I-6b Overdrachtsdocument 2022.pdf
Tekst van het document
Overdrachtsdocument 2022
Inhoudsopgave Voorwoord ..................................................................................................................................................... 3 Uitgelichte thema’s ........................................................................................................................................ 4 Paragrafen ................................................................................................................................................... 11 Overige onderwerpen .................................................................................................................................. 16 Bijlage 1: Ontwikkelingen binnen OWO ...................................................................................................... 22 Bijlage 2: Project Stabiel, structureel saldo (stand van zaken) ................................................................... 24 Bijlage 3: Project Grip op Sociaal domein 2.0 (stand van zaken) ............................................................... 25 Bijlage 4: Klimaat en Duurzaamheid ........................................................................................................... 27 Bijlage 5: Typisch Weststellingwerf ............................................................................................................. 33
2
Voorwoord Voorwoord Beste leden van de raad van de gemeente Weststellingwerf, Voor u ligt het overdrachtsdocument 2022. Via dit informatiedocument willen wij u op hoofdlijnen inzicht bieden in belangrijke dossiers en ontwikkelingen die nu in onze gemeente spelen. Wij verwachten dat (een deel van) deze onderwerpen tijdens de onderhandelingen om tot een coalitie te komen besproken worden. Dit informatiedocument is bedoeld om u te informeren en input te geven voor deze gesprekken. Het is wederom voor de start van een nieuwe bestuursperiode dat een dergelijk document wordt gemaakt. We denken er verstandig aan te doen om u een overzicht te geven van de dossiers en ontwikkelingen die in onze gemeente spelen. We zullen met elkaar moeten zien of dit helpend is bij de coalitiebesprekingen en welke informatie nog wordt gemist. We zijn altijd bereid om tijdens de gesprekken, maar ook als het college is gevormd, u verder en diepgaander te informeren. Naast de inhoudelijke onderwerpen bieden wij in dit document ook inzicht in de actuele financiële positie van de gemeente. Onderwerpen die in OWO verband spelen zijn met de partners besproken en afgestemd. De teksten zijn wat dat betreft ook hetzelfde. 1 Zeker daar waar het gaat om noodzakelijke investeringen en nieuwe wetgeving waaraan gemeenten moeten voldoen en waarin samen optrekken gewenst en noodzakelijk is.
Dit overdrachtsdocument is als volgt opgebouwd:
een overzicht van uitgelichte thema’s op het gebied van beleid, nieuwe wetten en regelingen voor zover bekend en relevant, die van invloed zijn in de komende collegeperiode. De thema’s zijn in willekeurige volgorde benoemd.
Na deze thema’s komen een drietal paragrafen. Een gaat over de samenwerking, een gaat over het actuele financiële perspectief en de andere gaat over de ontwikkelingen in de organisatie.
een overzicht per programma van aanvullende zaken die spelen.
diverse bijlagen waarin een verdere toelichting wordt gegeven op een aantal specifieke dossiers. De bijlagen worden verder toegelicht in de tekst. We hebben er voor gekozen om de stand van zaken met betrekking tot grip op sociaal domein en de bezuinigingen in een bijlage te verwoorden. Er is een bijlage toegevoegd waarin de tekst is opgenomen zoals die ook door de OWO-partners in hun informatiepakket is opgenomen. Een specifieke bijlage met als mooie titel Typisch Weststellingwerf is opgenomen. Hierin wordt een aantal achtergrond ontwikkelingen en cijfers van Weststellingwerf weergegeven.
Bij dit gemeentelijk overdrachtsdocument wordt ook een pakket van recente OWO-documenten aangeboden.
De directie
1
We hebben ervoor gekozen om de OWO teksten integraal in een bijlage op te nemen. Het kan dus zijn dat u in deze bijlage hetzelfde leest als in de hoofdtekst. 3
Uitgelichte thema’s Crisis 1: Na-effecten coronacrisis De afgelopen twee jaar hebben de coronamaatregelen een grote invloed gehad op de samenleving, met ingrijpende gevolgen op sociaal, economisch en maatschappelijk gebied. Ook de komende tijd zullen de na-effecten van de coronacrisis nog voelbaar zijn. Mogelijk worden deze effecten op een aantal terreinen zelfs nog versterkt door de oorlog in Oekraïne. De gemeente zal in de bestrijding van deze na-effecten voor haar inwoners, ondernemers en maatschappelijke voorzieningen zeker een rol hebben. Soms zijn hiervoor ook al plannen en acties in gang gezet, zoals het crisis- en herstelplan voor de arbeidsmarkt. Corona is ondertussen nog niet verdwenen, ook al is er om begrijpelijke reden minder aandacht voor. De verwachting is dat we nog wel een tijd met corona zullen moeten omgaan. Het rijk bereidt hiertoe een langetermijnaanpak voor waarin een goede balans tussen gezondheid en de impact op maatschappij en economie wordt nagestreefd. De VNG draagt hier aan bij vanuit een lokale invalshoek. We verwachten voor de bestrijding van de na-effecten en de langetermijnaanpak van corona, naast de middelen die we nog ter beschikking hebben voor dit doel, dat het rijk financieel zal bijspringen. 2: Oekraïne-crisis Nederland bereidt zich voor op de komst van een grote groep vluchtelingen uit Oekraïne.
Het kabinet wil dat alle 25 veiligheidsregio’s op zoek gaan naar duizenden opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen. Dit betekent dat ook wij als gemeente verantwoordelijk zijn voor de realisatie van de opvang binnen Weststellingwerf, inclusief de organisatie van de eerste levensbehoeften. Dit vraagt nu al een forse inzet van geld en personeel en heeft dus gevolgen voor de gemeentelijke organisatie. De impact voor onze gemeente is nog niet te overzien, maar wij verwachten dat die aanzienlijk is. Naast het drama van de vele vluchtelingen, krijgen we ook met andere gevolgen van de oorlog te maken. De energieprijzen stijgen in snel tempo en de inflatie loopt snel op. Dit heeft consequenties voor veel gemeentelijke activiteiten en de begroting. Deze beweging was al gaande, maar wordt door de oorlog versterkt. De koopkracht gaat achteruit en kan waarschijnlijk niet (volledig) worden gecompenseerd. Wij verwachten dat mensen met een laag inkomen met inflatie- en energiearmoede te maken krijgen. Het rijk heeft verschillende regelingen afgekondigd, die door gemeenten zullen worden uitgevoerd. De financiële gevolgen van dit alles zijn niet bekend, maar hierin verwachten we dat het rijk de gemeenten in ieder geval deels zal compenseren.
Beleid 3: Klimaat & Duurzaamheid2 In het Klimaatakkoord van Parijs (1999) is een CO2 reductie afgesproken van 49% in 2030en 95% in 2050 ten opzichte van 1990. Deze afspraken zijn voor Nederland officieel vastgelegd in de Klimaatwet. Ook onze gemeente moet zich inspannen om te kunnen voldoen aan de ambities van deze CO2-reductie. Wij hebben daarom het programma duurzaamheid ingericht, met daarbinnen de pijlers energietransitie, een klimaat-robuuste omgeving, circulaire economie en communicatie en samenwerking. Binnen deze pijlers werken we aan een groot aantal thema’s en projecten. Enkele majeure projecten zijn:
2
Regionale Energiestrategie (RES) We moeten grootschalige duurzame energieopwekking realiseren. Dat vraagt om een systeemanalyse. Zodat we de behoefte, de bestaande opties en de noodzakelijke aanvulling in beeld hebben om tot een toekomstbestendige energiemix te komen. Vandaaruit gaan we op zoek
Een verdere uitwerking van dit belangrijke thema staat in bijlage 4: Klimaat en Duurzaamheid. 4
naar geschikte locaties voor zowel opwekking als opslag. Initiatieven en participatie vanuit de samenleving zijn de motor voor succes.
