ambities uit bovenstaande samenvatting verder uitgewerkt. Om die ambities te realiseren, is het randvoorwaardelijk dat de Wijchense samenleving op de hoogte is van het veranderende zorglandschap: een landschap dat vraagt om bewustwording en een meer zelfredzame gemeenschap.

De woonzorgvisie 2025-2030 volgt de koers van de Woonzorgvisie Wijchen 2021-2025 en het Beleidsplan voor Wmo, Jeugd, Gezondheid, Sport en Cultuur 2025-2028. In beide beleidsstukken komt terug dat inwoners altijd een eigen verantwoordelijkheid hebben. Onze inwoners werken zelf, of samen met hun netwerk, aan hun welzijn en gezondheid. Zij denken bewust na over hun toekomst en bereiden zich hierop voor. Dat kan het tijdig aanpassen van de eigen woning betekenen, of het tijdig verhuizen naar een woning die past bij de volgende levensfase. Het maken van eigen woonkeuzes heeft als voorwaarde dat er een passend aanbod van wonen met ondersteuning of zorg beschikbaar is. Daarbij sluiten we aan op bovenstaand uitgangspunt dat mensen zoveel mogelijk zelfstandig moeten kunnen blijven wonen. Samen met onze partners werken we domein- en organisatie-overstijgend samen, om te zorgen voor een passend woonaanbod met passende zorg of ondersteuning. Liefst zo dicht mogelijk bij de eigen sociale omgeving. Bij goed wonen hoort ook een fysieke en sociale omgeving waarin onze inwoners zich prettig voelen en hun bijdrage leveren. Dat betekent dat we als gemeente zorgen voor passende voorzieningen. We maken ontmoetingsplekken in de buurt toegankelijk en aantrekkelijk. Ook stimuleren we activiteiten zoals cultuur

Veranderend woonzorglandschap vraagt om bewustwording en een zelfredzame gemeenschap De bereikbaarheid en kwaliteit van maatschappelijke voorzieningen staan onder druk. Professionele zorg is niet meer vanzelfsprekend: het is geen ‘recht’ meer. Zorg is gerelateerd aan capaciteit. Zorgpersoneel is schaars en wordt de komende jaren nog schaarser. Zorg kan niet meer altijd en overal geleverd worden. Er zitten grenzen aan. Inwoners van gemeente Wijchen moeten zelf een stap zetten om ervoor te zorgen dat zij ook op hun oude dag nog prettig kunnen wonen met de zorg en ondersteuning die daarbij komt kijken. Dit vraagt om meer bewustwording en zelf- en samenredzaamheid van onze inwoners. Zij gaan na wat zij

11

zelf kunnen doen – met hulp vanuit hun eigen netwerk – om goed voorbereid te zijn op de (zorg)toekomst. Daarmee zorgen we er samen voor dat er voldoende ruimte voor ondersteuning en zorg overblijft om diegenen die echt niet mee kunnen komen, te blijven helpen.

een belangrijke regierol, om ervoor te zorgen er een passend aanbod van wonen met ondersteuning of zorg beschikbaar is. In het uitvoeringsprogramma worden maatregelen uitgewerkt over hoe de gemeente bewustwording en naar elkaar omkijken meer onder de aandacht gaat brengen.

Die bewustwording vragen we niet alleen van onze ouderen, maar ook van de brede samenleving: we zijn gezamenlijk verantwoordelijk. Het is belangrijk dat we meer naar elkaar gaan omkijken. Zodat een samenleving ontstaat waarin eigen kracht centraal staat, al dan niet met ondersteuning. En een samenleving waarin iedereen ertoe doet. Dit gaat echter niet vanzelf.

Daarnaast omarmen we ‘positieve gezondheid’. Bij gezondheid gaat het niet alleen om de aan- of afwezigheid van ziekte, maar ook om het vermogen om zelf de regie te voeren over je leven en mee te doen in de maatschappij. We werken vanuit de waardes van positieve gezondheid, die uitgaan van de veerkracht van mensen en wat hun leven betekenisvol maakt. Veel (oudere) inwoners zijn wel degelijk in staat om zelf regie te hebben over hun leven, alleen moet dit soms nog wel gestimuleerd worden. Bovendien zijn onze dorpen krachtige dorpen die initiatief kunnen nemen, maar vaak belemmert het reguliere systeem en bestaande regelgeving dit. Er is meer ruimte nodig voor goede en verschillende initiatieven om tot bloei te komen. We brengen positieve gezondheid meer onder de aandacht, bijvoorbeeld door het trainen van zorg- en welzijnspersoneel. Maar ook door initiatieven te ondersteunen als het gaat om ondersteuning van vrijwilligers bij leefbaarheidsinitiatieven.

Veel (oudere) inwoners denken nog niet na over het wonen in de toekomst en laten het op zich afkomen: “Als we zorg nodig hebben, dan zien we wel”. Als zij niet goed geïnformeerd worden, zullen zij mogelijk in hun grote eengezinswoning blijven wonen die niet geschikt is om bijvoorbeeld zware lichamelijke zorg in te ontvangen. Er ligt dus een opgave om inwoners goed te informeren zodat zij weten welke keuzes ze kunnen maken en weten wat de consequenties van die keuzes zijn. Zodat ze keuzes maken die passen bij wie ze zijn. Sleutelfiguren in de buurt (zoals een wijkverpleegkundige die bij mensen thuiskomt) of verbinders zijn hierbij belangrijk. De gemeente heeft hierbij

