CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-8b Bijlage 1 - Rapport toeristische ontwikkelstrategie ZO Friesland.pdf

Raadsvergadering 9 mei 2022, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken19.374 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

//gemeente opsterland: beetsterzwaag

//gemeente weststellingwerf: rottige meente

regionale Toeristische ontwikkelstrategie //gemeente smallingerland: de leijen

//Gemeente heerenveen: museum belvedere

//gemeente Smallingerland: drachten

//gemeente ooststellingwerf: bosbergtoren

colofon Opgesteld in het kader van de Regio Deal Zuidoost Friesland door: - gemeente Heerenveen, Jildau Wiersma - gemeente Ooststellingwerf, Geske Barendregt - gemeente Opsterland, Kim Walstra - gemeente Smallingerland, Wietze Jans - gemeente Weststellingwerf, Monique Annotee

inhoud Samenvatting 1

Een regionale ontwikkelstrategie

1

1.1

Regio Deal als aanleiding

1

1.2

Totstandkoming en status

2

2

Zuidoost Friesland in beeld

5

2.1

De regio en de wereld om ons heen

5

Ontwerp & opmaak - Joke Krist, Joke Communicatie

2.2

Kenschets van ‘het andere Friesland’

6

2.3

Analyse huidige situatie en ontwikkelkansen

6

Beeldmateriaal - Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland

2.4

SWOT-analyse en confrontatiematrix

9

3

Perspectief voor 2030

13

3.1

Ambitie: slimme ontwikkeling en groei voor vitale regio

13

3.2

Doelen voor een bestemming in balans

14

4

Strategie: drie ontwikkellijnen

17

4.1

Bestemmingsontwikkeling: aantrekkelijk en beleefbaar aanbod

19

4.2

Bestemmingsmarketing: positionering, profilering en promotie

20

4.3

Bestemmingsmanagement: Zuidoost Friesland in balans

21

4.4

Ontwikkelagenda

22

Bijlagen

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

Bijlage 1:

Geraadpleegde bronnen en stakeholders

28

Bijlage 2:

Omvang vrijetijdseconomie

30

Bijlage 3:

Overzicht trends en ontwikkelingen

43

Bijlage 4:

SWOT-analyse

45

Bijlage 5:

Analyse van toeristische druk en draagkracht

48

Bijlage 6:

Uitnodigingskader

54

Bijlage 7:

Integrale benadering Circulaire Economie in Friesland en Actieplan Circulaire Gastvrijheidssector

56

samenvatting Toeristische Regionale Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland DE REGIO IN 2030: Kenmerkt zich door een ontwikkeling van een relatief onontdekte regio naar een bestemming die zichtbaar en beleefbaar is voor inwoners, ondernemers en bezoekers, waar zij volop genieten van een aantrekkelijke, vitale leefomgeving en een vestigingsklimaat, in balans. Bijdrage aan brede welvaart. In 2030 heeft elke inwoner van Zuidoost Friesland profijt van de gastvrijheidseconomie en heeft de sector bijgedragen aan een prettige woon- en werkomgeving, het behoud van natuur- en cultuurerfgoed en toekomstbestendige banen voor de beroepsbevolking. Ontwikkeling vanuit kernwaarden. Ontwikkeling is vooral wenselijk vanuit de kernwaarden. Dat betekent dat bezoekers komen voor het verhaal van de regio en de versterkte kwaliteiten van natuur, cultuur(historie), landschappen en kernen. Ontwikkeling in balans. Ontwikkeling van toerisme is in balans en overschrijdt de draagkracht van de leefomgeving en natuurwaarden niet.

Strategie: ontwikkellijnen 3 B’s

Actieagenda met prioriteiten 2022-2023

Ontwikkellijn: Bestemmingsontwikkeling Gebied en product op orde

Ontwikkellijn: Bestemmingsontwikkeling Gebied en product op orde 1. Vitaliteit verblijfsrecreatie stimuleren

- De vrijetijdssector is verduurzaamd, sluit aan bij de wensen van bezoekers en is een inspiratiebron voor andere sectoren.

Investeren in de ontwikkeling van toeristisch recreatief aanbod, passend bij de wensen van de doelgroep, het investeren in natuur- en landschapskwaliteiten en de routenetwerken met vitale logies, horeca en dagrecreatie Het aanbod in de regio ontwikkelt zich tot een aantrekkelijk, kwalitatief hoogwaardig, beleefbaar en samenhangend product. De aanwezige kernwaarden van het gebied (natuur, landschap en cultuurhistorie) blijven behouden, worden versterkt en beleefbaar. De ontwikkeling is duurzaam en in balans. De ontwikkeling van (nieuwe) producten en voorzieningen gebeurt op basis van de kernwaarden van de regio, verhaallijnen en positionering. Ook op basis van een uitnodigend toetstingskader voor initiatieven.

- Het bestaande logies aanbod is gevitaliseerd en er is ruimte geboden aan slimme (her)ontwikkelingen.

Ontwikkellijn: Bestemmingsmarketing Positionering, profilering en promotie

6. Verduurzaming vrijetijdssector

- De gemiddelde bestedingen van de gast zijn gestegen met 20% (inflatie buiten beschouwing gelaten)

- De dagrecreatieve netwerken zijn goed vindbaar en beleefbaar.

Verbinden van ondernemers en vergoten van gastheerschap en de positionering en vindbaarheid van de regio, het informeren van bezoekers over de bestemming om hen te verleiden de regio of onderdelen (nogmaals) te bezoeken. De regio onderscheidt zich met ‘Het Andere Friesland’ qua imago van de rest van Friesland. De regio is integraal onderdeel van de positionering van heel Friesland, dat blijkt uit de Provinciale verhaallijn Wouden. In 2030 is er een gemeenschappelijk gevoel omtrent de regio, bewoners/ondernemers zijn trots op hun regio (zijn ambassadeur). De regio is bekend als toeristische bestemming. De onderscheidende kenmerken worden duidelijker en sterker geprofileerd. Het optimaliseren van de samenwerking met de lokale marketingorganisaties is hierin een succesfactor. De regio en TRZF werken samen aan opgaven en acties.

- Voor waterrecreatie is de regio een aantrekkelijke vaarbestemming voor groeiende doelgroepen.

Ontwikkellijn: Bestemmingsmanagement In balans, randvoorwaarden, samenwerken en sturen op data

- Zuidoost Friesland heeft een zichtbaar en herkenbaar verhaal.

Proces van sturen van de recreatieve druk in ruimte en tijd en een duurzame planning van inkomend toerisme waar de de impact van toerisme op de omgeving bijdraagt aan slimme groei en brede welvaart. Een bestemming in balans profiteert optimaal van de voordelen van toerisme, terwijl de negatieve gevolgen tot een minimum worden beperkt. Regionale samenwerking is cruciaal en gebeurt vanuit een gezamenlijke stip op de horizon. Dit gebeurt gelaagd: regionaal, provinciaal en lokaal. Er wordt aangesloten bij provinciale initiatieven omtrent uniforme dataverzameling. Instrumenten om recreanten te spreiden als zonering van gebieden wordt indien nodig en op basis van kennis ingezet.

Magische doelen 2030 Kwaliteit gaat boven kwantiteit!

- Werkgelegenheidsaandeel is gegroeid naar het Friese gemiddelde van 7% (toename van 1.650 banen). - Het aantal overnachtingen is toegenomen met 20% naar 920.000. - Het reeds fijnmazige wandel- en fietsnetwerk is versterkt en uitgebreid.

- De kwaliteit van de openbare ruimte is passend bij de kwaliteitservaring van de gewenste doelgroep. - Data en kennis zijn op orde en worden doelmatig ingezet.

