Jaarstukken 2021 definitief.pdf
Tekst van het document
Rottige Meente Hebben we bereikt wat we wilden bereiken?
Versterking van het gebied Rottige Meente met samenhang tussen cultuur, recreatie, toerisme en natuur.
Een visie op het gebied Driewegsluis.
Hebben we gedaan wat we wilden doen? Het geografische gebied Driewegsluis ontwikkelen als recreatieve poort van Friesland en Overijssel In 2021 is de volgende stap gezet voor de recreatieve ontwikkeling van de Driewegsluis. Zo is er opdracht gegeven om de variantenstudie verder uit te werken in een ontwerp inrichtingsplan. Door middel van een participatieve aanpak is de variantenstudie verder uitgewerkt in een ontwerp inrichtingsplan. In nauwe samenwerking met betrokken partijen en belanghebbenden is een integraal ontwerp opgesteld waarin cultuur, (water)recreatie, toerisme en natuur op de Driewegsluis samenkomen. Door deze aanpak, wensen en ambities van de gemeente en de samenleving zoveel mogelijk op elkaar aan te laten sluiten is de besluitvorming over het definitieve ontwerp opgeschoven in de tijd. 72
Het projectplan ErVaren en Turf verder uitvoeren In 2021 is de inventarisatie van de bewegwijzering van, op en naar de Turfroute uitgevoerd.
In gesprek met de gemeente Steenwijkerland om aan te haken bij ontwikkelingen in gebied Weerribben de Wieden Wij voeren gesprekken met het gemeentebestuur van Steenwijkerland om meer bestuurlijk draagvlak te krijgen voor een uitbreiding van het Nationaal Park Weerribben - De Wieden met het gebied de Rottige Meente. In die gesprekken duiden wij ook het belang om het gebied de Rottige Meente aan te haken bij ontwikkelingen in gebied Weerribben - De Wieden. In 2021 heeft er verder bestuurlijk overleg plaatsgevonden om te verkennen op welke punten en hoe er samengewerkt zou kunnen worden. In samenspraak met de inwoners de gebiedsopgave verder uitvoeren In januari 2021 heeft u besloten de middelen voor de gebiedsopgave beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het project Zuidelijke poort. Vanwege de vereiste cofinanciering voor de toegekende bijdrage uit de Regiodeal is aantal ‘no regret’-maatregelen voor recreatieve gebiedsontwikkeling uitgevoerd. Zo zijn verbreding van de bestaande fietsbrug en het kwalitatief op orde brengen van de fietsen wandelpaden in de Rottige Meente gerealiseerd.
Daarnaast is een start gemaakt met de planvoorbereiding voor de herinrichting van de haven Driewegsluis, het realiseren van een nieuwe fietsbrug voor een fietsverbinding van de Overtoom met het oostelijk eiland en het aansluiten van deze nieuwe fietsbrug op het bestaande fietspad richting Oldemarkt. Samenwerking met Nationaal Park Weerribben - De Wieden om ook Rottige Meente onderdeel te laten zijn van de promotie van het nationaal Park Ons doel is nog steeds om te komen tot een groot Nationaal Park Weerribben - De Wieden - Rottige Meente. Indien zich daar momenten voor aandienen dan brengen wij ons streven onder de aandacht bij betrokken externe partijen. Ook in onze contacten met Steenwijkerland wijzen wij steeds op het belang van dit grotere Nationaal Park. Vooruitlopend op de realisatie van dit grotere Nationaal Park willen wij de Rottige Meente onderdeel laten zijn van de promotie van huidige Nationaal Park. In 2021 zijn hierover geen ontwikkelingen geweest.
Uitwerken omgevingsvisie Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? In juni 2019 is de Omgevingsvisie van Weststellingwerf vastgesteld, in december 2019 is de Maatschappelijke Overeenkomst gesloten met Nijeholtpade en deze is eind 2021 geëvalueerd. De uitkomst daarvan betrekken wij in de toekomst bij eventuele maatschappelijke overeenkomsten met andere dorpen.
Hebben we gedaan wat we wilden doen? Dorpen stimuleren om een dorpsvisie op te stellen In de gebruikelijke contacten met de dorpen is gewezen op de meerwaarde van een dorpsvisie. In eerste instantie is een dorpsvisie van het dorp en opgesteld door het dorp. Een dorpsvisie die past bij de aard en schaal van het dorp, helpt om gericht, projectmatig en slagvaardig te werken aan plannen. Deze dragen bij aan het welzijn van bewoners en een aantrekkelijke leefomgeving. Voor diverse onderdelen van een dorpsvisie is de gemeente een belangrijke samenwerkingspartner. En kunnen wij als die behoefte er is, met het dorp een Maatschappelijke Overeenkomst sluiten zoals in Nijeholtpade. Een aantal dorpen staat daar voor open. Inmiddels hebben Blesdijke en Oldeholtpade een nieuwe dorpsvisie opgesteld. Noordwolde, De Hoeve en Oosterstreek oriënteren zich op of hebben de eerste stappen gezet richting het ontwikkelen van een eigen dorpsvisie. We zien dat de verdere uitvoering van zo'n dorpsvisie sterk afhangt van de beschikbaarheid van actieve bewoners en beschikbare medewerkers en blijft daarom geduld, maatwerk en flexibiliteit vragen.
73
Maatschappelijke contracten afsluiten met de dorpen op basis van hun dorpsvisie Noordwolde en Oldeholtpade hebben aangegeven om op basis van hun eigen dorpsvisie in de toekomst een samenwerkingsverband aan te willen gaan in de vorm van een Maatschappelijke Overeenkomst. Met de dorpen Langelille, Nijetrijne, Spanga, Munnekeburen en Scherpenzeel zijn de mogelijkheden van een Dorpsontwikkelingmaatschappij (DOM) verkend. Deze DOM is onderdeel van de regiodeal en heeft als belangrijk kenmerk dat er een structurele samenwerking tussen gemeente en dorpen is voor de duur van uiterlijk drie jaar. Dit leent zich bij uitstek om goede samenwerkingsafspraken te maken in de vorm van een maatschappelijke overeenkomst. Model opstellen voor een maatschappelijk contract In december 2019 hebben wij met het dorp Nijeholtpade een maatschappelijke overeenkomst gesloten, als onderdeel van de Pilot Omgevingsvisie Nijeholtpade. De pilot is eind 2021 afgerond. De werking en meerwaarde van de maatschappelijke overeenkomst is eind 2021 gezamenlijk met plaatselijk belang geëvalueerd. Het format voor het vastleggen van projectafspraken heeft goed gewerkt, maar is er tevens ruimte voor doorontwikkeling van de aanpak. De aanbevelingen uit de evaluatie nemen wij mee in de verdere ontwikkeling van de maatschappelijke overeenkomsten met Nijeholtpade en andere dorpen.
