2024-11-07 Concept Verslag openbare raadsvergadering Wijchen

CONCEPT Verslag

van de openbare raadsvergadering van de gemeente Wijchen gehouden op 7 november 2024 om 16.00 uur in het Kasteel te Wijchen

Voorzitter

Burgemeester, mevr. R. Helmer-Englebert

CDA

Dhr. B.G.B. Derksen (fractievoorzitter) Mevr. C.E. Hoogteijling Mevr. M.P. Joosse-de Visser Dhr. J.G.F.M. Peters Sengers Dhr. M.C.G. van Wanroij Dhr. M.J.H. Lukkezen (fractievoorzitter) Mevr. M.C.E. Muller Dhr. P.R. Oomen Dhr. H. Tiemessen (fractievoorzitter) Dhr. R.L.A. Albersnagel Mevr. J.M. Driessen-Slingerland Mevr. S.M. Eijkemans Dhr. J.M.T. Evers Dhr. H.J. Grobbe Mevr. H.J. Janssen Dhr. J.T.G. Kersten Dhr. T.R.D. Klinkhamer Mevr. R. Loermans (fractievoorzitter) Dhr. M.A.J. Verharen Dhr. T.T.M. Burgers (fractievoorzitter) Mevr. K.J.M. Jamin Dhr. T.A.A.J. Haerkens Dhr. W.T.M.J. Krale Mevr. A.C.M. Peters-Vroom (fractievoorzitter) Dhr. D.L.W. Herms (fractievoorzitter) Dhr. L.J.P.G. Herms Mevr. R.H.J. Kuipers

D66 Wijchen GroenLinks Kernachtig Wijchen

PvdA Wijchen VVD

Wijchen Lokaal

Raadsgriffier

Mevr. A.B. Berendsen

Wethouders

Dhr. A.A.A.M. van Bronkhorst Dhr. M.F.W. Derks Dhr. G.W.R. Gerrits Mevr. B.E.M. Schouten

Verslaglegging

Emma Handson B.V.

Afwezig met kennisgeving

-

Insprekers

-

Publiek

20

1. Opening De voorzitter, burgemeester mevrouw Helmer-Englebert, heet alle aanwezigen welkom en opent na een kort moment van bezinning de vergadering. Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 1 van 34

2. Mededelingen De voorzitter geeft aan dat er geen mededelingen zijn namens werkgroepen, raadscommissies en het college. 3. Vaststellen agenda De raad stemt in met de voorgestelde agenda. 4. Inspreken burgers De voorzitter geeft aan dat zich geen insprekers hebben gemeld. 5. 264410 Beslisnota Programmabegroting Wijchen 2025 Inleiding De voorzitter licht het onderwerp toe. Op basis van de begroting die het college aan de raad aanbiedt, mag worden geconcludeerd dat de financiële balans onder druk komt te staan door landelijke ontwikkelingen en hogere kosten op de jeugdzorg. De bezuinigingen op het gemeentefonds leiden tot dreigende structurele tekorten bij bijna alle gemeenten en dit beeld geldt ook voor de gemeente Wijchen. Op dit moment is de problematiek van het financiële ravijnjaar (vanaf 2026) niet opgelost. Als gevolg van behoedzaam financieel meerjarenbeleid zijn de Wijchense financiële reserves toereikend om de tekorten voor 2025 af te dekken. Om ook naar de toekomst toe de greep uit de reserves te minimaliseren, heeft het college kritisch gekeken naar de noodzaak van uitgaves, met het oog op het naderende ravijnjaar. Dit leidt tot keuzes op het gebied van gewenst nieuw beleid en helaas ook tot een belastingverhoging. De voorzitter licht het proces van dit lange agendapunt toe.

Iedere fractie krijgt 10 minuten spreektijd en tijdens deze 10 minuten dient iedere woordvoerder namens de fractie amendementen en moties in, waarvan de fractie de eerste indiener is. Voor zover nu aangekondigd worden 5 amendementen en 9 moties ingediend, te weten: - Amendement 1, D66 GL WL PvdA Tegenbegroting: het redelijke alternatief - Amendement 2, K8W CDA VVD Pas op de plaats - Amendement 3, GL PvdA Een eerlijke verdeling van de OZB-verhoging - Amendement 4, GL PvdA Leven en opgroeien in armoede in Wijchen, een steun in de rug voor eenoudergezinnen - Amendement 5, GL PvdA WL Handhaven budget voor deelname aan Gemeenten4GlobalGoals - Motie 1, VVD CDA D66 Alternatieven voor OZB-verhoging - Motie 2, PvdA GL D66 Den Haag is aan zet - Motie 3, D66 Bellen bij negatieve beschikking - Motie 4, D66 Sociale-innovatiehackathon - Motie 5, D66 WL PvdA GL Actieplan Wijchense jongeren - Motie 6, GL Opnemen potentie miniwarmte-/koudenetten in Warmteplan - Motie 7, GL Verbetering luchtkwaliteit door minder houtstook - Motie 8, K8W VVD CDA WL Aangesterkte aanpak afval Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 2 van 34

-

Motie 9, PvdA Werken moet lonen Na de eerste termijn van de raad wordt de vergadering geschorst, zodat het college kan overleggen over de reactie op vragen die zijn gesteld door de fracties en op de ingediende amendementen en de ingediende moties. Voor deze schorsing staat in principe 15 minuten, maar kan zo nodig worden uitgebreid. Na deze schorsing heeft het college 30 minuten voor zijn reactie. Het college stemt onderling af hoe deze spreektijd wordt ingevuld. Zo nodig kan het college aan de raad extra spreektijd verzoeken. Daarnaast is een amendement aangekondigd met gevolgen voor de formatie van de griffie. De werkgeverscommissie van de raad krijgt de gelegenheid op dit deel van het amendement te reageren. De werkgeverscommissie beraadslaagt ook tijdens de schorsing over haar reactie. Na de reactie van het college en de werkgeverscommissie wordt de vergadering weer geschorst en hebben de raadsfracties de gelegenheid zich te beraden op de ingediende amendementen en moties, alsook op de reacties van het college en de werkgeverscommissie. Tijdens deze schorsing wordt voor een maaltijd gezorgd. Na deze schorsing begint de raad aan de tweede termijn. Eerste termijn – raad De heer Derksen benadrukt namens het CDA dat het belangrijk is de lasten solidair te verdelen en zaken slimmer uit te voeren om hetzelfde resultaat te bereiken.

Hij noemt de doelen van de Global Goals-gemeente hierbij als voorbeeld en vraagt of de portefeuillehouder al heeft nagedacht over creatieve manieren om zonder extra middelen nagenoeg hetzelfde resultaat te bereiken. Hij stelt dat slimme omgang met middelen ook betekent dat naar nieuwe samenwerkingen wordt gekeken en bestaande samenwerkingen opnieuw tegen het licht worden gehouden, met name binnen gemeenschappelijke regelingen (GR’en) zoals de Werkorganisatie Druten-Wijchen (WDW). Hij benadrukt dat het belangrijk is dat beide gemeenten financieel even hard blijven trappen op de tandem en vraagt hoe het college ervoor zorgt dat dit gebeurt. De heer Derksen geeft aan dat het voor het CDA geen automatisme is dat de onroerendezaakbelasting (OZB) na volgend jaar verder omhoog gaat met 7% en een indexering van 2,5%. Het lijkt hem solidair als eerst naar andere zaken wordt gekeken, alvorens aan de OZB-knop te draaien voor het dichten van de begroting. Het CDA dient daarom mede motie 1 in met voorstelalternatieven voor de OZB-verhoging. Een van de voorstellen is om vrijwel zekere toekomstige legesinkomsten, die immers zijn gekoppeld aan een vast percentage van de bouwkosten, inzichtelijk te maken en in de tijd weg te zetten, bijvoorbeeld voor grote energieprojecten met hoge bouwkosten die op de planning staan.