12

Speerpunten voor 2030 • We zorgen ervoor dat onze inwoners op de hoogte zijn van het veranderende woonzorglandschap en daarmee de maatschappelijke opgave waarvoor we samen aan de lat staan. • Onze inwoners zijn zich goed bewust dat ze de regie over hun eigen leven moeten en kunnen nemen en dat de overheid daar een meer faciliterende rol in zal nemen. • We omarmen “positieve gezondheid”, waarbij inwoners zelf regie hebben over hun leven. • We faciliteren burgerkracht om de ruimte te bieden aan (collectieve) woon(zorg)initiatieven die aansluiten bij de kwantitatieve en kwalitatieve behoefte van onze inwoners. Maar ook om omzien naar elkaar te versterken (leefbaarheid). • In onze bouwprogramma’s zetten we in op voldoende woningen die inspelen op de toenemende doorstroom en zorgbehoefte: zoals nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen. Waar mogelijk passen we ook de bestaande woningvoorraad aan.

13

3. Wonen en zorg ouderen

in de periode tot en met 2030 willen toevoegen – via nieuwbouw of aanpassing van bestaande gebouwen. Voor de gemeente Wijchen gaat het om 490 nultredenwoningen, 330 geclusterde woningen en 110 zorggeschikte woningen.

Met de huidige woningvoorraad in de gemeente Wijchen is het niet mogelijk om de opgave langer zelfstandig wonen op te vangen. De komende jaren vergrijst de gemeente enorm: de verwachting is dat het aantal “oudere” ouderen (85+ jaar) verdubbelt van 1.000 nu naar zo’n 2.050 in 2040. Deze ouderen zullen steeds langer zelfstandig wonen. Maar veel ouderen wonen in een grote (koop)woning die niet direct geschikt is om zware zorg in te ontvangen. Daarom streven we ernaar om voor ouderen de juiste woning op de juiste plek te realiseren en bestaande woningen levensloopbestendig te verbouwen. Bovendien bieden we de ruimte aan initiatieven: maatwerk per initiatief is geboden, zodat ook initiatieven die buiten een woonzorgzone vallen worden gerealiseerd. Dit vraagt om gezamenlijke inzet en betrokkenheid van overheden, woningcorporaties, ontwikkelaars, zorgpartijen en inwoners.

Tabel 1: Opgave ouderenhuisvesting gemeente Wijchen (2022-2030) Nultredenwoningen

Geclusterd wonen

Zorggeschikt wonen

490

330 (waarvan 215 110 nieuwbouw) Bron: Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen (2024). Aantallen zijn richtlijn voor de (nieuwbouw)opgave volgens woonbehoefteonderzoek GMR (2022) en ABF (2022).

Definities ouderenhuisvesting De Rijksoverheid maakt bij de bepaling van de landelijke bouwopgave voor ouderenhuisvesting onderscheid tussen drie woontypen: nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen. Dit onderscheid wordt ook gemaakt in het Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen 2024. • Nultredenwoningen: reguliere woningen die zowel intern als extern toegankelijk zijn. Dit houdt in dat je de woningen kan bereiken zonder trap te lopen (extern toegankelijk) en dat keuken, badkamer, toilet en minimaal één slaapkamer zonder trappen te bereiken zijn (intern toegankelijk). Nultredenwoningen kunnen grondgebonden woningen zijn, of appartementen met een lift. Bij de opgave voor nultredenwoningen is het streven te bouwen gelijk aan de richtlijnen voor een levensloopgeschikte woonruimte zoals omschreven in bijlage 2 van de huisvestingsverordening. Minimale vereiste is nultreden. • Geclusterd wonen: ruimtelijk geclusterde wooneenheden (minimaal vijf) waar (overwegend) ouderen zelfstandig wonen mét een fysieke, gezamenlijke ruimte voor ontmoeting inpandig of in de directe

Huisvestingsopgave ouderen De gemeente wil stimuleren dat de komende jaren voldoende ouderenwoningen gerealiseerd worden. In het Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen hebben gemeenten in de Groene Metropoolregio een richtlijn vastgelegd welk aantal voor ouderen geschikte woningen zij

14

Het is niet realistisch en ook niet nodig om deze aantallen uitsluitend door nieuwbouw te realiseren. Om te zorgen voor voldoende ouderenhuisvesting, stimuleren we dat juist ook bestaande woningen levensloopgeschikt worden gemaakt. Huurders bij een woningcorporatie kunnen hiervoor gebruik maken van aanpassingsmogelijkheden via hun corporatie. In het uitvoeringsprogramma kijken we ook naar de mogelijkheden voor huizenbezitters. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden om geclusterd wonen in de bestaande woningvoorraad te realiseren, bijvoorbeeld door een ontmoetingsruimte toe te voegen aan een complex of het transformeren van bestaand vastgoed, zoals leegstaande boerderijen.

nabijheid. Voor de wooneenheden gelden de richtlijnen voor levensloopgeschikt zoals beschreven in bijlage 2 van de huisvestingsverordening. Voorbeelden zijn seniorencomplexen, aanleunwoningen, serviceflats en hofjesconcepten. Een deel van de geclusterde woningen heeft een zorgsteunpunt en/of receptie, huismeester, alarmering e.d. Corporatie De Kernen heeft ervaring met de vernieuwende woonvorm Ons-Thuis, een vorm van geclusterd wonen die ook in een kleinere kern een goede oplossing kan bieden.  Zorggeschikte woningen: (geclusterde) nultredenwoningen, waar intensieve zorgverlening mogelijk is. De woningen zijn rolstoel toegankelijk en hebben voorzieningen waardoor verpleegzorg geboden kan worden. Hiervoor gelden de richtlijnen voor rolstoelgeschikte woonruimte als omschreven in bijlage 2 van de huisvestingsverordening.