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

2. Ontwikkelen van samengesteld recreatief product en cultuurhistorische verhalen en iconen zichtbaar en beleefbaar maken 3. Optimaliseren en beleefbaar maken routegebonden infrastructuur en kwaliteit voorzieningen openbare ruimte. 4. Benutten koppelkansen R&T bij gebiedsontwikkelingen 5. Nieuwe initiatieven stimuleren en tot wasdom laten komen (toetsingskader)

Ontwikkellijn: bestemmingsmarketing Positionering, profilering en promotie 7. Versterken van de TRZF en het waarborgen van de continuïteit 8. Versterken van netwerk van ondernemers 9. Versterken van mozaïek belevingsgebieden Zuid Oost Friesland 10. Zichtbaarheid en vindbaarheid van de verhaallijnen vergoten 11. Doelgroepkeuze (leefstijlen) en passende profilering 12. Gastheerschap stimuleren en professionaliseren (TIP’s, online en offline info voorziening) Ontwikkellijn: Bestemmingsmanagement In balans, randvoorwaarden samenwerken en sturen op data 13.  Toekomstigericht ontwikkelen rekening houdend met grote maatschappelijke opgaven 14. Sturen op data en kennis en monitoring bezoekers en bezoekersstromen 15. Locatiemanagement in drukke gebieden 16. Randvoorwaarden toetsing slimme groei en behouden kernwaarden

1 Een regionale ontwikkelstrategie 1.1 Regio Deal als aanleiding De gemeenten Heerenveen, Ooststellingwerf, Opsterland, Smallingerland en Weststellingwerf werken samen met de provincie Fryslân, het Wetterskip Fryslân, het Rijk en de Mienskip (inwoners en ondernemers) aan de uitvoering van de Regio Deal Zuidoost Fryslân. Deze Regio Deal zorgt voor investeringen in de vitaliteit van onze dorpen en versterkt de veerkracht van ons landschap. Daarmee geeft de regio Zuidoost Friesland een impuls aan de brede welvaart in het gebied. Recreatie en toerisme zijn hierin een belangrijk onderdeel. Deze sector biedt niet alleen werkgelegenheid, maar draagt eveneens bij aan de leefbaarheid van de regio door een stevig fundament te leggen onder tal van voorzieningen die niet alleen voor toeristen, maar ook voor onze inwoners van belang zijn (zoals een goed routenetwerk, recreatieve voorzieningen, horeca et cetera). Zo kunnen we met de verdere ontwikkeling van recreatie en toerisme de welvaart en het welzijn van onze inwoners vergroten en ons ondernemerschap een impuls geven.

//uitkijktoren de zeven

Begin 2020 was de verwachting dat op nationaal niveau het toerisme sterk zou groeien door een toename van zowel buitenlandse als binnenlandse toeristen. Het verdelen van de groei was een hot topic. En toen werd de wereld overvallen door het coronavirus, met onder meer de sluiting van de gehele vrijetijdssector in Nederland als gevolg.

Het besef daalde in dat vakanties en vrijetijdsactiviteiten bijzonder en waardevol zijn en zeker niet vanzelfsprekend zijn. Nu de pandemie al langere tijd duurt, is er ook de onderkenning dat elkaar ontmoeten, genieten van het leven, ontdekken, reizen en gewoon buiten kunnen zijn in je eigen nabije omgeving een essentieel onderdeel is van ons bestaan. De waardering van de buitenruimte, de herontdekking van Nederland en specifiek wandelen, fietsen en bewegen in de natuur zijn positieve gevolgen van de pandemie. Vakanties, daguitstapjes, maar ook workations, verpozen in de eigen leefomgeving, zijn behoeften die juist door de pandemie versterkt lijken te worden en die kansen bieden voor onze regio. Het is niet de vraag of het toerisme in onze regio gaat groeien, maar hoe het gaat groeien. Om deze en andere kansen te verzilveren is een gezamenlijke strategie nodig op het niveau van de regio Zuidoost Friesland. Een strategie met ambitie die aangeeft wat passende en duurzame ontwikkelingen zijn die de toeristische ontwikkeling en brede welvaart stimuleren, rekening houdend met het DNA, de leefbaarheid en draagkracht van ons landschap en onze dorpen. Een stip op de horizon die de samenwerking tussen de gemeenten en het toeristische veld (inclusief crossovers met agrarische en cultuursector) en inwoners organiseert.

En tot slot ook een plan waarin concreet handen en voeten wordt gegeven aan die kansen, in de vorm van een ontwikkelagenda met acties. En dit alles op regionaal niveau, dus specifiek gericht op de bovenlokale

1

en gemeenschappelijke opgaven, in aansluiting op de al regionaal ingestoken ambtelijke samenwerking en marketingaanpak door de Stichting Toeristische Regiomarketing Zuid Oost Friesland. Recreatie en Toerisme kenmerkt zich immers door het gemeentegrens overstijgende karakter. Bezoekers kennen geen gemeentegrenzen. Bovendien neemt de reikwijdte van de toerist toe, zijn er producten en worden er producten ontwikkeld die gemeentegrenzen overstijgen (Turfroute en beleefroutes) gebaseerd op de verhaallijnen van de regio en maken de vele parels aan hoogwaardige kleinschalige bedrijven een complete ketting wat uinodigt tot een meerdaags verblijf. Onze gemeenschappelijke droom voor 2030 is dat Zuidoost Friesland zich de komende jaren kenmerkt door verdere ontwikkeling van een relatief onontdekte regio naar een bestemming die zichtbaar en beleefbaar is voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers, waar zij genieten van een aantrekkelijke en vitale leefomgeving en vestigingsklimaat (wonen, werken, natuur & cultuur(historie) en recreëren) die in balans is en blijft. Met deze regionale toeristische ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland geven we richting aan deze ontwikkeling en droom. Insteek van deze ontwikkelstrategie is dat kwaliteit boven kwantiteit gaat. Dit geldt ook voor ontwikkeling van werkgelegenheid. De ambitie is belangrijk, maar mag niet de overhand krijgen.

Kwaliteit, kernwaarden en brede welvaart zijn leidend voor een vitale regio en een bestemming in balans.

1.2

Totstandkoming en status

Gastvrijheidseconomie Friesland is in trek en de provincie Fryslân stimuleert deze ontwikkeling, ook vanuit de gedachte dat de gastvrijheidssector bijdraagt aan de brede welvaart in Fryslân. De provincie heeft zeven opgaven voor de gastvrijheidssector geformuleerd, samen met de Toerisme Alliantie Friesland, waarin ondernemers, onderwijsinstellingen, overheden en de brancheorganisaties zijn vertegenwoordigd. In deze regionale ontwikkelstrategie wordt voortgebouwd op die ambitie en opgaven:

1 toekomstbestendige banen 6 dagrecreatieve netwerken

5 vitale logies

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

2 destinatie management

7 toeristische data op orde

Opbouw van de regionale ontwikkelstrategie De regionale toeristische ontwikkelstrategie bestaat uit de volgende elementen: -  Zuidoost Friesland in beeld: De strategie is geschreven vanuit diverse bouwstenen. Daarvoor zijn verschillende cijfers en (beleids)documenten verzameld, diverse gesprekken gevoerd met de vertegenwoordigers uit het werkveld. Deze input is met een frisse blik geanalyseerd, onder andere met een SWOT-analyse, zie hoofdstuk 2. - Stip op de horizon: Deze komt voort uit de ambities uit de Regio Deal Zuidoost Friesland en uit gesprekken met de sector en gemeenten, zie hoofdstuk 3.

3 slimme groei

4 vitale waterrecreatie

2

-  Richtinggevend beleid: De ontwikkellijnen en opgaven waar Zuidoost Friesland met prioriteit aan gaat werken staan beschreven in hoofdstuk 4. -  Ontwikkelagenda: In deze agenda staan de acties voor de regio per ontwikkellijn uitgewerkt, zie hoofdstuk 4. -  Samenvatting ontwikkelstrategie: De inhoud van deze regionale ontwikkelstrategie is weergegeven in een samenvatting zodat de strategie in één oogopslag duidelijk is. Gedragen resultaat Een toeristische ontwikkelstrategie is niet alleen richtinggevend voor overheden, maar voor alle belanghebbenden. Vooral in de uitvoering van deze ontwikkelstrategie is de regio gebaat bij een goede

samenwerking van het toeristisch-recreatieve werkveld met overheden. De betrokkenheid bij de opstelling van dit plan is op onderstaande manieren vormgegeven: -  Toeristisch recreatieve sector: Met 35 partners uit het toeristisch-recreatieve veld zijn verkennende gesprekken gevoerd (overzicht in bijlage 1) en in het voor- en najaar 2021 zijn sessies gehouden met het werkveld. -  Terreinbeherende instanties: Om meer inzicht te krijgen in de ‘lusten en lasten’ zijn de terreinbeherende organisaties bevraagd of en hoe eventuele ongewenste neveneffecten van toerisme aanwezig zijn en waar. -  Experts: Verdiepende werksessie met enkele experts uit het toeristische werkveld eind 2021 over de concept regionale ontwikkelstrategie. -  Mienskip: De resultaten van het inwonersonderzoek naar ‘toerisme & leefbaarheid’ van het Fries Sociaal Planbureau vormen een basis voor deze ontwikkelstrategie. De Mienskip wordt verder in de uitvoering betrokken. -  Bestuurders: Portefeuillehouders ‘recreatie & toerisme’ zijn op meerdere momenten in het proces betrokken, gemeenteraden zijn geïnformeerd tijdens themasessies vanuit de Regio Deal in het voorjaar (digitaal) en in het najaar 2021 (Biosintrum Oosterwolde).