Hij benadrukt dat de gemeente deze inkomsten hard nodig heeft en ziet de komst van Zonnepark Bankhoef en Windpark Bijsterhuizen als een kans. De legesinkomsten daarvoor zijn nu nog niet kostendekkend, dus kunnen daarom worden verhoogd. Daarnaast biedt de komst van het beoogde hoogspanningsstation naast legesinkomsten ook de mogelijkheid aanspraak te doen op een compensatiefonds vanuit het Rijk. De heer Derksen geeft aan dat voor het CDA ook in financieel lastige tijden essentieel is dat verenigingen overeind blijven en dat er niet bezuinigd moet worden op activiteiten die verbondenheid bevorderen. Hij vraagt hoe het college ervoor zorgt dat inwoners mee kunnen blijven doen. Volgens het CDA kan dit door verenigingen te laten overleven. Verenigingen zijn immers een hoeksteen van de Wijchense samenleving en sporten is een basisbehoefte waarvan vele Wijchenaren moeten blijven kunnen genieten. De heer Derksen prijst de raad voor de grote stappen die het afgelopen jaar zijn gezet op lastige dossiers, zoals de besluitvorming rond de komst van het asielzoekerscentrum en de windvisie. Desondanks kan de gemeente zich niet alles meer veroorloven. Daarom moet er slim samengewerkt worden en kritisch gekeken worden naar wat echt nodig is. Hij benadrukt dat dit ook betekent dat er lastige keuzes gemaakt moeten worden richting de begroting van 2026, in het belang van de inwoners.

De Wijchense politiek heeft laten zien hier samen uit te komen en dit vraagstuk samen aan te kunnen.

Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 3 van 34

Mevrouw Peters-Vroom geeft aan dat er, zoals verwacht, bij de begrotingsvergadering dit jaar weinig reden tot juichen is. Zij wijst erop dat de begroting niet sluit en dat de OZB daarom met 11,3% wordt verhoogd en er zo'n € 2 miljoen uit de algemene reserves wordt gehaald. Ze geeft aan dat het helaas niet is toegestaan om meer uit de reserves te halen, anders had de VVD daarover misschien nog nagedacht. De vooruitzichten voor 2026 tot 2028 zijn volgens haar ook niet rooskleurig. Het begrotingstekort blijft tussen de € 2 en 3 miljoen per jaar, ondanks de geplande OZB-verhoging van nogmaals 10,1% in 2026. Mevrouw Peters-Vroom geeft aan dat Wijchen er prachtig uitziet en de voorzieningen van een hoog niveau zijn, iets waar de VVD trots op is. Ze herinnert eraan dat de VVD in het verleden vaak heeft geroepen vooruit te kijken en met plannen te komen, omdat regeren vooruitzien is. Ze is blij te zien dat hierin stappen zijn gezet bij deze begroting. De VVD omarmt het procesvoorstel van het college om tot oplossingsrichtingen te komen, alsmede dat het college kijkt naar de GR’en met als uitgangspunt het structureel verminderen van de gemeenschappelijke middelen. Toch moeten vanavond duidelijke accenten worden gelegd.

De VVD is daarom mede-indiener van amendement 2 met een aantal voorstellen, zoals het uitstellen van uitgaven voor het artikel 1-kunstwerk en de uitbreiding van de griffie, totdat er nadere voorstellen liggen. Ze benadrukt dat sommige zaken kunnen wachten en dat er geen man overboord is als het geld niet direct wordt uitgegeven. Daarnaast is de VVD kritisch op de gebiedscoördinatoren en vraagt de fractie zich af of dit plan zijn doel bereikt. Ze stelt voor dit plan pas te behandelen bij de Perspectiefnota van 2025, zodat eventuele accenten binnen het grote geheel beter kunnen worden gelegd. Mevrouw Peters-Vroom benadrukt dat het voor de VVD draait om het betaalbaar houden van Wijchen en om het goed op de centen letten. Daarom dient de fractie motie 1 in, omdat de betaalbaarheid van Wijchen ook in de OZB zit. De OZB is geen melkkoe en geen sluitpost. De VVD wil voorkomen dat de OZB in 2026 stijgt en roept met de motie op om terug te gaan naar de basis en te kijken wat echt nodig is, zonder franje en zonder fratsen. Als voorbeeld van enkele bezuinigingen noemt mevrouw Peters-Vroom het stoppen met beleid dat geen wettelijke taak is. Ze ziet graag dat de kosten voor de niet-wettelijke taken inzichtelijk worden gemaakt, zodat de gekozen volksvertegenwoordiging op basis hiervan een keuze kan maken.

Ze stipt het plan voor klimaatadaptatie aan, waar jaarlijks € 60.000 naartoe gaat, en waarvan bijvoorbeeld het uitdelen van bloemen of gieters op de markt wordt bekostigd. Ze vraagt zich af wat dit oplevert voor klimaatadaptatie. Ze stelt daarnaast voor om te bezuinigen op leges die niet kostendekkend zijn en de gebruiker te laten betalen in plaats van deze aan te vullen vanuit de algemene pot. Zo zijn de leges voor het trouwen in Wijchen onder de kostprijs. Daarnaast zijn de inschattingen hoeveel geld de leges voor het bouwen in Wijchen opleveren niet altijd even duidelijk. Mevrouw Peters-Vroom wijst vervolgens op de vele subsidies die door de gemeente worden verstrekt en stelt voor de gebruiker van deze gesubsidieerde diensten te laten meebetalen. Ze noemt het theater, het kasteel en het zwembad als voorbeelden van partijen die subsidie ontvangen, maar ook zelf inkomsten genereren. Ze stelt voor de prijs voor de entree, maar ook die van een biertje in de sportkantine te verhogen, zodat de subsidie omlaag kan en de gebruiker betaalt in plaats van de algemene dekking van de gemeente Wijchen. Mevrouw Peters-Vroom noemt ook het onderhoud en kunstwerken, waar jaarlijks € 64.000 naartoe gaat, en stelt voor om dit deels naar achteren te schuiven.

Ze vraagt zich af of het antidiscriminatiebureau, waar jaarlijks € 52.000 naartoe gaat, echt bijdraagt aan minder discriminatie in Wijchen. Ze roept op kritisch te kijken naar uitgaven als deze en stelt dat de OZB-verhoging daardoor misschien wel minder kan, aangezien de OZB moet worden betaald door alle Wijchenaren en niet alleen een bepaalde groep. Mevrouw Peters-Vroom wijst op schriftelijke vragen die de VVD heeft ingediend over efficiënt omgaan met publiek geld. Uit onderzoek blijkt namelijk dat 25% van de gelden van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) niet altijd efficiënt worden ingezet, wat in Wijchen neerkomt op ongeveer € 1 miljoen, ofwel 10% aan OZB. Ze sluit af met dat de VVD instemt met de uitname van de algemene reserve en de stijging van de OZB zoals het nu voorligt, omdat de kosten nu eenmaal stijgen voor iedereen. Ze roept daarom op om terug te gaan naar wat echt Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 4 van 34

nodig is voor de gemeente Wijchen, zonder franje en zonder fratsen. De VVD kijkt uit naar de gesprekken omtrent de Perspectiefnota, met als doel Wijchen leefbaar en betaalbaar te houden. De heer Tiemessen vindt dat de Wijchense begroting er relatief goed voor staat, zeker in vergelijking met veel andere gemeenten. Hij wijst echter op het dreigende financiële probleem vanaf 2026, het zogenaamde 'ravijnjaar'. Hij geeft aan dat GroenLinks niet in paniek wil raken en niet direct wil bezuinigen, maar juist andere manieren wil vinden om de gemeente financieel gezond, eerlijk, sociaal, groen en duurzaam te houden. Zo wijst hij op de toenemende armoede in de samenleving, met name onder kinderen en eenoudergezinnen. Hij geeft aan dat de Rekenkamer momenteel een onderzoek doet naar kinderarmoede in Wijchen en kondigt aan dat GroenLinks amendement 4 indient om deze groep te steunen. De heer Tiemessen wijst op de druk die staat op natuur, milieu en biodiversiteit in Wijchen door klimaatverandering, vervuiling, stikstof en toenemende recreatie. Het gebrek aan een gemeentelijke visie vanuit het college op natuur en biodiversiteit in het buitengebied verbaast hem. De huidige aanpak beperkt zich momenteel immers tot voorzichtige maatregelen omtrent groenbeheer binnen de bebouwde kom. Hij roept het college daarom op tot actie.