Woonzorg zones / Zorgzame buurten Clustering van woonzorgvoorzieningen en geschikte woningen voor ouderen is noodzakelijk om zorg in de toekomst te kunnen blijven leveren. Als mensen met een zorgvraag dichter bij elkaar wonen, heeft zorgpersoneel minder reistijd en daardoor meer tijd voor zorgverlening. Tegelijkertijd helpt geclusterd wonen eenzaamheid tegen te gaan en het onderlinge omzien naar elkaar te bevorderen. Bij het bouwen van geschikte woningen voor ouderen richten we ons op zogenoemde woonzorg zones / zorgzame buurten4, zodat ouderen dichtbij voorzieningen wonen en een woonzorgsteunpunt in de buurt is (waarvandaan eventuele

Op landelijk niveau zijn afspraken gemaakt met Aedes dat corporaties zich inspannen voor de realisatie van 50% van de geclusterde en zorggeschikte woningen. Dit betekent dat de woningbouwopgave voor ongeveer de helft landt in de particuliere sector. Zorgaanbieders en corporaties kunnen daar eventueel in (beperkte) mate aan bijdragen. Maar dit betekent dat de gemeente vanuit haar regierol in gesprek gaat met marktpartijen om te sturen op voldoende bouwplannen voor zorggeschikte en geclusterde woningen.

Woonzorg zones / zorgzame buurten zijn gebieden waar wonen-zorg-welzijn faciliteiten geconcentreerd zijn. 4

15

zorg kan worden geleverd). Hiermee zetten we de koers van de woonzorgvisie 2021-2025 voort. We onderzoeken in hoeverre woonzorgzones nu al worden vormgegeven in de gemeente en wat ervoor nodig is om hier een betere invulling aan te geven.

op een centraal punt in het dorp (bijvoorbeeld dorpshuis) zorg te leveren. Dit kan gecombineerd worden met ontmoeting, zoals samen eten. Het vervoer kan zelf geregeld worden, of via de vervoerdienst van de welzijnsorganisatie MeerVoormekaar. Kaders voor woon(zorg)initiatieven leggen we vast in het afwegingskader woon(zorg)initiatieven gemeente Wijchen (bijlage 2).

Daarnaast bieden we de ruimte aan (collectieve) woon(zorg)initiatieven die bijdragen aan het vervullen van de woonzorgopgaven; ook als deze niet binnen een woonzorgzone vallen. De stakeholders hebben aangegeven het aanvaardbaar te vinden om bij een Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) initiatief in een dorp met weinig voorzieningen, aan de voorkant met elkaar af te spreken tot wanneer het verantwoord is om daar zelfstandig te blijven wonen. Bij kleine CPO’s of wooneenheden zijn mensen bereid om wat voor elkaar te doen en mantelzorg te verlenen, zolang er geen sprake is van ‘lijfelijke zorg’. Wanneer de zorg intenser wordt en men meer afhankelijk wordt van professionele zorg, komt er een kantelpunt. De inzet van domotica/EHealth kan hierbij interessant zijn voor het langer zelfstandig wonen, onder andere doordat zorg op afstand geleverd kan worden. Een oplossing zou ook kunnen zijn om Richtingen voor de uitvoering Bij een initiatief buiten een woonzorgzone kan de gemeente aan de voorkant bij een eerste verkenning de volgende voorwaarden/vragen meegeven: • Zorg voor een mix van bewoners (jong/oud, zorgdrager/zorgvrager). Complex in Nijmegen (Living-Inn) is hier een goed voorbeeld van.

• Hoe zorg je voor continuïteit als er een bewoner vertrekt? • Spreek met elkaar af wat je bereid bent om te doen voor de ander, ook als de zorgvraag gedurende de tijd toeneemt (voorzorgcirkel1). • Zorg voor een extra vangnet als de reguliere informele zorg even niet geleverd kan worden.

Doorstroming verbeteren In onze dorpen en wijken wonen veel ouderen in grote eengezinswoningen. Deze woningen zijn zonder aanpassingen vaak niet geschikt om (zware) zorg in te ontvangen, bijvoorbeeld doordat er trapgelopen moet worden om de slaapkamer of badkamer te bereiken. Zij verhuizen vaak niet naar een woning die meer passend voor hen is. Er ligt een opgave bij de gemeente en haar partners om te zorgen voor passend woonaanbod bij de levensfase van inwoners, zoals kleine aantrekkelijke woningen voor ouderen. Enkel het toevoegen van geschikte woningen voor ouderen zal niet zorgen voor substantieel meer doorstroming. Veel ouderen zien er tegenop om te verhuizen. Er ligt dus ook een opgave om hen te stimuleren te verhuizen. Wanneer ouderen de verhuisstap zetten, komt de doorstroming op gang voor andere woningzoekenden, zoals gezinnen en starters. In het Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen 2024 is afgesproken om de mogelijkheden te onderzoeken om samen met woningcorporaties en welzijnspartijen doorstroomcoaches of

16

verhuiscoaches te faciliteren; zowel voor de sociale en particuliere sector.Momenteel kunnen huurders van woningcorporaties al gebruik maken van de regeling ‘Van Groot naar Beter’. Met deze regeling is het mogelijk te verhuizen naar een kleinere en geschikte woning. Huurders van 55+ die een grotere woning achterlaten, komen met voorrang in aanmerking voor woningen met het label 'Van Groot naar Beter' die worden geadverteerd op Entree. Ouderen in een koopwoning die er tegenop zien om te verhuizen vanwege financiën of 'een hoop gedoe' mogen gebruik maken van de provinciale verhuiscoach. Samen met de bewoners wordt gekeken welke obstakels er zijn en hoe deze kunnen worden weggenomen.