3

Status De regionale ontwikkelstrategie vormt de overkoepelende aanpak op toerisme en recreatie voor de vijf gemeenten in de regio Zuidoost Friesland. De strategie richt zich op regionale en gemeenschappelijke opgaven. Toerisme is veelal gemeentegrensoverschrijdend en bij uitstek een thema om in regionaal verband beleid op te voeren en uitwerking aan te geven. Immers, de trends, ontwikkelingen, doelen en speerpunten uit deze ontwikkelstrategie gelden voor alle gemeenten. Waar nodig kunnen gemeenten - individueel of gezamenlijk - aanvullend op deze regionale ontwikkelstrategie op thematisch- of gebiedsniveau of als verdieping beleidsmatige of juist concrete uitwerkingen maken, om lokale accenten aan te brengen.

2 Zuidoost Friesland in beeld 2.1 De regio en de wereld om ons heen De wereld verandert in snel tempo en dat heeft invloed op de gastvrijheidssector in Zuidoost Friesland. Politieke instabiliteit, economische, klimatologische of pandemische dreigingen elders hebben invloed op waar en hoe men op vakantie gaat. Er zijn trends die zich al enige tijd doen gelden en steeds urgenter en prominenter worden, zoals op het gebied van klimaat, grondstoffen en de energietransitie. Ook neemt de druk op de ruimte toe. De vakantievoetafdruk is bovendien fors. Bezoekers hechten daarentegen steeds meer waarde aan bewuste en verantwoorde vormen van verblijven en ‘vliegschaamte’ is een algemeen bekende term geworden. Dit geeft kansen voor de aanpak van maatschappelijke opgaven en ook voor ondernemers; meer aandacht voor het verwaarden in het eigen bedrijf, inspelen op veranderende wensen en behoefte van gasten en anticiperen op veranderende wet- en regelgeving. Friesland heeft als ambitie om één van de meest circulaire regio’s van Europa te zijn in 2025. Om deze circulaire transitie te realiseren is de gastvrijheidssector van belang. Kortom: toekomstbestendig ondernemen! ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

4

Juist voor deze regio biedt dit kansen. Een regio gebaseerd op rust, ruimte en passend bij bewuste vormen van verblijven, mede door de aanwezige (kern)kwaliteiten in natuur en landschap. De plots opgekomen corona-pandemie en de consequenties hiervan voor de sector, zijn in de inleiding al ter sprake gekomen. De verwachting is dat er blijvende impact zal zijn en dat dergelijke extremen zich mogelijk vaker voor zullen doen. Dit zorgt voor onzekerheid en vergt flexibiliteit en aanpassingsvermogen van de sector. Tegelijkertijd biedt dit ook nieuwe kansen, een herwaardering van de eigen omgeving en meer aandacht voor vakantie (en werkvakanties) in eigen land en in de schouderseizoenen. Ook is werken op afstand gewoon geworden, wat maakt dat mensen andere woonkeuzes maken. De aankondiging van de Lelylijn in het nieuwe regeerakkoord kan dit verder versterken, waardoor de regio Zuidoost Friesland (nog) meer aantrekkingskracht krijgt. Ook op sociaal-economisch en demografisch gebied doen zich trends en ontwikkelingen voor, zowel op macro als mesoniveau, die gevolgen hebben. Er is sprake van ontgroening (minder kinderen) en vergrijzing (grotere groep ouderen). Vergrijzing in het ondernemerschap is een

5

aandachtspunt, evenals krapte op de arbeidsmarkt. De vergrijzende doelgroep aan bezoekers biedt perspectief (veelal een gevulde portemonnee). Het opkomende thuiswerken en de aanwezigheid van arbeidsmigranten maken dat bepaalde vakantieparken anders benut worden. Ook de krapte op de huizenmarkt heeft weerslag op het toeristische aanbod. De sector zelf ontwikkelt en innoveert. Al gebeurt dat niet overal, een deel van de sector bouwt voort op concepten uit het verleden. Vernieuwing is nodig en wenselijk om op nieuwe behoeften in te spelen en de aantrekkingskracht voor gasten te behouden en versterken. Technologie speelt daarin steeds meer een rol en kan uitkomst bieden bij de eerder genoemde krappe arbeidsmarkt (digitaal boeken, inchecken e.d.) en in vernieuwing van het toeristisch product (reviews, verhaallijnen, vloggers e.d.). Persoonlijk gastheerschap blijft echter cruciaal. Bezoekers hechten waarde aan authenticiteit en cultuurhistorie en zoeken daarbij meer en meer naar belevingsaspecten. Niet alleen zien, maar vooral ook ervaren. Enerzijds heel actief (outdoor, sport en gezondheid), anderzijds juist op zoek naar rust en ruimte (donkerte, stilte en van wellness naar selfness, digital detox e.d.). Ook bij de eigen inwoners zien we een herwaardering van

de kwaliteiten die Zuidoost Friesland biedt, met uitgestrekte en ook kleinere natuurgebieden en sfeervolle dorpen. Ondernemers spelen hierop in, evenals musea en instellingen. Een goed voorbeeld is de recent verkregen Unesco status van de Koloniën van Weldadigheid, waar de sector op kan inspelen en die leidt tot nieuwe bezoekers in de regio.

2.2 Kenschets van ‘Het Andere Friesland’ Zuidoost Friesland is anders; het heeft geen van de Elfsteden en behoort niet tot het Friese merengebied en de Wadden. De regio ligt op de grens met de provincies Groningen, Drenthe en Overijssel. Het is een plattelandsregio met de grootste diversiteit aan landschappen van heel Nederland. Het heeft een rijk palet aan beekdalen, watergangen en vaarwegen, veenweidegebieden, zandverstuivingen, coulisselandschappen, heidegebieden, essenlandschappen, bossen en wouden. Maar liefst drie Nationale Parken met elk hun eigen unieke flora en fauna omsluiten de regio: het Drents-Friese Wold, de Alde Feanen en de Rottige Meente als uitloper van de WeerribbenWieden. Daarnaast is er één Nationaal Landschap, de Noardlike Fryske Walden, en zijn er natuurgebieden met bovenregionale aantrekkingskracht zoals he t Fochteloërveen en Oranjewoud. De unieke (cultuur)historie is duidelijk leesbaar in het landschap. Drie beekdalen doorsnijden het gebied: het Koningsdiep/De Boarne, de Linde en de Tjonger. De vervening en turfwinning, de gevolgen ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

daarvan voor de samenleving en het landschap - het socialisme, maar ook de Friese adel, de strijd tegen en met het water - al deze elementen zijn af te lezen uit het landschap. Deze diversiteit aan natuur en cultuur, beide goed bewaard gebleven, vormt het decor voor de toeristische sector. Het biedt de bezoeker belangrijke waarden zoals rust en ruimte, stilte en donkerte, weidsheid en beslotenheid. Beetsterzwaag vertelt het verhaal van de Friese adel, met de vele landgoederen en bospercelen. Bakkeveen is een toeristische trekker met unieke duinen een bosrijke omgeving, diverse verblijfsparken en (outdoor) voorzieningen. Appelscha heeft een duidelijke toeristische functie in de regio, gelegen aan de rand van het Nationaal Park het Drents-Friese Wold en biedt veel mogelijkheden tot (sportieve) outdoor recreatie (buitensport walhalla). De zandverstuivingen in het zuidoosten van de regio zijn uniek voor Europa. Heerenveen is met name bekend als sportstad, mede door de aanwezigheid van Thialf en SC Heerenveen. In Drachten wordt het nieuwe topsport zwembad gebouwd. Oranjewoud staat bekend om het vorstelijke woud met lanen en museum Belvédère, met een stevige aantrekkingskracht gericht op natuur en cultuur. Drachten en Heerenveen zijn de twee grote(re) kernen met de bijbehorende centrumvoorzieningen, waarbij Museum DR8888 de plek in Friesland is voor liefhebbers van Dutch Design.

