I-5b Bijlage - Lokale Ontwikkelingsstrategie Zuidoost-Friesland
Tekst van het document
Nieuwe energie van en voor de landbouw
Ondersteunen van samenwerking en innovatie op en rondom het boerenbedrijf. Het ondersteunen van ondernemers en inwoners in de transitie naar een toekomstbestendige en duurzame landbouwsector.
* Minimaal 18 initiatieven waaronder tenminste: 2 initiatieven gericht op toepassen van nieuwe verdienmodellen. 4 individuele adviestrajecten op het boerenbedrijf om bedrijfsvoering toekomstbestendig in te richten (toepassing van nieuwe verdienmodellen is maatwerk). 2 initiatieven gericht op kennisuitwisseling.
Nieuwe energie voor elkaar
Verhogen van de vitaliteit en aantrekkelijkheid van dorpen, door bevordering van sociale cohesie en kwalitatief goed en passend wonen. Behoud van bestaande voorzieningen en creëren van nieuwe.
* Minimaal 6 initiatieven waaronder tenminste: Een initiatief gericht op (nieuwe) ontmoetingsplekken. Een initiatief die sociale inclusie bevordert. Een initiatief gericht op lokale zorg. Een initiatief gericht op (nieuwe) woonconcepten. Een initiatief gericht op een betere bereikbaarheid van voorzieningen.
Nieuwe energie voor het landschap
Verder brengen biobased economie. Behoud landschappelijke diversiteit en (beter) benutten cultuurhistorie en erfgoed. Middels deze actielijnen wil de LAG het profiel van de regio verduidelijken.
* Minimaal 6 initiatieven waaronder tenminste: Een initiatief gericht op toepassingen in de biobased economie Een initiatief op het gebied van cultuur, recreatie en toerisme. Een initiatief gericht op versterken van de natuur.
LOS-breed
Borgen voortgang van initiatieven na de LEADER periode
Oprichten werkgroep oprichten om hiermee aan de slag te gaan.
Tabel 1: Meetbare doelstellingen uitvoering LOS, LEADER Zuidoost-Friesland 2023-2027
15
4 Activiteitenplan
Figuur 5: Proces van idee naar besluitvorming LEADER initiatief regio Zuidoost-Friesland
Hoofdstuk 3 biedt een overzicht van de thema’s en wat de LAG concreet, per actielijn, wil bereiken. Dit hoofdstuk beschrijft de manier waarop de LAG daar uitvoering aan geeft.
4.1 Uitvoering van projecten Organisatie De LAG stimuleert projecten die door derden worden uitgevoerd. Daar waar de energie zit, wil de LAG deze behouden en aanjagen. Streekwurk Zuidoost-Friesland ondersteunt de LAG daarbij. Zie figuur 5 voor het proces van idee naar besluitvorming. De LAG komt minstens vier keer per jaar bij elkaar voor advisering van projecten. En twee keer per jaar om kracht ‘fan-underen-op’ aan te jagen (zie paragraaf 7.1). De LAG adviseert en besluit over ingediende LEADER-projecten. Ook bewaakt ze de voortgang van
individuele projecten en de voortgang van de LOS. De secretaris vanuit Streekwurk Zuidoost-Friesland ondersteunt de LAG. Deze verzorgt ook de contacten met initiatiefnemers en bereidt de projecten voor de LAG vergadering voor. De LAG-leden nemen zitting in de adviescommissie van het Iepen Mienskipsfûns en het Regiofonds. De verschillende subsidieregelingen zijn op elkaar afgestemd (zie paragraaf 3.3). De LAG toetst of het project voldoende bijdraagt aan de ontwikkelingsstrategie. Zie hoofdstuk 7 voor een gedetailleerdere uitwerking van de procedure.
Steun en subsidie Naar verwachting kunnen er de komende vier jaar, met LEADER-subsidie, ongeveer 50 projecten bediend worden (zie ook paragraaf 3.2, 6.1 en 7.2.2). De omvang
Sub-maatregel
Beschrijving
Begunstigde
Maximale EU en publieke steun in %
1. Voorbereiding Lokale Ontwikkelingsstrategie
Opstellen van de LOS, inclusief overleg LAG. Kosten voor ophalen input middels interviews, enquête en gebiedsbijeenkomsten.
LAG en indirect rechtspersonen in de regio
100%
2. Uitvoering LEADER-projecten
Uitvoering van concrete projecten die aansluiten bij thema’s en doelstellingen LOS
Rechtspersonen
50%
3. Voorbereiding en uitvoering van regionale, interregionale en internationale samenwerking
Voorbereiding en uitvoering van samenwerkingsactiviteiten van de LAG
LAG en rechtspersonen
Samenwerkingsactiviteiten LAG: 100% Samenwerkingsprojecten: 50%
4. Uitvoerende taken LAG: training, administratie, promotie, monitoring, evaluatie
Subsidiabele kosten: operationele kosten, personeelskosten, opleidingskosten, kosten PR, financiële kosten, kosten M&E, dynamiseringskosten
LAG
100%
Tabel 2: Overzicht steunmaatregelen LEADER subsidie 2023-2027
16
van projecten zal verschillen, ook wordt er een hogere bijdrage verwacht voor innovatie en doorontwikkeling. Zie onderstaande tabel voor de maximale steun per sub-maatregel. Cofinanciering wordt, per initiatief, verwacht vanuit private middelen. Om innovatie aan te jagen en te bevorderen, en experimenteerruimte te creëren, steunt de LAG dynamisering in de regio (bijv. haalbaarheidsonderzoeken) voor 100%. Ook is bevoorschotting (tot 50%) om deze reden wenselijk. Paragraaf 7.3.2. geeft een overzicht van de subsidiabele activiteiten.
4.2 Samenwerking De LAG zoekt samenwerking met andere Friese LEADER gebieden, interprovinciaal met Drenthe en Groningen en met andere Europese landen (zie paragraaf 3.3). Niet alleen om van elkaar te leren, maar ook om deskundigheid te bevorderen. Projectmatig stimuleert de LAG samenwerkingen om tot nieuwe inzichten te kunnen komen. Integrale samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en overheid is nodig om experimenteerruimte te creëren en (beperkende) regelgeving waar mogelijk te verruimen. 4.3 Aanjaagactiviteiten en deskundigheidsbevordering in het gebied Zoals beschreven in hoofdstuk 3 wil de LAG een voorname rol spelen in het stimuleren van projecten, kennisuitwisseling en samenwerkingen. Naast de financiële middelen die LEADER projectmatig beschikbaar stelt, wil ze ook initiatieven zonder subsidie verder helpen. Bijvoorbeeld door advisering en het aanbieden van kennis. De volgende aanjaagactiviteiten worden minimaal ingezet om LEADER bekend te maken, projecten uit te voeren, integrale samenwerking te stimuleren en kennis te verbreden: → Maak wat LOS café: → De LAG initieert en stimuleert jaarlijks minimaal twee regionale bijeenkomsten voor de Mienskip waar initiatiefnemers en samenwerkingspartners - al dan niet op thema - worden uitgenodigd om kennis te delen. Dit ontzorgt initiatiefnemers en er ontstaan nieuwe initiatieven en samenwerkingen.