Warmtetransitie Onder de Warmtetransitie verstaan we de overstap naar alternatieven voor fossiele brandstof. De gemeente heeft een regierol in de overgang naar aardgasvrije wijken en dorpen. Dit is een nieuwe, structurele taak voor de gemeente die extra capaciteit vraagt. Met name omdat we hierbij inwoners en andere belanghebbenden betrekken in een wijkgerichte aanpak. In onze gemeente zijn beperkte mogelijkheden voor collectieve alternatieven voor aardgas. Daarom zal een groot deel van onze aandacht gericht zijn op bewustwording en ondersteuning van huishoudens om het gasverbruik in hun individuele woning te beperken.
In toenemende mate staat de uitvoering van deze en andere duurzaamheidsprojecten onder druk door het ontbreken van voldoende middelen en formatie in onze organisatie. Wij verwachten dan ook dat een investering hierin de komende jaren onvermijdelijk is. Het rijk stelt hiervoor vooralsnog onvoldoende middelen beschikbaar. 4: Omgevingswet De planning is dat de Omgevingswet op 1 januari 2023 in werking treedt. De Omgevingswet vervangt 26 bestaande wetten en zorgt voor één wet op het gebied van de fysieke leefomgeving. De implementatie van de Omgevingswet is complex en gaat tot zeker 2029 duren. De Omgevingswet vraagt om een heel andere manier van werken. We zullen veel meer gericht zijn op het begeleiden van de wensen uit de samenleving. Voor de implementatie van de Omgevingswet werken we samen in OWO-verband. Hoe we dat doen is te zien in de infographic die u in bijlage 6 van de bijgevoegde overdrachtsdocumenten van de OWO vindt. De Beleidstafel OWO-Omgevingswet heeft sturing gegeven aan de mogelijke harmonisatie van de uitvoering, waarbij ‘Samen zelfstandig’ een helder credo is geweest. We hebben veel bereikt, hebben nog genoeg te doen, maar zien ook verschillende mogelijkheden om onze unieke OWOsamenwerking op grond van de vastgestelde visie verder te verdiepen en te ontwikkelen.
Wij verwachten de komende tijd veel energie te moeten besteden aan de uitwerking van de bestaande omgevingsvisie, zoals het ontwikkelen van instrumenten voor participatie. Vraag is of de Omgevingswet aan de verwachtingen van eenvoud en snelheid zal voldoen. Daar is nu nog onvoldoende zicht op. Het rijk gaat de gemeenten voor de kosten van de invoering van de Omgevingswet compenseren via de meicirculaire 2022. Onduidelijk is of we hiermee voldoende financiële armslag krijgen voor bijvoorbeeld de noodzakelijke investeringen in ICT. 5: Veenweide en Stikstofproblematiek Het huidige Rijksbeleid inzake veenweide en stikstof stelt ons voor een lastige opgave, maar biedt ons ook kansen om ook in de toekomst goed te kunnen werken en wonen in het veenweidegebied. In onze gemeente ervaren we ernstige problemen m.n. in de Groote Veenpolder: verdroging van het natuurgebied, funderingsproblemen van woningen en duur waterbeheer. De Groote Veenpolder is aangewezen als één van de kansrijke gebieden in het Friese Veenweideprogramma 2021-2030. In dat programma werken gemeente, Wetterskip en provincie samen aan mogelijke oplossingen voor het gebied en haar inwoners. Mogelijk ligt hier een koppelkans met het ‘Friese Uitvoeringsprogramma Stikstof’.
In dit programma werken provincie, sectoren die stikstof uitstoten en medeoverheden samen aan het terugbrengen van de stikstofuitstoot en het robuuster maken van de natuur: de doelstellingen uit de Stikstofwet. Op die manier ontstaat er een betere balans tussen economische/maatschappelijke ontwikkelingen en het beschermen van onze stikstofgevoelige natuur. Het dossier Veenweide gaat volgend jaar over in het Nationaal Programma landelijk gebied. De essentie is dat de wettelijke taakstellingen op het terrein van bodem (stikstof, Veenweide) en water (kaderrichtlijn water) centraal in een landelijk programma worden ondergebracht. Hiervoor is 25 miljard euro beschikbaar. Er gaat flink wat veranderen en dat heeft ook consequenties. 5
In 2022 Herijking Veenweideprogramma 2021 – 2030 In de herijking staan drie punten centraal: handhaven van de taakstelling van 0,4 megaton, het uitbreiden van het areaal van het dikke veen en de aanpak funderingen. Met name de pilot ten aanzien van funderingen die in onze gemeente is opgepakt, vraagt op korte termijn aandacht. Deze doelstellingen zijn nog eens aangescherpt in het landelijke coalitieakkoord. Het Rijk stelt middelen beschikbaar om deze doelen te behalen, bijvoorbeeld met een transitiefonds voor het landelijk gebied. De provincie is reeds gestart met de planfase van het uitvoeringsprogramma. Voor het ‘Friese Uitvoeringsprogramma Stikstof’ zijn in onze gemeente gebiedsanalyses uitgevoerd in de Rottige Meenthe & Brandemeer. Het vraagt een investering in doorzettingskracht en onderzoekscapaciteit om de kansen te benutten die het Veenweideprogramma, het uitvoeringsprogramma Stikstof en de koppeling daartussen bieden. Samenwerking met andere overheden is hierbij essentieel. Gezien de ernst van de problematiek en de kansen die er liggen in onze gemeente is een proactieve houding in dit dossier wenselijk. 6: Wonen Wonen is een belangrijk thema voor de komende jaren. In de huidige Omgevingsvisie staat dat onze gemeente ruimte wil bieden aan wonen op maat door nieuwbouwwoningen te realiseren.
Daarnaast wil onze gemeente mogelijkheden verkennen van woningbouw in dorpen mits ze de kwaliteit van dorpen versterken zodat ze aansluiten bij de vraag. Sinds het opstellen van de Omgevingsvisie is de druk op de woningmarkt enorm toegenomen. Deze ontwikkeling vraagt om het opstellen van woonbeleid. Daarmee kunnen we de kaders vaststellen voor de verschillende deelthema’s zoals nieuwe bouwlocaties in Wolvega en Noordwolde, bouwen in de dorpen, bouwen voor doelgroepen en de vraag of een huisvestingsverordening wenselijk is. Binnenstedelijk is er veel mogelijk. De vraag is aan de orde op welke wijze de gemeente wil sturen en richting geven. De Lindewijk heeft een beperkte potentie die planmatig verder wordt uitgerold. De vraag naar meer en waar en hoe wonen is urgent. Ook de opgaven op het gebied van duurzaam wonen, levensloopbestendig wonen, leefbaarheid in de dorpen en wijken en het gezamenlijk werken aan deze deelthema’s en opgaven met inwoners en de dorpen zullen in het woonbeleid aan de orde komen. Het is dan ook belangrijk om met het woonbeleid zoveel mogelijk aan te sluiten bij andere beleidskaders zoals de Transitievisie Warmte, de Woonzorgvisie en de Omgevingsvisie. 7: Duurzame inrichting van de openbare ruimte Naar verwachting zal vrij snel na de installatie van de nieuwe raad de leidraad duurzame inrichting openbare ruimte (DIOR) ter besluitvorming voorliggen.