De heer Tiemessen prijst de gemeente voor de menselijke opvang van asielzoekers en de gekozen aanpak daartoe. Hij roept op om de focus te leggen op de integratie van deze groep ontheemden in de samenleving. Hij benadrukt de uitdaging om zowel starters als statushouders te huisvesten, en wijst daarom op de noodzaak om de sociale woningbouw te bevorderen. Een andere manier om wonen betaalbaar te houden, is met een zo laag mogelijke energierekening. GroenLinks roept het college op de beschikbare middelen voor duurzaamheid ook echt in te zetten voor klimaat- en energiebeleid. Samen met haar inwoners kan de gemeente doorgaan met het isoleren van woningen en daarnaast meerdere projecten starten voor het oogsten van meer zonne- en windenergie, zodat Wijchen klaar is voor de toekomst. De fractie ziet bovendien mogelijkheden voor kleinschalige warmtenetten en miniwarmte-koudenetten als onderdeel van het warmteplan. Deze netten zijn immers kansrijk en kunnen relatief snel worden gerealiseerd. GroenLinks dient dan ook motie 6 in die de gemeente oproept hiernaar meer onderzoek te doen. De heer Tiemessen vindt een gezonde leefomgeving daarnaast van belang en een recht. Volgens het Longfonds is de luchtkwaliteit in Wijchen de op een na slechtste in Gelderland, vooral langs de grote doorgaande wegen.

GroenLinks pleit voor geluids- en milieuwallen langs alle snelwegen, alsook voor maatregelen tegen houtstook op windarme en -stille dagen. Daarnaast ziet hij graag dat de verduurzaming van industrieterreinen doorgaat en dat beter gekeken wordt naar mogelijke vervuiling van voormalige gemeentelijke stortplaatsen en van bedrijventerreinen. De heer Tiemessen stelt dat bezuinigen niet nodig is en vindt dat Wijchen een Global Goals-gemeente kan en moet worden. Dit is immers niet alleen de wens van de raad en het college, maar ook die van inwoners, bedrijven en organisaties die deze doelstellingen hebben omarmd en willen uitdragen. GroenLinks heeft hierover amendement 5 opgesteld ten behoeve van het aanstellen van drie gebiedscoördinatoren voor leefbare wijken en kernen, alsmede gratis peuteropvang voor minima, meer preventie en beweging, en aandacht voor biodiversiteit. De heer Tiemessen prijst het college voor het verhogen van de inkomsten van de gemeente in tijden van bezuinigingen, maar stelt met amendement 3 voor een hogere OZB anders te verdelen, zoals met een hogere belasting voor eigenaren van grote niet-woningen zoals kantoren en bedrijfspanden. Deze belasting is in Wijchen namelijk relatief laag in vergelijking met omliggende gemeenten en zo hoeft die voor kleine bedrijfspanden van bakkers, slagers en groenteboeren minder omhoog.

De heer Tiemessen sluit af met de boodschap dat GroenLinks staat voor realistische en progressieve politiek. Hij roept alle fracties op het cement van de samenleving niet weg te saneren. Met de ingediende moties en amendementen hoopt GroenLinks de kloof tussen arm en

Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 5 van 34

rijk, alsook het financiële ravijn te verkleinen door de lusten en laten eerlijker te verdelen en meer aandacht te hebben voor elkaar. De heer Burgers geeft aan dat de PvdA-fractie, tegen de gewoonte in, niet achter de voorgestelde begroting kan staan. Hij bedankt de ambtenaren voor hun harde werk en gedegen voorbereiding, maar geeft aan dat de fractie met een kritische blik kijkt naar de politieke keuzes die in het voorstel zijn gemaakt. Hij stelt dat de begroting op meerdere fronten tekortschiet en dat er juist in deze tijd behoefte is aan een betrouwbare overheid. Hij noemt de wisselvalligheid van de gemeente in haar standpunten over de Global Goals en de gebiedscoördinatoren verwarrend voor de inwoners. Daarom heeft de PvdA samen met andere partijen een tegenbegroting heeft opgesteld. Hij pleit voor investeringen die van waarde zijn voor alle bewoners, met een duidelijke visie op gezondheid, milieu, kansengelijkheid en lokale werkgelegenheid. De heer Burgers noemt specifieke voorbeelden zoals openbare sporttoestellen in de gemeente, bermen minder maaien voor biodiversiteit, het achterwege laten van overbodige parkeerplaatsen, gratis peuteropvang voor minima, en investeren in start-ups en de creatieve broedplaats waarmee de gemeente een aantal jaren geleden is begonnen. Daarnaast moet het dure telemanagementsysteem voor lantaarnpalen worden beperkt tot de doorgaande wegen.

De heer Burgers benadrukt dat de gemeente verantwoordelijkheid moet nemen om iedereen mee te laten doen in de samenleving. Hij wijst op de moeilijke keuzes die gemaakt moeten worden vanwege de verminderde financiële steun van de landelijke overheid vanaf 2026. Toch moet een begroting meer zijn dan alleen een sluitend cijfer. Hij vindt het onacceptabel dat de lasten op de burgers worden afgeschoven en roept op tot een eerlijke verdeling van middelen vanuit het Rijk. Hij stelt voor dat de wethouder samen met de regio optrekt om dit af te dwingen door voor de jaren 2026, 2027 en 2028 geen sluitende begroting in te dienen, tenzij er meer financiële duidelijkheid komt. De PvdA dient daarom motie 2 in om deze aanpak officieel vast te leggen. Daarnaast is de PvdA mede-indiener van de tegenbegroting. Ook dient de partij motie 9, waarin wordt gepleit voor het behouden van een deel van het inkomen uit arbeid voor mensen in de bijstand om hen te stimuleren parttime te gaan werken en zo mogelijk door te groeien naar een fulltime baan. De heer Burgers verwijst naar een succesvol voorbeeld in Pekela waar de gemeente hiermee, naast het bieden van perspectief, op lange termijn bovendien een prachtige bezuiniging wist te realiseren.

Tot slot geeft de heer Burgers aan dat de PvdA alle ingediende moties en amendementen constructief en vanuit de eigen kernwaarden solidariteit, duurzaamheid en gelijkwaardigheid zal beoordelen. Mevrouw Loermans geeft aan dat de gemeente Wijchen financiële maatregelen moet nemen om het voorzieningenniveau en de dienstverlening op peil te houden. Voor Kernachtig Wijchen is het daarbij van belang keuzes te maken die de gemeenschap geen onnodige lasten of bezuinigingen opleggen. Ze pleit voor een doordachte oplossing en waarschuwt tegen onomkeerbare veranderingen die waardevolle voorzieningen en ondersteuning onder druk kunnen zetten. Ze legt uit dat het college een verhoging van de OZB voorstelt waarmee de lasten over veel schouders wordt verdeeld in plaats van een specifieke groep. Dit komt neer op gemiddeld € 5,50 per maand extra per huishouden in Wijchen. Met de voorliggende begroting neemt het college een weloverwogen besluit om te komen tot een sluitende begroting. Toch is het perspectief voor de komende jaren volgens mevrouw Loermans niet rooskleurig en blijft de spreekwoordelijke broekriem in beeld. Ze geeft aan dat het college samen met de organisatie en de raad naar oplossingen wil kijken om het meerjarenperspectief structureel sluitend te krijgen.

Kernachtig Wijchen wil vandaag al richting geven aan dit proces en dient amendement 2 in om een pas op de plaats te maken met een tweetal bezuinigingen. Ondanks dat dit goede voorstellen betreffen, maakt Kernachtig Wijchen een integrale financiële afweging. De partij stelt voor om nu niet aan de slag te gaan met het gelijkheidsmonument. Hoewel Kernachtig Wijchen achter het idee van het monument staat, lijkt het de partij beter de invulling

Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 6 van 34

van het monument pas te bespreken in de uitvoeringsfase van het gebied Tussen Kasteel en Wijchens Meer (TKWM), aangezien dat de beoogde plaats van het monument is. Het tweede punt betreft de gewenste formatie-uitbreiding van de griffie, omdat desbetreffende beslisnota nog niet is besproken door de raad. Mevrouw Loermans benadrukt dat het belangrijk is het takenpakket van de griffie af te stemmen op de griffieformatie voordat er structurele uitbreidingen plaatsvinden. Ook bij participatie en cocreatie wil Kernachtig Wijchen een pas op de plaats maken, omdat het niet verstandig is nu al structureel nieuw beleid in de organisatie uit te rollen en mensen aan te nemen zonder ze vanuit goed werkgeverschap een langdurig perspectief te kunnen bieden. Kernachtig Wijchen krijgt bij de behandeling van de Perspectiefnota daarom graag goed in beeld hoe nieuw beleid kan worden ingebed in de organisatie, zodat de juiste afwegingen kunnen worden gemaakt. Mevrouw Loermans geeft aan dat Kernachtig Wijchen de OZB-verhoging begrijpt, maar dit niet met plezier doet. Ze geeft het college de opdracht mee de OZB-verhoging in 2026 maximaal 7,5% te laten zijn, exclusief de indexering. Ze hoopt dat er komend halfjaar oplossingsrichtingen gevonden worden en als deze over bestaand beleid gaan, dat de consequenties daarvan in beeld worden gebracht.