→ Minstens één keer per jaar is er een training deskundigheidsbevordering om initiatiefnemers te faciliteren bij het ontwikkelen, uitvoeren en verantwoorden van initiatieven. Zo zullen o.a. bestaande LEADER projecten (best-practices) hun ervaring delen, zodat nieuwe initiatieven makkelijker kunnen starten19.
→ Met de bus op pad door de regio: → Met de LAG-leden regionale voorbeeldprojecten bezoeken, kennis en inspiratie opdoen en vooral delen. → Streekkantoor als ontwikkelteam: → Ontzorgen initiatiefnemers met advies en handvatten voor het opstellen en indienen van een aanvraag. De subsidie moet zo toegankelijk mogelijk worden. → Streekwurk Zuidoost-Friesland adviseert in de voorbereiding van subsidieaanvragen, initiatiefnemers kunnen hier altijd terecht. → Communicatie: → Actieve communicatie via social media, huis-aan-huis, gemeenten en maatschappelijke organisaties zoals Doarpswurk, Keunstwurk en Sport Fryslân.
4.4 Communicatie De Mienskip, inwoners van Zuidoost-Friesland, moeten adequaat en geregeld worden geïnformeerd over de mogelijkheden die LEADER hen biedt. De LAG wil de toegang tot LEADER daarom zo laagdrempelig mogelijk maken en inwoners hierover zowel on- als offline informeren. Bestaande netwerken, die dicht bij de inwoners staan, worden daarbij betrokken. Denk aan de gebiedsteams, het jongerenwerk, de Friese Milieu Federatie, Doarpswurk, Keunstwurk en Sport Fryslân. Ook persoonlijke benadering, zoals tijdens de reguliere (kennis)bijeenkomsten, helpen hierbij. Benaderd worden onder meer plaatselijk belangen, gebiedscoöperaties, boeren, jongeren, dorpshuizen, vrijwilligers en terrein beherende organisaties. De LAG draagt zorg voor een transparante uitvoering van de strategie door:
→ Verslaglegging van vergaderingen en andere verslagen openbaar te maken. → Openbaar maken jaarverslagen en bijeenkomsten met daarin opgenomen verslaglegging van projecten in uitvoering en monitoring van behaalde resultaten. → Actieve communicatie over de voortgang van de uitvoering van de LOS en bijbehorende werkzaamheden. Communicatie over de voortgang van LEADER zal via o.a. jaarverslagen worden gedeeld (zie paragraaf 7.1).
17
4.5 Administratie De LAG wordt in de uitvoering ondersteund door het Streekwurk Zuidoost-Friesland en het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN). Naar verwachting zal het SNN de complexe financiële administratie voor haar rekening nemen. Streekwurk verzorgt al het beheer van dossiers en het handhaven van het reglement. 4.6 Borgen uitvoering LOS in de regio De LAG stimuleert en verbindt. Naast de organisatie van bijeenkomsten die bijdragen aan uitvoering van de actielijnen, en het bij elkaar brengen van partijen, sluit de LAG aan bij bestaande netwerken en bijeenkomsten. Een en ander kan per actielijn leiden tot bijsturing in projectaanvragen. De ontwikkelingen worden via jaarplannen geborgd.
4.7 Globale meerjarenplanning De uitvoering van de LOS kent globaal onderstaande fasering.
De Belvedère maakt onderdeel uit van Tjaarda’s Bos bij Heerenveen
→ Voorbereiding (2023): O.a. indienen LOS, opstellen communicatie-
18
plan, wervingscampagne nieuwe leden LAG, opzetten uitvoeringsorganisatie (zie ook hoofdstuk 5) → Uitvoering (2024-2027): Monitoring, jaarplanning en verslaglegging, financiële verantwoording, bevorderen samenwerking, organiseren bijeenkomsten, uitvoeren projecten. → Afronden en afrekening (2027): O.a. financiële verantwoording, begeleiden initiatiefnemers bij afronden en/of borgen van processen/projecten, evaluatie monitoring, borgen van de LEADER periode tot een vervolg.
Toekomstmuziek Door LEADER kunnen innovaties van Zuidoost-Friesland verder gebracht worden over grenzen heen. Ook samenwerkingen en sociale verbindingen worden verstevigd. Over 10 jaar is elke inwoner van de regio bekend met het ‘Maak wat LOS café’. De werkwijze is geborgd in de regio en er zijn hierdoor nieuwe samenwerkingen en initiatieven ontstaan. Thijs en Tine hebben het hier samen met de andere enthousiaste LAG leden maar druk mee!
5 Organisatie Dit hoofdstuk beschrijft de taken, bevoegdheden en samenstelling van de LAG.
5.1 Positie, taken en bevoegdheden LAG Om de uitvoering van de activiteiten, zoals beschreven in hoofdstuk 4, te borgen neemt de LAG een aantal taken voor haar rekening. Enerzijds heeft ze een faciliterende rol: verbinden, financieel steunen, proces ondersteunen en deskundigheid inbrengen. Daarnaast fungeert ze als aanjager van o.a. de dynamiseringsacties, de communicatie, het verstevigen van samenwerking en netwerkvorming en het verbreden en verdiepen van kennis via bijeenkomsten. Zoals beschreven in hoofdstuk 2 kenmerkt de regio zich door de aanwezigheid van een initiatiefrijke samenleving met veel initiatieven van onderop en sterke hang naar eigen regie. Waar voldoende energie aanwezig is, faciliteert de LAG. Waar dat niet het geval is, zal ze initiatieven aanjagen. Voor een uitgebreide weergave van de taken en bevoegdheden van de LAG verwijzen we naar paragraaf 7.1.5.
Algemene taken uitvoering LOS Opstellen van een niet-discriminerende en transparante selectieprocedure en van criteria die belangenconflicten vermijden en - bijvoorbeeld via het huishoudelijk reglement – waarborgen dat niet één belangengroep de controle heeft over selectiebeslissingen. → Opstellen, uitvoeren en bewaken van de LOSvoortgang. → Coördineren en eventueel bijsturen van de uitvoeringsstrategie (vastleggen in jaarplannen). → Besluiten over financiële steun projectaanvragen. → Voorbereiden en publiceren van openstellingsbesluiten en subsidieplafonds voor subsidieaanvragen LEADER-projecten. → Beschrijven van de werkwijze voor de verdeling van de financiën over de doelen, de planning van de openstellingen voor subsidieaanvragen, inclusief de monitoring en bijsturing van de inzet en financiën gericht op een tijdige realisatie van de output en resultaten van de LOS;
Faciliteren, initiëren en aanjagen → Faciliteren en actieve rol spelen in bestaande netwerken die annex zijn met de LOS-doelen. → Actief nieuwe samenwerkingen en (kennis) bijeenkomsten stimuleren die gericht zijn op de streekgebonden problematiek → Dynamiseringsacties faciliteren, zoals haalbaarheidsonderzoeken en het stimuleren van (nieuwe) samenwerkingen. → Zorgdragen voor actieve communicatie over de mogelijkheden van LEADER, zo dicht mogelijk bij de burger. → Samen met regionale partners zorgen voor kennisoverdracht naar andere potentiële initiatiefnemers in het gebied. Samenwerken → Inhoudelijke afstemming bewaken tussen de LOS en de samenwerkende overheden Provincie Fryslân, gemeente Weststellingwerf, gemeente Ooststellingwerf, gemeente Opsterland, gemeente Heerenveen en gemeente Smallingerland. → Initiëren en verstevigen van (inter)regionale en internationale samenwerkingen. Borging en monitoring → Het monitoren van de vorderingen m.b.t. het bereiken van de LOS-doelen. → Uitvoering van de strategie (tussentijds) evalueren en evt. bijstellen. Relatie en rolverdeling Het College van Gedeputeerde Staten stelt de LOS vast en stelt daarmee de LAG in. De LAG treedt daarna op als besluitvormend orgaan die de uitvoering en voortgang van de LOS bewaakt.