De DIOR geeft een eenduidig kader voor een duurzame toekomstbestendige en bruikbare inrichting van de openbare ruimte die goed te beheren en onderhouden is. De verwachting is dat met de leidraad projecten sneller uitgevoerd kunnen worden en de onderhoudskosten beter beheersbaar zijn. Investeringen in de openbare ruimte blijven de komende jaren nodig. In het DIOR is de focus verlegd van onderhoudskwaliteit naar inrichtingskwaliteit. Inrichting gaat immers vooraf aan onderhoud van de ruimte en geeft daarmee een beter sturingsmiddel. We verwachten daarmee meer samenhangende inrichtingskeuzes te maken die duurzaam, veilig en bij voorkeur onderhoudsarm zijn. Gezien de huidige situatie van het onderhoud is het vaststellen van dit kader- en sturingsdocument erg belangrijk. Om de duurzame keuzes voorvloeiend uit de DIOR te kunnen maken en daarbij rekening houdend met het huidige kwaliteitsniveau, zijn er de komende jaren investeringen in de openbare ruimte nodig. 8: Gemeentelijke verkeersvisie
6
Het vigerende gemeentelijke verkeers- en vervoerplan (GVVP) stamt uit 2000 en is niet meer geschikt als beleidskader voor een groot aantal huidige vraagstukken. De effecten van verschillende maatschappelijke, economische, technische en ruimtelijke ontwikkelingen vragen om een geactualiseerde samenhangende integrale beleidsvisie. Voorbeelden van die ontwikkelingen zijn: woningbouw, groei van bedrijventerreinen, veranderende parkeerbehoefte, toename van het aantal kwetsbare verkeersdeelnemers, veranderingen in de mobiliteitsvraag (deelauto’s, deelscooters), veranderingen in het type vervoersmiddelen (elektrische auto’s, elektrische fietsen, etc.), veranderingen in de aard en intensiteit van verkeersstromen en veranderende wet- en regelgeving op de gemeentelijke verkeersinfrastructuur. In de afgelopen jaren ondervinden we steeds meer hinder van het ontbreken van een dergelijk beleidskader. Het opstellen hiervan is dan ook urgent. Daarbij merken wij op dat er zowel voor het opstellen als de uitvoering van dit beleidskader weinig tot geen beleidscapaciteit aanwezig is. Bovendien moet er voor de uitvoering van verkeersverbeteringen nu steeds gezocht worden binnen de bestaande onderhoudsbudgetten en investeringsbudgetten. 9: Ontwikkelingen Sociaal Domein De decentralisaties van 2015 zorgden voor een diepgaande verandering van het Sociaal domein.
Niet alleen kreeg de gemeente nieuwe taken, het was daarbij ook de bedoeling de taken op een heel andere manier te doen. Deze beweging, de transformatie is nog volop bezig en vraagt ook de komende jaren veel aandacht. Daarnaast zijn er plannen vanuit Den Haag en een aantal andere (maatschappelijke) ontwikkelingen waar de gemeente de komende jaren rekening mee moet houden. We zullen daarom prioriteiten moeten stellen. Daarvoor is er een samenhangend programma nodig waarin elementaire zaken als de ondersteuning aan mensen in een kwetsbare positie, de menselijke maat, integraal werken, dienstverlening en toegankelijkheid, de kracht van lokaal en inzet van de samenleving aan de orde komen. Er moet rekening gehouden worden met: De sociale gevolgen van corona, waardoor bestaande kwetsbaarheden zijn verscherpt. Dit kan de komende tijd leiden tot een groter beroep op de voorzieningen. Hieruit voortvloeiend is door het kabinet al een intensivering van de armoede- en schuldenaanpak ingezet. De vergrijzing die zal leiden tot een grotere ondersteuningsvraag. Een forse herziening van de Participatiewet die een aantal knelpunten in deze wet op zal lossen, maar die ook aanzienlijke impact heeft op de uitvoering van de wet. Verdere stappen in de voorbereiding decentralisatie beschermd wonen. De implementatie nieuwe jeugdhulp die vanaf 2022 van start is gegaan.
Een Breed Offensief om de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te vergroten. De druk op beschikbare budgetten (Zie ook bijlage 3). Bij dit alles staat de inwoner centraal. Daarom moeten visie, beleid en uitvoering aansluiten op de leefwereld van onze inwoners.
Uitvoering 10: ICT3 In OWO verband streven we naar het verminderen van kwetsbaarheid, het verhogen van de kwaliteit en het beperken van de kosten. We hebben ook op het gebied van ICT en informatievoorziening sterk gestuurd op de kostenbeheersing. Daarin hebben we de grenzen gezocht en in het licht van de meest recente ontwikkelingen mogelijk overschreden.
3
Zie bijlage 1: Ontwikkelingen binnen OWO 7
In de komende jaren is een koerscorrectie nodig, waarin we de investeringen op het vlak van ICT meer in lijn brengen met de toegenomen eisen, maar ook aansluiten op de sterke stijging van de kosten op dit vlak die nog te voorzien zijn. In alle sectoren, maar zeker binnen de overheid neemt het aandeel van ICT als percentage van de begroting sterk toe. Met name de laatste twee jaar is sprake van een scherpe stijging overheidsbreed. Wij zijn daarin achtergebleven en dat wordt nu erg voelbaar. De Covid-lockdowns hebben ons met de neus op de feiten gedrukt: we zijn volledig afhankelijk van betrouwbare en veilige systemen, waar we altijd en zonder onderbreking toegang toe hebben. We kunnen niet werken zonder goede apparatuur waarmee we altijd en overal bij ons werk kunnen. Het heeft ons ook alert gemaakt op de grote kwetsbaarheid bij uitval of inbreuk op onze data en onze systemen. In de afgelopen jaren heeft de wetgever steeds strengere eisen gesteld aan de manier waarop we onze systemen inrichten en beheren en hoe we met data omgaan. We kennen de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de Baseline informatiebeveiliging Overheid (BIO), de Omgevingswet en binnenkort moeten we ook voldoen aan de wet Open Overheid (WOO) en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv). Daarnaast zien we een grote toename van cybercrime.
Dat varieert van lichte vormen van bedrog, zoals de veelheid aan phishing mails en spookfacturen tot zware inbraken in de gemeentelijke systemen, variërend van Ddos aanvallen tot inzet van ransomware. Twee jaar geleden is de gemeente Hof van Twente gegijzeld door hackers die de toegang tot alle systemen en data voor alle gebruikers geblokkeerd hadden (en zelf toegang hadden tot privacygevoelige gegevens). Denk hierbij ook aan het recente lek van ApacheLog4J, waardoor wij ook enkele systemen niet konden gebruiken. Tenslotte komt de dreiging van digitale terreur en sabotage helaas nu ook nabij. We moeten als OWO-gemeenten nu gezamenlijk extra stappen zetten, waarbij we niet alleen de toenemende eisen het hoofd moeten bieden, maar ook een inhaalslag moeten gaan maken. We voorzien dat we in de meerjarenbegroting hiervoor substantieel gelden moeten reserveren. We voorzien dat een deel hiervan een incidentele ‘hobbel’ in de uitgaven zal zijn en een deel structureel zal doorwerken. Op dit moment wordt een diepgaande analyse gemaakt van de opgave voor de komende raadsperiode. We hebben deze nog niet volledig afgerond, maar vertrouwen erop deze voor 1 april voor te kunnen leggen, als aanvulling, uitwerking en concretisering van de hierboven omschreven opgaven. 11: Documentaire Informatie Voorziening (DIV) 4 Ook op het gebied van Documentaire Informatievoorziening (DIV) ligt een opgave.
Het laatste archiefjaarverslag beoordeelt onze DIV als ‘matig’. Er is sprake van achterstanden op het gebied van archivering, die door overdracht van papieren archieven uit de drie gemeenten verder zijn opgelopen. We hebben een verbeterplan voorliggen. Door de inhaalslag uit te smeren in de tijd, egaliseren we de kosten. In een tijdsbestek van vier tot vijf jaar kunnen we de archieven volledig digitaliseren en op orde brengen. Ook hier zullen we nog een nadere risicoanalyse op los laten, waarbij we in overleg met de archiefinspectie zullen bezien wat minimaal nodig is om aan de wetgeving te voldoen. Er is opdracht gegeven tot een doorlichting van de DIV functie. De uitkomsten en gevolgen daarvan zullen we ook inzichtelijk maken. 12: Toezicht (BOA), ondermijning en terugtredend politietoezicht Al enige tijd is merkbaar dat de politie zich meer gaat richten op haar kerntaken. Het handhaven van de openbare orde en veiligheid. Gevolg is dat leefbaarheidstaken weinig of geen aandacht meer krijgen. Denk hierbij aan jeugdoverlast, assistentie ongevallen en begeleiding van protestmarsen. Daarnaast komt geregeld de vraag welke BOA’s dienst hebben bij evenementen. De politie is hierbij alleen aanwezig zodra de veiligheid in het gedrang is. Bestuurlijk is de wens uitgesproken juist meer capaciteit in te zetten op leefbaarheid, verkeersveiligheid, natuur, openbare ruimte en groen.