Zo kunnen de voorstellen worden gekozen die het minste pijn doen. Als de raad de komende tijd zaken anders wil, dan moet dit volgens Kernachtig Wijchen binnen de bestaande middelen. De fractie dient daarom motie 8 in over afvalovertredingen, omdat het aantal meldingen over afvaldumpingen in 2023 met bijna 40% is gestegen, terwijl de meeste Wijchenaren hun afval al op de juiste manier scheiden en naar de juiste plekken brengen. Mevrouw Loermans pleit voor strengere straffen en wil leren van gemeenten die deze aanpak al hebben verstevigd. Een nieuw plan van aanpak hoeft dan pas voor de volgende begrotingsbehandeling af te zijn, zodat de gemeentelijke organisatie voldoende tijd ervoor heeft. Kernachtig Wijchen hoopt daarnaast dat het Rijk over de brug komt en dat dit samen met de huidige maatregelen mogelijk leidt tot geen of minder hoge OZB-verhogingen en de inzet van gewenst beleid, zoals de Global Goals. Mevrouw Loermans vindt het namelijk opmerkelijk dat een maand geleden nog het voorstel werd behandeld om deel te nemen aan Global Goals, terwijl nu wordt voorgesteld dit niet te doen vanwege de kosten. Aangezien een maand geleden ook bekend was welke kant de begroting zou opgaan, vindt ze dit zonde. Daarom pleit ze voor een slimme en doordachte omgang met mensen en middelen.

Mevrouw Loermans hoopt dat dit gekozen gaatje op de broekriem zorgt voor voldoende lucht voor het verder werken aan bestaand beleid en geplande activiteiten. Ze sluit af met de opmerking dat Wijchen, zelfs na deze maatregelen, nog steeds een gemeente is met veel voorzieningen voor lage lasten, zowel landelijk als in de regio. Kernachtig Wijchen blijft dit voor ogen houden en dit gebeurt door nog niet aan de slag te gaan met nieuw beleid, zodat de gemeente kan blijven doen wat ze belooft. Mevrouw Kuipers prijst namens Wijchen Lokaal het college voor het sluitend krijgen van de begroting voor 2025, ondanks de financiële tegenvallers in de jeugdzorg en de verminderde rijksbijdragen. Wijchen Lokaal heeft de begroting grondig bestudeerd en vanuit de fractie zijn er zowel positieve als negatieve punten. Ze benoemt het beslispunt dat het college geen budget vrijmaakt voor aansluiting bij de Global Goals. Ze herinnert eraan dat de raad vorige maand unaniem had ingestemd met de informatienota over de Global Goals, mede door de vele mails en brieven van inwoners. Ze vindt het spijtig dat hiervoor nu geen budget wordt vrijgemaakt en daarom dient Wijchen Lokaal amendement 5 mede in. Mevrouw Kuipers bespreekt vervolgens de voorgestelde OZB-verhoging van 9% in 2025 en 7,5% in 2026.

Ze erkent dat de OZB een manier is om tekorten af te dekken, maar stelt dat de lasten anders verdeeld kunnen worden over de drie groepen die OZB-plichtig zijn, zodat de lasten voor huizenbezitters verlaagd kunnen worden. Mevrouw Kuipers gaat in op het nieuwe beleid van gebiedscoördinatoren. Na lang wikken en wegen is Wijchen Lokaal eerder akkoord gegaan met het aanstellen van coördinatoren, hoewel de fractie aanvankelijk moeite had met het bedrag dat hiervoor vrijgemaakt werd. Ze uit haar Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 7 van 34

zorgen over het collegevoorstel om te starten met twee in plaats van drie gebiedscoördinatoren, waardoor niet heel Wijchen wordt gedekt. Ze vraagt welke afweging hiervoor is gemaakt en pleit ervoor gelijk goed te starten met drie gebiedscoördinatoren. Mevrouw Kuipers spreekt ook over De Blije Dries, een buitenspeeltuin die afgelopen jaar in het nieuws was. Ze prijst de speeltuin als een laagdrempelig en goedkoop uitje voor de hele dag, maar betreurt dat subsidie nodig is voor de exploitatie. Ze vindt echter dat de speeltuin van zodanig Wijchens belang is dat het bedrag gerechtvaardigd is, vooral in tijden waarin de kosten voor levensonderhoud toenemen. Een andere belangrijke ontwikkeling die veelvuldig in het nieuws kwam afgelopen jaar, is de bouw van het AZC, waarvoor Wijchen € 21 miljoen gaat lenen. Het bouwen is volgens Wijchen Lokaal een taak die niet bij een gemeente thuishoort, vooral nu de landelijke spreidingswet lijkt te worden afgeschaft. In De Gelderlander las mevrouw Kuipers dat het COA niet van plan is de miljoenen zo snel mogelijk over te maken. Ze vraagt of de gemeente hierdoor toch een financieel risico loopt. In het verlengde hiervan uit ze ook haar zorgen over de financiële situatie van de WDW, vooral met betrekking tot buurgemeente Druten. Ze vraagt of deze situatie invloed heeft op de WDW.

Mevrouw Kuipers is daarnaast verheugd over dat er geld gereserveerd wordt voor onderzoek naar het kruispunt Randweg-Noord-Schoenaker, dat volgens haar zeer gevaarlijk is. Ze benadrukt het belang van verkeersveiligheid en vraagt daarnaast aandacht voor de hoge snelheid van fatbikes in het centrum. Alhoewel landelijke wetgeving hiertegen nog ontbreekt, ziet Wijchen Lokaal graag dat boa's of politieagenten controles uitvoeren met als doel bewustwording te creëren over de gevaren van snelle e-bikes. Mevrouw Kuipers geeft aan dat Wijchen Lokaal zich kan vinden in de lijnen van de begroting, maar ook een ander geluid wil laten horen. Ze pleit voor een betere balans tussen lasten en investeringen en meer aandacht voor een gelijke start voor kinderen en welzijn en gezondheid. Wijchen Lokaal dient daarom de tegenbegroting in amendement 1 mede in. Ook heeft de fractie motie 8 mede ingediend vanwege de toename van afvaldumpingen. Mevrouw Kuipers sluit af door in te gaan op het naderende ravijnjaar 2026. De gemeente moet ermee rekening houden dat het kabinet niet gaat komen met een oplossing hiervoor. Daarom moet de gemeente gezamenlijk tot bezuinigingsvoorstellen komen, omdat de begroting voor 2026 onder druk komt te staan. Wijchen Lokaal zal als partij hierin meedenken en niet aan de zijlijn staan, maar wel met het belang van eerlijke keuzes in het achterhoofd.