Noordwolde met het Vlechtmuseum zorgt voor de directe verbinding met de Koloniën van Weldadigheid. De Turfroute is een bekende vaarroute die door

de regio loopt en als een blauw lint vele dorpen met elkaar verbindt. Akkrum, Drachten en Driewegsluis zijn de drie waterhotspots van de regio en de poorten van en naar het Friese Merengebied (Akkrum en Drachten), Overijssel (Driewegsluis) en Drenthe /Groningen (Drachten). De Koloniën van Weldadigheid en de Friese Waterlinie zijn beide toeristische parels met internationale bekendheid die deels binnen de grenzen van Zuidoost Friesland zijn gelegen.

2.3 Analyse huidige situatie en ontwikkelkansen De ontwikkelstrategie bouwt voort op het vele werk dat de afgelopen jaren is verzet door de sector en betrokken overheden. Kijkend naar waar we nu staan en welke opgaven en kansen zich voordoen, ontstaat het volgende beeld. Omvang van de gastvrijheidseconomie Voor Zuidoost Friesland is de toeristische sector een belangrijke economische pijler. De omvang van de vrijetijdseconomie in deze regio is kleiner dan die van andere Friese regio’s en het landelijk gemiddelde. Echter er is sprake van een (licht) positieve trend van groeiende werkgelegenheid, aantallen overnachtingen en bestedingen. Tegelijkertijd zien we dat die groei in Zuidoost Friesland in vergelijking met andere regio’s en Nederland lager is. Kortom, groei van toerisme is geen vanzelfsprekendheid. Ook de vitaliteit van de verblijfsaccommodaties is in de regio lager dan in andere regio’s in Friesland. Om de kansen die toerisme biedt te kunnen verzilveren, is extra inzet nodig. Vandaar ook de inzet vanuit de Regio Deal, waarin als opgave is benoemd om

het huidige aandeel1 aan banen in toerisme en recreatie in de richting van het Friese gemiddelde van 7% te laten ontwikkelen. In absolute aantallen betekent dit een groei van 4.770 (2019) banen naar 6.421 banen. Basis op orde: behouden en versterken De basis is goed, maar vergt continue aandacht. Er zijn veel (ruimtelijke) ontwikkelingen op het gebied van toerisme en recreatie. Deze spelen zowel lokaal, regionaal als provinciaal en dragen uiteindelijk bij aan het geheel van Zuidoost Friesland als toeristische bestemming. Er is een fijnmazig routegebonden netwerk voor wandelen, fietsen en varen aanwezig. Maar het beheer en onderhoud hiervan heeft aandacht nodig om kwaliteit voor bewoners en bezoekers te kunnen blijven garanderen. Evenals het invullen van de ontbrekende schakels. Ook de kwaliteit van de openbare ruimte en bijbehorende voorzieningen (bijv. bankjes en bewegwijzering) verdient blijvende aandacht, niet alleen vanuit de onderhoud en beheerskant maar juist vanuit de gebruikersgroep. De gastbeleving in een toeristisch-recreatief gebied wordt immers door veel actoren en factoren gevormd. Sfeer en beleving van de omgeving en de openbare ruimte afgestemd op de gebruiker spelen hierin een belangrijke rol. De regiomarketingorganisatie TRZF heeft een belangrijke verbindende rol tussen de verschillende schaalniveaus.

Zo spelen op lokaal niveau organisaties als Stiekm Trots, Regio Heerenveen ‘n Gouden Plak, Coöperatie Appelscha 3.0 en o.a. Stichting Beekdallandschap Koningsdiep/De Nije Boarn 1

6

een belangrijke rol in de lokale promotie. De regio wil haar gastheerschap versterken en is daarom een verspreid aanbod van entree locaties (5 entrees) en toeristische overstappunten (12 TOPs) aan het realiseren, daar waar routenetwerken en andere voorzieningen bij elkaar komen. De entree locaties dienen als ontvangst voor bezoekers van buiten de regio waar ze kennis maken met de identiteit van de regio en vervolgens wegwijs worden gemaakt door het gebied. De eerste TOPs zijn inmiddels gerealiseerd. Omdat deze projecten al in uitvoering zijn, komen ze niet meer voor in het uitvoeringsprogramma van deze ontwikkelvisie. Diverse gebiedsontwikkelingen beogen een toename van de ruimtelijke kwaliteit, zoals gebiedsontwikkeling in de beekdalen van de Linde en het Koningsdiep, in de Alde Feanen, gebiedsontwikkeling van het veenweidegebied Aldeboarn/De Deelen/Hegewarren, De Leyen, maar ook de centrumontwikkelingen van Akkrum, Aldeboarn, Drachten, Heerenveen, Oosterwolde, Wolvega en verder ontwikkelingen in Oranjewoud, de gebiedsaanpak van de Oostelijke Poort Friese Meren en de ontwikkeling van Noordwolde/Spokeplas en Driewegsluis. Meer vitaliteit in de verblijfsrecreatie Vitale logiesaccommodaties - met voldoende, aantrekkelijk en passend aanbod - zijn cruciaal voor een florerende toeristische sector.

Er zijn in de regio verschillende hotels en diverse grotere vakantieparken, al dan niet onderdeel van (inter) nationale ketens, een aantal kleinere vakantieparken en groepsaccommodaties en een

In de Regiodeal was een percentage van 4,8% opgenomen. Dit bleek onjuist en moet zijn 5,2%.

7

groot aantal B&B’s. Overall gezien is het aanbod kleinschalig te noemen. Verblijfsrecreatie zorgt voor stuwende economische bestedingen, banen en voorzieningen en legt dus een bredere basis onder een duurzame sector en een bredere welvaart in de mienskip. Uit het Vitaliteitsonderzoek logiesaccommodaties Fryslan (ZKA, 2020) blijkt dat de vitaliteit van de verblijfsrecreatie in deze regio lager is dan in de rest van Friesland. Een stevige impuls is nodig, gericht op het verder laten excelleren van de top-accommodaties, een impuls gevend aan logies die eerder tot de top behoorden en het vitaliseren van logies die behoren tot de groep “stuck in the middle”. Het onderzoek is uitgewerkt in het Actieplan Vitale Logiesaccommodaties (ZKA, 2021). Vervolgens wordt ook de potentiële groeiruimte inzichtelijk, zowel in het aantal overnachtingen (benutten van schouderseizoen) als in fysieke groei (toename aantal verblijfsaccommodaties en kansrijke concepten). Het aanpakken van parken met meervoudige problematiek (o.m. permanente bewoning, veiligheid e.d.) en het transformeren van verouderde en niet levensvatbare parken naar een andere bestemming valt niet onder dit actieplan en ook niet onder de scope van deze regionale Ontwikkelstrategie. Er is voor ondersteuning van dit zogenoemde “rode spoor” een landelijk expertteam voor parken met een meervoudige problematiek.

Toeristische druk en draagkracht Op een aantal momenten en op een aantal plekken is het af en toe (te) druk. Voor de sector is dat mooi, door de omgeving en voor de natuurwaarden wordt dat soms anders ervaren. Er is hier een verdiepend onderzoek naar uitgevoerd (bijlage 5). Hieruit blijkt dat de toeristische druk (aantallen overnachtingen in relatie tot inwoners en oppervlakte) in Zuidoost Friesland laag is in vergelijking met andere regio’s in Friesland en vergelijkbare regio’s in Nederland. De draagkracht wordt niet structureel overschreden, op geen enkel domein van de leefomgeving en leefbaarheid. Er zijn enkele pieken (qua tijd en plekken) met vormen van overlast die (normaal en) acceptabel zijn, aangaande mobiliteit en openbare ruimte. Eén domein leidt echter tot een opgave voor meer balans, dat is op het onderdeel natuur. Daar zijn op sommige momenten en plekken aandachtspunten ten aanzien van druk en draagkracht en mogelijk een zoneringsbehoefte o.a. voor diverse doelgroepen. Ontwikkelkansen: onontdekte bestemming, seizoensverlenging en doelgroepen Kijkend naar de huidige situatie dan zijn er kansen voor verdere ontwikkeling van toerisme, met name in de schouderseizoenen. De vakantieperiodes lopen over het algemeen goed, al kan de bezettingsgraad bij sommige accommodaties geoptimaliseerd worden.