Mogelijkheden aanbieden voor het instellen van een omgevingspanel bij initiatieven In 2020 zijn er een aantal initiatieven geweest waarbij de initiatiefnemer zo nodig samen met de gemeente in overleg is geweest met de omgeving om zijn initiatief nader uit te leggen. Wij verwachten dat deze werkwijze in 2022 een vervolg krijgt. Daarbij zijn we natuurlijk wel afhankelijk van de initiatieven van derden. Platform opstellen voor ondersteuning bij vraagstukken in de dorpen In 2020 zijn de eerste ervaringen opgedaan met een professioneel platform dat ondersteuning biedt bij vraagstukken in de dorpen. De ontwikkeling van een woningbouwlocatie in De Hoeve en de uitwerking van het onderdeel wonen in de maatschappelijke overeenkomst met Nijeholtpade zijn hiervan voorbeelden. Wij denken dat dit in 2022 een vervolg krijgt. Samenwerken met bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties om de Omgevingsvisie bekend te maken Op basis van concrete initiatieven geven wij samen met bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties meer bekendheid aan het nieuwe denken vanuit de Omgevingsvisie. Weststellingwerf Stellingen verder concretiseren op basis van aanvragen Bij de beoordeling van initiatieven passen wij voor zover van toepassing ook de Weststellingwerf Stellingen toe.
Wij hebben toegezegd dat wij in de advisering de toepassing van de Weststellingwerf Stellingen zichtbaar zullen maken. Werkende weg moet dan de betekenis en de reikwijdte van de Weststellingwerf Stellingen concreter worden. In 2022 werken wij hier verder aan.
Implementatie omgevingswet Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? We hebben in 2021 een flinke slag gemaakt in het voldoen aan de minimale acties voor de invoering van de Omgevingswet. De meeste verplichte raadsbesluiten zijn inmiddels door de gemeenteraad vastgesteld. Doordat de Omgevingswet wederom is uitgesteld, is vanwege praktische redenen de besluitvorming op sommige onderdelen ook uitgesteld.
Hebben we gedaan wat we wilden doen? Medewerkers bijscholen voor nieuwe wetgeving In 2021 zijn er OWO-breed basistrainingen Omgevingswet verzorgd. Als vervolg hierop is een behoeftepeiling gedaan onder de medewerkers naar vervolgtrainingen. Naast vakinhoudelijke scholing is ook aandacht geschonken aan het “anders werken” onder de Omgevingswet. In OWO-verband is inmiddels begonnen met het spelen van het zogenaamde Omgevingsspel. 74
Onderzoeken of de gemeentelijke regelgeving geschikt is voor de Omgevingswet In OWO-verband zijn we gestart met een pilot omgevingsplan waarin we een omgevingsplan maken voor een klein deelgebied gelegen in de gemeente Ooststellingwerf. Op deze manier doorlopen we het hele proces van het maken van een omgevingsplan en wat er allemaal bij komt kijken. De gemeente Weststellingwerf is ook aangesloten bij deze pilot. De opgedane kennis en ervaringen uit de pilot kunnen dan ook worden toegepast op het nog voor te bereiden omgevingsplan van Weststellingwerf. Samenwerken in OWO verband voor de invoering van de Omgevingswet In 2021 is er in OWO-verband weer veel samengewerkt aan de invoering van de Omgevingswet. Zo zijn er een aantal verplichte raadsbesluiten voor de Omgevingswet OWO-breed voorbereid. De OWO-raden hebben uiteindelijk op inhoud uniform op deze voorstellen besloten. Het gaat dan om de onderwerpen: bindend adviesrecht, verplichte participatie, delegatie en een verordening nadeelcompensatie. In 2021 is ook een begin gemaakt met het vraagstuk rondom ruimtelijke kwaliteit onder de Omgevingswet in de OWO-gemeenten.
Beleidsindicatoren Gemeente
Nederland
Beleidsindicatoren vanuit het rijk
Eenheid
2018 2019 2020 2021 2018
2019 2020 2021
Gemiddelde WOZ-waarde
per € 1.000
189
197
217
238
230
248
271
290
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen
4,7
9,4
-
-
8,6
9,2
-
-
Demografische druk 20-64 jaar
%
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden
In euro's
590
585
611
652
649
669
700
733
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
In euro's
679
674
701
749
721
739
773
810
80,5% 80,8% 81,8% 82,0% 69,6% 69,8% 70,0% 70,1%
Een leeg vakje) betekent dat er geen cijfers bekend zijn voor die periode. De meest actuele cijfers kunt u vinden op onderstaande website: Bron: www.waarstaatjegemeente.nl - Bron geraadpleegd op 4 maart 2022
Hoeveel heeft het gekost? Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2021
Actuele begroting 2021
Primitieve begroting 2021
Verschil begroot werkelijk
Lasten
3.607
5.235
4.587
Baten
3.133
3.415
3.014
282
Saldo van lasten en baten
-474
-1.819
-1.573
-1.345
Onttrekkingen
1.627
84
128
0
44
Stortingen
2.373
2.299
2.353
-74
Saldo mutatie reserves
-2.289
-2.171
-2.353
118
Resultaat
-2.763
-3.990
-3.926
-1.227
Toelichting - Wat mag het kosten De toelichting op deze cijfers staat bij het onderdeel jaarrekening, overzicht van baten en lasten, programma 8.
75
Overzicht | algemene dekkingsmiddelen Overzicht Algemene dekkingsmiddelen Portefeuillehouder(s)
Jongebloed
Organisatie
Dienstverlening, Bedrijfsvoering en Organisatie
Taakvelden
OZB woningen
OZB niet-woningen
Belastingen overig
Economische promotie
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
Treasury
Actuele ontwikkelingen en gerealiseerd beleid Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten die een gemeente vrij kan besteden. Dit in tegenstelling tot de specifieke dekkingsmiddelen zoals de opbrengst afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De specifieke dekkingsmiddelen staan opgenomen in de betreffende programma’s onder de baten. Algemene dekkingsmiddelen zijn bedoeld om de activiteiten binnen de programma's te betalen. Algemene dekkingsmiddelen zijn: • Lokale heffingen, waarvan de besteding van de opbrengst niet gebonden is, zoals de onroerende zaaken toeristenbelasting. • Algemene uitkering en overige uitkeringen uit het gemeentefonds. Een grote uitkering die we van het Rijk ontvangen is de Algemene uitkering uit het gemeentefonds. We kunnen deze uitkering vrij besteden. De verantwoording vindt plaats aan de gemeenteraad onder meer via de jaarstukken. • Dividend, een vergoeding die wordt uitbetaald aan de aandeelhouders. • Saldo van de financieringsfunctie, dit is het verschil tussen de toegerekende rente aan de programma's en de werkelijk betaalde rente over de lang- en kortlopende leningen. Ook wel het renteresultaat genoemd. • Overige algemene dekkingsmiddelen. Dit zijn de overige inkomsten waar geen bestedingsdoel voor is bepaald. De gemeenteraad heeft geen invloed op de Algemene uitkering uit het gemeentefonds of het dividend wat een gemeente ontvangt.