Speerpunten voor 2030 • Sturen op toevoegen van voldoende nultredenwoningen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen. Zowel via nieuwbouw als bestaande voorraad. Dit doen we vooral in woonzorgzones. • We bieden de ruimte aan (collectieve) woon(zorg)initiatieven die bijdragen aan het vervullen van de woonzorgopgaven, ook als deze niet binnen een woonzorgzone vallen. • Stimuleren van doorstroming onder ouderen naar passende woning in een woonomgeving waar het voor hen ook prettig wonen is. • Stimuleren dat huishoudens de eigen woning tijdig aanpassen. • Stimuleren van Bewust wonen voor ouderen met een koophuis Om het langer zelfstandig wonen onder ouderen te stimuleren met hulp vanuit het sociale netwerk, heeft de gemeente al beleid als het gaat om mantelzorgwoningen of zorg-voor-elkaar-woningen. In de gemeente kan een mantelzorgwoning (tijdelijk, maximaal 2 personen, waarvan één zorgbehoevend) vergunningsvrij worden gerealiseerd als aan de voorwaarden wordt voldaan.5 Sinds 2023 is het beleid verruimd en mogen 60-plussers een zorg-voor-elkaar-woning bij hun huis realiseren, ook als er nog geen directe zorgbehoefte is. Dit geldt ook jongere mensen waarvan verwacht wordt dat zij binnen 10 jaar mantelzorg nodig hebben (bijvoorbeeld bij een progressieve aandoening).

Aanpassen van bestaande woningen Het doel is niet om alle ouderen een verhuisstap te laten zetten. Het verhuizen naar een meer passende woning en woonomgeving is namelijk niet voor alle ouderen een uitkomst, met name wanneer zij niet in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. Dat kan leiden tot meer eenzaamheid of een formele zorgvraag omdat het sociale netwerk in de nieuwe omgeving ontbreekt. Daarom blijft ook het aanpassen van de bestaande woningvoorraad – in zowel de sociale als particuliere sector – essentieel. De gemeente en corporaties maken afspraken over aanpassingen van corporatiewoningen en de gemeente stimuleert dat woningeigenaren tijdig zelf hun woning aanpassen.

5

17

Gemeente Wijchen: mantelzorgwoning of zorg-voor-elkaar-woning

4. Wonen en zorg aandachtsgroepen

moeten worden aan urgente aandachtsgroepen en statushouders7). De aantallen in de tabel beschouwen we als richtinggevend8, omdat de (toekomstige) feitelijke opgave lastig te voorspellen is. Hoe de behoefte aan intramurale plekken, zelfstandige woonruimte of tussenvormen verandert, is afhankelijk van demografie, beleidskeuzes en de regionale/landelijke context. Zoals regionale afspraken over de verdeling van aandachtsgroepen. Of wanneer sterk wordt ingezet op extramuralisering en ambulante begeleiding, dan is misschien geen uitbreiding van intramurale plekken nodig, maar neemt de behoefte aan tussenvormen en zelfstandige woonruimte toe. Veranderend asielbeleid kan bijvoorbeeld ook effect hebben op de instroom van asielzoekers, en daarmee leiden tot meer of minder statushouders die een woning nodig hebben. In het regionale overleg Beschermd Wonen is afgesproken dat een woonzorginitiatief voor Beschermd Wonen of Maatschappelijke Opvang in de regiogemeenten – waaronder gemeente Wijchen – altijd wordt afgestemd met gemeente Nijmegen. Omdat Nijmegen als centrumgemeente het totaaloverzicht heeft van wat waar nodig is, zodat het aanbod regionaal goed verdeeld kan worden.

De woningvoorraad in de gemeente Wijchen bestaat voor een relatief groot deel uit koopwoningen; er zijn minder (sociale) huurwoningen. Hierdoor komen sommige doelgroepen extra in de knel om passende huisvesting te vinden, zoals starters en aandachtsgroepen. Het aantal inwoners van de gemeente zal de komende jaren gaan groeien. Het ligt in de lijn der verwachting dat daarmee ook het aantal mensen dat behoort tot een aandachtsgroep6 of mensen met een laag inkomen zal gaan groeien. Bovendien willen we als gemeente voldoende woningen voor onze jongeren en starters hebben, omdat zij onze dorpen en wijken vitaal houden. Daarom is het noodzakelijk om ‘de taart te vergroten’, omdat er veel druk staat op kleine, betaalbare woonruimte. Huisvestings- en toewijzingsopgave aandachtsgroepen De volgende tabel geeft een indicatie van de opgave voor aandachtsgroepen in de gemeente Wijchen. Hierbij is een onderscheid gemaakt naar huisvestingsopgave (de nieuwbouwbehoefte, aan extra intramurale woonplekken of tussenvormen) en toewijzingsopgave (deze zelfstandige woningen staan er in principe al, maar zullen toegewezen 6

7

8

Maar zie voetnoot 2.

De aantallen komen uit de “IJktabel verdeelvraagstuk GMR”, waar in het Regionaal Afsprakenkader Huisvesting Aandachtsgroepen naar wordt verwezen. De cijfers zijn afkomstig vanuit verschillende onderzoeken: woonbehoefteonderzoek GMR (2022), Woonzorganalyse aandachtsgroepen GMR (2024) en Ethos-telling regio Gelderland-Zuid (2024).