Het beter benutten van de tussenliggende seizoenen biedt ruimte, inspelend op de trends en ontwikkelingen die hierboven is geschetst. Het streven is het langer vasthouden van de toerist, verleiden tot herhaalbezoek en laten genieten ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

2.4 SWOT-analyse en confrontatiematrix

van het moois dat we hier te bieden hebben. Het meer in de etalage (marketing en promotie) zetten van de regio is hiervoor essentieel. Samen met ondernemers, culturele instellingen en overige partners dient ook het aanbod uitgebreid te worden, o.a. met aantrekkelijke activiteiten en arrangementen. De landschappelijke en cultuurhistorische rijkdom vormt daarvoor de basis, maar vereist een brede regionale blik, om zo aan te haken op de kansen in de weide, zoals de Koloniën van Weldadigheid, de Friese Meren e.d. Door beter te kijken naar de bezoekers van deze regio’s komen nieuwe ontwikkelkansen in beeld. De afgelopen jaren is ‘Het Andere Friesland’ als bestemming stevig neergezet door onze Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland (TRZF) in combinatie met Merk Fryslân en ondersteund door de lokale toeristische verenigingen en coöperaties. De eerste stappen van een onontdekte regio naar meer bekendheid zijn gezet. Uit gesprekken en interviews met ondernemers uit de sector is wel gebleken dat er (nog) meer daadkracht van TRZF en gemeenten wordt verwacht. Data en kennis over de ontwikkeling van de toeristische sector is onontbeerlijk. Al jaren bestaat hier een leemte, daarom is dit één van de Provinciale opgaven waar we als regio op aanhaken.

Uit het voorgaande kan een overzicht van de sterke en zwakke punten en de kansen en bedreigingen worden opgesteld. In de bijlagen (bijlage 4) is een uitgebreide versie opgenomen, onderstaand een samenvatting.

intern

- Verscheidenheid en kwaliteit aan landschapstypen

- De regio en het product nog onvoldoende bekend

- Buitenruimte, mede door fijnmazig routegebonden netwerk, heel geschikt voor outdoor activiteiten en (water)sport

- Verhalen en cultuur(historie) nog niet voldoende beleefbaar en vindbaar

- Veel kleinschalige bedrijven waardoor aanbod authentiek en persoonlijk blijft

- In de sector wordt een tekort aan daadkracht ervaren

- Hoogwaardig en divers cultuuraanbod en aantal iconische trekkers: Thialf, Koloniën van Weldadigheid, Museum Dr88 en Museum Belvédère

- Vitaliteit verblijfsrecreatie is lager dan in overige regio’s

- Groei toerisme en bestedingen in regio onder gemiddelde - Innovatie in de toeristische sector blijft achter - Onvoldoende zicht op doelgroepen, gebrek aan goede eenduidige data (op provinciaal niveau)

sterktes

zwaktes

kansen

bedreigingen - Druk op ruimte neemt toe door grote maatschappelijke vraagstukken - Spanning behoud natuurwaarde en groei R&T: kernwaarden en draagkracht mogelijk in toekomst onder druk (op sommige drukke plekken en momenten nu al) door recreatiedruk en ontwikkelingen - Marketing en profilering: Kenmerken van Zuidoost Friesland zijn afwijkend van beeld/imago dat mensen van de rest van Friesland hebben - Marktaandeel: Concurrentie met andere gebieden in Nederland met een duidelijker toeristisch profiel - Hoge vergrijzing en ontgroening, krappe arbeidsmarkt - Aanbod en kwaliteit verblijsaccomodaties

- Onontdekte bestemming door onderscheidend toeristisch profiel ‘Het Andere Friesland’ - Aanhaken bij Provinciale Actieplan Vitalie Logiesaccommodaties

extern

- Toeristen hechten meer waarde aan duurzaamheid en aan authenticiteit, Slow-toerisme en Low-foot en foodprint - Groei toerisme door o.a. seizoensverlenging - Toenemende populariteit van buitenrecreatie en waterrecreatie

8

9

De belangrijkste sterktes zijn geconfronteerd met de belangrijkste kansen en de belangrijkste zwakten met de belangrijkste bedreigingen. Hierdoor blijkt waar de regio zich moet versterken, verdedigen, verbeteren of veranderen en vloeien de onderdelen voort die het meest relevant zijn om onze ambitie waar te maken.

DNA en kernkwaliteiten versterken en sterker uitdragen en onder de aandacht brengen van kansrijke en wenselijke doelgroepen/ leefstijlen

Het verhaal van de regio beter vindbaar en beleefbaar maken (vermarkten) en het aanbod verbeteren en beleefbaar maken

versterken

verbeteren

verdedigen

veranderen

Bestaande kwaliteiten en doelgroepen koesteren. Spreiden in tijd en ruimte. De basis op orde brengen en kwaliteit toevoegen (voorzieningen, infrastructuur en openbare ruimte bijv)

Gaan sturen op data en kennis, ondernemers uitnodigen (kaders opstellen) en samenwerking in brede zin bestendigen.

//de bosbergtoren ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

10

11

3 Perspectief voor 2030 3.1 Ambitie: slimme ontwikkeling en groei voor vitale regio Toerisme en recreatie biedt de regio Zuidoost Friesland kansen. Ons perspectief voor 2030 is:

Zuidoost Friesland kenmerkt zich de komende jaren door verdere ontwikkeling van een relatief onontdekte regio naar een bestemming die zichtbaar en beleefbaar is voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers, waar zij volop genieten van een aantrekkelijke en vitale leefomgeving en vestigingsklimaat, in balans. In lijn met de Regio Deal, het Perspectief 2030, het advies “Waardevol toerisme” van de raad van de leefomgeving en het provinciale beleid “Gastvrij Friesland” zet Zuidoost Friesland in op slimme ontwikkeling en groei: - Toerisme zorgt voor brede welvaart. Of in de woorden van de provincie (Position Paper Gastvrij Fryslân): in 2030 heeft elke inwoner van Zuidoost Friesland profijt van de gastvrijheidseconomie en heeft de sector bijgedragen aan een prettige woon- en

//mandefjild bakkeveen 12

werkomgeving, het behoud van natuur- en cultuurerfgoed en toekomstbestendige banen voor de beroepsbevolking. -  De regio ontwikkelt zich vanuit kernwaarden. Dat betekent dat bezoekers komen voor het verhaal van de regio en de kwaliteiten die onze natuurgebieden, landschappen, cultuur(historie) en kernen te bieden hebben en dat deze worden behouden dan wel versterkt door verdere ontwikkeling. - Ontwikkeling is in balans. Ontwikkeling van toerisme is in balans en overschrijdt de draagkracht van de leefomgeving en natuurwaarden niet. In de aanvraag Regio Deal Zuidoost Friesland is de ambitie opgenomen om in de regio het huidige aandeel aan banen in toerisme en recreatie (2019: 5,2%) te laten groeien naar het Fries gemiddelde van 7,0% in 2030. Dit betekent een groei van 1.651 banen. Uitgangspunt van deze ontwikkelstrategie is dat kwaliteit boven kwantiteit gaat. Dit geldt ook voor ontwikkeling van werkgelegenheid. De gestelde ambitie is belangrijk, maar mag niet de overhand krijgen. Kwaliteit, kernwaarden en brede welvaart zijn leidend voor een vitale regio en een bestemming in balans.