De gemeenteraad kan wel invloed uitoefenen op de hoogte van de lokale heffingen. Dit staat uitgelegd in de paragraaf over lokale heffingen. Een toelichting op het renteresultaat moet worden opgenomen in de paragraaf Financiering. Gemeentelijke belastingen Naast de twee taakvelden "OZB woningen" en "OZB niet-woningen" wordt hier ook het taakveld "Belastingen overig" opgenomen. Dat zijn de precariobelasting (alleen nog in 2021) en de reclamebelasting. Onder het taakveld Economische promotie vallen de toeristenbelasting en de forensenbelasting. Woonlasten In 2020 heeft het rijk een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk er te maken. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De benchmark vervangt de landelijke macronorm voor de OZB. De macronorm bepaalde de maximale jaarlijkse stijging van de OZB-opbrengsten van alle gemeenten. 76
Gemeentefonds We ontvangen geld van het Rijk uit het gemeentefonds. In 2021 was dat € 50,9 miljoen. Hiervan hebben we een groot deel van onze uitgaven betaald. Het gemeentefonds kent de volgende soorten uitkeringen: 1) de Algemene uitkering, 2) de integratie-uitkering Sociaal domein en 3) de decentralisatie- en (overige) integratie-uitkeringen. 1) Algemene uitkering Jaarlijks ontvangen we, volgens een vastgesteld verdeelsysteem, een uitkering uit het gemeentefonds. In het verdeelsysteem wordt rekening gehouden met de onderlinge verschillen in de kosten waar een gemeente voor staat en de draagkracht van gemeenten (de belastingcapaciteit). Dit jaar hebben we op vier momenten informatie over de gemeentefondsuitkering ontvangen. Wij leiden onze verwachte uitkering uit het gemeentefonds af van deze informatie. Dat doen we, omdat de omvang van de uitkering niet vast staat. Dit komt omdat de uitkering voor een belangrijk deel bepaald wordt door de ontwikkeling van de Rijksuitgaven. Geeft het Rijk meer uit dan krijgen gemeenten meer geld, maar geeft het Rijk minder uit dan krijgen gemeenten ook minder. Samen trap op, trap af noemt het Rijk dat. In 2021 hebben we € 45,4 miljoen aan algemene uitkering ontvangen. Wij informeerden de raad via diverse afzonderlijke memo's over uitkering van het gemeentefonds.
Compensatie coronamaatregelen Ook in 2021 kregen wij gelden van het Rijk als gevolg van de genomen coronamaatregelen. Deze inkomsten en de uitgaven die daar tegenover stonden verantwoorden we in de paragraaf Gevolgen corona. In 2022 ontvangen wij ook nog gelden van het Rijk als gevolg van de coronamaatregelen. Deze aangekondigde gelden verantwoorden wij niet in de jaarrekening 2021. Herijking gemeentefonds Er is door het kabinet nog geen besluit genomen over een nieuw verdeelmodel van het gemeentefonds. De invoerdatum van het nieuwe verdeelstelsel staat officieel nog op 1-1-2023. Het is maar de vraag of deze invoerdatum wordt gehaald. 2) Integratie-uitkering Sociaal domein In 2019 is de integratie-uitkering Sociaal domein (die samenhing met de decentralisatie van taken) voor het grootste deel overgeheveld naar de Algemene uitkering. Uitzondering hierop zijn de onderdelen "Voogdij/18+" en "participatie" (WSW) waar we nog wel een afzonderlijke integratie-uitkering voor ontvingen. 3) Decentralisatie- en (overige) integratie-uitkeringen Het Rijk onderscheidt naast de Algemene uitkering en Integratie-uitkering Sociaal domein ook de categorie "Decentralisatie- en (overige) integratie-uitkeringen.
In deze categorie zijn middelen opgenomen voor verschillende (soms eenmalige) taken die wij uit kunnen voeren, zoals de eenmalige bijdrage uit het Klimaatakkoord, middelen voor Gezond in de stad en sportcoaches. Omdat deze middelen naar hun aard vergelijkbaar zijn met de middelen uit de Algemene uitkering classificeren wij ze onder de noemer "Algemene Uitkering / Gemeentefonds". Treasury Op het taakveld treasury staan alle rentelasten en rentebaten. De rentelasten worden vervolgens toegerekend aan de overige taakvelden. Voor onze gemeente is de manier van rentetoerekening niet nieuw maar het is met ingang van 2017 op grond van de voorschriften verplicht gesteld. Het saldo tussen de rente die is toegerekend aan de taakvelden en de werkelijk te betalen rente blijft op dit taakveld staan. Ook staan op dit taakveld de ontvangen dividenduitkeringen.
77
Doelstellingen P&C cyclus balans in schuldenlast, woonlast, investeringen Hebben we bereikt wat we wilden bereiken? We hebben voldaan aan de voorwaarden van onze toezichthouder voor een structureel sluitende meerjarenbegroting. Daarmee is het genoemde resultaat behaald. We hebben de tarieven voor de woonlasten en gemeentelijke heffingen de inflatie laten volgen, met uitzondering van afval en riool. De tarieven voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing pasten we aan om de stijgende kosten te dekken. De bestemmingsreserve investeringsambities is onder andere gevoed met de voorziening precario en de opbrengst precariobelasting 2021. De investeringsambities namen we in onze P&C cylcus op in een aparte paragraaf 'Dynamische investeringsprogramma' met daarbij een overzicht van de stortingen en onttrekkingen van de bestemmingsreserve. Dat deden we ook met een aparte paragraaf voor de Regiodeal Zuidoost Friesland. Wij scoorden in de BDO-Benchmark Nederlandse gemeenten een rapportcijfer 8. In deze benchmark bracht BDO de financiële gezondheid van gemeenten objectief in kaart. De gemeenteraad stelde in maart 2021 de geactualiseerde nota financieel beleid vast.
Maatregelen Sturing op deze doelen via de reguliere P&C cyclus (begroting, voorjaarsnota, najaarsnota en jaarrekening) De P&C cyclus bestond in 2021 uit een begroting, een voorjaarnota gecombineerd met de kadernota, een najaarsnota en nu de jaarrekening. Wij hebben via de P&C cyclus sturing gegeven aan de doelen. De balans in schuldenlast, woonlast en investeringen vormde daarin een continu kader.
