Bijlage 3 - SWOT-analyse Platform31

92

complementariteiten (als kracht) verder te ontwikkelen. −

De bescheiden verwachte bevolkingsgroei en huishoudensgroei.

−

De nieuwe gemeente kan inspelen op de groeisectoren (toerisme, recreatie, persoonlijke

−

Het ontwikkelen van een senior economy (dag- en verblijfsrecreatie, cultuur, historisch erfgoed,

dienstverlening, welzijn en sociaal ondernemerschap. horeca, restaurants); de vergrijzing is niet alleen een bedreiging maar ook een economische kans.

8.5 Bedreigingen −

De krimp van de potentiële beroepsbevolking.

−

Noch met de voorzieningen (zorg, onderwijs) noch met duurzaamheid heeft de gemeente een kwaliteits- of koploperprofiel.

−

Complexe maatschappelijke vraagstukken onvoldoende weten aan te pakken (bijvoorbeeld de transitie naar kringlooplandbouw).

−

Onvoldoende scherpe keuzes. Voorne zal niet de eerste fusiegemeente zijn die alle voorzieningen in alle kernen in stand wil houden (elke kern moet zijn eigen zwembad behouden), die vergeet de kwaliteitsslag te maken en uiteindelijk in grote financiële problemen terecht komt.

−

Overloop uit Rotterdam en Den Haag van nieuwe bewoners met een lage sociaaleconomische status. Zo kan de upgrading van vakantieparken er voor zorgen dat mensen die zich geen woning in Den Haag en Rotterdam kunnen veroorloven semi-permanent op Voorne gaan wonen.

−

Als de urgentie van de bedreigingen onvoldoende gevoeld wordt, is dat op zich een additionele bedreiging.

SWOT-analyse gemeente Voorne

9 Keuze in centrale maatschappelijke opgaven 9.1 Inleiding De visie om één gemeente te vormen en de analyse en de motieven die daar aan ten grondslag liggen zijn uitstekend. Maar daarmee is men er niet. Voor een goede ontwikkeling van de nieuwe gemeente Voorne − in een krachtenveld dat steeds complexer wordt − is het verstandig om een beperkt aantal maatschappelijke opgaven te definiëren en deze met de andere overheden en stakeholders langjarig opgavegericht aan te pakken. De maatschappelijke opgaven kunnen alleen goed aangepakt worden als de nieuwe gemeente Voorne effectief opgavegericht samenwerkt met andere overheden, maatschappelijke organisaties, ondernemers en burgers. Bij het aanpakken van de maatschappelijke opgaven kan men de adviezen van de Studiegroep Interbestuurlijke en Financiële Verhoudingen ter harte nemen: zorg dat de doelen in gezamenlijkheid zijn afgesproken, zorg dat belangrijke partijen betrokken zijn bij de samenwerking en denk goed na over de benodigde instrumenten, financiën, regie en organisatie. Wees daarbij flexibel in de route naar dit doel toe. Flexibiliteit om harde aspecten (financiële middelen, contractuele afspraken, topklasse regie) te combineren met zachte aspecten (betrokken personen, netwerken, narratieven).

Tunnelvisies, een gebrek aan ruimte voor kritische tegenspraak, geen bereidheid om nieuwe toetreders mogelijk te maken, vergroten de kans dat men niet verder komt met de maatschappelijke opgave. Om voortgang te boeken, is het meest effectief om mee te bewegen met

93

de spelers, middelen en narratieven binnen de lokale en regionale context en om deze te verbinden. Door adaptief te zijn, meerdere opties en opgaven te verkennen, te verbinden of door ze open te houden, kan dilemmabestendig gestuurd worden. Soms zijn belemmeringen te overwinnen doordat nieuwe partijen toetreden of andere middelen beschikbaar komen. Of doordat een nieuw verhaal energie losmaakt en andere partijen overtuigt. Het is een complexe taak en rol die met de nodige hobbels en dilemma’s gepaard gaat en waarbij men constant moet zoeken naar de juiste configuratie van spelers, middelen, verhalen en de inzet van harde en zachte instrumenten.145 De organisatie, sturingsfilosofie en cultuur van de gemeentelijke organisatie van Voorne aan Zee kan hierop ingericht worden. En in de politieke sturing en controle door de Raad kan de aandacht vooral − en bijna volledig − uitgaan naar het realiseren van de gekozen maatschappelijke opgaven.146 Vele zaken lijken belangrijk en zijn urgent. De praatplaten lijken dat ook te suggereren. Toch is het van belang om scherp te kiezen. Immers “wat belangrijk is, is zelden urgent; en wat urgent is, is zelden belangrijk”. De ervaring met het Interbestuurlijk Programma (IBP) leert bovendien dat het verstandig is om een beperkt aantal opgavegerichte opgaven te definiëren.