13

3.2 D  oelen voor een bestemming in balans De analyse, relevante trends en ontwikkelingen en ambitie voor toerisme en recreatie in Zuidoost Friesland zijn duidelijk. De regio ontwikkelt zich naar een groeiende bestemming, maar doet dat in balans met de leefomgeving. De ambitie is vertaald naar concrete doelen waaraan gewerkt gaat worden. Dat doen we volgens de ‘magische meetlat’; doelen die Meetbaar, Acceptabel, Gecommuniceerd, Inspirerend en Engagerend zijn. In 2030 willen we als regio het volgende bereikt hebben: -  De vrijetijdssector is verduurzaamd. Het aanbod sluit aan bij de wensen van de bezoekers en is een inspiratiebron voor andere sectoren -  Het bestaande logies aanbod is gevitaliseerd en er is ruimte geboden aan slimme (her)ontwikkelingen. Van het logiesaanbod is een groot deel geïnnoveerd, verduurzaamd of heeft een andere kwaliteitsontwikkeling gedaan. Mede hierdoor is de bezettingsgraad gestegen en is het aantal overnachtingen gegroeid. Ook worden

de schouderseizoenen (jaarrond) beter benut. Dit resulteert in ieder geval in een groei van het aantal overnachtingen van 720.000 (2019) naar ongeveer 920.000 overnachtingen in 2030. Deze groei is vergelijkbaar met de afgelopen jaren (gemiddeld 2,6% per jaar). Doorbreking van de 1 miljoen grens is in balans met de kernwaarden en de draagkracht van de regio. -  De bestedingen van de gast zijn gestegen met 20%. De trend van de licht stijgende groei van de bestedingen per persoon is in 2030 omgebogen naar een groei van 20% ten opzichte van 2019. Dit betekent een toename van € 31,- gemiddeld naar € 37,- p.p.p.d. voor de verblijfsgast. Bij deze ambitie is de jaarlijkse inflatie buiten beschouwing gelaten. -  Het werkgelegenheidsaandeel R&T is ontwikkeld naar Friese gemiddelde van 7%. De opgave is benoemd om het huidige aandeel aan banen in toerisme en recreatie in de richting van het Friese gemiddelde van 7% te laten ontwikkelen. In absolute aantallen betekent dit een groei van 4.770 (2019) naar 6.420 banen. -  Het reeds fijnmazige wandel- en fietsnetwerk in de regio is fysiek versterkt en uitgebreid. De ontbrekende schakels zijn ingevuld en ook voor andere modaliteiten als varen, ruiteren, mennen en mountainbiken zijn netwerken gerealiseerd. Deze netwerken zijn onderling verbonden en er vinden dwarsverbanden plaats (blauwe en groene netwerken verbinden).

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

-  De dagrecreatieve netwerken (wandelen, fietsen, varen, ruiteren etc.) zijn goed vindbaar en beleefbaar. Naast de fysiek versterkte en uitgebreide netwerken is ook de beleefbaarheid en vindbaarheid van routes en etappes die het verhaal van de regio vertellen uitgebreid en verbeterd. - Op het gebied van waterrecreatie is de regio een aantrekkelijke vaarbestemming aanvullend op de Friese Meren en de Wadden met name voor die doelgroepen die groeiende zijn. De campervaarder en de sloepvaarder hebben Het Andere Friesland ontdekt als aanvullend vaargebied voor (meerdaags) bezoek, rustig en beschut vaarwater en trekken vanaf het water de regio ook wandelend en fietsend in. Ook de kleine watersport (kano en SUP) heeft de regio ontdekt. -  Zuidoost Friesland heeft een zichtbaar en herkenbaar verhaal. Hierbij wordt recht gedaan aan de lokale eigenheid en streekverschillen: deze vormen samen het mozaïek van de regio. In lijn met de huidige inspanningen ontwikkelt de Stichting Regiomarketing Toerisme Zuidoost Friesland (TRZF) zich tot een sterke destinatiemanagement-organisatie. -  De kwaliteit van de openbare ruimte is passend voor kwaliteitservaring van de gewenste doelgroep. De voorzieningen en faciliteiten van de basisinfrastructuur en de kwaliteit van de basisinfrastuctuur en voorzieningen in de openbare ruimte zijn verbeterd.

14

- Data en kennis zijn op orde en worden doelmatig ingezet Het verkrijgen, verwerken en beheren van toeristische data is op orde. Hiermee worden gemeenten, ondernemers en andere stakehouders uit de toeristische sector geholpen om inzichten te verkrijgen en deze te gebruiken om keuzes te maken, te volgen wat het effect van die keuzes is en indien nodig bij te sturen. De regio heeft hiervoor geïnvesteerd in randvoorwaarden om slimme groei mogelijk te maken:

Daarnaast is in deze ontwikkelstrategie een uitnodigingskader voor (ruimtelijke) initiatieven opgenomen met leidende principes voor de (uniforme) beoordeling van kansrijke en wenselijke initiatieven. Dit kader is bedoeld als vertrekpunt voor verdere uitwerking tot toetsingskader en om gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken, te stimuleren en tot wasdom te laten komen.

Regionale samenwerking is essentieel om de kansen die toerisme en recreatie biedt te verzilveren. De regionale schaal is de verbindende factor ofwel de spil tussen Provinciale inzet en gemeentelijk dan wel lokale inzet, acties en initiatieven. De samenwerking in Zuidoost Friesland kenmerkt zich door het structurele karakter en door daadkracht. Tevens is er een uitnodigende grondhouding naar initiatiefnemers, met focus op ‘denken in mogelijkheden’. De regio stuurt op balans door te kiezen voor bij de kernwaarden en ambitie passende ontwikkelingen. Daarvoor is het nodig om de data op orde te hebben. Zowel op gemeentelijk niveau als op deelgebied- en regionaal niveau is er sprake van eenduidige en transparante dataverzameling, waarmee het aanbod en de marketing nog beter kan worden afgestemd op de gast, gemeentelijk en regionaal beleid beter kan worden opgesteld en uitgevoerd.

//de turfroute 15

4 Strategie: drie ontwikkellijnen Om te bepalen aan welke opgaven wordt gewerkt richting 2030, is het van belang een duidelijke stip op de horizon te zetten. De ambities en doelen zijn te groeperen in drie categorieën. Dit zijn de ontwikkellijnen. Om de ambities en doelen uit deze ontwikkelstrategie te verwezenlijken wordt de komende jaren in de volgende ontwikkellijnen geïnvesteerd: 1. Bestemmingsontwikkeling: aantrekkelijk en beleefbaar aanbod

2. Bestemmingsmarketing: positionering, profilering en versterken promotie

3. Bestemmingsmanagement: Zuidoost Friesland in balans, randvoorwaarden samenwerken en sturen op data

Elke ontwikkellijn kent een aantal belangrijke instrumenten en acties. Deze staan hierna benoemd, waarbij de acties vervolgens zijn samengevat in de ontwikkelagenda.

Bestemmingsontwikkeling

Bestemmingspromotie/marketing

Bestemmingsmanagement

Richt zich op het investeren in de ontwikkeling van toeristisch-recreatief aanbod passend bij de wensen van de doelgroep en het investeren in natuur- en landschapskwaliteiten en de routenetwerken. Gebied en product op orde, waaronder vitale logies, horeca en dagrecreatie.

Richt zich zich op het verbinden van ondernemers en het vergroten van gastheerschap en de positionering en vindbaarheid van de regio en het informeren van potentiële en huidige recreanten en toeristen over de bestemming om hen te verleiden de regio of onderdelen ervan (nogmaals) te bezoeken.

Is het proces van het sturen van de recreatieve druk in ruimte en tijd en een duurzame planning van het inkomend toerisme waardoor de impact van het toerisme op de omgeving bijdraagt aan slimme groei en brede welvaart.

//landgoed lauswolt 16

17

slimme groei toerisme zuidoost friesland

4.1 Bestemmingsontwikkeling: gebied en product op orde

LEEFBAARHEID & BREDE WELVAART

Figuur 2.1 Slimme groei toerisme Zuidoost Friesland

1

2

3

4

de onontdekte bestemming

de groeiende bestemming

bestemming in bloei

overtoerisme

bestemmingsmanagement bestemmingspromotie bestemmingsontwikkeling

ONTWIKKELING VAN DE BESTEMMING & TOERISTISCHE DRUK

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

18

Het aanbod in de regio ontwikkelt zich tot een aantrekkelijk, kwalitatief hoogwaardig, beleefbaar en samenhangend product. De aanwezige kernwaarden van het gebied (natuur, landschap en cultuurhistorie) blijven behouden, worden versterkt en beleefbaar. De ontwikkeling is duurzaam en in balans. De regio werkt aan de volgende opgaven om die ambitie te verwezenlijken. 1. Stimuleren vitaliteit verblijfsrecreatie: de vitaliteit van de verblijfsrecreatie wordt gestimuleerd. We zetten in op regionale deelname aan het provinciale actieplan ‘vitale Logiesaccommodaties’ en maken gebruik van de aangeboden faciliteiten en instrumenten: Er wordt gestart met het opstellen van een regionaal plan van aanpak, in feite een gezamenlijk ‘lokaal uitvoeringsplan’. Uit dit plan moet blijken welke van de aangeboden instrumenten – ontwikkelkader, kansenkaart of gebiedsplan – nodig zijn en waar deze nodig zijn. De overkoepelende doelen van dit plan sluiten naadloos aan op voorliggende ontwikkelstrategie: brede welvaart wordt bevorderd, het reguliere logiesaanbod wordt vitaler gemaakt en (kleinschalig) logiesaanbod groeit slim. Dit betekent: vitaliseren van het bestaande aanbod, ruimte bieden voor slimme (her)ontwikkelingen en bestemmingsontwikkeling met logies als stuwende motor.