Deze wens is vastgelegd in een OWO-breed vastgesteld beleidsplan vergunningverlening, toezicht en handhaving voor de fysieke leefomgeving.
4
Zie bijlage 1: Ontwikkelingen binnen OWO 8
Ondermijning, de beweging waarbij criminele activiteiten steeds meer verweven raken met onze maatschappij vraagt nadrukkelijk aandacht van onze organisaties. Er zal geïnvesteerd moeten worden in bewustwording, een scherpe blik bij vergunningverlening (BIBOB toets) en toezicht en handhaving, om zowel in capaciteit als in kwaliteit toegerust te zijn voor deze ontwikkelingen. Voor 2019 waren avond- en weekenddiensten uitzonderingen. Sinds 2019 regel. Om juist dan wanneer het nodig is zichtbaar te zijn. Dit vraag aandacht voor voldoende capaciteit en voor veiligheid van de betrokken medewerkers. Alleen op pad is uit den boze. De drie OWO-gemeenten vragen daarnaast om extra inzet bij lokale projecten. Met de huidige capaciteit en kwaliteit zijn we als OWO niet in staat deze taken op te pakken. 13: Dienstverlening en toegang tot Sociaal domein Onlangs is de visie op dienstverlening vastgesteld. Hierin staan belangrijke uitgangspunten en thema’s die we willen gebruiken om te kijken hoe de dienstverlening beter kan. De gemeente is er voor iedereen. Daarom willen we oog hebben voor de verschillende mensen, wensen en behoeften. Hierbij betrekken we ook de resultaten van het experiment laagdrempelige toegang tot het Sociaal domein dat op dit moment is gehuisvest in Griffioenpark 3.
Dienstverlening is een van de ontwikkellijnen voor de organisatieontwikkeling en sluit aan op de visie die is geformuleerd voor de organisatie: werkt van buiten naar binnen, staat midden in de maatschappij en deelt kennis en vakmanschap. Deze brede visie op dienstverlening kan leiden tot (fysieke) herinrichting van de toegang. Hiervoor zijn nog geen budgetten beschikbaar. 14: Centrumplan en Pastorieplein Vanaf 2020 is er samen met ondernemers en inwoners gewerkt aan plannen om het centrum van Wolvega compacter, aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken. Om uitvoering te kunnen geven aan de ambitieuze plannen is budget beschikbaar gesteld. De voorbereiding van de herinrichting van het winkelgebied ligt op koers en verwacht wordt dat de herinrichting in 2023 zal worden afgerond. Daarbij zijn wel een aantal mogelijke belemmeringen aan de orde. Ten eerste zullen de nutsbedrijven hun werk aan de bekabeling tijdig moeten kunnen uitvoeren. Dit is om verschillende redenen niet vanzelfsprekend en dit kan dus een remmende factor zijn. Ten tweede hebben we te maken met sterk stijgende prijzen van het te gebruiken materiaal. Mogelijk gaat dit leiden tot een keus om de ambitie, bijvoorbeeld t.a.v. de materiaalkeuze, bij te stellen of extra budget toe te kennen. Voor de herontwikkeling van het Pastorieplein is geen budget gereserveerd.
Volgens opdracht van de raad is inmiddels gestart met de integrale planvorming voor dit kansrijke gebied. We ontkomen er niet aan dat er een ontwikkelkrediet voor dit deel moet worden opgehaald. Dit kan worden gezien als voorinvestering waarbij het overigens de vraag is of de gemeente alle voorbereidingskosten in rekening kan, mag en wil brengen aan particulieren. Er is vertrouwen dat er als dekking voor deze plannen subsidies kunnen worden binnengehaald, maar zeker is dit allerminst. Ook hier kan een bijstelling van ambitie of budget dus aan de orde zijn. 15: Bestuurlijke vernieuwing en participatie In onze Omgevingsvisie en het bestuursakkoord 2018-2022 stond het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving (wijken en kernen) de afgelopen periode hoog op de agenda. De ervaringen die opgedaan zijn, onder andere met de rol van gebiedswethouder, kunnen in deze nieuwe raadsperiode verder worden ontwikkeld en gericht. Daarbij is dan wel een goede wisselwerking met de vakwethouder nodig. De werkwijze met een Maatschappelijke Overeenkomst, waarmee in de pilot omgevingsvisie Nijeholtpade is gewerkt, kan verder worden ontwikkeld en breder worden ingezet. Dit geldt ook voor de Dorpsontwikkelingsmethodiek (DOM), een samenwerkingsmethode die dorpen en gemeente ondersteunt samen te werken aan de ontwikkeling van het dorp.
De dorpen in de Groote Veenpolder hebben hun krachten gebundeld en gaan nu als eerste met de gemeente aan de slag met de DOM-aanpak. Meerdere dorpen hebben aangegeven een dergelijke samenwerking met de gemeente te willen aangaan. 9
In de afgelopen bestuursperiode is er ook gewerkt met gebiedswethouders. Bezien moet worden of deze werkwijze gecontinueerd zou moeten worden en hoe. Aandachtspunt is wel dat er voor de initiatieven die uit deze en andere trajecten voortkomen, buiten het dorpenfonds, geen extra budgetten beschikbaar zijn. Als bijzonder participatieproject wijzen wij nog op bestemming Wolvega. Bestemming Wolvega is een bijzonder project gericht op het versterken van de sociale structuren en samenhang in Wolvega. In het project draait het om het vergroten van de sociale kwaliteit. Het is aan de inwoners en de sociale verbanden waar zij deel van uitmaken om initiatief te nemen en zelf aan de slag te gaan in hun eigen leefomgeving. De gemeentelijke organisatie heeft een faciliterende en ondersteunende rol, maar neemt de door de inwoners geïnitieerde processen niet over. Vanuit de Regiodeal is voor dit project budget beschikbaar. Gezien het karakter van het project, is communicatie over de doelen en inzet van de gemeente op bestuurlijk niveau belangrijk. Er kunnen initiatieven ontstaan waarvoor geen budgetten beschikbaar zijn vanuit de gemeente.
10
Paragrafen Samenwerking De gemeente kent verschillende rollen en verantwoordelijkheden afhankelijk van welke taak we uitvoeren. Op een aantal terreinen is de gemeente autonoom. We zijn de eerste overheid en de gemeenteraad bepaalt wat er moet gebeuren. Op een aantal andere terreinen voert de gemeente uit wat de Europese- of Rijksoverheid van ons vraagt danwel ons oplegt. Binnen deze kaders wordt het beleid uitgevoerd (medebewind). We zien ook steeds vaker dat we taken kwalitatief beter en efficiënter kunnen uitvoeren door samen te werken met anderen. Zo bepaalt het Rijk dat gemeenten een aantal nationale wetten in gezamenlijkheid moeten uitvoeren, bijvoorbeeld in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling. Denk aan de FUMO, GGD, VRF. Naast deze verplichte samenwerkingen zijn er ook samenwerkingen die een vrijwillig karakter hebben. Gewoon omdat we weten dat de uitvoering efficiënter en doelmatiger is en omdat we denken daardoor minder kwetsbaar te zijn, goedkoper en of meer zeggenschap te hebben op dat terrein. Als voorbeeld noemen we de samenwerking in OWO verband. Samenwerking op het gebied van belastingen, ICT, vergunningen, inkoop en bedrijfsvoering. In de afgelopen periode is er ook gewerkt met beleidstafels over de Omgevingswet, duurzaamheid en recreatie/toerisme. Een goed voorbeeld in dit kader is ook de samenwerking in de Regiodeal.