Voor de verschillende aandachtsgroepen zie tabel pagina 18.

18

Tabel 2: Jaarlijkse opgave aandachtsgroepen gemeente Wijchen

Type woning

Doelgroep

Met urgentie een sociale huurwoning. Mogelijk met enige zorg of ondersteuning. Betaalbaar (kwaliteitskortingsgrens of eerste aftoppingsgrens9).

Mensen die uitstromen intramurale instellingen

uit

Medisch urgenten*

Mantelzorgers- en ontvangers

Uitstappende sekswerkers** Statushouders (via taakstelling)*** Dak- en thuislozen****

Een intramurale woonvorm of tussenvorm (zelfstandiger in de wijk met ambulante begeleiding).

Mensen met een lichamelijke beperking Mensen met een verstandelijke beperking

Inschatting toewijzingsopgave (bestaande bouw)

Inschatting opgave (nieuwbouw)

Uitstroom Beschermd Wonen: 20 Uitstroom Jeugdzorg: 20 Uitstroom Maatschappelijke Opvang (incl. vrouwenopvang): 18 Uitstroom Detentie: 4 Totaal uitstroom: 62 woningen per jaar Afgelopen 3 jaar 1 medische urgentie toegekend. Met de toenemende vergrijzing lijkt het logisch om de komende jaren rekening te houden met 0 tot 5 woningen per jaar 1 urgentie-aanvraag per 2 jaar. Met de toenemende vergrijzing lijkt het logisch om de komende jaren rekening te houden met 0 tot 5 woningen per jaar Geen gegevens over beschikbaar 33 woningen per jaar

-

23 dak- en thuisloze volwassenen (daarbij zijn zo’n 5 kinderen die indirect betrokken zijn bij een situatie van dak- of thuisloze ouder). Dit betekent dat het kind zelf niet dakloos is, maar een ouder wel (dus geen extra woonvraag vanuit het kind). -

-

-

Intramuraal: jaarlijks 1 extra plek Tussenvorm: 2 woningen per jaar (gespikkeld wonen met begeleiding)

-

-

-

Geen extra huisvestingsopgave

Noot: Urgente aandachtsgroepen grijs gemarkeerd. *In de tekst hieronder maken we een inschatting van de omvang van de medisch urgenten, mantelzorgers- en ontvangers en uitstappende sekswerkers samen. **In rapport Woonzorganalyse aandachtsgroepen GMR (2024): “cijfers beschikbaar van het aantal inwoners dat seksueel uitgebuit wordt. De cijfers houden niet de precieze regio-indeling aan. Voor de regio Nijmegen en Rivierenland Zuid geldt dat het gaat om 21 inwoners. Voor Arnhem en de Achterhoek gaat het om 22 inwoners. Deze doelgroep is dus zo klein dat het voor de gemeente Wijchen nauwelijks zal gaan om een extra toewijzingsopgave. *** Zie voetnoot 2. **** 15 verblijven bij familie/vrienden/derden en 8 in niet-conventionele woonruimte, zoals garage, boot, et cetera (Ethos-telling – regio Gelderland-Zuid, 2024).

9

Kwaliteitskortingsgrens 2025 = < € 477,20; Eerste aftoppingsgrens 2025 = € 477,20 tot € 682,96.

19

Op basis van de huidige gegevens is de jaarlijkse ingeschatte behoefte vanuit urgente aandachtsgroepen en statushouders in de gemeente Wijchen:  Zo’n 62 uitstromers uit instellingen  Een grove inschatting van zo’n 5 tot 10 woningen voor de medisch urgenten, mantelzorgers- en ontvangers en uitstappende sekswerkers  33 woningen voor statushouders Dit komt neer op een jaarlijkse geschatte toewijzingsopgave van zo’n 100 tot 105.

relatief groot deel uit eengezinswoningen, waarvan veel koopwoningen; er zijn relatief minder kleinere (sociale) huurwoningen. In de Groene Metropoolregio is 31% van de woningen een corporatiewoning (Woondeal 2.0 Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen), in gemeente Wijchen is dit lager met zo’n 25%. Figuur 1: Verdeling woningvoorraad naar eigendom, 2025

De verdeling van urgente aandachtsgroepen en statushouders in de regio is momenteel onderwerp van gesprek in de Groene Metropoolregio als onderdeel van het afsprakenkader. In het afsprakenkader is een tabel opgenomen met het aantal mensen dat elke gemeente moet huisvesten van de totale groep urgente aandachtsgroepen en statushouders. Dit is gedaan op basis van verdeling naar inwoneraantal. Voor de gemeente Wijchen komt dit uit op een jaarlijkse opgave van 130. Hoe dit aantal wordt onderverdeeld per aandachtsgroep, is momenteel nog niet bekend.

Bron: CBS Statline, 2025

Om te zorgen dat er voldoende betaalbare woningen zijn voor zowel regulier woningzoekenden als mensen uit aandachtsgroepen, heeft gemeente Wijchen in de Woondeal 2.0 afgesproken om toe te werken naar een nieuwbouwprogramma met minimaal 30% sociale huur, om de totale voorraad aan sociale huurwoningen te vergroten. De woningcorporaties en de gemeente zetten zich hiervoor gezamenlijk maximaal in.