Algemene dekkingsmiddelen Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2021
Actuele begroting 2021
Primitieve begroting 2021
Verschil begroot werkelijk
Lasten
704
1.250
558
546
Baten
58.767
57.029
54.773
-1.738
Saldo van lasten en baten
58.063
55.779
54.215
-2.284
Resultaat
58.063
55.779
54.215
-2.284
Toelichting De toelichting op deze cijfers staat bij het onderdeel jaarrekening, overzicht van baten en lasten, algemene dekkingsmiddelen.
78
Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien
79
Overzicht kosten overhead Overhead kosten De definitie van overhead uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) luidt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Alle bedrijfskosten die direct verbonden zijn aan activiteiten die gericht zijn op de externe klant vallen hier dus niet onder maar zijn in de betreffende taakvelden opgenomen. De bedrijfskosten die dus gerekend worden tot de overhead zijn:
Personele kosten (alleen leidinggevenden en interne afdelingen)
Huisvesting
ICT
Communicatie
Overige bedrijfsvoeringskosten.
De toelichting op de cijfers staat in het onderdeel jaarrekening, toelichting op de cijfers per programma Bedragen x €1.000 Exploitatie Lasten
Rekening 2021 14.724
Actuele begroting 2021
Primitieve begroting 2021
Verschil begroot werkelijk
13.973
15.175
-751
Baten
6.484
6.093
5.825
-391
Saldo van lasten en baten
-8.240
-7.880
-9.350
360
29
29
0
0
-8.211
-7.851
-9.350
360
Onttrekkingen Resultaat
80
Vennootschapsbelasting Vennootschapsbelasting Per 1 januari 2016 is er de Wet belastingplicht overheidsondernemingen. Dit houdt in dat gemeenten Vennootschapsbelasting (Vpb) moeten betalen op het moment dat ze activiteiten uitvoeren waarvoor ze aangemerkt worden als ondernemer. Zie ook het onderdeel toelichting op de baten en lasten, onderdeel Vennootschapsbelasting.
Vennootschapsbelasting Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2021
Actuele begroting 2021
Primitieve begroting 2021
Verschil begroot werkelijk
Lasten
0
0
0
0
Resultaat
0
0
0
0
81
Onvoorziene uitgaven Onvoorziene uitgaven Het taakveld 'Overige baten en lasten' is hier verantwoord. De post onvoorziene uitgaven maakt deel uit van dit taakveld. Stelpost algemene risicobeheersing Beschikking over deze stelpost van € 250.000 kan alleen via een raadsbesluit en is uitsluitend bedoeld ter dekking van structurele risico’s die op enig moment werkelijkheid worden. Hier is in 2021 geen gebruik van gemaakt. Stelpost onvoorzien De post voor onvoorziene incidentele uitgaven bedraagt ieder jaar € 30.000. In 2021 is hier geen beroep op gedaan.
Onvoorziene uitgaven Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2021
Actuele begroting 2021
Primitieve begroting 2021
Verschil begroot werkelijk
Lasten
0
280
280
280
Resultaat
0
-280
-280
-280
82
Paragrafen
83
Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Lokale heffingen Portefeuillehouder
Jongebloed, Zonderland, Rikkers en Hoen
Organisatie
Dienstverlening, Bestuur en Organisatie
Inleiding De lokale heffingen worden onderverdeeld in belastingen en rechten. Belastingen De opbrengsten van belastingen vallen onder de algemene middelen en kunnen vrij besteed worden. In onze gemeente geldt dit voor de onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, (water)toeristenbelasting, precariobelasting en reclamebelasting. Rechten Dit zijn vergoedingen voor concrete prestaties, die door de gemeente worden geleverd. Deze opbrengsten zijn niet vrij besteedbaar. In onze gemeente geldt dit voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges burgerzaken. Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt dat er kostendekkende tarieven zijn. De tarieven worden opgenomen in verordeningen, die de gemeenteraad vast stelt. Voor de tarieven in 2021 is dit gedaan in de raadsvergaderingen van 2 november 2020 en 7 december 2020. Voor de heffing van de OZB en de forensenbelasting is jaarlijks een waardering van de onroerende zaken (WOZ waarden) nodig.
Tarievenbeleid 2021 Het uitgangspunt voor 2021 was om de woonlasten voor onze inwoners stabiel te houden. Voor 2021 zijn de belangrijkste heffingen met 1,5% inflatiecorrectie verhoogd, met uitzondering van de precariobelasting, riool- en afvalstoffenheffing. De afvalstoffenheffing is in 2021 verhoogd onder meer als gevolg van de landelijke verhoging van de verbrandingsbelasting. Dit is ook terug te zien in het provinciale overzicht van de lokale heffingen. De rioolheffing is in lijn gebracht met het nieuwe GRP (2021 - 2025). Zowel voor eenpersoons- als meerpersoonshuishoudens is de totale woonlastendruk ten opzichte van 2020 gestegen. Zo ging de totale woonlast voor meerpersoonshuishoudens in onze gemeente van € 701 in 2020 naar € 749 in 2021. Dit is een meer dan trendmatige stijging van de woonlasten, maar helaas onoverkomelijk gezien de landelijke ontwikkelingen en prijsinflaties. De kosten voor met name het verwerken van huishoudelijk afval zijn wederom toegenomen. De gemeentelijke woonlasten in Weststellingwerf liggen echter nog wel ruim onder het landelijk gemiddelde van € 811 over 2021. Ook wanneer we de woonlasten in onze gemeente vergelijken met de andere 17 gemeenten in onze provincie dan zien we dat we met een zesde plek in de ranking goed scoren.
Tabel opbrengst belangrijkste heffingen
84
x € 1.000 Lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen
Rekening 2020
Rekening 2021
Actuele begroting
Primitieve begroting
Verschil begroot werkelijk 134
4.906
4.992
4.858
4.858
Forensenbelasting
45
46
50
50
-4
Toeristenbelasting
114
178
150
150
28
Precariobelasting
2.299
2.373
2.299
2.353
74
Reclamebelasting
104
68
95
95
-27
Afvalstoffenheffing
2.647
2.988
2.951
2.951
37
Rioolheffing
1.959
2.067
2.048
2.048
19
Marktgelden
16
14
21
21
-7
Leges burgerzaken
260
294
274
274
20
Leges omgevingsvergunningen (WABO)
751
1.148
680
655
467
Begraafplaatsen Eindtotaal
167
142
91
91
51
13.269
14.309
13.517
13.546
792
Totaalopbrengst van de belangrijkste heffingen Onroerende-zaakbelastingen OZB Wet waardering onroerende zaken (WOZ) Ieder jaar taxeert de gemeente alle onroerende zaken binnen de gemeente. De WOZ-waarden van woningen zijn in onze gemeente gemiddeld met 9,2% gestegen in 2021 (bron CBS). De WOZ-waarde is niet alleen de grondslag voor de OZB en de forensenbelasting, het wordt ook gebruikt voor belastingen van het rijk en het waterschap. De aanslagen in 2021 zijn gebaseerd op de waardepeildatum 1 januari 2020. Bij het opstellen van de begroting, bepalen we met het op dat moment bekende bedrag van de WOZ-waarden, het OZB-tarief. Daarna zijn er nog tal van gebeurtenissen die van invloed zijn op de definitieve WOZ-waarden per peildatum, daardoor kan de opbrengst afwijken van de begroting. De WOZwaarden per peildatum waren voor zowel de woningen als de niet-woningen hoger dan waar bij de begroting mee is gerekend. Bezwaar en beroep Over het belastingjaar 2021 zijn in totaal 478 bezwaarschriften ontvangen op basis van de Wet waardering onroerende zaken (wet WOZ). Dat is ongeveer 5,6%. van het aantal opgelegde aanslagen onroerende-zaakbelasting. De voornaamste redenen van bezwaar zijn de stijging van de waarde ten opzichte van de vorige peildatum en de no-cure-no-pay bureaus hanteren voor meerdere woningen dezelfde motivatie, namelijk gedateerde keuken en sanitair.