De rijksoverheid heeft met vijf gemeenten een afspraak gemaakt en daardoor komt er ook veel extra rijksgeld naar de gemeente toe. Deze vormen van samenwerking zien we in de toekomst vaker op ons afkomen. Als gevolg van een steeds ingewikkelder en mondig wordende samenleving, complexe opgaven en wensen zal de gemeente sowieso steeds vaker andere partijen nodig hebben om resultaten te boeken. Samenwerken met partijen die kunnen meefinancieren, mee-ontwikkelen en die we nodig hebben omdat we als gemeente op sommige terreinen niet bevoegd zijn, danwel onvoldoende kracht hebben. Kortom, als gemeente moeten we op diverse terreinen steeds vaker samenwerken met ondernemers, inwoners, maatschappelijke instellingen en andere overheden om resultaten te kunnen boeken. Dat betekent iets voor onze bestuurlijke wensen en resultaten die we de komende jaren willen bereiken. We zullen met andere partijen moeten overleggen en afstemmen. Dit is van invloed op u als raad, op het college, maar vergt ook veel van de ambtelijke organisatie.
Ontwikkelingen financieel perspectief Ons financieel meerjarenperspectief is vastgesteld bij de programmabegroting 2022. De wereld staat echter niet stil en daarmee de ontwikkelingen binnen ons financieel meerjarenperspectief ook niet. In september en december hebben we, net als in andere jaren, informatie gekregen over onze uitkering uit het gemeentefonds. Daarnaast is er aan het einde van 2021 een regeerakkoord verschenen waarin ook diverse ontwikkelingen worden genoemd die van invloed zijn op de financiën van de Nederlandse gemeenten. Hierna lichten wij de verschillende ontwikkelingen toe, waardoor u een beeld krijgt van wat er in de komende tijd op financieel gebied aan komt. Stand van het meerjarenperspectief
11
x €1.000
Saldo begroting 2022-2025
2022
2023
2024
2025
2026
99
-346
87
366
1017
Septembercirculaire
1.517
1.034
1.058
1.233
808
Decembercirculaire
354
240
237
240
251
-1.200
-1.200
-1.200
-1.200
-1.200
390
780
1.040
1.040
Indexatie Herijking gemeentefonds Verwachte wijzigingen middelen jeugd nav Commissie van Wijzen Regeerakkoord en verwachte ontwikkelingen o.a. genoemd in overdrachtsdocument
0
0
0
0
0
pm
pm
pm
pm
pm
Nieuw begrotingssaldo na ontwikkelingen
771
119
962
1.680
1.916
Het saldo van de begroting is voor het laatst vastgesteld bij de Begroting 2022. Nadien hebben wij een septembercirculaire en decembercirculaire ontvangen. Naar aanleiding daarvan hebben we een nieuwe berekening van de uitkering van het gemeentefonds gemaakt. De gemeenteraad heeft hierover memo’s ontvangen. Deze nieuwe berekeningen lijken een positief effect te hebben op onze financiële middelen. We moeten er echter rekening mee houden dat hier tegenover ook extra uitgaven staan. Wij verwachten, gezien de economische ontwikkelingen, dat we loon- en prijscompensatie moeten toepassen op onze begroting. In bovenstaande tabel hebben wij ook nog andere ontwikkelingen genoemd. Deze lichten wij hieronder verder toe. Herijking gemeentefonds Gemeenten ontvangen jaarlijks geld van het Rijk. Een groot deel daarvan krijgen gemeenten via het gemeentefonds. De jaarlijkse bijdrage aan gemeenten via het gemeentefonds bedraagt zo'n € 30 miljard en dit wordt vanaf 2023 anders verdeeld. Begin 2021 hebben de fondsbeheerders (ministeries van BZK en Financiën) een voorstel voor een nieuw verdeelmodel gedaan aan de gemeenten. Dit voorstel leidde tot veel kritische vragen over de nieuwe verdeling. Naar aanleiding van deze vragen deden de fondsbeheerders in de zomer van 2021 een aangepast voorstel voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds. Ook dit voorstel leidt tot kritiek.
Er zijn onduidelijkheden over de transparantie en de verdeeleffecten van het nieuwe model. In de extra ALV van de VNG is een resolutie aangenomen waarin het volgende wordt gesteld: Het huidige verdeelmodel te vervangen door het nieuwe verdeelmodel. Dat de fondsbeheerders volledig recht doen aan de punten uit het advies van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Het verdeelmodel in te voeren als het in lijn met de aanbevelingen van het ROB-advies is aangepast en de koek (het gemeentefonds) is vergroot. Te borgen dat het doorontwikkelde model op draagvlak bij de gemeenten en ROB kan rekenen. Als de invoering door de punten hiervoor genoemd leiden tot uitstel, dat de voordeelgemeenten wel ingaande 2023 via een interim-regeling voor het voordeel worden gecompenseerd. Het kabinet heeft tot op heden nog geen besluit genomen over het nieuwe verdeelmodel. Volgens planning maakt het Rijk in de meicirculaire van 2022 de definitieve berekening van het nieuwe verdeelmodel bekend. Berekenen we het aandeel van gemeente Weststellingwerf in het gemeentefonds volgens het nieuwste verdeelmodel, dan ontvangen wij vanaf 2023 meer inkomsten vanuit het gemeentefonds (€ 80 per inwoner). Dit voordeel wordt hoogstwaarschijnlijk gefaseerd en gelimiteerd ingevoerd.
Voorzichtigheidshalve zijn wij in de tabel uitgegaan van een plus van € 40 per inwoner (in stappen van maximaal € 15 per inwoner per jaar). 12
Verwachte wijzigingen middelen jeugd n.a.v. de Commissie van Wijzen In juni 2021 kregen wij bericht van het Rijk over de uitspraak van de Commissie van Wijzen over de tekorten die zijn ontstaan bij de gemeenten naar aanleiding van de jeugdzorg. Er is besloten om landelijk € 1,3 miljard extra inkomsten beschikbaar te stellen aan de gemeenten. Wij krijgen als gemeente € 2,0 miljoen van deze extra gelden in 2022. Daarnaast is landelijk besloten en bevestigd door onze toezichthouder dat gemeenten 75% van de bedragen die de Commissie van Wijzen voor de jaren 2023, 2024 en 2025 hebben genoemd, op mogen nemen in hun begroting. Let wel, dit is een stelpost en wil niet zeggen dat wij deze bedragen ook daadwerkelijk ontvangen in de toekomst. Op dit moment is er veel onzekerheid over deze extra gelden. In het regeerakkoord is namelijk een taakstelling opgenomen m.b.t. de jeugdzorg. Dat zou betekenen dat het kabinet zich niet houdt aan de uitspraak van de Commissie van Wijzen. Het betekent zelfs een extra korting op de rijksmiddelen die de gemeenten ontvangen. Gezien de ontwikkelingen in de Eerste Kamer, waar een motie is aangenomen over bovenstaand onderwerp, gaan we er van uit dat we in ieder geval de Rijksmiddelen ontvangen zoals we hebben begroot (75% van het bedrag van de Commissie van Wijzen). Regeerakkoord en verwachte ontwikkelingen o.a.
genoemd in overdrachtsdocument De Nederlandse gemeenten zijn het eens met de aandacht in het regeerakkoord voor woningtekort, klimaat, kansenongelijkheid en preventieve gezondheidszorg. Tegelijkertijd zijn er grote zorgen. Deze zorgen betreffen het werken als één overheid en de voornemens van het kabinet met de gemeentefinanciën. De financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten staat onder druk. Daar heeft het regeerakkoord geen verandering in gebracht. In tegendeel, de druk is zelfs groter geworden. Zo wordt via het regeerakkoord de opschalingskorting slechts opgeschort in plaats van volledig afgeschaft. De opschalingskorting is eerder voor 2022 al stopgezet. In het regeerakkoord wordt dit nu doorgetrokken naar 2023 tot en met 2025. Het vervelende is echter dat wij vanaf 2026 deze korting wel weer moeten verwerken in ons financieel perspectief. Dat betekent een verslechtering van het perspectief vanaf 2026. Ook kondigt het regeerakkoord een nieuwe specifieke uitkering aan voor de woningbouwambitie. De financiering van deze ambitie is echter bijzonder. Hiervoor wordt namelijk geld uit het gemeentefonds gehaald (€ 1,6 miljard) om vervolgens in een specifieke uitkering weer ter beschikking te stellen aan gemeenten. Met andere woorden: dit is een sigaar uit eigen doos.