Wanneer de urgente aandachtsgroepen evenrediger worden verdeeld over de regio, betekent dit dat de gemeente Wijchen zo’n 25 tot 30 mensen extra zou moeten huisvesten. Deze afspraken worden echter nog nader ingevuld in de regio. Sociale huurwoningen: taart vergroten Er is een (groeiend) tekort aan betaalbare woonruimte voor aandachtsgroepen (zoals uitstromers uit instellingen en statushouders) en regulier woningzoekenden, zoals jongeren. Zij zijn vaak aangewezen op een sociale huurwoning. Het gaat hierbij onder andere om kleine studio’s/woningen. Dit aanbod is in gemeente Wijchen beperkt aanwezig. De woningvoorraad in gemeente Wijchen bestaat voor een 20

Vrijkomend corporatieaanbod Dat het noodzakelijk is om het corporatieaanbod te vergroten, blijkt ook wanneer we de behoefte aan een corporatiewoning van mensen uit aandachtsgroepen afzetten tegen het vrijkomend corporatieaanbod.

het regionaal afsprakenkader is afgesproken om 25% van de vrijkomende sociale huurwoningen toe te wijzen aan urgente aandachtsgroepen. In de jaren 2022-202410 kwamen er in gemeente Wijchen jaarlijks gemiddeld 285 corporatiewoningen vrij voor een nieuwe huurder. Dit zou betekenen dat er minimaal 70 woningen (25%) beschikbaar zouden moeten zijn om toe te wijzen aan urgente aandachtsgroepen en statushouders. Er blijft dan een restopgave over van een behoefte aan zo’n 60 woonplekken (130 minus 70). Deze opgave pakken we op door:  De taart aan sociale huurwoningen te vergroten  De opgave niet alleen op te vangen in corporatiewoningen, maar ook via andere woonvormen zoals benoemd in het kader hiernaast.

Verwachte jaarlijkse vraag naar woonruimte • Urgente aandachtsgroepen: 67 tot 72 wooneenheden • Urgente aandachtsgroepen + statushouders: 100 tot 105 wooneenheden • Urgente aandachtsgroepen + statushouders volgens het regionaal afsprakenkader: 130 wooneenheden De exacte aantallen kunnen per jaar fluctueren. Daarnaast is het van belang om te beseffen dat niet al deze mensen daadwerkelijk een beroep zullen doen op een corporatiewoning: • Sommigen hebben voldoende inschrijfduur opgebouwd om via de reguliere weg een woning te vinden. • Er zijn ook mensen die huisvesting vinden via andere woonvormen, zoals de particuliere markt, Kamers met aandacht, woningdelen, TussenThuis (sinds 2024 een locatie die tijdelijke woonruimte biedt aan maximaal 30 statushouders; zij wachten op een definitieve woning in de gemeente) en andere onzelfstandige woonvormen zoals inwoning bij familie of vrienden.

Inclusieve samenleving en woningen toewijzen “In de gemeente Wijchen kijken we al goed naar elkaar om. Maar we zijn er nog niet, het kan nóg beter.”11 Daarom is in 2021 de inclusie agenda ‘Iedereen doet mee in Wijchen’ opgesteld. Om ervoor te zorgen dat iedereen kan meedoen: inwoners met een zichtbare of onzichtbare beperking, en inwoners zonder beperking.

Alles bij elkaar is er een opgave van zo’n 130 woningen per jaar voor urgente aandachtsgroepen en statushouders. In

10 11

21

Aanbodinventarisatie gemeente (2025) bij de corporaties De Kernen en Talis/Mooiland. Bron: Iedereen doet mee in Wijchen | Gemeente Wijchen

Ontmoeten en meedoen hebben een belangrijke preventieve functie. Ook om eenzaamheid te voorkomen. Zo’n 42% van de volwassen inwoners in gemeente Wijchen voelt zich eenzaam. 12 Hoewel dit lager is dan het landelijk gemiddelde van 49%, betekent het nog altijd dat er een forse groep mensen is die zich niet verbonden voelt met anderen of de samenleving.

iemand nog kwetsbaarder wordt, is het van belang om te zorgen voor een betere spreiding van sociale huurwoningen in met name het lage huursegment én een mix van koop- en huurwoningen in wijken. In gebieden waar veel sociale huurwoningen staan, gaan we onderzoeken met de corporaties of het mogelijk is om woningen toe te wijzen aan “dragers” in plaats van “zorgvragers”. Zo versterken we de vitaliteit van een buurt en voorkomen we dat er een te grote groep van kwetsbare mensen in hetzelfde gebied ontstaat. Daarnaast willen we als gemeente voldoende betaalbare woningen voor onze jongeren en starters hebben, omdat zij onze dorpen vitaal houden.

We streven naar een inclusieve samenleving: gemengde dorpen en wijken met een gezonde mix aan inwoners die naar elkaar omkijken. Bijvoorbeeld door het gebruik van buurtapps – een manier om makkelijk en snel hulp te vragen – en voorzorgcirkels. Ook woningdelen, mix van woningtypen, woningtoewijzing en de inzet op ontmoetingsplekken zijn voorbeelden om bij te dragen aan een inclusieve samenleving. Zo wordt er aandacht besteed aan rust- en ontmoetingsplekken, en zijn er “Vergeet-mijniet” routes gepland in het centrum van Wijchen voor mensen met dementie. De route zorgt ervoor dat mensen met dementie gemakkelijk terug kunnen vinden waar ze begonnen en moedigt tegelijkertijd buitenactiviteit aan. Er staat druk op een aantal wijken als het gaat om sociale samenhang, zoals in delen van Wijchen-Noord en WijchenZuid en rondom een complex in de Valendries. Om gebieden veerkrachtig te houden en te voorkomen dat een kwetsbaar 12