De LAG keurt de initiatieven goed en zorgt voor de adequate afstemming van de voortgang, met zowel gemeenten als betrokken regionale organisaties. De provincie Fryslân assisteert bij de subsidietechnische uitwerking van de LOS, zoals het opstellen van de subsidieregeling en openstellingsbesluiten. Een (ambtelijke) secretaris van Streekwurk Zuidoost-Friesland ondersteunt de LAG. Het streekkantoor verzorgt ook de penvoering en voert samen met het SNN de financiële administratie.
19
Bevoegdheden en rechtsvorm De EU horizontale verordening wijst een aantal exclusieve taken toe aan de LAG, waaronder de inhoudelijke beoordeling van ingediende aanvragen. Deze hoeven dus niet meer als advies aan GS te worden voorgelegd. Hetzelfde geldt ook voor de openstellingen en het bepalen van de hoogte van subsidieplafonds. 5.2 Profiel en samenstelling LAG In Zuidoost-Friesland nam de huidige adviescommissie voor de regio het initiatief tot het opstellen van deze lokale ontwikkelingsstrategie. Dit vanuit de overtuiging dat de doelstellingen van het LEADER-programma, en de LEADER-aanpak, gericht bijdragen aan zowel de transities in het landelijk gebied als de leefbaarheid in de regio. De adviescommissie is daarmee de Local Action Group voor Zuidoost-Friesland. Ze bestaat uit zeer betrokken inwoners uit de regio, met ieder een omvangrijk netwerk. De leden wonen verspreid over de regio. Ze bezitten gedegen kennis van het gebied en zijn ervaren
Naam
met het werken in het gebied. Doordat zij ook al enkele jaren als adviescommissie IMF en Regiofonds leefbaarheidsinitiatieven in de regio beoordelen, en optreden als streekambassadeurs, weten ze bij uitstek wat er in de regio speelt en nodig is. De LAG sluit qua inrichting zo breed en goed mogelijk aan bij de LOS thema’s en actielijnen. Bij het werven van de zittende leden is rekening gehouden met ervaring op het gebied van nieuwe samenwerkingsvormen en ‘verdienmodellen’ en het op gang brengen van (innovatie) denkkracht. Daarmee is geborgd dat kennis en expertise aansluiten bij de thema’s van de LOS. In de werving is ook rekening gehouden met een juiste balans wat betreft de spreiding over het gebied, verhouding man/vrouw en leeftijdsopbouw. De leden zijn via een openbare sollicitatieprocedure geworven. Bij tussentijds vertrek van een lid zal er extra aandacht zijn voor het werven binnen kwetsbare groepen. Onderstaand de samenstelling van de LAG, inclusief een korte omschrijving.
Thema
Netwerk en ervaring
Mevr. H. Westra
Sociaal domein, sociale cohesie, cultuur
Stichting Leergeld Heerenveen en Weststellingwerf. Musea.
Dhr. T. Oud
Kunst & cultuur, muziek
Bestuursvoorzitter kunstencentrum Kunst & COO (Oosterwolde). Méér Muziek in de Klas – Lokaal Fryslân (Keunstwurk). Bestuurslid Stichting Beheer Multifunctioneel Vastgoed Oosterwolde (De Kampus). Lid provinciale stuurgroep Cultuureducatie met Kwaliteit. Voorzitter Plaatselijk Belang Langezwaag
Dhr. H. Oostland
Sociale cohesie, wonen
IVN. Huurderplatform. Huurcommissie.
Mevr. T. Bijstra
Agrarische sector, cultuur
Belangenbehartiging en bestuurder ROMproject Zuid Oost Fryslân. Gebiedsproject N381. Rabobank. Provinciaal Bestuur. MFG ‘de Kompenije’.
Dhr. L. Westendorp
Natuur en landschap
It Fryske Gea. Vogelwacht.
Mevr. A. Stelma
Sociale cohesie, plattelandsontwikkeling
Recreatie en toerisme. Overheid. Wijkmanagement
Dhr. J. van Dijk
Waterkwaliteit, waterkwantiteit, duurzame energie, inclusiviteit
Wetterskip Fryslân. Leerwerkbedrijf Grienskip B.V.
Dhr. A. Postma
Leefbaarheid, RO, Wonen, erfgoed
Wethouder gemeente Opsterland, bestuurder
Gedeputeerde D. Hoogland (technisch voorzitter)
Tabel 3: Overzicht samenstelling Local Action Group
20
De LAG-leden zitten op persoonlijke titel in de actie groep en kunnen zonder last of ruggespraak, op basis van een eigen oordeel, besluiten nemen. De zittings termijn is eerst tweeënhalf jaar, tot eind 2025. In de tweede helft van 2025, tijdens de tussentijdse beoordeling, worden het functioneren en de samenstelling van de LAG geëvalueerd. De volgende zittingstermijn loopt tot het einde van dit LEADER-programma. De LAG leden kunnen in principe beide zittingstermijnen in functie blijven. Als uit deze tussentijdse beoordeling blijkt dat de LAG – en/of de LOS - bijgesteld moet worden, dan kan dat. De LAG besluit zelf over de aanbevelingen die uit de beoordeling naar voren komen.
5.3 Organisatie van de uitvoering Streekwurk Zuidoost-Friesland, gehuisvest in Gorredijk, zal de uitvoering van de LOS ondersteunen. Deze ondersteuning betreft onder meer financieel beheer, communicatie, administratieve ondersteuning en werkzaamheden rond de uitvoering van de LOS en de monitoring van de uitvoering van projecten. In hoofdstuk 7 (reglement) zijn de overige taken verder uitgewerkt, waaronder het beheer van het werkbudget, de betalingen van steunaanvragen, het besluitvormingsproces en evaluatie.