2. Ontwikkelen van samengesteld recreatief product en cultuurhistorische verhalen en iconen zichtbaar en beleefbaar maken: het ontwikkelen van samengestelde producten (door ondernemers) wordt gestimuleerd en gefaciliteerd. Combinaties in het aanbod leiden tot een aantrekkelijker aanbod voor de toerist en meer spreiding. De focus ligt op de betere beleefbaarheid van de verhaallijnen. Deze worden verder uitgebouwd. Er wordt een koppeling gezocht met de versterking van de dagrecreatieve netwerken (Provinciale opgave) en culturele trekkers. Specifieke aandacht gaat daarbij uit naar kansen en koppeling met Waterrecreatie (de Turfroute) en Cultuurhistorie (o.a. de Koloniën van Weldadigheid). 3. Optimaliseren en beleefbaar maken routegebonden infrastructuur en voorzieningen: Zuidoost Friesland biedt een aantrekkelijk en fijnmazig routenetwerk voor fietsen, wandelen, waterrecreatie en paardensport. Toch zijn ook hier verbeteringen mogelijk. Het is een belangrijke basis voor ons product dat op orde moet zijn. Dit kan door het verbinden van de routes (zodat er rondes gemaakt kunnen worden), het onderhoud van paden op peil brengen en met het verbinden van routes met toeristische bedrijven, natuur- en cultuurerfgoed, de lokale middenstand en dagattracties.

Hierbij is ook aandacht voor de MTB- en ruiterroutes en het behoud van oude (boeren/kerke) paden en het optimaliseren en beleefbaar maken voor waterrecreatie. Ook de kwaliteit en het belevingsniveau van

19

de openbare ruimte (met voorzieningen) vallen hieronder: voldoende oplaadpunten voor o.a. elektrische fietsen en varen, voldoende horecaaanbod en arrangementen (o.a. verblijf). 4. Benutten koppelkansen R&T bij gebiedsontwikkelingen: onze gasten genieten van zowel onze natuurgebieden, ons landschap als onze dorpen. Daar waar gebiedsontwikkelingen zich voordoen, zetten wij in op koppelkansen voor recreatie en toerisme, bijvoorbeeld bij centrumontwikkelingen, ontwikkelingen in de landbouwsector of het stikstofdossier. We zetten in op versterking van natuur- en landschapskwaliteiten. Enerzijds om zo ons toeristisch product en het beleefbaar maken van onze regio te versterken, anderzijds om de sector en de mienskip mee te laten profiteren van deze bestemmingsontwikkeling. 5. Nieuwe initiatieven stimuleren en tot wasdom laten komen (toetsingskader): de regio nodigt ondernemers nadrukkelijk uit om initiatieven te ontplooien in zowel dag- en verblijfsrecreatie, passend binnen de uitgangspunten van deze visie. Op dit moment bieden de ruimtelijke kaders niet altijd de gewenste mogelijkheden om (complexe) nieuwe initiatieven éénduidig te toetsen en tot wasdom te brengen. Daar willen we verandering in brengen, in regionaal verband. De regio wil vrijkomende agrarische grond en bebouwing (en erfgoed) gebruiken om recreatief aanbod te realiseren. Agrotoerisme en functiewijzigingen kunnen,

o.a. met verblijven bij de (voormalige) boer, hier een invulling aan geven, met aandacht voor kwalitatief hoogwaardige accommodaties in combinatie met natuurontwikkeling en landschapsherstel. Het instrumentarium ‘kansenkaart’ bij Vitale logies kan hierbij ingezet worden. 6. Verduurzaming vrijetijdssector: Bij het revitaliseren of ontwikkelen van producten of diensten zijn circulair en duurzaam uitgangspunten. Dat betekent dat overheden, bij inkoop, ontwikkeling en uitvoering van acties, hier aandacht voor hebben en initiatiefnemers wordt gestimuleerd en gevraagd te onderbouwen hoe het initiatief bijdraagt. De 7 pijlers van Circulair Economie dienen hierbij als leidraad. Zie ook bijlage 7. We stimuleren en faciliteren circulair en duurzaam ontwerpen en ontwikkelen. Daarvoor sluiten we aan bij de acties van het provinciaal Actieplan Circulaire Gastvrijheidssector. Aanvullend organiseren we workshops en themabijeenkomsten voor ondernemers (informeren en inspireren) en verankeren we waar mogelijk duurzaam en circulair in eigen beleid en uitvoering (zoals duurzame en circulaire criteria in evenementen-vergunningen).

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

4.2 Bestemmingsmarketing: positionering, profilering en promotie De regio Zuidoost Friesland onderscheidt zich met ‘Het Andere Friesland’ qua imago van de rest van Friesland. De regio is integraal onderdeel van de positionering van heel Friesland, dat blijkt uit de verhaallijn Weiden & Wouden. In 2030 is er een gemeenschappelijk gevoel omtrent de regio, bewoners/ondernemers zijn trots op hun regio (zijn ambassadeur). De regio is bekend als toeristische bestemming. De onderscheidende kenmerken mogen duidelijker en sterker worden geprofileerd. Het optimaliseren van de samenwerking met de lokale marketingorganisaties is hierin een succesfactor. De regio en de regiomarketingorganisatie TRZF werken aan de volgende opgaven: 7. Versterken van de TRZF en het waarborgen van de continuïteit: actief inzetten op versterken slagkracht van de TRZF zodat deze kan doorgroeien tot een sterke en financieel slagvaardige destinatiemanagementorganisatie. De toerist komt steeds meer voor het aanbod in de gehele regio en wil hierdoor geïnspireerd worden. Het belang van de TRZF neemt dus toe en dit vraagt structureel om extra middelen (financieel en in tijd) om aan deze ambitie te werken. Het vergroten van de slagkracht van de TRZF zal aanvullend plaatsvinden door ook toeristische ondernemers mogelijkheden te geven

20

financieel bij te dragen aan de regionale toeristische ontwikkeling. De TRZF vormt een belangrijke schakel in de samenwerking met Merk Fryslân en de diverse lokale organisaties als Stiekm Trots, Regio Heerenveen ‘n GOuden PLak, Coöperatie Appelscha 3.0, DWJMM en o.a. Stichting Beedallandschap Koningsdiep. De Nije Boarn. MERK Fryslân haalt de toerist naar Fryslân en de TRZF onthaalt de gast in onze regio, een optimale samenwerking en efficiency van de inzet van middelen is daarom belangrijk. 8. Versterken van netwerk van ondernemers: Wanneer ondernemers elkaar beter weten te vinden zullen ze ook naar elkaar doorverwijzen. Ook kunnen door het versterken van het netwerk samenwerkingen ontstaan, in de vorm van een samengesteld product (arrangementen). De TRZF speelt een belangrijke rol in het aanjagen van samenwerking tussen ondernemers in de sector. Een bijdrage vanuit de sector aan de TRZF is wenselijk. 9. Versterken mozaïek belevingsgebieden Zuidoost Friesland: ‘Het Andere Friesland’ is een mozaïek van heel verschillende gebieden. De vijf gemeenten hebben elk hun eigen karakter, er is een breed palet aan landschapstypen en mogelijkheden: het mozaïek. De regio verkent welke belevingsgebieden te onderscheiden zijn, op basis van het DNA en identiteitskenmerken.

Elke belevingsgebied krijgt een uitwerking in passende thema’s en doelgroepen, met specifieke acties voor aanbodontwikkeling en promotie.