De raad heeft recent laten zien de krachten te kunnen bundelen en dit geeft de fractie van Wijchen Lokaal vertrouwen dat Wijchen aantrekkelijk kan blijven om te wonen, werken en leven. De heer Lukkezen geeft aan dat D66 vandaag met een redelijk alternatief komt dat zowel de huidige problemen als die van toekomstige generaties aanpakt. Hij legt uit dat D66 drie moties en met amendement 1 een tegenbegroting indient, die samen een toekomstgerichte en betrokken gemeente beogen waarin iedereen zich thuis voelt en kan deelnemen. Hij bedankt de oppositiepartijen voor hun positieve en constructieve houding tijdens de samenwerking met het oog op het naderende ravijnjaar. De heer Lukkezen stelt dat de tegenbegroting van D66 zich richt op een sociaal en toekomstgericht beleid, met investeringen in veerkracht, gezondheid en kansen voor iedereen. Hij benadrukt dat deze tegenbegroting structureel geld overhoudt, wat kan helpen het financiële ravijn deels te dempen. De heer Lukkezen noemt enkele concrete voorstellen uit de tegenbegroting, zoals het uitbreiden van startersleningen voor jonge starters op de woningmarkt, het verbeteren van de verkeersveiligheid rondom scholen en het creëren van beweegmogelijkheden in de buitenruimte voor inwoners. Daarnaast wil D66 sociale ondernemingen en start-ups helpen door een aantrekkelijke omgeving te creëren waar toekomst is en innovatie centraal staat.

Volgens D66 bevat de door de volledige oppositie aangedragen tegenbegroting zaken die aantrekkelijk zijn voor alle partijen, ondanks dat het verlagen van het budget voor het integraal beheer openbare ruimte (IBOR) voor de oppositie geen gemakkelijke keuze was.

Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 8 van 34

De heer Lukkezen hoopt dat de coalitie de tegenbegroting ziet als een handreiking om samen tot een begroting te komen die door de volledige raad wordt gesteund. Daarnaast vindt de heer Lukkezen dat een toekomstgerichte gemeente kan worden gerealiseerd door samen te werken met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Door middel van een sociale-innovatiehackathon kunnen inwoners actief en direct worden betrokken, maar kunnen ook frisse ideeën worden opgehaald die bijvoorbeeld kunnen leiden tot het verminderen van eenzaamheid. D66 dient daarom motie 4 in voor deze hackathon, waarmee beter inzicht kan worden verkregen in waar geld, dat wordt uitgegeven in het sociale domein, het meest effect heeft en waar niet. Ook dient D66 motie 5 in die focust op kansengelijkheid en participatie door jongeren meer te betrekken bij de besluitvorming over gemeentelijke projecten en ze een platform te bieden voor hun ideeën en zorgen hierover. Doordat jongeren zich beter bewust worden van wat voor impact hun stem kan hebben, stijgt niet alleen hun betrokkenheid bij, maar ook hun waardering voor de eigen gemeente. Bovendien dient D66 motie 3 in om bij negatieve beschikkingen vooraf telefonisch contact op te nemen met de betrokkenen, zodat zij beslissingen beter begrijpen en minder snel in beroep gaan.

Dit kan enerzijds kosten besparen en anderzijds draagt dit bij aan een positieve mensgerichte relatie tussen inwoners en gemeente. De heer Lukkezen besluit zijn betoog met de hoop dat de coalitiepartijen de tegenbegroting als een handreiking zien en bereid zijn om samen te werken aan een gedragen begroting. D66 staat immers voor een gemeente waar gezondheid, de toekomst en kansengelijkheid centraal staan en waarin de betrokkenheid van de inwoners wordt gekoesterd. Met deze voorstellen kan aan een gezond en rechtvaardig Wijchen worden gebouwd dat klaar is voor de uitdagingen van morgen. De vergadering wordt voor 15 minuten geschorst, zodat het college zijn eerste termijn kan voorbereiden. Eerste termijn – college Wethouder Gerrits verzoekt namens het college 10 minuten extra spreektijd vanwege het aantal moties en amendementen. De raad keurt dit goed. De volgorde van de portefeuillehouders is als volgt: wethouder Gerrits, wethouder Schouten, wethouder Derks, wethouder Van Bronkhorst en tot slot de burgemeester. Wethouder Gerrits bedankt de raadsleden voor hun complimenten en steun voor de begroting, maar ook voor het uitspreken van hun zorgen, dilemma's en meningen.

Hij benadrukt dat hij als portefeuillehouder Financiën vandaag geen vrolijk verhaal houdt, maar een ernstige oproep doet om samen de handen uit de mouwen te steken voor het belang van de gemeente Wijchen en om samen lastige knopen door te hakken. Hij legt uit dat de begroting voor 2025-2028 er op het eerste gezicht solide uitziet, met een sluitend resultaat in 2025, weinig schulden, relatief lage lasten voor inwoners en ondernemers, en voldoende reserves om tegenvallers op te vangen. Wijchen is dus financieel gezond. Echter, bij nadere beschouwing bevat de begroting zorgelijke elementen. Net als veel andere gemeenten in Nederland moet ook Wijchen rode cijfers noteren vanaf 2026 door keuzes in Den Haag waardoor fors minder geld naar gemeenten gaat. Voor Wijchen leidt dit tot een terugval van circa € 5 miljoen structureel. Dit moet wel worden opgevangen, terwijl de omvang en complexiteit van de gemeentelijke taken toeneemt. Wethouder Gerrits benadrukt dat de financiële uitdagingen daardoor fors groter zijn dan in het afgelopen decennium en dat er via verschillende wegen signalen worden afgegeven aan het kabinet. Hij stelt dat Wijchen niet langer kan wachten op goed financieel nieuws uit Den Haag en dat er nu maatregelen moeten worden genomen om financieel gezond te blijven.

Dit betekent dat er moeilijke besluiten genomen moeten worden, die inwoners, ondernemers en betrokken organisaties zullen raken. Hij roept op om politieke verschillen te overbruggen en geen onverantwoorde besluiten te nemen.

Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 9 van 34

Wethouder Gerrits stipt de tweevoudige OZB-verhoging aan (met 9% in 2025 en met 7,5% in 2026 exclusief de reguliere indexatie) als een ingrijpende maatregel die vandaag voorligt. Hij legt uit dat zonder deze verhogingen nog meer andere en wellicht pijnlijkere maatregelen nodig zouden zijn. Het college heeft ervoor gekozen om het jaar 2025 sluitend te krijgen door zeer terughoudend te zijn met nieuw en vooral structureel beleid, zodat het te overbruggen gat of ravijn vanaf 2026 zo klein mogelijk blijft. Daarbij is een maximaal toegestane greep van circa € 1 miljoen uit de reserves gedaan, omdat de gemeente dit kan dragen. De wethouder geeft aan dat het college de komende maanden een totaalpakket van maatregelen voorbereidt, waarbij breed en grondig wordt gekeken naar bestaande voorzieningen, lopend beleid, ambities, nieuw beleid, de GR’en, mogelijke inkomstenbronnen en de inzet van reserves. De inzet van het college hierbij is om pijnlijke en onomkeerbare maatregelen zoveel mogelijk te beperken en maatregelen bij eventuele meevallers zo mogelijk te schrappen of af te zwakken.

De raad zal hierbij worden aangehaakt en de wethouder geeft de raad mee dat een financieel gezonde koers geen doel, maar in zijn ogen een middel is waarmee gunstige randvoorwaarden kunnen worden geschapen, lastige periodes kunnen worden doorstaan en waarmee kan worden geïnvesteerd in de Wijchense samenleving. Hij spreekt de wens uit dat de raad en het college ondanks politieke verschillen samen het financiële gat weer weten te sluiten. Wethouder Gerrits gaat vervolgens in op de ingediende amendementen en moties. Hij bedankt de indieners van amendement 1 voor het meedenken over alternatieven, maar stelt dat de tegenbegroting, ondanks dat het technisch op orde is, niet bijdraagt aan het oplossen van het financiële tekort vanaf 2026. De potentiële besparingen van de tegenbegroting worden namelijk gelijk aan andere zaken uitgegeven. Het lijkt hem goed als de raad inhoudelijk reflecteert over in hoeverre dit een goed alternatief is, maar het college blijft achter de eigen begroting staan. Wat betreft amendement 2 vindt de wethouder dat als de raad instemt met het beslispunt om aan de OZB-stijging een maximum te verbinden, dan zal het college hiermee rekening houden. Hij laat de reactie op het punt over de uitbreiding van de griffie over aan de werkgeverscommissie.