Tot slot gaat het regeerakkoord ook nog in op de bekostigingssystematiek (de ‘Samen trap op, samen trap af’ systematiek). Zo lijkt een aantal uitgaven buiten de reguliere bekostiging gehouden te worden. Dat houdt in dat de Rijksuitgaven wel stijgen naar aanleiding van het regeerakkoord, maar het gemeentefonds stijgt niet in dezelfde verhouding mee. Dit wijkt af van de huidige afspraken van bekostiging. Verder meldt het regeerakkoord: ‘Om een stabielere bekostiging voor de gemeenten te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe bekostigingssystematiek voor de periode ná 2025 uitgewerkt. Daarbij wordt de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied betrokken.’ Het regeerakkoord is financieel nog niet doorgerekend. Inmiddels hebben wij wel een vooraankondiging ontvangen van een extra informatiebrief. Eind maart, vooruitlopend op de meicirculaire 2022, ontvangen wij een eerste doorkijk van de financiële gevolgen van het regeerakkoord voor onze gemeente. Ombuigingen In het huidige financieel meerjarenperspectief, zoals hierboven geschetst, is een taakstelling opgenomen van € 0,5 miljoen in 2023 oplopend naar € 1,0 miljoen in 2024 en verder. Om deze taakstelling te kunnen behalen is een project opgestart om tot een maatregelenpakket te komen. In bijlage 2 wordt dit project en de stand van zaken toegelicht.
Wordt de taakstelling niet gehaald, dan betekent dit een negatief effect op ons financieel meerjarenperspectief. Daarnaast is besloten om de ‘Grip op’ programma’s te intensiveren. Ook hiervoor is een project ingericht. Dit project wordt toegelicht in bijlage 3.
13
Samenvattend De financiën van onze gemeenten zijn aan verandering onderhevig. Ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. De financiële situatie is ten opzichte van het perspectief bij de begroting 2022 verbeterd. Wij zien dan ook een stabiele financiële situatie voor onze gemeente in de komende raadsperiode. De financiële situatie op de langere termijn, met name na 2025, is nog erg onzeker. Bij de voorjaarsnota 2022 wordt het financieel meerjarenperspectief opnieuw geactualiseerd.
Personeel en Organisatieontwikkeling Landelijke ontwikkelingen Landelijk zien we dat gemeentelijke organisaties te maken hebben met een aantal trends in hun organisatie. Een daarvan is dat er sprake is van veel mobiliteit van medewerkers en groot verloop. De arbeidsmarkt wordt steeds krapper. Zagen we de krapte in het aanbod van medewerkers eerst nog vooral binnen één domein, nu zien we dat het aanbod over de hele linie schaars wordt. Daarnaast vissen gemeenten allemaal in dezelfde (krappe) vijver. Ook zien we steeds meer ambtenaren die kiezen om hun loopbaan te vervolgen als zelfstandig ondernemer/freelancer. Tegen deze achtergrond wordt goed werkgeverschap steeds belangrijker en zullen gemeenten hun medewerkers moeten vinden, binden en boeien zodat ze bij hun organisatie komen en blijven. Naast de aantrekkelijkheid als organisatie vergroten en het vinden van medewerkers, gaat het erom dat medewerkers gemotiveerd hun talenten willen blijven inzetten voor de organisatie waar ze werken. Belangrijke thema’s in dit kader zijn het ervaren van eigenaarschap en autonomie, werken vanuit de bedoeling, persoonlijke aandacht, het ruimte geven aan ontwikkeling en werken vanuit het talent van de medewerker. Het meer inbesteden van werk past bij deze ontwikkeling. Een andere landelijke trend is de veranderende rol van gemeenten.
De positionering van het lokaal bestuur en inwoners is in ontwikkeling. De betrokkenheid en participatie van inwoners neemt toe. De wereld om ons heen verandert in rap tempo en de complexiteit van het werk neemt toe. Dat brengt flinke uitdagingen voor gemeenten met zich mee. Dat merken gemeentelijke organisaties iedere dag en dat vraagt veel van medewerkers. En tegelijkertijd maakt dat het werk ook zo uitdagend en interessant. Het belang van goede samenwerking neemt steeds meer toe. Maatschappelijke opgaven vragen steeds vaker om samenwerking en een integrale aanpak. Van medewerkers in gemeenteland vraagt dit een ontwikkeling naar een andere houding, gedrag en competenties. Ontwikkelingen in Weststellingwerf Naast deze landelijke trends waren er voor onze eigen organisatie aanleidingen en uitdagingen om in 2021 een organisatieontwikkeling met elkaar in te gaan.
Groei Onze organisatie is de afgelopen jaren in omvang gegroeid. Verschillende (nieuwe) taken zijn we als gemeente zelf gaan uitvoeren. Denk aan de decentralisaties, de sociale werkvoorziening, welzijnswerk (Timpaan) enzovoort. Hierdoor is het aantal medewerkers in dienst van de gemeente fors toegenomen. De leidinggevende structuur is echter niet in eenzelfde mate mee gegroeid. Op verschillende plekken in de organisatie is de span of control hierdoor te groot geworden. Als de span of control te groot wordt voor een leidinggevende is het onmogelijk de medewerker te helpen bij diens ontwikkeling van andere competenties en houding en gedrag. Deze groei heeft er ook toe geleid dat er wat betreft omvang en span of control grote verschillen zijn ontstaan vooral in het sociale en fysieke domein.
Behoefte aan integrale aansturing
14
De behoefte aan samenwerking en integraliteit in de organisatie was en is groot en ook nodig om de huidige vraagstukken en opgaven in de samenleving aan te kunnen pakken. Met ingang van 2022 hebben we een passend toekomstbestendig aansturingsmodel ingevoerd gericht op een flexibele, wendbare op de samenleving gerichte organisatie. Waar ons oude model de eigen afdeling meer centraal stelde, werken we nu in teams met een gezamenlijke, integrale verantwoordelijkheid. De volgende stap De landelijke ontwikkelingen en die in onze eigen organisatie maakten dat we toe waren aan een volgende stap. Een stap die onze organisatie verder helpt te bewegen richting een organisatie die van buiten naar binnen werkt, midden in de maatschappij staat en waar kennis en vakmanschap worden gedeeld. We doen niet alleen ‘de dingen goed’, maar ook ‘de goede dingen’. We ‘zeggen wat we doen’, ‘doen wat we zeggen’ en leggen hier verantwoording over af.
15
Overige onderwerpen Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Proces doorontwikkeling organisatie met PIM op expeditie Via de volgende zes ontwikkellijnen werken we verder aan de doelstellingen van de organisatieontwikkeling: 1. Wendbaarheid en professionaliteit (cultuur): ondersteunen van medewerkers bij het ontwikkelen van een veranderende houding en gedrag, duidelijk opdrachtgever- en opdrachtnemerschap, leiderschapsprogramma. 2. Hybride werken: werken daar waar het werk is. Dit kan thuis, op kantoor, bij de inwoner of ergens anders zijn. Er ligt een nieuwe werkplekinrichting klaar. 3. Veranderende dienstverlening: Dienstverlening is iedere interactie en/of transactie tussen inwoners, ondernemers, bedrijven of instellingen en de gemeente en de samenwerkingspartners. We baseren onze dienstverlening op wat inwoners belangrijk vinden. 4. Structuurwijziging: vanaf 2022 gaan we werken met teams en teamleiders, opgavemanagers en een concernbrede aansturing door een driehoofdige directie. 5. Beheersing/stevig budgethouderschap: meer capaciteit en opleiding van en kennisdeling tussen budgethouders. 6. OWO en samenwerking: binnen de drie OWO-gemeenten delen medewerkers en management kennis en kunde en kijken ze waar ze elkaar in de uitvoering en kwaliteit kunnen versterken.