21
6 Financiering 6.1 Begroting Onderstaande tabel geeft per thema een indicatie van de kosten. De kosten zijn weergegeven per sub-maatregel. Sub-maatregel 2 en 3, de uitvoering van LEADER projecten en samenwerkingsactiviteiten en bijeenkomsten, bestrijkt 75% van het budget. Sub-maatregel 2 is onderverdeeld per thema. Voor thema’s 2 en 3 is 20% gereserveerd omdat dit soort projecten mogelijk ook bediend kunnen worden via het IMF en Regiofonds. Voor thema 1 is 60% gereserveerd omdat daar, gezien de problematiek in de regio, de meeste behoefte aan projecten is. Het gaat binnen dit thema om initiatieven op het terrein van processen, innovatie en experimenteer-
ruimte. Dit type initiatieven heeft minder mogelijkheden binnen bestaande subsidies. Sub-maatregel 3 bestaat uit kosten voor beoogde samenwerkingsactiviteiten, zie ook paragraaf 3.3. Sub-maatregel 4 bestaat uit beheerskosten voor de organisatorische uitvoering van LEADER. Specifiek zijn hier ook kosten voor dynamisering in de regio opgenomen. Het gaat hier om financiering voor bijvoorbeeld haalbaarheidsonderzoeken. Dynamiseringsacties vragen een vlot proces, en zijn bedoeld om processen en projecten in de regio los te maken. Zij zijn genoemd onder sub-maatregel 4 zodat een aantal haalbaarheidsonderzoeken vlot, met 100% steun, kan starten.
Kostenindicatie per thema en actielijn Sub-maatregel 1
Proces- en projectkosten €0
Sub-maatregel 2 Thema 1 – Nieuwe energie voor de landbouwsector
€ 3.480.000
Actielijn 1: Experimenteerruimte en innovatie Actielijn 2: Landschap inclusief boeren Actielijn 3: Kennisuitwisseling
Thema 2 – Nieuwe energie voor elkaar
€ 1.160.000
Actielijn 4: Op peil houden van het voorzieningenniveau en bereikbaarheid tot voorzieningen Actielijn 5: Zorgen voor elkaar Actielijn 6: Passende woonvormen
Thema 3 – Nieuwe energie voor het landschap
€ 1.160.000
Actielijn 7: Biobased economie Actielijn 8: Behoud landschappelijke diversiteit Actielijn 9: Cultuurhistorie en erfgoed Sub-maatregel 3 Samenwerking en bijeenkomsten
€ 200.000
Regionale samenwerking
€ 50.000
Internationale samenwerking
€ 150.000
Sub-maatregel 4 Activiteiten LAG
€ 700.000
Uitvoeringskosten personeel Streekwurk (secretaris)
€400.000
Overige kosten (vergadering LAG, communicatie acties, etc)
€200.000
Dynamiseringskosten (zoals bijvoorbeeld haalbaarheidsonderzoeken)
€ 100.000
Totaal Tabel 4: Kostenindicatie opstellen en uitvoeren LEADER Zuidoost-Friesland 2023-2027
22
€ 6.700.000
6.2 Dekkingsplan
Submaatregel
Provincie
Gemeenten20
Europa
Privaat
Totaal
1. Voorbereiding Lokale Ontwikkelingsstrategie
€0
€0
€0
€0
€0
2. Uitvoering LEADER-projecten
€ 1.160.000
€ 290.000
€ 1.450.000
€ 2.900.000
€ 5.800.000
3. Voorbereiding en uitvoering van regionale, interregionale en internationale samenwerking
€ 80.000
€ 20.000
€ 100.000
€0
€ 200.000
4. Uitvoerende taken LAG: zoals training, administratie, promotie, monitoring, evaluatie
€ 280.000
€ 70.000
€ 350.000
€0
€ 700.000
Totaal
€ 1.520.000
€ 380.000
€ 1.900.000
€ 2.900.000
€ 6.700.000
Tabel 5: Overzicht dekking opstellen en uitvoeren LEADER Zuidoost-Friesland 2023-2027
Submaatregel 1, de voorbereidingskosten voor het opstellen van de LOS, worden gedragen door de provincie. Het gaat om de onkostenvergoeding voor inzet van de LAG leden, communicatiekosten, schrijven van de LOS en de organisatie van bijeenkomsten.
Submaatregel 3, dekking kosten samenwerkingsactiviteiten. Budget is gereserveerd voor de samenwerkingsactiviteiten van de LAG, zie ook paragraaf 3.3. De kosten worden gedekt door de overheidsbijdrage van LEADER.
Submaatregel 2, de uitvoering van LEADER processen en projecten. Hier bedraagt de hoogte van de steun, zoals beschreven in 7.2, 50%. De private bijdrage bedraagt daarom ook 50%.
Submaatregel 4, dekking beheerskosten, promotie, voorlichting en dynamisering in de regio. De beheerskosten bedragen in totaal 18% van de totale overheidsbijdrage.
23
7 Reglement Tijdens het afronden van deze LOS is nog niet volledig afgestemd hoe de formele procedure er in detail uit gaat zien. Dit wordt de komende maanden, voor aanvang van de nieuwe LEADER-periode, worden uitgewerkt en vastgesteld. Onderstaande procedure uit de vorige LEADER-periode wordt als basis genomen en is zoveel mogelijk geactualiseerd naar de kennis van nu. Waar mogelijk worden delen van het reglement nog aangepast of zijn onderwerp van nadere invulling. In de onderstaande tekst worden deze passages gemarkeerd met *. In tegenstelling tot vorige LEADER-periodes wordt de LAG een meer zelfstandig instituut en kan ze bijvoorbeeld niet meer als adviescommissie door GS worden ingesteld. De subsidie technische zaken en de wijze van toekenning door GS moeten nog verder worden ingevuld.
7.1 LAG werkwijze 7.1.1 Transparantie De LAG voert haar taken transparant uit. Over de inhoud van de LOS en de daarop gebaseerde jaarverslagen wordt, evenals over de selectie, advisering en de besluitvorming over financiële steunvragen, ‘open’ gecommuniceerd naar de regio. Het op te stellen communicatieplan zal zoveel mogelijk aansluiten op de communicatie-uitingen van de gemeenten, provincie en bestaande netwerken. Daarbij wordt ruim aandacht besteed aan de inzet van websites, voorlichtingsavonden, persberichten, nieuwsbrieven en natuurlijk de loketfunctie van Streekwurk. 7.1.2 De LAG bepaalt zelf de agenda De LAG vergadert tenminste zesmaal per jaar. Tweemaal vooral gericht op de advisering over projecten, voorafgegaan door twee pitches van potentiële aanvragers, gekoppeld aan de tender. Maar ook tenminste tweemaal vanuit haar rol om de ‘fan ûnderen-op' kracht, daar waar nodig, aan te jagen. De LAG krijgt zelf zoveel mogelijk regie over de inhoud van de agenda. De eerste opzet van de agenda wordt voorbereid in een overleg tussen de voorzitter van de LAG en de LEADER-secretaris. Daarnaast krijgen de LAG leden de gelegenheid agendapunten aan te dragen.
24
Eventueel kan na verzending van de vergaderdocumenten nog een agendapunt toegevoegd worden, in goed overleg met de voorzitter en secretaris.