10. Z  ichtbaarheid en vindbaarheid van de verhaallijnen vergroten: Meer zichtbaar maken van verhaallijnen zorgt voor een duidelijk profiel van de regio en versterkt onze herkenbaarheid. Stimuleren van aansluitmogelijkheden op verhaallijnen door samenwerking tussen provinciale, regionale en lokale samenwerkingsverbanden en de TRZF. 11. Doelgroepkeuze en passende profilering: De regio laat een onderzoek uitvoeren naar de aantrekkelijkheid van haar aanbod op leefstijlgroepen. Dit levert inzicht op in de huidige situatie en een advies over kansrijke prioritaire leefstijlen. Dit geeft invulling aan één van de criteria uit het uitnodigingskader dat initiatieven kansrijk maakt. Verder is het onderzoek een verdieping op het vitaliteitsonderzoek naar verblijfsrecreatie dat eerder is uitgevoerd. Ondernemers profiteren direct van het resultaat: ze krijgen inzicht in voor wie ze vooral aantrekkelijk zijn. Op basis van die keuze gaan we het aanbod versterken voor die doelgroep en hierop onze communicatie in marketing en informatievoorziening aanpassen. 12. Gastheerschap stimuleren en professionaliseren: De regio wil voor gasten die al in het gebied zijn, (beter) zichtbaar maken wat er wanneer te doen is. Lokale partijen, zoals TIP’s en ondernemers, dienen ondersteund te worden in de professionalisering van dit gastheerschap.

Denk aan het verbeteren van de centrumbeleving van de hotspots, het

verbeteren en professionaliseren van de TIP-structuur, maar ook de offline informatievoorziening (folders, routes, kaarten). Hier ligt een gezamenlijke opgave voor gemeenten en TRZF.

4.3 Bestemmingsmanagement: Zuidoost Friesland in balans Een bestemming in balans profiteert optimaal van de voordelen van toerisme, terwijl de negatieve gevolgen tot een minimum worden beperkt. Regionale samenwerking is cruciaal en gebeurt vanuit een gezamenlijke stip op de horizon. Dit gebeurt gelaagd: regionaal, provinciaal en lokaal. Er wordt aangesloten bij Provinciale initiatieven omtrent uniforme dataverzameling. De regio werkt aan de volgende opgaven: 13. Toekomstgericht ontwikkelen rekening houdend met grote maatschappelijke opgaven: De wereld verandert in snel tempo en dat heeft invloed op onze sector. Dit vraagt om toekomstgericht ontwikkelen, rekening houdend met grote maatschappelijke opgaven (zoals de klimaatopgave, energietransitie, woningmarkt, Lelylijn ed.). Onderlinge samenwerking, kennisdeling in de vorm van workshops, kruisbestuiving met andere sectoren biedt daarbij perspectief. 14. Sturen op data en kennis en monitoring bezoekers en bezoekersstromen: de uitvoering van de strategie moet

21

onderbouwd worden door data en kennis. Hiervoor is uniformering van de dataverzameling nodig. Aansluiting wordt gezocht bij het Provinciale Programma Data op Orde. Om kennis te delen wordt deze data beschikbaar gemaakt voor alle stakeholders. De vijf gemeenten kiezen, in samenspraak met ondernemers dan wel TAF, een uniforme aanpak voor het verzamelen,ontsluiten en omzetten naar kennis van van data, zoals overnachtings gegevens. Daarnaast starten de vijf gemeenten met de inventarisatie (uniform) van het huidige toeristisch recreatieve aanbod. Ook analyseren we periodiek de data van het provinciale bezoekersonderzoek en detailleren we dit naar specifieke data voor de regio Zuidoost Friesland. Data wordt laagdrempelig en actief met stakeholders gedeeld, zodat zij ook sturingsinformatie hebben voor het verbeteren van de bedrijfsvoering. Gemeenten verkennen mogelijkheden met TAF (visitordata). Ontwikkeling en bijsturing wordt gedaan met de doorvertaling naar brede welvaart voor ogen. 15. Locatiemanagement in drukke gebieden: De monitoring van bezoekers kan effectief worden ingezet om te sturen op het voorkomen van drukte en het spreiden van bezoekers specifiek in gebieden waar dit nodig is (druktemonitor, verbinden met ontwikkelingen t.a.v. centra door Provincie).

Met behulp van dit instrument zetten we in op sturen en verspreiden, op het vasthouden (verlengen van bezoek) en op het doorgeleiden (van de ene ondernemer naar

de andere). Door het beter ontsluiten van alternatieve routes en parkeerplaatsen kan drukte worden gespreid. Daarnaast kunnen alternatieven geboden worden, zodat ook minder bekende gebieden hiervan profiteren. Op enkele (te) drukke plekken worden maatregelen verkend en toegepast om drukte te spreiden. Dit geschiedt in de vorm van enkele pilots waar diverse partijen ‘leren’ van het sturen op balans. 16. Randvoorwaarden toetsing slimme groei en behouden kernwaarden: Met dit kader verschaffen we duidelijkheid over welke initiatieven wenselijk zijn en gestimuleerd worden voor zowel dag- als verblijfsrecreatie. Hiermee wordt vooraf duidelijk wat een initiatief kansrijk maakt en welke uitgangspunten hierbij gehanteerd worden. Door het gebruik van bijvoorbeeld referentiebeelden kan invullingen worden gegeven aan het gewenste toeristische concept. Dit biedt nog duidelijkere handvatten om regie te voeren op passende toeristische ontwikkeling en geeft tevens duidelijkheid aan initiatiefnemers.

4.4 O  ntwikkelagenda en borging van de uitvoering In deze paragraaf staan per ontwikkellijn de doelen en acties benoemd. Per actie is weergegeven wie bij de uitvoering betrokken wordt en welke middelen er beschikbaar zijn. De acties waar nu middelen voor beschikbaar zijn, hebben prioriteit.

ONTWIKKELSTRATEGIE ZUIDOOST FRIESLAND

Samenwerkingspartners Toerisme en recreatie; daar wordt samen aan gewerkt. De uitvoering van deze regionale uitvoeringsstrategie vraagt om betrokkenheid van een brede coalitie van partijen. In de eerste plaats zijn dit de vijf gemeenten, die het initiatief hebben genomen om tot deze regionale ontwikkelstrategie te komen. Maar vooral de inzet van het toeristisch-recreatieve veld is nodig. De belangrijkste stakeholders zijn verder de TRZF, de provincie Fryslân, de natuurorganisaties (TBO’s), Recreatieschap Marrekrite en diverse marketingorganisaties. Ook lokale toeristische platformen en ondernemersnetwerken en niet in de laatste plaats de ondernemers en andere (lokale) initiatiefnemers. Middelen De uitvoering van deze regionale ontwikkelstrategie vraagt om inzet van middelen op een aantal onderdelen. Er is budget nodig voor o.a.: - Onderzoek, zoals de uitvoering van doelgroeponderzoek en de opzet van uitwerking van de belevingsgebieden / het mozaïek. - Ambtelijke capaciteit. Binnen de vijf gemeenten is te beperkte ambtelijke capaciteit beschikbaar om beleid te ontwikkelen, project en acties te coördineren en uit te voeren. Waar mogelijk wordt de huidige samenwerking verder versterk. Goed voorbeeld hiervan is een gezamenlijke inzet op de aanpak vitale logiesaccommodaties. Aanvullend hierop is de capaciteit een aandachtspunt en dient te worden uitgebreid.

22

- Capaciteit TRZF: de TRZF is een essentiële partner in de uitvoering. Om de slagkracht van deze organisatie te vergroten ligt de vraag aan de gemeenteraden voor om aanvullend structureel budget. Dit wordt nu tijdelijk met de middelen van de Regio Deal opgevangen, maar vraagt per het begrotingsjaar 2024 om aanvullende middelen. Ontwikkelagenda Onderstaande tabel geeft de Ontwikkelagenda voor de komende jaren weer. Per ontwikkellijn zijn de acties opgenomen en de beoogde samenwerkingspartners. Ook is een inschatting gemaakt van de benodigde middelen en de dekking hiervan. De vetgedrukte bedragen geven aan welke acties als eerste worden opgepakt. Hier is ook dekking voor. Verder na de Regiodeal De ontwikkelagenda is voor een gedeelte uit te voeren omdat er middelen beschikbaar zijn door de Regiodeal. De Regiodeal is echter eindig. Eind 2023 moeten de middelen besteed zijn. Deze regionale ontwikkelstrategie heeft echter een doorlooptijd tot en met 2030. Dit betekent dat er voor de jaren daarna aanvullende budgetten nodig zijn. De 5 gemeenten zullen hiervoor in de gemeentelijke begrotingen rekening mee moeten houden, overleg met de Provincie is nodig om het belang van deze strategie te benadrukken en om als partner te zoeken naar aanvullende middelen. Wellicht komt er een vervolg op de Regiodeal, wellicht komen er andere (Europese) middelen beschikbaar.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=500d14f6-e5eb-4d61-936d-fb93454ec9bd