Wel geeft wethouder Gerrits mee dat het budget voor het gelijkheidsmonument opnieuw in de begroting moet worden ingebracht als amendement 2 wordt aangenomen. Wat betreft de gebiedscoördinatoren zou het college het spijtig vinden als daarmee nu niet kan worden gestart. Hij geeft aan dat de burgemeester zo dadelijk inhoudelijker op de gebiedscoördinatoren ingaat. Met betrekking tot amendement 3 over een andere verdeling van de OZB legt wethouder Gerrits uit dat de huidige verdeling historisch zo is gegroeid en dat het college geen reden ziet deze te herzien. Hij waarschuwt dat het nu wijzigen van de verdeling verwachtingen kan wekken bij inwoners en ondernemers, terwijl nog niet alle noodzakelijke maatregelen bekend zijn. Bovendien is het nog niet aangekondigd in de Perspectiefnota. Wel is er eventueel een mogelijkheid om een ongelijke aanpassing van de OZB te betrekken bij de verdere uitwerking van het pakket maatregelen dat dan bij de Perspectiefnota en de volgende begroting kan worden besproken. Over motie 1 met alternatieven voor de OZB-verhoging geeft wethouder Gerrits aan dat deze oproep in lijn is met de stappen die het college wil zetten. De aangedragen ideeën en voorbeelden betrekt het college graag bij de uitwerking van het pakket aan maatregelen.

De wethouder benadrukt dat het uiteindelijk aan de raad is om te bepalen welke maatregel als eerste moet worden afgezwakt indien hiervoor toch ruimte is. Wethouder Gerrits reageert motie 2 en legt uit dat de gemeente Wijchen via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de M50 (netwerk van middelgrote gemeenten) al actief signalen afgeeft richting Den Haag en dat dit de meest effectieve weg is om zorgen kenbaar te maken. Daarnaast staat het college niet achter het idee om geforceerd, dan wel moedwillig, een tekort te begroten met als doel Den Haag te bewegen tot meer financiële steun. Wethouder Gerrits geeft tot slot antwoord op een aantal gestelde vragen. Met betrekking tot de vraag van het CDA en Wijchen Lokaal over de WDW geeft hij aan dat zowel in de gemeente Druten als in Wijchen wordt gesproken over tekorten. Aan beide kanten worden dan ook Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 10 van 34

maatregelen genomen en deze kunnen ongelijk van aard zijn. Vanuit de basisgedachte dat minder betalen minder krijgen is, zal altijd moeten worden gereageerd op een bezuiniging die een van beide gemeenten inzet. Wijchen zal in ieder geval vanuit de inhoud opzoeken naar oplossingen. Vervolgens gaat wethouder Gerrits in op een vraag van Wijchen Lokaal over de financiering van het azc naar aanleiding van berichten in de krant. Daarover kan hij alleen zeggen dat het financiële risico voor de gemeente Wijchen nog steeds nihil is en blijft zoals besproken tijdens de behandeling van het raadsstuk. Daarnaast geeft de wethouder aan dat het college naar aanleiding van de ingediende motie inmiddels in goede sfeer in gesprek met het COA is gegaan over het eventueel verkleinen van het voorfinancieringsbedrag. Wethouder Schouten gaat in op amendement 5. Ze legt uit dat het college alles voor de Global Goals had voorbereid voordat het college wist wat voor bezuinigingsmaatregelen moesten worden genomen. Ze betreurt het dat nu een andere financiële inschatting moet worden gemaakt. Het amendement stelt voor de financiële middelen toch in de begroting op te nemen. Op de vraag van het CDA of de Sustainable Development Goals (SDG's) zonder extra middelen kunnen worden bereikt, beantwoordt ze dat dit kan.

Het aanmelden bij de VNG als Global Goals-gemeente kost namelijk niets en dit geldt ook voor het integraal inzichten geven via het Strategisch kompas en het expliciet communiceren daarover. De incidentele betalingen aan de fairtradewerkgroep, die het college structureel had willen borgen, kunnen worden voortgezet, maar andere zaken kunnen niet worden gerealiseerd zonder extra middelen. Het college acht het daarom verantwoord om Global Goals-gemeente te worden zonder aanvullende middelen. Wethouder Schouten gaat verder met motie 4 over de sociale innovatiehackathon, gericht op eenzaamheid, verduurzaming en sociale cohesie. Ze wijst op de recent opgerichte adviesraad voor het sociale domein, die al moeite heeft om mensen te vinden voor de onderliggende werkkamers. Het college vindt het onverstandig nu iets nieuws te starten en wil de adviesraad eerst goed in stelling brengen. De motie zal worden doorgegeven aan de adviesraad, maar het college wil niet nu al extra initiatieven starten. Motie 6, die pleit voor het opnemen van miniwarmte- en koudenetten in het warmteplan, lijkt wethouder Schouten mogelijk en een goed idee. Ze benadrukt dat het complex is, maar dat het college dit als aanvulling ziet die kan worden meegenomen in de warmtenetstukken die naar verwachting voor de zomer van 2025 met de raad worden gedeeld.

Wethouder Derks gaat in op amendement 4 over leven en opgroeien in armoede. Hij is blij met de aandacht hiervoor, maar legt uit dat sinds 2015 alleenstaande ouders compensatie krijgen via belasting en kindgebonden budget, wat het risico op armoede heeft verlaagd. Alleenstaande ouders zijn dus niet specifiek benadeeld in de lokale toekenning. Daarnaast betekent verdere verfijning van de inkomensgrenzen niet direct dat het bereik daarmee wordt verhoogd, terwijl de dienstverlening er ingewikkelder door wordt. Hij geeft aan dat het college een onderzoek van de rekenkamer hiernaar wil afwachten, omdat niet alleen schaamte een rol speelt in dit vraagstuk, maar ook hoe het beste kan worden omgegaan met beperkte middelen in combinatie met werken en onoverzichtelijke dienstverlening en regels. Hij vraagt de raad daarom om geduld. Wethouder Derks onderstreept naar aanleiding van motie 5 het belang van jongerenparticipatie, maar wijst op de praktische uitdagingen en mogelijke financiële consequenties van een officiële adviesraad. Het college ziet meer kans in informele gesprekken en heeft al een ambtelijk verzoek gedaan voor het oprichten van een jongerenpanel, waar middelbare scholieren kunnen worden gehoord over verschillende thema’s. Hij benadrukt dat het belangrijk is om met jongeren te bespreken wat hen raakt en hoe zij willen participeren.

Tot slot reageert Wethouder Derks op motie 9. Hij is het ermee eens dat werken moet lonen, maar ziet hierin ook een landelijke taak. De inkomensvrijlating binnen wettelijke kaders wordt namelijk gevangen via de Participatiewet in Balans, die in de zomer van 2025 klaar moet zijn. Het college wil dit afwachten vanwege de handvatten die daarin zitten. Daarnaast is Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 11 van 34

inkomensvrijlating een re-integratie-instrument van het Rijk. Ook wijst hij op het zojuist benoemde rekenkameronderzoek. De wethouder wil dus nog even wachten, zodat hij samen met de raad op het juiste moment de juiste keuzes kan maken. Wethouder Van Bronkhorst geeft aan dat hij de gedane suggesties over leefbaarheid, natuurontwikkeling, biodiversiteit, IBOR en verkeersveiligheid de komende maanden meeneemt in de te maken keuzes voor de bezuinigingsopdracht. Over motie 7 over de verbetering van de luchtkwaliteit legt hij uit dat luchtkwaliteit geen speerpunt is in het Gelderse milieubeleidsplan omdat aan de geldende luchtnormen wordt voldaan. Hij benadrukt echter dat het college meer aandacht wil besteden aan dit onderwerp. Daarom neemt de gemeente zowel ambtelijk als bestuurlijk actief deel aan het Schone Luchtakkoord (SLA) samen met de provincie Gelderland en wordt actief geprobeerd niet-deelnemers over te halen tot deelname. Het college zal de gemeenteraad voor 1 april 2025 informeren over de mogelijke deelname aan het SLA en de te treffen maatregelen. Hij geeft aan dat de maatregelen die worden genomen, zullen passen bij de specifieke problematiek van de gemeente. Hij vermeldt ook dat de website van de gemeente binnenkort wordt geactualiseerd met informatie over schone lucht en houtstook.