Faciliteren werkwijze college en raad op bestuurlijke vernieuwing Een klankbordgroep van raadsleden en medewerkers van de organisatie onder voorzitterschap van burgemeester Van de Nadort buigt zich over een andere, meer flexibele opstelling van de raadszaal. Daartoe wordt samen met de architect van het gemeentehuis bekeken welk type tafel daarvoor de beste oplossing biedt. Er is een werkgroep van de raad die als onderwerp bestuurlijke vernieuwing heeft. Het is de bedoeling van de oude raad dat deze werkgroep wordt gecontinueerd Het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving (wijken en kernen) Het dorpenfonds is in 2022 opnieuw beschikbaar en ingezet voor goede leefbaarheidsinitiatieven. Daarnaast wordt gewerkt aan de toekomstige opzet en werking van het dorpenfonds; In overleg met Vereniging Kleine Dorpen Weststellingwerf werken we aan de bekendheid van en korte
lijnen tussen het nieuwe gemeentebestuur en de plaatselijke belangen. Het is de ambitie om de functie van dorpencoördinator ook in de grote kernen, Noordwolde en Wolvega een functie te laten vervullen. De wijze waarop dat moet worden uitgerold is nog onduidelijk. Privacy en informatieveiligheid De noodzaak om te voldoen aan de toenemende wet- en regelgeving, het uitvoeren van audits en zelfevaluaties, en het vergroten en borgen van het bewustzijn bij medewerkers blijft onverminderd groot. Naast alle werkzaamheden op het gebied van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (2018) en de hogere eisen voortkomend uit de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (2020) moeten we vanaf 2022 ook periodiek audits (laten) uitvoeren op het naleven van de Wet politiegegevens. Dit vraagt om doorontwikkeling van en meer capaciteit voor de centrale functies op het gebied van privacy en informatieveiligheid (privacy officer, functionaris gegevensbescherming en beveiligingsfunctionaris) binnen onze organisatie. In 2022 komen wij daarom met voorstellen de capaciteit voor deze taken structureel uit te breiden zodat wij kunnen voldoen aan alle toenemende verplichtingen en ontwikkelingen op het gebied van privacy en informatieveiligheid.
16
Programma 1 | Veiligheid Beleidsplan integrale veiligheid Het Integraal Veiligheidsbeleid loopt tot en met 2023. In deze aankomende twee jaren gaan we onder andere op het gebied van de ondermijnende criminaliteit het Bibob-beleid en het Damoclesbeleid actualiseren. Zal een branchescan onder de autobedrijven in Weststellingwerf worden uitgevoerd en organiseren we een integrale controle op de bedrijventerreinen. In het eerste helft van 2022 wordt het convenant Zorg & Veiligheid geactualiseerd. Ook gaan we de verbinding tussen de lokale brandweer aanhalen en vinden integrale controles op de brandveiligheid plaats.
Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat Project herinrichting De Blesse In het voorjaar van 2022 beginnen de nutsbedrijven met haar werkzaamheden. Zoals bij u bekend zijn er leverantieproblemen bij deze bedrijven. Hierdoor is de planning dat wij in het najaar 2022 aanbesteden. Uitvoering van de herinrichting vindt naar verwachting plaats in 2023. Autoluwe Lycklamaweg met veilige spoorwegovergang langzaam verkeer We beraden ons op de vraag of er een alternatief plan voor de Lycklamaweg kan worden opgesteld dat resulteert in het gewenste verkeerskundige effect en waarvoor voldoende draagvlak gevonden kan worden. De hiervoor benodigde aanvullende verkeerstellingen zijn inmiddels uitgevoerd en begin 2022 zullen we mede op basis hiervan bepalen welk vervolg we aan het herinrichtingsplan voor de Lycklamaweg kunnen geven. Om de plannen voor deze verkeersknelpunten te kunnen beoordelen in de bredere context van verkeersafwikkeling in het gebied, is een integrale verkeersvisie als leidraad nodig.
Programma 3 | Economie Aanpak versterken lokale economie Een kwartiermaker onderzoekt op dit moment op welke manier we een beleidsmedewerker economie en toerisme kunnen positioneren en met welk takenpakket. Het onderzoek wordt na het eerste kwartaal 2022 opgeleverd. Samen met de ondernemersverenigingen/belangengroeperingen gaan we onderzoeken of het opstellen van een ondernemersagenda wenselijk en/of haalbaar is. Voor de bedrijventerreinen in Weststellingwerf bestaat er geen eenduidige visie voor wat mogelijk is binnen de bestemming. Met name een onderbouwing voor het wel of niet toestaan van detailhandel op een bedrijventerrein zal duidelijk moeten worden gemaakt met aanvullend beleid op de regelgeving. Wij zien ook graag dat de bedrijven die zich vestigen op het bedrijventerrein voor werkgelegenheid zorgen in Weststellingwerf. Daarom willen wij graag de vestiging van bijvoorbeeld garageboxen op bedrijventerreinen moeilijker maken. Daarnaast zal ook de overweging gemaakt dienen te worden voor het kiezen van locaties ten behoeve van uitbreiding van de bedrijventerreinen. De veiligheid op onze bedrijventerreinen wensen wij te verhogen door de deelname aan het Project Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen (KVO-B). Dit is in samenwerking met Stichting Parkmanagement Bedrijventerreinen Wolvega, politie en brandweer.
Versterken (kern-)winkelstructuur Wolvega Naast de plannen voor de herinrichting van het winkelgebied en het Pastorieplein in Wolvega, werken we aan het de uitbreiden van activiteiten en evenementen in het centrum. Ook staat in 1e helft 2022 het meten van de tevredenheid bij ondernemers en bezoekers in de planning.
Programma 4 | Onderwijs Samenhangende visie op onderwijs 17
In de komende collegeperiode zal de door de raad aangenomen visienota moeten worden uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma in samenwerking met het onderwijsveld en de ketenpartners. Toekomstbestendig onderwijshuisvestingsplan Het proces van overleg zal leiden tot een concept voor het ISHP, dat gedragen wordt door gemeente(raad) en schoolbesturen en waar ook andere partijen, zoals de kinderopvang mee kunnen instemmen.
Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie Sport en bewegen Het belang van sport en bewegen voor participatie en gezondheid is in verschillende (beleids)documenten zoals het Gezondheidsbeleid en het Lokaal Sportakkoord onderstreept. Een beweegvriendelijke leefomgeving, toekomstbestendige sportaccommodaties, de inzet van beweegcoaches en bloeiende sportverenigingen ondersteunen een zo groot mogelijke deelname van inwoners aan sportactiviteiten. Blijvende aandacht voor dit werkveld is nodig om de verschillende maatschappelijke doelen die met sport kunnen worden bereikt, te realiseren. Versterken van het kunst- en cultuuraanbod in Weststellingwerf De coronacrisis heeft in het jaar 2021 en ook bij de overgang naar het jaar 2022 nog steeds een grote impact op de culturele sector. Daarmee is een directe zorgvraag aangegeven door de sector. Deze vraag sluit aan op de inzet van een gemeentelijk ondersteuningspakket. De huidige inzet is gericht op deze noodzakelijke ondersteuning (gesprekken/meedenken, subsidieregelingen, boekwerk 'Ruimte voor kunst en cultuur in coronatijd'). Door deze actualiteit is de start van de inzet voor een kaderstellende notitie versterking kunst- en cultuur aanbod doorgeschoven naar een volgende periode. Bevorderen recreatie en toerisme Weststellingwerf De afgelopen jaren is veel aandacht besteed aan het bevorderen van recreatie en toerisme in onze gemeente.