Van het aantal ontvangen bezwaarschriften hebben we afgerond 47% gegrond verklaard. Over het belastingjaar 2021 zijn tot nu toe 18 beroepszaken ingediend. De opbrengst De verwachte opbrengst OZB over 2021 was afgerond € 4,9 miljoen. De werkelijke opbrengst blijkt afgerond € 5,0 miljoen. Deze hogere opbrengst wordt, ondanks de tariefverlaging, verklaard door de hoger dan verwachte WOZ-waarde van woningen. Forensenbelasting Voor deze belasting wordt - net als bij de OZB - als grondslag de WOZ-waarde gehanteerd. De werkelijke opbrengst van € 46.000 valt lager uit dan onze raming van € 50.000.
85
Toeristenbelasting De heffingsmaatstaf van deze belasting is de vergoeding die is verschuldigd voor de overnachting. Voor 2021 is het tarief net als de afgelopen jaren 4% van de logiesomzet. In de begroting 2021 hadden we een opbrengst geraamd van €150.000. Over het belastingjaar 2020 hebben we een meeropbrengst van € 28.000. De definitieve logiesomzet over 2020 is dus hoger dan we in eerste instantie verwachtten. De definitieve afrekening volgt zoals gebruikelijk een jaar later (de afrekening van 2021 volgt in 2022). Voor het belastingjaar 2021 is de verwachting dat we uitkomen op de raming van € 150.000. Precariobelasting Precariobelasting wordt geheven over het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde grond. De precariobelasting kan worden gebruikt om belasting te heffen op kabels en leidingen. Als de gemeente gebruik van de grond voor het hebben van voorwerpen moet gedogen, kan zij geen precariobelasting heffen. Het kabinet laat de heffing op kabels en leidingen onder de vrijstelling vallen per 1 juli 2017. Onze gemeente valt onder de overgangsregeling die tot 1 januari 2022 geldt. Onder de overgangsregeling kan een gemeente maximaal heffen naar het tarief zoals dat gold op 10 februari 2016. Voor Weststellingwerf betekent dit dat we tot en met 2021 het tarief van € 2,33 (=tarief per 10 februari 2016) per strekkende meter hanteren.
Voor het belastingjaar 2021 bedraagt onze opbrengst € 2.373.000 en is daarmee hoger dan het begrote bedrag voor 2021, zo'n € 74.000. De opbrengst in 2021 ligt overigens ook hoger dan in 2020. De reden hiervoor is dat wij jaarlijks een overzicht sturen naar de kabelexploitanten met de percelen die van de gemeente zijn. Zij leggen daar hun kaartmateriaal overheen en zo komen we tot de metrages die bepalend zijn voor de belastingaanslag. Daarnaast heeft begin 2020 de netbeheerder al haar bezwaar- en beroepsprocedures rondom de aan haar opgelegde precariobelastingen ingetrokken. Hiermee vervalt het risico op terugbetaling van de precario-opbrengsten. De ontvangen precariobelasting is bij de jaarrekening 2019 en jaarrekening 2020 gestort in de Bestemmingsreserve investeringsambities, van waaruit de grote investeringsprojecten van onze gemeente kunnen worden betaald. Ook de ontvangst van 2021 is aan deze reserve toegevoegd. Reclamebelasting Reclamebelasting wordt geheven voor openbare aankondigingen, zichtbaar vanaf de openbare weg. We kennen deze belasting sinds 2016, waarvan de opbrengst ten goede komt aan het ondernemersfonds. Uit dit fonds worden activiteiten voor en door ondernemers en haar bezoekers in Wolvega betaald. De reclamebelasting is met ingang van 2020 herzien en kent een meer gedifferentieerde vorm dan voorheen. Dit is in overleg gegaan met het ondernemersfonds.
De daadwerkelijke opbrengsten liggen in 2021 lager dan begroot. Dit is een gevolg van een tariefsverlaging voor de ondernemers in het centrum. Deze incidentele verlaging is één van maatregelen geweest om lokale ondernemers te ondersteunen in coronatijd. Dit is een initiatief geweest van de Stichting Ondernemersnemersfonds Weststellingwerf, Winkeliers- en Ondernemersvereniging Wolvega en de gemeente. Afvalstoffenheffing Het uitgangspunt is dat de kosten van afvalinzameling en -verwerking voor 100% worden opgevangen uit de opbrengst afvalstoffenheffing. Bij de begroting 2021 hebben we ervoor gekozen om volledige invulling aan deze doelstelling te geven. Aan het begin van 2021 gingen we er dan ook vanuit dat de kostendekkendheid van de afvalstoffenheffing 100% zou zijn. De werkelijke kostendekkendheid (102%) is hoger dan de begrootte kostendekkendheid (100%). De opbrengsten liggen hoger dan vooraf verwacht. Het daadwerkelijke bedrag wat wordt toegevoegd aan de reserve is € 90.000. Dit is inclusief de extra middelen ( € 41.000) die vanuit de coronagelden bij de Voorjaarsnota 2021 zijn toegevoegd en inclusief de extra dividend- / winstuitkering (€ 79.000) van Omrin (Najaarsnota 2021).
Op basis van het gehanteerde beginsel van een 100% kostendekkende heffing voor de inzameling en verwerking van afvalstoffen vloeien de toevoegingen aan de reserve terug naar de burger in de vorm van een lagere dan wel minder snel stijgende afvalstoffenheffing.