Wethouder Van Bronkhorst bespreekt vervolgens motie 8 over de aangescherpte aanpak van afval. Hij geeft aan dat het college de motie kan overnemen en de successen van andere gemeenten zal meenemen in een plan van aanpak, maar wil wel een kanttekening meegeven. De raad moet keuzes maken in de prioritering binnen het VTH-beleid (vergunningen, toezicht en handhaving), omdat de aanpak verder gaat dan alleen de inzet van boa's en dat de hele keten binnen de organisatie betrokken moet worden, van boa's tot juristen. Hij kan niet beloven dat de aanpak volledig kostendekkend zal zijn en geeft de raad mee dat dit gevolgen kan hebben voor de hoogte van de afvalstoffenheffing. Over de uiteindelijke kosten zal de raad worden geïnformeerd in het plan van aanpak. De voorzitter draagt het voorzitterschap over aan de plaatsvervangend voorzitter, de heer Albersnagel. Burgemeester Helmer gaat in op amendement 2. Zij benadrukt dat er geen nota is toegezegd over de werkwijze en geeft aan dat in de vacaturetekst voor de gebiedscoördinatoren staat wat van hen wordt verwacht. Daarnaast geeft ze aan dat gevraagd wordt budget vrij te maken voor een wijkcontactfunctionaris. Ze legt uit dat dit onderdeel is van het budget voor de gebiedscoördinatoren, wat zou worden bevroren als het amendement wordt aangenomen.

Dit gaat ten koste van de gebiedscoördinatoren en de uitvoering van het participatie- en cocreatiekader, omdat aan dat beleidsstuk dan geen invulling kan worden gegeven, terwijl de leefbaarheidsgroepen hier wel naar uitkijken. Het pas op de plaats maken bij deze ambities is volgens de burgemeester in moeilijke tijden mogelijk, maar dan ziet ze graag dat dit gebeurt op basis van de juiste argumentatie. Burgemeester Helmer bespreekt vervolgens motie 3. Zij geeft aan dat het bellen bij een negatieve beschikking al op kleine schaal gebeurt en dat de voordelen hiervan worden herkend. Het college zal onderzoeken of dit breder kan worden toegepast binnen de WDW. De plaatsvervangend voorzitter draagt het voorzitterschap terug over aan de voorzitter. De heer Albersnagel reageert als voorzitter van de werkgeverscommissie op amendement 2, waarbij hij aangeeft dat de raad in januari 2025 de gevraagde nadere informatie over de benchmarks krijgt. Hij geeft verder aan dat de commissie de uitbreiding van de griffie wenselijk en noodzakelijk acht om de ondersteuning van de raad op peil te houden. Hij wijst erop dat de middelen die hiervoor nodig zijn in het amendement worden weggenomen, wat de ondersteuning van de Rekenkamer in gevaar brengt. De griffie is momenteel bijvoorbeeld niet berekend op de ondersteuning van de 0,3 fte die de Rekenkamercommissie nodig heeft.

Hij benadrukt dat het benodigde dienstverleningsniveau met de huidige bezetting niet kan worden gehandhaafd en anders moet de raad zich behelpen met de ondersteuning die er wel is, indien Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 12 van 34

de raad besluit pas bij de behandeling van de Perspectiefnota het aantal griffiemedewerkers op peil te brengen. De vergadering wordt tot 20.00 uur geschorst, zodat de raad zich kan beraden op de ingediende amendementen, moties, alsmede de reactie van het college en de werkgeverscommissie. De voorzitter geeft aan dat het college nog kort inhoudelijk reageert op een aantal punten van de tegenbegroting, aangezien het college nog spreektijd over heeft. Wethouder Gerrits geeft aan dat het college bereid is nog inhoudelijk te reageren op de onderdelen die bijdragen aan de dekking van de tegenbegroting. Hij legt uit dat het inzetten van bepaalde posten altijd nadere onderbouwing en analyse vereist met betrekking tot de gevolgen van implementatiewijze. Dit neemt niet weg dat het college de ideeën van de tegenbegroting meeneemt in de verdere uitwerking van het maatregelenpakket voor 2026 en verder. Daarnaast legt hij uit dat het verlagen van het risiconiveau voor startersleningen nadere uitwerking vereist. Een verdere verlaging zonder onderbouwing zou hij niet verstandig vinden, aangezien de regeling momenteel al goed loopt en het risiconiveau eerder al is verlaagd. Tot slot geeft hij aan dat de externe inhuur door de WDW al beperkt is tot 2%, dus een verlaging daarvan niet veel oplevert.

Hij meldt dat de raad binnenkort een tweede bestuursrapportage ontvangt waarin de feiten en andere relevante informatie worden verstrekt. Wethouder Schouten geeft aan dat het college met de beweegtoestellen in de buitenruimte al meer gaat doen dan de raad nu voorstelt. Het college raadt het voorliggende voorstel van de raad op dit punt dan ook af. Ze kondigt aan in december 2024 of januari 2025 met een voorstel voor het klim- en speelbos te komen. Daarnaast geeft ze aan dat de buitenspeelruimtes zijn geëvalueerd en dat de uitkomsten nog met de raad worden gedeeld. Wethouder Derks bedankt de raad voor de aandacht voor sociale ondernemingen en meldt dat er al aanzienlijke ondersteuning wordt geboden aan startende ondernemers via Startup Wijchen. Hij benadrukt dat er wordt geïnvesteerd in het werkbedrijf, met een budget van € 750.000 verspreid over meerdere jaren. Hij meldt dat dit budget momenteel meer dan voldoende is. Wethouder Van Bronkhorst geeft aan dat er met betrekking tot biodiversiteit al wordt gewerkt aan een groen beleidsplan en dat deze middelen al in de begroting zijn opgenomen. Ook wordt er regiobreed gekeken naar natuurontwikkeling. Het structureel reserveren van € 187.000 voor deze ontwikkelingen lijkt hem daarom niet nodig.

De wethouder geeft daarnaast naar aanleiding van de vraag over de incidentele kosten van € 140.000 aan dat er goed contact is met schoolbesturen om veiligheidsproblemen op te lossen. Als er ergens problemen zijn, dan wordt gezocht naar oplossingen hiervoor en zulke onderzoeken kosten vanzelfsprekend geld. Over de reserve calamiteiten maatschappelijke accommodaties geeft wethouder Van Bronkhorst aan dat deze niet zal worden verhoogd en dat het resterende bedrag zal vrijvallen in 2026 als de reserve in 2025 niet nodig blijkt te zijn. Burgemeester Helmer reageert op de vraag over het uitbreiden van de straatcoaches. Zij geeft aan dat de straatcoaches goed werk doen, vooral voor de jeugd, maar dat er bij weten van het college op dit moment geen noodzaak is het aantal coaches uit te breiden. Tweede termijn – algemeen deel De voorzitter licht het proces van de tweede termijn toe. In het eerste deel geven de woordvoerders uit de eerste termijn een reactie op de algemene beschouwingen. De volgorde van de sprekers wordt daarbij bepaald door een nieuwe loting. De tweede termijn kent geen spreektijd. De woordvoerders uit de eerste termijn geven een reactie op de betogen van de

Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 13 van 34

andere fracties en de termijn van het college, zonder in te gaan op de ingediende amendementen en moties. De woordvoerders kunnen elkaar maximaal drie keer interrumperen. In het tweede deel is er per amendement en motie een debat. De woordvoerders van de fracties krijgen het woord om een reactie te geven op het amendement of de motie die op dat moment behandeld wordt. De eerste indiener van het betreffende amendement of de motie krijgt als laatste het woord. De woordvoerders kunnen elkaar interrumperen over het amendement of de motie die op dat moment wordt behandeld. Na afronding van het debat wordt er direct gestemd over het besproken amendement of de besproken motie. Het college krijgt aan het einde van de tweede termijn de gelegenheid om feitelijke onjuistheden te corrigeren. De voorzitter vraagt de plaatsvervangend voorzitter om de loting te doen voor het eerste deel van de tweede termijn. De gelote sprekersvolgorde is als volgt: GroenLinks, VVD, Kernachtig Wijchen, CDA, Wijchen Lokaal, D66 en PvdA. De heer Tiemessen van GroenLinks complimenteert de fractievoorzitters voor de vooruitgang in de kwaliteit van de stukken, die volgens hem meer inhoudelijk en visionair zijn gepresenteerd. Hij merkt op dat er echter grote verschillen zijn tussen de partijen, vooral met betrekking tot de OZB. Hij vraagt zich af waarom de OZB niet gedifferentieerd of variabel kan zijn.