Bron: Gezondheidsmonitor RIVM Cijfers eenzaamheid gemeente Wijchen

22

Zachte landing in de Wijk Er is extra aandacht nodig voor het huisvesten van mensen die behoren tot de aandachtsgroepen. Voor deze inwoners is, naast een passende woning en zorg, een zachte landing in de wijk van belang. Zij hebben vaak een beperkt sociaal netwerk waar ze op kunnen terugvallen. We zorgen ervoor dat ook zij zich verbonden voelen met de wijk, onder andere door in te zetten op wijken met een gevarieerde samenstelling van inwoners. Bovendien is voor een zachte landing in de wijk goede communicatie nodig tussen de begeleidende partijen (corporaties, de zorg, welzijn en omwonenden). Door bijvoorbeeld een warme overdracht van de zorgaanbieder aan de thuiszorg. Maar ook door preventief goede begeleiding te bieden om problemen te voorkomen. En door omwonenden tijdig te informeren en zodoende draagvlak te creëren in de buurt. Door een zachte landing in de wijk te creëren, zorgen we er samen voor dat kwetsbare mensen minder kwetsbaar worden en zij volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. De zachte landing in de wijk verdient mogelijk meer aandacht in de kleine dorpen (ons kent ons) en in kwetsbare wijken; een maatwerkaanpak is hierbij nodig.

Richtingen voor de uitvoering De inzet op een zachte landing in de wijk, voor zowel de cliënt als omwonenden: • Voorkom concentraties van mensen die huisvesting krijgen vanwege urgentie. Let wel op stigmatisering: niet iedereen die urgent is of behoefte heeft aan zorg of ondersteuning, zorgt voor problemen of overlast. Veel mensen hebben dit vooroordeel. We zetten in op het voorkomen van onnodige negatieve beeldvorming. • Er is ondersteuning nodig van de corporaties om kwetsbare mensen te leren hoe het werkt in de wijk. Bijvoorbeeld door te zorgen dat het er netjes en opgeruimd uitziet rondom de woning. In het kader van 'onbegrepen gedrag' en overlast die omwonenden mogelijk ervaren, bespreken we met de GGD de huidige afspraken en bekijken hoe we deze kunnen verbeteren, of dat er andere opties mogelijk zijn om de situatie voor alle inwoners te verbeteren en de wijk voor iedereen prettig en leefbaar te houden. • Kwetsbare mensen, dan wel nieuwe buren, zich laten voorstellen aan de buurt, via een introductieconsulent of buddy. • Zorg dat het voor buurtbewoners beter bekend is waar ze met overlast gevende situaties terechtkunnen. Bijvoorbeeld via een ‘noodknop’ (24/7; voor mensen die bij nacht en ontij in crisis verkeren). • Vrijwilligers van de Zonnebloem gaan momenteel al op bezoek bij ouderen met een lichamelijke beperking.

Zij verbinden mensen aan elkaar om eenzaamheid te voorkomen. Zo’n initiatief kan ook verbreed worden, zodat vrijwilligers op bezoek gaan bij bijvoorbeeld mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Speerpunten voor 2030 • Sturen op het realiseren van voldoende betaalbare (kleinere) woonruimte voor aandachtsgroepen en regulier woningzoekenden. • We zorgen voor een gezonde mix van vragers en dragers, door kwetsbare mensen te spreiden en door een diverse woningvoorraad van koop- en huurwoningen in de wijken. Hierbij willen we stigmatisering voorkomen. • De gemeenschap zet zich in om ervoor te zorgen dat kwetsbare mensen zich verbonden voelen met de wijk. 23

5. Vitale wijken

oog te houden voor de menselijke maat. Een voorbeeld van deze manier van werken is de beweging naar Wooncirkels van de RIBW.13

Bouwen aan vitale wijken is onze stip op de horizon. In de vitale wijk zijn wonen, welzijn en zorg met elkaar verbonden. In vitale wijken bestaat er samenhang tussen geschikte woningen, de leefomgeving en voorzieningen. En is de expertise in zorg en dienstverlening gebundeld. Dit vraagt om een andere manier van samenwerken en een nieuwe koers van maatschappelijke organisaties. We regelen het niet meer voor de mensen, maar regelen het samen met hen, en met verschillende betrokken professionals.

Wooncirkels (RIBW Nijmegen & Rivierenland) • Wat? Een Wooncirkel is een wijkgerichte woon- en zorgomgeving waarin cliënten samenleven in een vertrouwde, overzichtelijke setting, met ruimte voor ontmoeting, participatie en ondersteuning op maat. Het uitgangspunt: samen leven, samen werken en samen herstellen in de wijk, met de juiste hulp op het juiste moment. • Waarom? RIBW bouwt aan een nieuwe manier van werken: wijkgericht, in verbinding met de samenleving, met focus op herstel, eigen regie en een inclusieve leefomgeving. Zorg en wonen staan onder druk. De behoefte aan eigen regie groeit, net als de complexiteit van ondersteuningsvragen. Met de Wooncirkel kiest RIBW voor samenhang: niet de aandoening staat centraal, maar de mens in zijn dagelijkse leven, relaties en omgeving. • Praktijkervaring en groei De Wooncirkel ontstaat in de praktijk, in de ontmoeting tussen mensen. Tussen cliënten en begeleiders, buurtbewoners en vrijwilligers, collega’s en netwerkpartners. Op verschillende plekken is gestart met pilots, zoals in Nijmegen-Zuid, Tiel en Druten/Beuningen. De eerste ervaringen zijn positief: medewerkers ervaren meer samenhang in hun werk, en cliënten voelen zich meer 13 RIBW Nijmegen & Rivierenland: Wooncirkelboekje betrokken en zelfstandig. Kleine, concrete initiatieven, zoals samen koken of elkaar helpen bij dagelijkse dingen, maken daarin een groot verschil.