86
x € 1.000 Kostendekkendheid taakveld afval
Rekening 2021
Begroting 2021
2.619
2.543
Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld
610
504
2.009
2.039
Toe te rekenen kosten: straatvegen
16
16
minimabeleid
109
120
Overhead
455
455
Compensabele btw
349
326
Toe te rekenen kosten
930
918
Totale kosten
2.939
2.957
Opbrengst heffingen
2.988
2.951
Dekkingspercentage
102%
100%
Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing op de gebruiker verhaald. Hierbij heeft de gemeente naast de zorgplicht voor afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. Net als bij de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt 100% kostendekkendheid, in de komende jaren zullen we geleidelijk ook de rioolheffing 100% kostendekkend maken. De tarieven voor 2021 zijn ten opzichte van 2020 in lijn gebracht met het nieuwe Gemeentelijk Rioleringsplan 2021 - 2025. Voor huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater bedroeg het tarief € 123,94 en voor hemel- en grondwater € 50,28. De werkelijke kostendekkendheid (103%) van het taakveld riolering is hoger dan vooraf begroot (97%). Dit komt vooral omdat de kosten ruim € 100.000 lager uitvallen dan vooraf verwacht. De opbrengsten zijn daarnaast ook iets hoger dan het begrote bedrag voor 2021. Voor een nadere toelichting op de cijfers wordt verwezen naar de financiële toelichting op programma 7 van de jaarrekening. x € 1.000 Kostendekkendheid taakveld riolering Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen)
Rekening 2021
Begroting 2021 1.582
1.640
0
0
1.582
1.640
Overhead
272
272
Compensabele btw
149
194
Toe te rekenen kosten
422
466
Totale kosten
2.004
2.106
Opbrengst heffingen
2.067
2.048
Dekkingspercentage
103%
97%
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten:
87
Markt- en staangelden Marktgeld wordt geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijke) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Leges Leges zijn vergoedingen die worden betaald voor een door de gemeente geleverde (meestal administratieve) dienst, waar mensen zelf om vragen. Zo worden bijvoorbeeld leges betaald voor het voltrekken van een huwelijk, de afgifte van een uittreksel uit een bepaald register, reisdocumenten, rijbewijzen of voor vergunningen zoals een omgevingsvergunning. Leges omgevingsvergunningen De werkelijke opbrengst is uiteindelijk fors hoger dan we in 2021 hadden begroot. Voor de hogere ontvangen bouwleges zijn drie verklaringen te geven: - Door de coronamaatregelen zijn mensen meer plannen gaan maken voor verbouwingen wat heeft geleid tot meer aanvragen omgevingsvergunning. - Per 1 januari 2021 nieuwe bouwregels in werking getreden. Deze nieuwe regels stellen meer en strengere eisen aan de maximale energiebehoefte van onder meer nieuw te bouwen woningen. - De komst van de Omgevingswet is een aanjager geweest voor meer aanvragen dan geraamd. De verwachting is dat deze verklaringen incidenteel van karakter zijn.
In Titel 2 komen wij boven de 100% kostendekkendheid uit. Echter heeft dit geen structureel karakter, we voldoen daarmee aan de voorwaarde dat we geen structurele winst mogen maken op de levering van deze diensten. Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn (Titel 3) Als gevolg van corona zijn er in 2021 vrijwel geen activiteiten/evenementen geweest waarvoor een vergunning op basis van de APV nodig was. Kostendekkendheid Leges Binnen de leges zijn er een drietal titels. Titel 1 gaat over diverse burgerzaken (zoals rijbewijzen, reisdocumenten, gezondheidsverklaringen en documenten rondom naturalisatie), Titel 2 richt zich op de leges rondom omgevingsvergunningen en Titel 3 benoemt diensten die vallen onder de Europese dienstenrichtlijn (zoals marktstandplaatsen en de winkeltijdenwet). In onze legesverordening 2021 staan de titels nader toegelicht.
88
x € 1.000 Algemene legesverordening totaal Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld
Rekening 2021
Begroting 2021
1.386
1.272
-
-
1.386
1.272
219
214
Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
7
4
Totale kosten
1.611
1.490
Opbrengst heffingen
-1.442
-955
Dekkingspercentage
57%
64%
x € 1.000 Algemene legesverordening titel 1 Algemene dienstverlening
Rekening 2021
Begroting 2021
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
321
372
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
-
321
372
158
155
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
-
-
Totale kosten
478
527
Opbrengst heffingen
-293
-283
Dekkingspercentage
61%
54%
x € 1.000 Algemene legesverordening titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning
Rekening 2021
Begroting 2021
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
861
703
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
-
861
703
Overhead incl. (omslag)rente
33
33
BTW
7
4
901
740
Opbrengst heffingen
-1.139
-620
Dekkingspercentage
126%
84%
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten
Totale kosten
89
x € 1.000 Algemene legesverordening titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn
Rekening 2021
Begroting 2021
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
318
197
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
-
318
197
27
26
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
-
-
346
223
Opbrengst heffingen
-9
-52
Dekkingspercentage
3%
23%
Totale kosten
Begraafplaatsen Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten door de gemeente in verband met de begraafplaats. De gerealiseerde kostendekkendheid (45%) van het taakveld begraafplaatsen is lager dan begroot (53%). Zowel de kosten als de opbrengsten zijn hoger dan begroot. x € 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen
Rekening 2021
Begroting 2021
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
193
165
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
0
0
193
165
116
92
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
4
3
Totale kosten
314
260
Opbrengst heffingen
-142
-138
Dekking
45%
53%
Kwijtschelding We hanteren een kwijtscheldingsbeleid voor inwoners zonder vermogen, die een laag inkomen hebben. Kwijtschelding is mogelijk voor afvalstoffenheffing en OZB. De kwijtscheldingsregeling is gebaseerd op landelijke normen. Op basis van de betaalcapaciteit wordt berekend of inwoners in aanmerking komen voor kwijtschelding. Bij de aanvragen voor 2021 is net als vorig jaar gebruik gemaakt van het Inlichtingenbureau omdat wij als gemeente geen toegang hebben tot alle vermogensgegevens. Hierdoor vindt er een correcte toetsing plaats en worden de juiste toewijzingen voor kwijtschelding gedaan. In het belastingjaar 2021 was er voor 342 inwoners (2020: 365) sprake van een automatische kwijtschelding na toetsing door het Inlichtingenbureau. Van de 221 beoordeelde aanvragen tot kwijtschelding zijn er 127 toegewezen. Het toewijzingspercentage van 57% in 2021 ligt hoger dan in 2020. Daarbij zien we dat het aantal aanvragen tot kwijtschelding licht zijn gedaald.