7.1.3 Jaarverslag Elk jaar wordt een financieel en inhoudelijk jaarverslag opgesteld. In dat verslag is er aandacht voor de verrichte werkzaamheden van de LAG in het voorbije jaar en wordt een doorkijk gegeven naar de LAG-werkzaamheden het komende jaar. Het jaarverslag is ook het moment voor een beschouwing over de doelen en de voorgenomen actielijnen van de LOS. Mochten de doelen van de LOS in het betreffende jaar onvoldoende zijn gehaald, of mocht de praktijk weerbarstiger zijn dan eerder gedacht, dan kan de LAG in haar jaarverslag een tussentijdse bijsturing van haar inzet voorstellen en operationaliseren. De verslagen kunnen ter kennisname worden voorgelegd aan de diverse participerende partijen (betrokken overheden, stichtingen, private partijen, belangenorganisaties). Grote wijzigingen, zoals herverdeling van de financiële middelen over de diverse acties, worden na besluitvorming in de LAG vastgesteld door het college van Gedeputeerde Staten*. 7.1.4 Besluitvorming en belangenverstrengeling Besluitvorming vindt plaats binnen de LAG-vergadering waarbij vanzelfsprekend alleen de (aanwezige) LAG-leden stemrecht hebben. Indien een vergadering niet leidt tot een eensluidende meningsvorming, dan kan er een stemming plaatsvinden. In dat geval neemt de LAG een besluit op grond van meerderheid van stemmen. Bij staking van de stemmen beslist de voorzitter.
In geval een LAG-lid rechtstreekse belangen heeft bij de besluitvorming over een steunaanvraag dan dient het betreffende LAG-lid zich te onthouden van de besluitvorming (meningsvorming en stemming).
7.1.5 Ambtelijke ondersteuning LAG De LAG wordt ambtelijk ondersteund door de afdeling Streekwurk van de provincie Fryslân. Het projectbureau Streekwurk Zuidoost-Friesland speelt een belangrijke rol bij de dagelijkse voortgang van de door de LAG geïnitieerde werkzaamheden. Te denken valt aan de volgende zaken:
Algemene werkzaamheden:
→ Assisteren bij het opstellen en zo nodig actualiseren van de strategie; → Initiëren en/of identificeren van projecten; → Verbinden van projecten en initiatiefnemers; → Leggen van contacten met samenwerkingspartners; → Begeleiden van initiatiefnemers van projectidee naar project aanvraag; → Administratie en het financieel beheer. Ondersteunende werkzaamheden voor de LAG:
→ Contactadres van de LAG; → Adviseren bij openstellingen en bepaling hoogte plafond*; → In behandeling nemen/registreren steunaanvragen; → Verzenden van de vergaderstukken naar de LAG-leden; → Verslagleggen van LAG vergaderingen en verslagen openbaar maken; → Doorgeleiden van de steunaanvragen naar het betaalorgaan en de provincie; → Opstellen van jaarrapportages waarin de LAG aangeeft welke nieuwe aandachtsvelden gestimuleerd dienen te worden. Monitoring:
→ Volgen van projecten in uitvoering; → Monitoren van de resultaten (output en outcome); → Monitoren van de gewenste LOS-doelen. Communicatie:
→ Communicatie (voorlichting, resultaten delen); → Netwerkvorming.
7.2 Openstelling en plafond 7.2.1 Openstelling Het openstellen en vaststellen van het subsidieplafond vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de LAG. Over de procedurele uitvoering hiervan zal de LAG in overleg treden met GS*. Gedurende een groot deel van het jaar is de LEADER-regeling opengesteld voor subsidieaanvragen. Omdat de LAG tweemaal per jaar voor de beoordeling*
van ingediende subsidieaanvragen bijeenkomt, is het indienen van aanvragen gebonden aan twee specifieke indieningsperiodes. Per jaar is een subsidieplafond vastgesteld in de begroting. Door jaarlijks een budget beschikbaar te stellen, is de kans groot dat er overtekening van de beschikbare middelen plaats zal vinden en dat alleen de beste projecten voor steun in aanmerking kunnen komen. Bij openstelling van het hele budget is de kans groot dat projecten van mindere kwaliteit steun krijgen, maar dat ook het budget al vroegtijdig in de uitvoeringsperiode uitgeput kan raken. Om de initiatiefnemers gedurende de gehele periode de kans te bieden financiële steun te vragen voor een projectinitiatief, is er voor een systeem gekozen van twee indieningsperiodes per jaar. Om redenen van efficiëntie wordt zoveel als mogelijk aangesloten op de tendersystematiek voor uitvoering van het provinciale Iepen Mienskipsfûns.
7.2.2 Hoogte steun De EU hanteert voor de inzet van LEADER-subsidies een aantal basisspelregels. In deze LOS wordt bij een subsidieverzoek voor projecten (actie 2) verwacht dat 50% van de te maken kosten ingebracht wordt door de (private) initiatiefnemer. Om de niet draagkrachtige initiatiefnemers tegemoet te komen, kan die inbreng zowel bestaan uit euro’s als uit gekapitaliseerde vrijwilligersinzet of bijdragen van externe fondsen. De gemaakte kosten van vrijwilligers of eigen arbeid worden gezien als eigen bijdrage. Voor steun aan projecten geldt bovendien een maximale EU-bijdrage van 25% en steun van nationale overheden eveneens 25%. Voor de steun aan activiteit 3 (samenwerkingsactiviteiten) geldt een gezamenlijk bijdrage van de EU en regionale overheden van 100% en voor samenwerkingsprojecten 50%. Voor de steunbijdrage aan activiteit 4 (samenwerkingskosten en lopende kosten) geldt een gezamenlijke bijdrage van de EU en regionale overheden van 100%. Voor grotere steunverzoeken (bij een totale projectbegroting met minimale subsidiabele kosten € 87.500,-- en maximale subsidiabele kosten € 300.000) wordt als voorwaarde gehanteerd dat daarvoor alleen LEADER-projecten in aanmerking komen. Daarbij moet worden voldaan aan de uitgangspunten van de LOS (zie paragraaf 7.2.4.). Voor kleinere steunvragen kan men een beroep doen op het provinciale Iepen Mienskipsfûns (IMF).
De werkwijze van het IMF en onze LEADER-werkwijze sluiten naadloos op elkaar aan.
25
LEADER-projecten De LAG hanteert aanvullend op de EU-criteria de volgende uitgangspunten: a. De minimale bijdrage voor projectsteun bedraagt € 43.750,- (= totale EU en overheidscofinanciering). Met de door de EU voorgeschreven steunpercentages dient het project dan minimaal het eerder genoemde bedrag van € 87.500,-- aan subsidiabele kosten te bevatten (private inbreng minimaal 50% in dit geval € 43.750,--, gestreefd wordt naar een hoger privaat investeringspercentage). NB: De LAG probeert met deze minimale steungrens grote versnippering van de beschikbare middelen te voorkomen en evenwicht te houden in de omvang van de steun en de administratieve last. b. De maximale bijdrage voor projectsteun bedraagt € 150.000 (= totale EU en overheidscofinanciering). Met de door EU voorgeschreven steunpercentages dient het project minimaal € 300.000,-- subsidiabele kosten te bevatten (private inbreng minimaal 50% is in dit geval € 150.000,--, gestreefd wordt naar een hoger privaat investeringspercentage). NB: De LAG stelt een maximaal steunbedrag in om met het relatief geringe totale budget zoveel mogelijk initiatiefnemers van steun te kunnen voorzien.
de LOS. Ten tijde van het opstellen van deze LOS is het nog niet volledig duidelijk hoe de procedure tussen de ‘spelers’ er in detail uit gaat zien. Dit zal voor de formele start van de periode zijn uitgewerkt en vastgesteld. Onderstaande procedure van de vorige LEADER-periode wordt daarvoor als basis genomen en is geactualiseerd met de kennis nu. Samengevat volgt de steunaanvraag de volgende procedure: a. b. c.
d.
e.
f. g.