Het IBP-programma rond belangrijke maatschappelijke opgaven stagneert onder andere omdat (te) veel maatschappelijke opgaven zijn gedefinieerd. Een keuze op slechts enkele maatschappelijke opgave waarop men zich met energie, aandacht, middelen en met politieke en organisatorische focus kan richten, vergroot de kans op succes. De colleges van Brielle, Hellevoetsluis en Westvoorne hebben Platform31 uitgenodigd om − als samenvatting − een keuze te maken uit de vele belangrijke maatschappelijke opgaven waar de nieuwe

_________ 145

Geïnspireerd door Wouter Jan Verheul e.a., Leren van stedelijke transformaties. Over sturingsdilemma’s en veerkracht in binnenstedelijke gebiedsontwikkeling, Platform31, Den Haag, oktober 2019; Geert Teisman, Licht in de samenwerking, hard in de uitvoering. Praktijkadvies aan de U10, Platform31, Den Haag, 2016.

146

Het is zelfs denkbaar om alle overige taken, activiteiten, beleidsissues en incidenten als college en raad te delegeren aan de ambtenaren.

SWOT-analyse gemeente Voorne

gemeente Voorne aan Zee zich met prioriteit op zou kunnen richten. Platform31 komt, uitgedaagd door de colleges, tot vijf belangrijke maatschappelijke opgaven voor de nieuwe gemeente: 1.

Stel het landschap centraal (par. 9.2);

2.

Ga verder met het versterken en variëren van de woon-, leef- en werkmilieus (par. 9.3);

3.

Kies voor beleid dat de kans vergroot dat de krimp van de potentiële beroepsbevolking geen belemmering is voor een goede sociaaleconomische ontwikkeling van de nieuwe gemeente Voorne (par. 9.4);

4.

Stimuleer en bevorder maximaal het ondernemerschap in de nieuwe gemeente (par. 9.5);

5.

Pak de vier duurzaamheidsopgaven (energietransitie, transitie naar een circulaire economie, voedseltransitie en klimaatadaptatie) in samenhang op en verbindt deze met de overige regionale opgaven (par. 9.6).

Uiteraard moeten de colleges en raden van de huidige gemeenten en van de nieuwe gemeente Voorne aan Zee de keuzes maken. Maar het hoofdadvies blijft ten allen tijden: kies een zeer beperkt aantal maatschappelijke opgaven die opgavegerichte samenwerking noodzakelijk maken. Richt daar alle energie en aandacht op. Hou dat langjarig vol. Richt de nieuwe gemeentelijke organisatie daarop in en kies de daarbij passende sturingsfilosofie. En val niet in de valkuil dat (voor de lieve vrede, voor het proces en voor het draagvlak) alles belangrijk gevonden wordt en dat de kool en de geit te veel gespaard moet worden.

9.2 Stel het landschap centraal De kernkwaliteiten van Voorne zijn het open landschap, de ruimte, de natuurgebieden, het groen en het 94

historisch erfgoed. Het belang van bos en open natuurlijk terrein maakt de nieuwe gemeente in vergelijking met de benchmarkgemeenten uniek. Een landschap waarin, inclusief het historisch erfgoed, het verleden nog ‘leesbaar’ is. Om dit te behouden en te versterken − om inhoud te geven aan ‘Tuin van de Regio’ − is een maatschappelijke opgave die de nieuwe gemeente met andere overheden, maatschappelijke organisaties, ondernemers en burgers ter hand kan nemen het verminderen van de ‘landschapspijn’ en het toekomstbestendig transformeren van de Voornse landbouw en glastuinbouw naar een natuurinclusieve landbouw en kringlooplandbouw. Dit vergroot de kans om de klimaateffecten te mitigeren, beter in te spelen op de klimaatadaptatie, om de biodiversiteit te vergroten en om de beleving van het landschap, natuur, ruimte, en rust te versterken. De verwachting is dat hiermee de ontwikkelkansen van het toerisme en de meerdaagse verblijfsrecreatie groter worden. Daarbij wil Voorne Renesse niet als ideaal uitgangspunt nemen. De mogelijke uitbreiding van toerisme en recreatie moet derhalve als randvoorwaarde ecologische zorgvuldig ingepast worden en congestie moet zo veel mogelijk vermeden worden.

9.3 Verder versterken en variëren van de woon-, leef- en werkmilieus De nieuwe gemeente Voorne is een duidelijke woongemeente. Dit zal en kan men blijven en verder versterken. Dat is een meer kansrijke strategie dat te verwachten dat men een werkgemeente kan worden en dat er 20.000 nieuwe banen bij zullen komen. Het verder versterken en variëren van de woon-, leef- en werkmilieus, het behouden van de huidige kwaliteit, is al een belangrijke prioriteit van de huidige colleges. Het is een maatschappelijke opgave om met alle partijen rood, groen en blauw beter met elkaar te verbinden, kleinschalige gebiedsontwikkelingen met een hoge kwaliteit te realiseren en om allerlei woonvormen voor zorgbehoeftige ouderen te realiseren. Voldoende aandacht voor goede voorzieningen (onderwijs met prioriteit, zorg, welzijn, cultuur) zijn een onderdeel van een goed woon- en leefmilieu en kunnen de aantrekkingskracht van de nieuwe gemeente verder versterken. In en met elke

SWOT-analyse gemeente Voorne

kern kan bepaald worden, welke voorzieningen missen, of de kwaliteit te wensen over laat (bijvoorbeeld van de zwembaden) en welke kwaliteitsverbetering, decentralisatie of concentratie wenselijk en mogelijk is. Het is niet ondenkbaar dat daarmee meer mensen (jonge gezinnen en kapitaalkrachtige ouderen) zich gaan oriënteren op Voorne als nieuwe woonplaats (‘werken volgt wonen’).