90
Kwijtscheldingen
2021
2020 Verschil
Automatische kwijtschelding na toets Inlichtingenbureau
342
365
-23
Aantal aanvragen tot kwijtschelding
221
235
-14
Aantal toegewezen kwijtscheldingen na aanvraag
127
124
3
Totaal aantal kwijtscheldingen (automatisch en na aanvraag)
469
489
-20
Percentage toegewezen kwijtscheldingen na aanvraag
57%
53%
4%
Kwijtschelding in euro's Het totale bedrag aan verleende kwijtschelding is ruim € 110.000. Dit is grotendeels voor de afvalstoffenheffing.
Kwijtschelding gemeentelijke belasting
Rekening 2020
Rekening 2021
Actuele begroting
Primitieve begroting
Verschil begroot werkelijk
Kwijtschelding Afval
101.557
109.285
120.000
120.000
10.715
Kwijtschelding OZB
1.011
782
5.000
5.000
4.218
102.568
110.067
125.000
125.000
14.933
Eindtotaal
Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht over 2021 van de woonlasten van de 18 Friese gemeenten. In 2021 staan we op plek 6. Dit waar het gaat om de laagste woonlasten in onze provincie. Woonlastendruk 2021
OZB (gem) Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Totaal woonlasten
Eph
Mph
Eph
Mph
Eph
Mph
1 Ameland
239
170
223
139
183
547
645
2 Harlingen
221
193
268
180
180
594
668
3 Vlieland
219
243
324
50
150
512
693
4 Ooststellingwerf
212
180
238
145
251
537
702
5 Súdwest-Fryslân
287
228
272
187
187
702
746
6 Weststellingwerf
284
193
290
174
174
652
749
7 Leeuwarden
239
229
344
138
170
606
753
8 Opsterland
255
210
250
185
248
650
754
9 Terschelling
370
211
211
176
176
758
758
10 Schiermonnikoog
277
247
322
73
188
598
787
11 De Fryske Marren
287
228
294
120
207
635
788
12 Waadhoeke
255
228
285
224
280
707
820
13 Smallingerland
280
231
272
283
283
794
835
14 Noardeast-Fryslân
310
199
283
250
250
759
843
15 Heerenveen
305
249
325
170
226
724
857
16 Achtkarspelen
332
258
368
170
170
760
870
17 Tytsjerksteradiel
421
205
293
144
161
771
875
18 Dantumandiel
431
204
255
192
192
827
878
Toelichting bij de tabel: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2021)
91
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder
Jongebloed
Organisatie
Dienstverlening, Bedrijfsvoering en Organisatie
Inleiding De paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen:
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
een inventarisatie van de risico’s;
de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;
een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s De doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd:
De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0;
Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal).
In deze jaarrekening voldoen we aan beide uitgangspunten.
Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moet worden.
92
De begrotingsruimte Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben gekozen voor een bedrag van € 30.000. Daarnaast is in de begroting een stelpost risicobeheersing opgenomen om specifieke risico's op voorhand af te dekken. Het gaat om een bedrag van € 250.000 per jaar. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg op 31 december 2021 € 19,2 miljoen (voor resultaatbestemming). De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve. Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde.
De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet voor de opvang van onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. Vanaf 2020 heeft het rijk een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk er te maken. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De benchmark vervangt de landelijke macronorm voor de OZB. De macronorm bepaalde de maximale jaarlijkse stijging van de ozb-opbrengsten van alle gemeenten. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. Samenvatting De structurele weerstandscapaciteit in de exploitatie 2021 was € 250.000. De incidentele weerstandscapaciteit bedroeg ongeveer € 19,3 miljoen. x € 1.000 Weerstandscapaciteit a.
31-12-2022 De structurele begrotingsruimte
250
De incidentele begrotingsruimte b.
Algemene reserve (stand 31/12 voor resultaatbestemming)
c.
Bestemmingsreserves
d.
De stille reserves
30 19.240
19.520
93
Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. De inventarisatie is gemaakt in een tweetal domeinen: (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Vervolgens zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de mogelijke financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3. vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4.
deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (=het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij voor dit boekjaar bepaald op € 4,7 miljoen. De belangrijkste risico’s die onze gemeente loopt, worden hierna behandeld.
94
Onzekerheden gemeentefonds en rente € 475.000 (GF&R) Samen de trap op en samen de trap af (accres) De ontwikkelingen van het gemeentefonds worden voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven onder het motto ''samen de trap op en samen de trap af". Stijgen de rijksuitgaven dan neemt het gemeentefonds ook toe, maar omgekeerd is ook het geval. Eén van de coronamaatregelen van het Rijk was het bevriezen van het accres. Deze maatregel is inmiddels weer losgelaten. Daarnaast heeft het Rijk aangekondigd bepaalde uitgaven vanuit het regeerakkoord niet mee te nemen in de berekening van het accres. Het gemeentefonds stijgt daardoor niet in dezelfde mate mee met de uitgaven van de Rijk. Hierdoor stijgt het risico. Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening. Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting. We hebben begin 2016 onze leningenportefeuille geherstructureerd. Naast een te behalen rentevoordeel is ook zeer actief gekeken naar de toekomstige noodzakelijke financieringen om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen op dit moment licht. Daarmee stijgt ook het risico iets.
Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenen op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moet zijn op de peildatum 31-12-2021. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt. Door een hogere rekenrente is in 2021 een deel van de voorziening gewezen wethouders vrijgevallen. Onzekerheden grondexploitaties € 2,3 miljoen (GREX) Hoewel de ramingen van de grondexploitaties, zoals te doen gebruikelijk jaarlijks, zijn geactualiseerd, blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. Doordat de boekwaarde daalt door de gerealiseerde verkopen nemen de onzekerheden en risico`s geleidelijk af. In 2021 zijn twee grondexploitaties gesloten waardoor de risico`s verder af nemen (project de Tuinen en project Oldeholtpade Noord-Oost). Daarnaast is de verwachting dat de laatste verkopen van de Lindewijk fase 1 in 2023 plaats vinden. De eerste verkopen van fase 2 worden in 2022 verwacht.
De winst- en verliesnemingen worden jaarlijks geactualiseerd per grondexploitatie. De verliesvoorzieningen worden berekend op basis van de netto contact waarde (2%). De winstnemingen worden berekend met de Percentage of Completion Methode (POC). Risico’s ten gevolge van open einde regelingen € 500.000 (OER) Jeugdwet en Wmo De nieuwe regering moet een besluit nemen over de structurele financiële compensatie vanuit het Rijk voor de jeugdhulp (commissie van Wijzen) In 2021 hebben zich geen grote fluctuaties laten zien op gebied van de jeugdwet. De wijziging van het Woonplaatsbeginsel laat voor ons een gunstig effect zien. Waar we rekening hielden met een tekort, verwachten we nu juist een daling in de kosten. Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo-cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen en ook Maatschappelijke Opvang. De invoeringsdatum is tot dusver steeds uitgesteld, maar de maatregelen zitten er aan te komen. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. Het blijft daarbij de vraag of het rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen.