Kleine projecten via het Iepen Mienskipsfûns: procedure zo eenvoudig mogelijk h. De LAG hecht grote waarde aan haar faciliterende rol in de bottom-up processen en projecten. De LAG wil op maat bottom-up netwerken en nieuwe proces-projecten ondersteunen. Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is om die steun voor de diverse partijen zo transparant, eenvoudig en effectief mogelijk te organiseren. Vooral voor de processen en projecten met een relatief geringe steunvraag. Voor projecten met een steunvraag tot € 43.750,-- is de IMF-regeling van toepassing, met een relatief eenvoudige procedure.
7.3 Selectiecriteria en selectieprocedure steunaanvragen 7.3.1 Procedure steunaanvragen Initiatiefnemers, LAG, Streekwurk Provincie Fryslân en SNN zijn de belangrijkste ‘spelers’ bij de uitvoering van
26
i. j.
k. l.
Openstelling regeling door provincie Fryslân; Vooroverleg; Desgewenst kan op verzoek van een initiatiefnemer bij een voorgenomen (financiële) steunaanvraag, afdeling Streekwurk Zuidoost-Friesland (provincie) en ook SNN-ondersteuning en advies gevraagd worden; Ambtelijke, inhoudelijke, pre-toets op o.a. volledigheid, eventueel nog overleg plegen met de initiatiefnemer over aanvullingen (actie Streekwurk en eventueel SNN); Indienen aanvraag bij SNN die namens de provincie Fryslân* de aanvragen in behandeling neemt (actie initiatiefnemer); Technische toets door SNN op ontvankelijkheid; Beleggen vergadering LAG (actie afdeling Streekwurk), » Ingediende (financiële) steunaanvragen voorleggen aan LAG, » Verslaglegging inhoudelijke besluitvorming LAG (actie Streekwurk); Inhoudelijke beoordeling van LAG voorleggen aan GS (actie: afdeling Streekwurk);* Besluitvorming door GS (actie: GS Fryslân);* Projecten/subsidieaanvragen, advisering LAG en besluiten GS* in ieder geval voor wat betreft de wettelijke verantwoordelijkheid voorleggen aan SNN die namens GS gemandateerd is de subsidiebeschikkingen af te geven. Namens GS, opstellen en versturen beschikking naar de initiatiefnemers (SNN); Eventueel bezwarenprocedure.
7.3.2 Selectiecriteria Alle steunvragen dienen te voldoen aan de vereisten van de verordening (EU) VO – 2021/1060 art. 33 lid 3 sub d en de prioriteiten voor LEADER zoals deze zijn gedefinieerd in deze LOS. Steunaanvragen (vanuit de LEADER activiteiten 2, 3
en 4) voor proceskosten of uitvoeringsprojecten passend in de actielijnen van deze LOS, worden door de LAG geselecteerd en beoordeeld. In elk geval de volgende selectiecriteria worden zwaar meegewogen: a. b.
c.
d.
het initiatief draagt voldoende bij aan de doelen en actielijnen van de LOS; het initiatief heeft: i. een aantoonbaar draagvlak, hoog ‘bot tom-up gehalte’; ii. een innovatief en vernieuwend karakter; iii. een samenwerkend karakter en is gericht op het versterken en/of ontwik kelen van bestaand of nieuw netwerk; iv. een gebiedsgerichte aanpak; het initiatief heeft aantoonbaar (economisch/ maatschappelijk) perspectief, zodat na het beëindigen van de financiële steun, het initiatief ‘op eigen benen kan staan’ (er wordt grote waarde gehecht aan een gedegen onderbouwing van het onderliggende ‘verdienmodel’); het initiatief is voldoende efficiënt/doelmatig.
Ook de volgende criteria spelen een rol bij de selectie en beoordeling: e.
f. g. h. i.
j.
k.
de bereidwilligheid van de initiatiefnemers om hun kennis te delen met andere partijen in het gebied (overdraagbaarheid); de mate waarin het initiatief toepasbaar is in verschillende sectoren; de mate waarin het initiatief een voorbeeldfunctie heeft voor andere gebieden of groepen; de mate waarin het initiatief qua werkwijze overdraagbaar is; de mate waarin de effecten van het initiatief voor de regio in verhouding staan tot de aangevraagde bijdrage; de mate waarin het initiatief bijdraagt aan een zuiniger grondstoffen-gebruik en emissievermindering van milieubelastende stoffen; de omvang van de effecten van het initiatief (lokaal of regionaal).
Weging selectiecriteria Op grond van de in de vorige LEADER-periode opgedane ervaring staan criteria a t/m k nog steeds centraal. In de loop van de periode is het nog mogelijk om wijzigingen aan te brengen in de criteria, op basis van nieuw opgedane ervaring(en).
Subsidiabele kosten De volgende kosten achten we subsidiabel (bij verschillen is de lijst zoals gepubliceerd in de regeling leidend): → Voorbereidingskosten; bepaalde met naam genoemde voorbereidingskosten kunnen subsidiabel worden gesteld tot een jaar voor indiening van de aanvraag. Zie ook niet-subsidiabel. De voorbereidingskosten kunnen uitsluitend bestaan uit: a. kosten van architecten, ingenieurs en adviseurs; b. kosten van adviezen over duurzaamheid op milieu- en economisch gebied; c. kosten van haalbaarheidsstudies; d. personeelskosten of inbreng eigen arbeid, voor zover deze kosten betrekking hebben op werkzaamheden zoals bedoeld onder de leden a, b en c van dit artikel.