Daarover heeft hij, ondanks de voorstellen die er liggen, geen uiting gehoord. De heer Lukkezen vraagt hoe GroenLinks, ondanks de verschillen, een handreiking wil doen naar de coalitiepartijen om die verschillen te overbruggen. De heer Tiemessen antwoordt dat de raad bijeen is om harde noten te kraken, maar dat het belangrijk is om de tegenstellingen eerst te benoemen, voordat ze kunnen worden overwonnen. De heer Derksen vraagt hoe GroenLinks tegelijkertijd kan zeggen dat er niet bezuinigd hoeft te worden en desondanks toch het ravijnjaar kan overbruggen. De heer Tiemessen verwijst naar de door GroenLinks (mede-)ingediende amendementen. Daar is gekeken hoe de inkomsten van de gemeente eventueel kunnen worden veranderd en daarvoor is uiteindelijk de OZB genomen, omdat dit een relatief eenvoudig instrument betreft. GroenLinks heeft dan ook als uitgangspunt de OZB gedifferentieerd te verhogen. Het valt de heer Tiemessen daarnaast op dat sommige partijen vinden dat de gemeente alleen nog haar wettelijke taken zou moeten uitvoeren en daarbij werd verwezen naar het weggeven van gieters. Als in het geval van klimaatadaptatie niks wordt gedaan, dan wordt deze rekening doorgeschoven naar de volgende generatie. Mevrouw Peters-Vroom vraagt of kinderen beter over het klimaat gaan nadenken als ze een gratis gieter winnen op de markt.

De heer Tiemessen antwoordt dat het belangrijk is om kinderen uit te leggen waarom een groene leefomgeving belangrijk is. Dit is bij het uitdelen van de gieters gebeurd. Hij maakt de vergelijking met laaghangend fruit: als vanwege de bezuinigingen wordt gezegd dat bepaalde zaken, waaraan hard is gewerkt, nog kunnen blijven hangen, dan bederft dat fruit en zal er weer een jaar moeten worden gewacht voordat er weer kan worden geoogst. De heer Lukkezen vraagt de heer Tiemessen welk spreekwoordelijk fruit, dat nog niet als concreet voorstel voorligt, hij graag nog zou willen plukken. De heer Tiemessen vindt dat niet kan worden teruggekomen op zaken die met de hele raad zijn afgesproken, zeker als het over de minimaal vereiste of zeer noodzakelijke zaken gaat. Mevrouw Loermans vraagt hoe GroenLinks de integrale financiële afweging ziet die tijdens de begrotingsvergadering wordt gemaakt en niet bij de behandeling van die stukken zelf. De heer Tiemessen herinnert zich commissievergaderingen waarin iedereen de groene stemkaart op tafel legde voor zaken die belangrijk werden gevonden. Hij vindt het bitter om nu, ook richting de samenleving, te zeggen dat bepaalde ontwikkelingen worden stopgezet.

Mevrouw Loermans vraagt daarop hoe GroenLinks het verschil ziet tussen de inhoudelijke behandeling van een stuk en de uiteindelijke financiële afweging, aangezien je inhoudelijk nog steeds dezelfde mening kunt hebben, maar financieel gezien andere keuzes moet maken. De heer Tiemessen geeft aan gehoord te hebben van de wethouder dat er extra mogelijkheden zijn om nog verder te bezuinigen, maar dat hij met het voorliggende pakket en geld uit de reserve tot een sluitende begroting kan komen. Mevrouw Loermans interrumpeert en vraagt hoe Verslag openbare raadsvergadering (jaarbegroting) d.d. 7 november 2024

pagina 14 van 34

de heer Tiemessen dan aankijkt tegen structureel beleid, waarover vanavond wordt besloten en dat verdergaat dan 2025 en de sluitende begroting voor dat jaar. De heer Tiemessen vindt het verstandig dat de wethouder al heeft nagedacht over de begrotingen na 2025. Het is goed als de raad dit ook doet en daarbij niet wegkijkt voor de realiteit en de grilligheid en onduidelijkheid vanuit Den Haag. De heer Lukkezen vraagt welk fruit GroenLinks nu wil plukken van andere partijen en hoe de partij staat tegenover voorstellen van andere partijen. De heer Tiemessen antwoordt dat hij perspectief ziet in een aantal presentaties die hij heeft gehoord, zoals het nadenken over het warmteplan en het behouden van een structurele vergoeding voor de doelen van de Global Goals. Hij benadrukt dat GroenLinks bereid is te onderzoeken waar andere partijen kunnen worden gevonden. Mevrouw Peters-Vroom geeft aan dat de VVD creatieve voorstellen heeft gehoord, maar dat deze allemaal tot doel hebben om de koek anders te verdelen. Ze benadrukt dat prioriteiten door andere partijen op een andere manier worden gelegd en dat dit hoort bij de verschillende politieke kleuren. Ze heeft ook voorstellen gehoord waarmee het college al bezig is en dat vindt ze positief.

Mevrouw Peters-Vroom reageert op D66 door te zeggen dat haar fractie niet zomaar bij het kruisje tekent en richting de PvdA geeft ze aan dat ze ooit is geïnformeerd dat minder maaien van gras juist duurder is. De heer Lukkezen geeft aan te hebben gezegd dat D66 niet verwacht dat coalitiepartijen tekenen bij het kruisje van de tegenbegroting, maar dat die partijen meedenken met de oppositie. Mevrouw Peters-Vroom vervolgt dat de VVD het idee heeft dat GroenLinks wilt bezuinigen, maar tegelijkertijd ook weer niet, omdat het voorstel van die partij uiteindelijk op nul uitkomt. Ze hoort vooral van GroenLinks dat bedrijven meer moeten betalen. De heer Tiemessen heeft van de VVD gehoord dat maatschappelijke organisaties meer eigen inkomsten moeten vergaren. Hij vraagt wat de VVD denkt dat het verhogen van de toegangsbewijzen voor het zwembad betekent voor de gemiddelde en arme Wijchenaar die naar het zwembad gaat om beter te leren zwemmen. Mevrouw Peters-Vroom antwoordt dat ze het genoemd heeft als oplossingsrichtingen en dat het serieus onderzocht moet worden. De heer Burgers vraagt of de VVD daarmee voorstelt om de belasting op kaartjes voor het zwembad en cultuur nog verder te verhogen, bovenop de door de landelijke VVD beoogde btw-verhogingen op deze organisaties. Mevrouw Peters-Vroom antwoordt dat ze de richting willen onderzoeken en dat ze hier nu voor Wijchen bij elkaar zijn.

De heer Lukkezen vraagt wanneer de ideeën van de VVD concreet worden gemaakt, zodat erover besloten kan worden. Mevrouw Peters-Vroom antwoordt dat ze in dit deel van het debat niet te veel op de motie zelf kan ingaan. Mevrouw Kuipers vraagt of de VVD zich ervan bewust is dat bepaalde bezuinigingen maatschappelijke organisaties flink kunnen raken. Mevrouw Peters-Vroom antwoordt dat de OZB-verhoging dat ook doet. De VVD staat voor geen fratsen en teruggaan naar de basis. Ze is benieuwd hoe dat er in de Perspectiefnota 2025 uit gaat zien. De heer Tiemessen vraagt of de VVD welzijn ook een frats vindt, omdat welzijn en geld moeilijk met elkaar te matchen zijn. Mevrouw Peters-Vroom antwoordt dat ze in haar betoog op de Wmo is ingegaan. Ze zegt niet dat de VVD dat niet meer wil, maar dat de VVD wil kijken of er ergens mogelijkheden zijn om te bezuinigen. Als dat niet zo blijkt te zijn, dan niet. De heer Burgers vraagt of de VVD het antidiscriminatieprogramma en het gelijkheidsmonument fratsen vindt. Mevrouw Peters-Vroom antwoordt dat sprake is van een begrotingstekort en dat de raad daarom moet kijken wat echt noodzakelijk is en wat niet. De VVD kijkt niet weg voor discriminatie, maar vindt dat er niet minder gediscrimineerd wordt door een monument neer te zetten.