9.4 Vang de verwachte krimp van de potentiële beroepsbevolking op De verwachte krimp van potentiële beroepsbevolking bedreigt de economische ontwikkeling van de nieuwe gemeente. Het zal steeds moeilijker worden om publieke diensten op voldoende niveau uit te voeren en private bedrijven zullen in hun economische mogelijkheden beknot worden. Daarmee dreigt het gevaar dat bedrijven productie gaan verplaatsen. Het antwoord op deze dreiging is het vergroten van het arbeidsaanbod (vooral door met secundaire arbeidsvoorwaarden en nieuwe organisatiemodellen te stimuleren dat mensen die in deeltijd werken méér uren gaan werken), het beter mobiliseren van het onbenutte potentieel en het vergroten van de arbeidsproductiviteit door goed ondernemerschap, digitalisering, investeren, vernieuwen en innoveren. Het méér aandacht besteden aan de kwaliteit en variatie in het onderwijs (voor- en vroegschools, basis-, vmbo- en mbo-onderwijs, volwasseneducatie), bij-, om- en herscholing en Leven Lang Ontwikkelen speelt hierbij ook een belangrijke rol. Evenals een veel krachtiger opdrachtgeverschap van de nieuwe gemeente naar het Werkbedrijf.

9.5 Stimuleer en bevorder het ondernemerschap in Voorne maximaal Om de technologische, economische, sociale en duurzaamheidtransities te doen slagen en om de

95

economische kansen die hieruit voortvloeien te kunnen benutten, is voldoende en goed ondernemerschap in de nieuwe gemeente Voorne nodig. Om de krimpende beroepsbevolking geen grote negatieve economisch gevolgen te laten hebben is een hoger groeipad van de arbeidsproductiviteit wenselijk. Ook dit vergt voldoende, goed en vernieuwingsgezind ondernemerschap. Voldoende en goed ondernemerschap is in Voorne ook nodig om te komen tot meerdaagse verblijfsrecreatie, hotels, nieuwe recreatieve en toeristische concepten en het realiseren van de visie op de gastvrijheidseconomie op VoornePutten. Een beleid om ondernemerschap te bevorderen, is meer een kwestie van cultuur (rode loper, goed accountmanagement, weinig belastende regelgeving, lage lasten) dan dat het veel pecunia vergt.

9.6 Pak de vier duurzaamheidsopgaven in samenhang op De nieuwe gemeente Voorne is geen koploper in de duurzaamheidstransitie en zal dat ook niet makkelijk worden gezien de omvangrijke duurzaamheidsinspanningen in andere regio’s. Dus het zou een enorme beleidsinspanning voor de nieuwe gemeente Voorne vergen om een koploperpositie te verwerven in het percentage duurzame energie, of in het geringe aantal woningen met een slecht energielabel (zoals Hellevoetsluis al wel is gelukt) of om koploper te worden in de waterstofeconomie. Als de nieuwe gemeente Voorne hierin slim volgend kan zijn, wordt reeds een belangrijke prestatie geleverd. De nieuwe gemeente kan er wel voor kiezen om koploper te worden in het verbinden van de vier duurzaamheidsopgaven en het maximaal de kansen van samenloop en samengaan benutten. Door op tijd, en liefst als koploper, de maatschappelijke opgaven op te pakken door de vier duurzaamheidsopgaven (energietransitie, voedseltransitie, transitie naar een circulaire economie en klimaatadaptatie) op regionaal niveau te verbinden. De nieuwe gemeente kan deze samenhangende duurzaamheidsopgaven verbinden met de overige regionale opgaven op het gebied van agrifood,

SWOT-analyse gemeente Voorne

recreatie en toerisme, het beheer van natuur, de landschappelijke kwaliteit, de verzilting en de verzanding van de kust.

9.7 Epiloog Met deze vijf belangrijke maatschappelijke opgaven wordt door Platform31 bewust gekozen om het sociaal beleid, verkeer en vervoer, het kernenbeleid, de bewonersparticipatie, de ontwikkeling van nieuwe economische activiteiten en het versterken van de verbinding met Europoort, et cetera niet als meest belangrijke maatschappelijke opgaven te definiëren. Deze thema’s zijn wel belangrijk. Maar om tot focus en keuzes te komen, is het van belang om een beperkt aantal maatschappelijke opgaven te kiezen. Uiteraard staat het bestuur voor de taak om de eigen prioriteiten te bepalen. Na de keuze van de maatschappelijke opgaven die centraal komen te staan, kan de bestuurlijke en ambtelijke organisatie hierop ingericht worden.

96

SWOT-analyse gemeente Voorne