→ Proceskosten van een initiatief; → Kosten in verband met kennisontwikkeling, proceskosten, samenwerkingsactiviteiten binnen het eigen LEADER-gebied, samenwerkingsactiviteiten met andere LEADER-gebieden; → Kosten die gemaakt worden voor uitvoering van projecten passend binnen de criteria van de LOS en van projecten voortkomend uit samenwerkingsactiviteiten binnen of buiten het LEADER-gebied; → Kosten van de opzet van juridische entiteiten (bijvoorbeeld notariskosten bij de oprichting van een coöperatie); → Kosten van verwerving van octrooien, licenties, auteursrechten en merken; → Kosten van de koop, bouw, verbetering, verwerving of leasing van onroerende goederen; → Kosten van de koop of huurkoop van nieuwe machines en installaties, tot maximaal de marktwaarde van de activa. Niet subsidiabel zijn: → Vervangingsinvesteringen; → (Reguliere) onderhoudskosten; → Kosten die voortvloeien uit reguliere wettelijke taken of eisen; → Kosten voor dezelfde activiteit als waarvoor op grond van deze LOS al cofinancierende middelen zijn toegekend; → Gemaakte kosten voor de datum van steunaanvraag. Zie bij subsidiabele kosten. Aanvrager kan pas verplichtingen aangaan nadat
27
de aanvraag tot subsidie is ingediend en een ontvangstbevestiging is ontvangen. Kosten zijn subsidiabel indien zij gemaakt zijn, nadat de aanvraag om subsidie is ingediend. Uitzondering zijn de voorbereidingskosten. → Projecten die de LAG, gezien de eerder gestelde selectiecriteria, in elk geval niet financieel ondersteunt zijn: → Activiteiten die geheel of deels bestaan uit het organiseren van (dorps- of buurt) feesten of daarmee gelijk te stellen activiteit; → Activiteiten die geheel of deels bestaan uit het schrijven of uitgeven van een boek; → Activiteiten die geheel of deels bestaan uit het ontwerpen, vervaardigen of plaatsen van een standbeeld of gedenkplaat; → Activiteiten die geheel of deels bestaan uit het opstellen van een dorps-, stads- of wijkvisie (wordt gezien als een reguliere taak). → Bevoorschotting. Bij de verlening van de subsidie kan 50% van het verleende subsidiebedrag worden uitgekeerd als voorschot. Subsidie-instrumentarium ● Uitgangspunt bij de uitvoering is dat waar mogelijk en wenselijk gekozen wordt voor het voor de aanvrager meest vereenvoudigd uitvoerend instrumentarium in het subsidieproces. Dit betekent toepassing van het RUS/USK kader (met name RUS 2) en de mogelijkheid van gebruikmaking van de Vereenvoudigde Kosten Opties (VKO).
7.4 Monitoring 7.4. Op meerdere niveaus monitoren In de steunaanvraag dienen de initiatiefnemers het doel en de te behalen projectresultaten aan te geven. Die informatie is noodzakelijk om de aanvraag te kunnen toetsen aan de in het verlengde van de LOS opgestelde selectiecriteria. Met de aanvraag en projectbeschrijving als basis wordt nog meer dan voorheen in de beschikking aangegeven welke resultaten behaald dienen te worden. De LAG heeft een grote rol in de monitoring van de projecten. 7.4.2 Rol van betaalorgaan SNN Als een project op basis van besluitvorming van de LAG is goedgekeurd door het college van GS* en er vervolgens namens GS positief over is beschikt, wordt zowel inhoudelijk als financieel verslag gedaan van de voortgang van het project.
28
Bij elk project worden vooraf meetbare doelen en effecten benoemd, die bij de afronding van een project worden gecontroleerd. Bij afrekening van ieder project voert SNN een wettelijke administratieve toets uit. Bovendien worden steekproefsgewijs de resultaten van een aantal projecten ‘in het veld’ gecontroleerd.
7.4.3 Rol van de LAG Bij de controle van de voortgang en oplevering van projecten krijgt de LAG de komende periode een actievere rol dan in de voorgaande periode. De LAG monitort de vorderingen met het bereiken van de doelstellingen van de LOS. Die actievere rol is niet alleen bedoeld om initiatiefnemers beter te controleren, maar ook om de uitwisseling van ervaringen tussen vergelijkbare initiatieven te stimuleren. Meer van elkaar leren en projecten beter met elkaar combineren maakt het effect van de LEADER-inspanningen aanmerkelijk sterker. Op verzoek van de LAG zal de provincie Fryslân (afdeling Streekwurk) de projectvoortgang en projectresultaten actief volgen en monitoren. Doel hiervan is om de ervaringen tijdens de uitvoering van het project alsook de projectresultaten beter ten dienste te stellen aan andere initiatiefnemers en ook om beter op de LOS-doelen te sturen. Tenminste eenmaal per jaar wordt de voortgang van de processen en projecten in relatie tot de LOS-doelen in de LAG geagendeerd. Op basis hiervan kan de LAG besluiten de selectiecriteria voor steunaanvragen, of de prioriteiten binnen de doelen van de LOS, aan te passen. Die aanpassingen worden opgenomen in het jaarverslag/jaarplan en (bij openstellingen) openbaar gemaakt. In de LOS gaan we ook monitoren op de indicatoren die vanuit de landelijke regie-organisatie nog worden aangereikt.
7.5 Effectmeting en evaluatie 7.5.1 Output concreet maken De verwachte output - de projectresultaten - van een project worden vastgelegd in de beschikking en bijgehouden door het SNN. De outcome (het effect van de resultaten) is echter lastiger te monitoren. Zeker op het thema leefbaarheid. In eerdere LEADER-periodes zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar het effect van de diverse leefbaarheidsprogramma’s, waaronder ook LEADER. Omdat zoveel factoren bepalend zijn voor het verbeteren van de leefbaarheid, is het zeker op regionaal niveau praktisch onhaalbaar om juist het effect van
één onderdeel (LEADER) te meten binnen de relatief korte LEADER-periode. Voor zover als mogelijk wordt in verslaglegging en evaluatie het effect van resultaten wel kwalitatief beschreven.
7.5.2 Eventueel bijstellen In het jaarverslag/jaarplan worden de output, de projectresultaten, en zover mogelijk ook de outcome (effecten) gespiegeld aan de in de LOS gestelde doelen en actielijnen. Mocht de output en outcome onvoldoende bijdragen aan de LOS-doelen dan kan de LAG de selectie en beoordeling van projecten aanpassen of de LOS op onderdelen aanscherpen.
29
Bijlage 1a: SWOT-analyse
Sterk
Zwak
S1
Sociale cohesie
Z1
Demografische ontwikkeling: dubbele vergrijzing
S2
Sterke eigen regie - initiatieven van onderop
Z2
Eenzaamheid
S3
Kwaliteit van wonen
Z3
Voorzieningen in kleine dorpen dalen
S4
Strategische ligging en goede bereikbaarheid (A7, A32, spoor)
Z4
OV-bereikbaarheid in kleine dorpen daalt
S5
Rijke cultuurhistorie
Z5
Vrijwilligerswerk daalt
S6
Kwaliteit en diversiteit van het landschap
Z6
Regio heeft geen duidelijk profiel
S7
Zorgvoorzieningen goed bereikbaar bovenregionaal
Z7
Stand natuurgebieden, waterkwaliteit en biodiversiteit
S8
Combinatie stedelijke centra, regionale centra en platteland
Z8
Armoede
S9
Hoge werkgelegenheid breed gezien
Z9
Agrarische sector onder druk
S10
Sterk gevoel van veiligheid
Z10
Vertrouwen in de overheid
Kansen
Bedreigingen
K1
Lokale zorginitiatieven
B1
Transitie landelijk gebied
K2
Kennis en innovatie landbouwsector
B2
Veiligheid - ondermijning
K3
Herbestemming van vrijkomen agrarische gebouwen en gronden
B3
Kwaliteit openbare ruimte en landschap
K4
Ontwikkeling recreatie en toerisme
B4
Arbeidsmarkt
K5
Bio-based economie en duurzame energie
B5
Polarisatie
K6
Ontmoeting stimuleren
B6
Toenemende zorgvraag
K7
Afstemming initiatieven in het algemeen, agrarische sector in het bijzonder
B7
Energiearmoede
B8
Vervoersarmoede
B9
Vitaliteit en aantrekkelijkheid van kleine dorpen
30
Zwak
S1, S2, S3, B9 - Thema 2
Verhogen vitaliteit en aantrekkelijkheid van kleine dorpen door sociale cohesie, eigen regie, strategische ligging en kwalitief goed wonen
Z1, B6 Thema 2
Door de dubbele vergrijzing ontstaat er een toenemende zorgvraag
S2, S6, B1 Thema 1
Transitie landelijk gebied versnellen door kansen te bieden voor de eigen regie van onderop en sterk agrarisch cultuurlandschap
Z3, Z4, B9 Thema 2
Doordat voorzieningen en bereikbaarheid OV daalt staat de vitaliteit en aantrekkelijkheid van dorpen onder druk
S6, B1 Thema 1
Bewaken kwaliteit openbare ruimte en agrarisch cultuurlandschap in de transitie landelijk gebied. Natuur en landbouw aan elkaar verbinden waar het kan.