95
We willen de risico's zoveel als mogelijk beperken en beheersen. De informatie rondom de zorgverlening vanwege de drie decentralisaties komt steeds beter in beeld en we zetten in op monitoring. Daarnaast willen we door middel van de projecten Grip op Wmo en Grip op Jeugd/Grip op sociaal domein meer grip krijgen op de ontwikkeling van de uitgaven en op de voorspelbaarheid van de uitgaven. Punt van aandacht daarbij is dat de exacte indexatie van tarieven voor Wmo en Jeugd ten tijde van het opstellen van de begroting niet bekend is, dit vraagt mogelijk om bijstelling van budgetten gedurende het begrotingsjaar. Overige risico’s De gemeente kent sommige regelingen (als voorbeeld noemen wij de bijzondere bijstand) die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar die in feite niet financieel begrensd zijn. Als er meer aanspraak op een dergelijke regeling wordt gedaan, zal een gemeente deze middelen (aanvullend) beschikbaar moeten stellen en kan de gemeente deze middelen veelal niet verhalen op derden. Op dit moment schatten wij de financiële onzekerheden en risico's van deze bestaande regelingen als zeer klein in. Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen.
Onzekerheden en risico’s bij onderhoud kapitaalgoederen € 225.000 (OHP) Voor uitvoering van onderhoudsplannen zijn in het verleden extra middelen beschikbaar gesteld zowel incidenteel als ook structureel. Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen. Dan kan meer gericht geld worden gestoken in het strategisch onderhoud van gemeentelijke bezittingen (betere koppeling termijn bezit/in gebruik aan termijn onderhoud). Risico’s en beheersingsmaatregelen met betrekking tot verbonden partijen en gerelateerde projecten € 475.000 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt vanuit het oogpunt van risicobeheersing de nodige aandacht omdat de invloed op deze partijen verloopt via besturen van gemeenschappelijke regelingen en stichtingen of de aandeelhouders en de raden van commissarissen en/of toezicht. Dat betekent ook dat de directe invloed op de uitzetting van hun begroting beperkt is, wat weer van invloed is op onze begroting. Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten.
De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden, maar dat er lang niet altijd een eensluidende visie is binnen de 18 Friese gemeenten. Overige onzekerheden en risico’s: € 662.500 (OVERIG) Risico’s in de bedrijfsvoering zijn: frictiekosten personeel, aansprakelijkheidsrisico’s en urenramingen op exploitatie ontlastende onderdelen van de begroting, zoals de grondexploitaties, afval en riolering. Met name deze laatste categorie speelt als risico bij onze gemeente. Tijdig beheersmaatregelen treffen, door een juiste verhouding vast en flexibel personeel in dienst te hebben op deze producten, voorkomt structurele risico’s in de exploitatie. Daarnaast staat onze gemeente (indirect) garant voor diverse geldleningen verstrekt aan met name Woningstichting Weststellingwerf en Stichting Meriant (onderdeel van Stichting Alliade). Bij de indirect gegarandeerde geldleningen staat het rijk voor 50% garant en de gemeente voor 50%. Periodiek zal de risico exposure van de garantstellingen worden beoordeeld. De komende jaren hebben we een ombuigingstaakstelling opgenomen in de begroting.
Hoe groter de ombuigingstaakstelling, hoe groter het risico dat niet alle bezuinigingen worden behaald. Door de invulling van de taakstelling nadrukkelijk te volgen minimaliseren we dit risico. Op dit moment lopen er twee project ('Grip op 2.0' en 'Stabiel, structureel saldo) om invulling te geven aan de ombuigingstaakstelling.
96
Risico's als gevolg van de oorlog in Oekraïne Op het moment van schrijven is er een oorlog gaande in Oekraïne. De ontwikkelingen in Oekraïne en alle gevolgen daarvan brengen veel onzekerheden met zich mee. Het is momenteel nog onduidelijk in welke mate er een extra beroep op ondersteuning wordt gedaan bij gemeenten. Daarnaast is nog niet duidelijk in welke mate wij hier door het Rijk voor gecompenseerd worden. Door de vele onduidelijkheden kunnen wij de financiële impact van deze ontwikkelingen nog niet inschatten. Uiteraard worden de ontwikkelingen, de gevolgen en de risico's nauwlettend in de gaten gehouden.
Weerstandsvermogen De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s wordt uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is in onderstaande tabel weergegeven. x € 1.000 Weerstandsvermogen
31-12-2021
Weerstandscapaciteit (A)
19.520
Risico's (B)
4.668
Weerstandsvermogen
14.852
Ratio Weerstandsvermogen (A/B)
4,18
Kengetallen Met ingang van 2016 worden een vijftal financiële kengetallen voorgeschreven. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we voor de verplichte kengetallen aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
a. zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
b. met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
3. Grondexploitatieruimte
< 20%
20 - 35%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte
Eerste jaar en meerjarig > 0%
Begroting en meerjarig 0%
Begroting en meerjarig < 0%
1. Netto schuldquote
97
5. Belastingcapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt. In onderstaand overzicht wordt het verloop van onze kengetallen weergegeven: Kengetallen
Rekening
Begroot
Rekening
Categorie
2021*
2020
peiljaar 2021
52,17%
61,68%
61,90%
A
51,11%
60,04%
60,23%
A
2 Solvabiliteitsratio
39,18%
33,63%
33,38%
B
3 Grondexploitatie
20,23%
21,21%
22,63%
B
4 Structurele exploitatieruimte
7,11%
0,11%
-0,13%
A
5 Belastingcapaciteit
92,36%
96,52%
90,34%
A
2021 1 Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)
*betreft de geactualiseerde begroting 2021
Toelichting tabel kengetallen 1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Zoals uit bovenstaande tabel blijkt voldoen we in deze jaarrekening bij dit kengetal ruimschoots aan ons streven en vallen we in categorie A. 2.Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we uit boven ons streefpercentage van minimaal 20% en binnen de marges van categorie B. 3. Kengetal grondexploitatie Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente.
Uiteraard blijven wij dit ook nauwlettend volgen en houden vast aan ons streven om te voldoen aan categorie B. In 2021 vallen we net niet in categorie A, maar vallen we ruimschoots binnen de marges van categorie B. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt nu het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Voorbeelden van structurele baten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Bij structurele lasten zijn dat bijvoorbeeld de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de jaarrekening is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. In 2021 hadden we een positief structureel exploitatiesaldo waardoor we in categorie A vallen. 98
5. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel van de kengetallen blijkt, zijn de woonlasten in onze gemeente lager dan het landelijk gemiddelde voor een gezin. Als basis hebben we het landelijk gemiddelde van 2021 (= 100%) genomen. Dat staat op € 811. Met een bedrag van € 749 vallen we hiermee onder categorie A.