Voorbeelden zijn: Driewegsluis, Noordwolde en de Koloniën van Weldadigheid. Dit heeft tot verschillende aansprekende resultaten geleid. Het mooie landschap en de toeristische en recreatieve voorzieningen waarover we nu al beschikken, maken onze gemeente kansrijk om het recreatief en toeristisch profiel verder te ontwikkelen en te verzilveren. Nu de Koloniën van weldadigheid zijn aangewezen tot UNESCO Werelderfgoed, is het gewenst om hier op door te bouwen. De toeristische ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland geeft hiertoe ook de nodige handvatten. Daarnaast is een aanvullend marktonderzoek naar de behoefte aan kampeerterreinen/camperplekken/recreatiewoningen en B&B ’s nodig. Het platform Recreatie en Toerisme werkt nauw samen met Stichting Stiekm Trots. Zij initieert en ondersteunt campagnes en activiteiten om meer toeristen en recreanten naar Weststellingwerf trekken. Onlangs is het DO Inrichtingsplan Driewegsluis door de raad behandeld. De uitvoering van het plan wordt nu opgepakt. Met de inrichting krijgt het gebied een kwaliteitsimpuls en een belangrijke (nieuwe) functie voor dagrecreatie.
Programma 6 | Sociaal domein Toegang Sociaal domein Aan het einde van de proefperiode moet duidelijk zijn of de proef Griffioenpark 3 is geslaagd en of en op welke wijze deze voorziening door kan gaan. In verband met de opzegtermijn voor de huur van de locatie moet dit besluit in januari 2023 genomen worden. Maatschappelijke voorzieningen
18
Het is wenselijk verder na te denken hoe om te gaan met de diverse maatschappelijke voorzieningen. Het gaat hierbij om voorzieningen die al of niet door de gemeente worden georganiseerd en gefinancierd. Daarnaast zijn deze voorzieningen soms in gemeentelijke accommodaties georganiseerd of accommodaties die (deels) worden gefinancierd door de gemeente. In een nieuwe collegeperiode zal bezien worden of dit onderwerp opgepakt wordt en hoe, al dan niet met een voorbereidingskrediet. Ten aanzien van Harten 10 moet er een nieuwe prestatieovereenkomst komen voor 2023 en verder. Armoede, schulden en laaggeletterdheid De integrale aanpak armoede, schulden en laaggeletterdheid heeft als doel te voorkomen dat inwoners schulden maken, de financiële zelfredzaamheid van inwoners te bevorderen en inwoners de kans te geven om hun bestaanszekerheid te vergroten. Daarvoor is het wel nodig om in deze aanpak te blijven investeren. Thema’s hierbij zijn: de financiële zelfredzaamheid van statushouders, schulden en geldzorgen voorkomen middels vroegsignalering van schulden, het tegengaan van energiearmoede en het adviesrecht bewindvoering. Wmo De transformatie van het Sociaal domein gaat onder meer over het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen, het slimmer samenwerken en het doorbreken van schotten.
Investeren in het op gang brengen van samenwerking tussen de sociale basis, huisartsen, wijkverpleegkundigen, zorgaanbieders en het gebiedsteam kan dus een belangrijke bijdrage leveren aan de transformatie. Door ook inwoners en ervaringsdeskundige inwoners te betrekken bij de ontwikkeling van nieuwe werkwijzen/voorzieningen neemt de kans op succesvolle interventies vanuit dit nieuwe lokale netwerk toe. Daarbij moet er aandacht zijn voor beleid gericht op verschillende doelgroepen, zoals inwoners met psychische of psychosociale kwetsbaarheid, dementie, eenzaamheid en langer thuis wonen. Jeugd De komende jaren is de afbakening van de specialistische jeugdhulp die wordt ingekocht via SDF en de jeugdhulp die we lokaal inrichten een belangrijk onderwerp. De ingezette lijn van Grip op Jeugd kan worden doorgezet en versterkt door verder te werken aan het versterken van de sociale basis en preventie, en het verbeteren van de samenwerking met de ‘eerste lijns’zorg. Het begrip normaliseren hoort hierbij. Voor het optimaliseren van het nieuwe stelsel (na de decentralisatie) is het belangrijk om naast de lokale inrichting te werken aan sterke, regionale samenwerking. Dit door vorm te geven aan de nog vast te stellen provinciale Regiovisie. Participatie Het vergroten van de arbeids- en maatschappelijke participatie vraagt aandacht, ook in tijden dat het economisch beter gaat.
Vooral inwoners die verder van de arbeidsmarkt afstaan hebben hierbij hulp nodig om weer deel te kunnen nemen. Het Kabinet heeft hiertoe het Breed Offensief opgestart. Als gemeente hebben we met de nieuwe Wet Inburgering een nieuwe rol gekregen. Doel is om inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk te laten meedoen in de Nederlandse samenleving, het liefst met betaald werk. Bestemming Noordwolde We gaan de lopende deelprojecten uitvoeren samen met het dorp, inclusief het ontwikkelen van een toekomstvisie voor Noordwolde. We nodigen inwoners actief uit en stimuleren samenwerking tussen bestaande partijen, zodat resultaten en verbindingen geborgd worden voor het einde van het project. Bestemming Noordwolde loop nog tot en met 2023. 19
Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu Gezondheid Door uitvoering te geven aan het vastgestelde lokaal gezondheidsbeleid’ blijven we samen met interne en externe partijen de gezondheid beschermen en bevorderen van onze inwoners. En het verkleinen van sociaal economische gezondheidsverschillen. Dit doen we door het stimuleren van een gezonde leefstijl, het realiseren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving en het bevorderen van een gezonde geest. Regiodeal In de regio werken de gemeenten Heerenveen, Ooststellingwerf, Opsterland, Smallingerland, Weststellingwerf, de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân samen met het Rijk om de doelen voor vitale kernen en een veerkrachtig landschap te bereiken. Hierin investeren we samen met onze inwoners, agrariërs, onderwijs, ondernemers, natuurbeheerders en maatschappelijke organisaties. Uiteindelijke doel van de Regiodeal is de brede welvaart in de regio te versterken. De huidige Regiodeal gaat over €30 miljoen (50% Rijksbijdrage). Er worden 25 projecten uitgevoerd in het kader van de Regio Deal. In Weststellingwerf werken we onder meer aan:
Bestemming Wolvega Gebiedsontwikkeling Beekdal Linde en water voor natuur en landbouw in Oldelamer. Zuidelijke poort Friese Wouden Zorgeconomie Duurzame lokale energie
Diftar Binnen het programma duurzaamheid is de circulaire economie een van de pijlers. Een belangrijk onderdeel van de circulaire economie is het hergebruiken van afval als grondstof voor nieuwe producten en het terugdringen van de hoeveelheid restafval. Hiervoor is het nodig afval op een goede manier te scheiden. Het is ook Rijksbeleid om de fractie restafval terug te dringen. De tarieven voor het verwerken van het restafval, waaronder de verbrandingsbelasting, worden ook hoger. Het grondstoffenbeleidsplan uit 2021 geeft kaders voor de koers, de doelstellingen en de activiteiten voor de komende jaren. Met het vaststellen van dit beleid heeft de raad ook gekozen voor het invoeren van Diftar, waarbij de afvalstoffenheffing voor huishoudens afhangt van de hoeveelheid (rest)afval die zij aanbieden. Door de raad is nadrukkelijke aandacht gevraagd voor de bewustwording en betrokkenheid van inwoners bij de implementatie van dit systeem. Daarbij koos de raad voor een getrapte invoering via Diftar naar Diftar+. De invoerdatum van 1 januari 2022 bleek onhaalbaar vanwege leveringsproblemen van noodzakelijke onderdelen voor de inzameling van het huishoudelijk afval. De implementatie van Diftar zal echter wel verder opgepakt moeten worden, waarbij een aandachtspunt is dat de invoeringsdata van Diftar en Diftar+ in de tijd naar elkaar toe kruipen.
Om een kostenefficiency invoering te realiseren is aandacht voor dit onderwerp in 2022 zeer gewenst.
Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Lindewijk Gefaseerd bouwen van 200 nieuwe woningen in de periode t/m 2029. Start bouwrijp maken vanaf februari 2022. Uitgifte eerste particuliere kavels vanaf april 2022. Vanaf medio 2022 ook de uitgifte van bouwlocaties voor projectmatige woningbouw, waarbij het primaat eerst ligt bij starterswoningen en seniorenwoningen (hofjes). 20