Sinds juni 2025 is RIBW officieel gestart met 9 Wooncirkels, waaronder Wooncirkel Wijchen.

Toekomstbestendige zorg vraagt betere organisatie In de toekomst woont een groter deel van de ouderen met een zware zorgvraag (oftewel Wlz-indicatie) in hun eigen woning in plaats van in een verpleeghuis. Ook mensen uit aandachtsgroepen zullen vaker weer zelfstandig wonen en ontvangen ambulante begeleiding. Hierdoor wordt een extra beroep gedaan op onder andere huisartsen, wijkverpleging en de woonomgeving. Het is van belang om intensiever samen te werken: tussen gemeente, corporaties, zorg, welzijn, informele netwerk, vrijwilligers en inwoners. Korte lijnen zijn nodig om snel te kunnen anticiperen. We bouwen aan krachtige wijken waar men elkaar kent en naar elkaar omkijkt. Dit doen we door samen te werken op wijkniveau en

24

Druk op huisartsenzorg Door het langer en weer zelfstandig wonen van ouderen en aandachtsgroepen wordt er een extra beroep gedaan op huisartsen. Meerdere huisartsenpraktijken in de gemeente ervaren nu al knelpunten bij het vinden van geschikte huisvesting. Door groei van het team, als gevolg van de toegenomen zorgvraag in de afgelopen jaren, lopen sommige praktijken tegen een steeds dringender ruimte-/kamertekort aan. Daardoor kunnen geen nieuwe patiënten worden aangenomen, wat leidt tot een afname van beschikbare huisartsenzorg in de gemeente. Daarnaast geven huisartsen aan dat er voldoende rekening moet worden gehouden met de beschikbaarheid van zorg in nieuwe wijken, en dat huisartsen aan de voorkant al betrokken moeten worden.

Richtingen voor de uitvoering Het bouwen aan krachtige wijken door: • Samenwerking tussen formele organisaties te intensiveren, zoals bijvoorbeeld tussen het sociaal wijkteam Wijchen en welzijnsorganisatie MeerVoormekaar. • Meer afstemming tussen zorgorganisaties en een flexibele, domeinen organisatie overstijgende inzet van personeel en financiële middelen kan helpen om goede én betaalbare zorg aan mensen te kunnen blijven bieden. • Inzetten van een opbouwwerker. Als voorbeeld: complex Alba in de Valendries. Het complex bestaat uit levensloopbestendige woningen voor ouderen. Er is een ontmoetingsruimte die niet alleen bedoeld is voor de bewoners, maar voor de hele buurt. Samen met een opbouwwerker van MeerVoormekaar wordt er met de bewoners gezocht naar een geschikte invulling voor de activiteiten in de ontmoetingsruimte. • Breder inzetten van dorpshuizen en wijkcentra; voor ontmoeting, maar ook voor hulpvragen en informatievoorziening. Als voorbeeld: Noorderlicht in Wijchen-Noord. Een wijkcentrum met verbindingsen loketfunctie. • Wijkgericht werken met oog voor een goed voorzieningenniveau, ook voor de jeugd.

Richtingen voor de uitvoering • De gemeente denkt actief mee in het zoeken van een geschikte locatie die voldoende toegankelijk is (bereikbaarheid, parkeerplaatsen), en biedt ondersteuning in dit proces, bijvoorbeeld als het gaat om het wijzigen van de bestemming. • Afspraken tussen de huisartsen en de gemeente over tijdige communicatie en samenwerking als blijkt dat de groei van inwoners en zorgvragers groter is dan verwacht. • We zetten in op het inplannen van ruimte voor huisartsenzorg in nieuwe wijken.

25

Waarderen en stimuleren van vrijwilligers en informele netwerken Mantelzorgers en het informele netwerk spelen een belangrijke rol bij het langer en weer thuis wonen van mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag. Hun inzet wordt belangrijker dan ooit door het toenemende personeelstekort. Tegelijkertijd zien we dat door de vergrijzing de hoeveelheid potentiële mantelzorgers ten opzichte van de hoeveelheid zorgvragers de komende jaren onder druk komt te staan. Daarom zetten we in op het waarderen en ondersteunen van huidige mantelzorgers en vrijwilligers. Momenteel zijn er onvoldoende mogelijkheden voor mantelzorgers om op adem te komen. Er zijn wachtlijsten voor opname / verblijf voor mensen met dementie, omdat hun mantelzorgers door overbelasting uitvallen. Daarnaast is er behoefte aan respijtaanbod voor mensen die tussen de Wmo en Wlz vallen (zoals mensen met Parkinson of lichamelijke klachten). Door plekken te creëren waar mensen met een zorgvraag tijdelijk kunnen verblijven, kunnen hun mantelzorgers op adem komen (respijtzorg). Daarnaast stimuleren we mantelzorg en vrijwilligerswerk. Door het laagdrempelig te houden in plaats van een “structureel moetje”. Zodat ook de mensen die af en toe een keer vrijwilligerswerk willen doen zich hiervoor aanmelden.

Richtingen voor de uitvoering • Toevoegen van (wijk)voorzieningen die nog onvoldoende aanwezig zijn, zoals respijtaanbod. We waarderen en stimuleren de inzet van vrijwilligers en informele netwerken: • Vrijwilligers in het zonnetje zetten. • Vrijwilligerswerk laagdrempelig houden. • Vrijwilligers faciliteren met een draaiboek (à la de sportclub): begrijpelijk gepresenteerd (niet protocollair).