Z8, B7 Thema 2
Lage inkomen in combinatie met eigen (verouderd) woningbezit vergroot risico op energiearmoede
S9, B4 Thema 2
De hoge werkgelegenheid biedt ruimte aan baangebrek praktisch geschoolde studenten die baangarantie verliezen door robotisering
Z5, B9 Thema 2
Door een minder aantrekkelijk en vitaal dorp daalt het vrijwilligerswerk
S1, S2, B5, K6 - Thema 2
Tegengaan van polarisatie door vergroten sociale cohesie en stimuleren ontmoetingen
Z3, Z6, Z9, B3 Thema 2
Kwaliteit openbare ruimte en landschap daalt door leegstand (gebouwen, winkelpanden, stallen, etc.) en een onduidelijk profiel
K1, S1, S2 Thema 2
Stimuleren lokale zorginitiatieven door de sterke sociale cohesie en eigen regie
Z9, K6, K7 Thema 1
Meer afstemming en versteviging netwerken verlicht druk agrarische sector door het samen op te pakken, van elkaar te leren, innovaties te delen, maatwerk aan te bieden
S2, K2, K6 Thema 1
Het vergroten van de kennis, innovatie en experimenteerruimte door sterke eigen regie en stimuleren ontmoetingen
Z1, K1, K6 Thema 2
Opvangen van de vergrijzing door het stimuleren van lokale zorginitiatieven
S2, K2, K7 Thema 1
Mogelijk maken en stimuleren afstemming door een sterke eigen regie aan te spreken en focus aan te brengen
Z2, Z5, K6 Thema 2
Tegengaan van eenzaamheid en de daling in vrijwilligers door het stimuleren van sociale ontmoetingen
S4, K4 Integraal thema
Vergroten ontwikkeling en mogelijkheiden voor recreatie en toerisme door strategische ligging en stevig routenetwerk
Z9, Z10, K2 Thema 1
Meer experimenteerruimte vergroot het vertrouwen in de overheid en verlicht druk agrarische sector
S5, K3, K4 Thema 3
Vergroten ontwikkeling en mogelijkheden voor recreatie en toerisme door rijke cultuur historie en herbestemming leegstaande stallen, panden
Z9, K2, K5 Thema 1
Meer nieuwe verdienmodellen vergroot de bijdrage in energietransitie door de agrarische sector
S3, K5 Thema 2
Op peil houden van de woonkwaliteit door toepassing van (nieuwe) mogelijkheden in bio-based economie en duurzame energie
Z3, Z9, K4 Thema 1
Ontwikkelingen in recreatie en toerisme bieden kansen voor de agrarische sector als nieuw verdienmodel en draagt bij aan voorzieningen in kleine dorpen
Z6, K5 Thema 3
Ontwikkelingen in biobased economie en energietransitie kunnen bijdragen aan een duidelijk profiel voor de regio. (vlechtmuseum, kennis lisdoddeteelt)
Kansen
Sterk
Bedreiging
Bijlage 1b: TOWS-analyse
31
Bijlage 2: Overzicht betrokken organisaties
→ → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → → →
32
It Fryske Gea Stellingwerf College Stichting Caleidoscoop Stichting Alde Fryske Tsjerken Aeres- en Life Sciences MBO Gemeente Ooststellingwerf Gemeente Weststellingwerf Gemeente Heerenveen Gemeente Smallingerland Gemeente Opsterland Projectteam RunomAldDjip Vereniging Hart Oosterwolde Scala Welzijn Hemrik Ondernemers Netwerk OverWerken Ooststellingwerf Bouwbedrijf Buiteveld Arcadia Gebiedscoöperatie Zuidoost Friesland ELAN Agrarische natuurvereniging Zuidoost-Friesland Provincie Fryslân Gebiedscommissie, van Oordt’s Mersken Opsterland Biosintrum Friese Milieufederatie Gebiedscommissie Alde Boarn de Deelen Living Lab Fryslân Tienskip Doarpswurk Kunstwerf Caleidoscoop Heerenveen Staatsbosbeheer Interra Plaatselijke belangen en dorpshuizen
Bijlage 3: Bronnen en eindnoten Eindnoten 1
Friesland.databank.nl, 2023.
2
Spek, T., De kracht van het landschap van Zuidoost-Friesland. Theo Spek is hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd Kenniscentrum Landschap Rijksuniversiteit Groningen.
3
Landschapsvisie Zuid-Oost Friesland 2018-2028
4
De Alde Feanen - schets van een laagveenmoeras p. 51 en 52.
5
Looper, B., 2019, Zuidoost-Friesland: de herontdekking van een uniek gebied. Bert Looper is oud-directeur van Tresoar.
6
Fries Sociaal Planbureau, 2022, 2e regionale monitor brede welvaart Zuidoost-Friesland.
7
Zie ook bijlage 1: SWOT & TOWS analyse
8
Bron: Fries Sociaal Planbureau (2023), Landschap in Zuidoost Friesland: het belang van een gezamenlijke visie
9
Fries Sociaal Planbureau (2023), Landschap in Zuidoost Friesland: het belang van een gezamenlijke visie
10
E&E advies, 2023. Concept eindrapport Regiodeal verkenning Zuidoost-Friesland.
11
Fries Sociaal Planbureau, 2019, Leven in Zuidoost-Friesland.
12
Fries Sociaal Planbureau, 2019, Leven in Zuidoost-Friesland.
13
Gemeente Ooststellingwerf, Burgerpeiling 2022.
14
Fries Sociaal Planbureau, 2022, 2e regionale monitor brede welvaart Zuidoost-Friesland.
15
Fries Sociaal Planbureau, 2019, Leven in Zuidoost-Friesland.
16
Weerbaarder, guller en attractiever places of hope, 2018. Naar een nieuwe aanpak voor het veen in het Lage Midden van Fryslan.
17
E&E advies, 2023. Concept eindrapport Regiodeal verkenning Zuidoost-Friesland.
18
Stikstofgevoelige natuurgebieden | Fryslan: https://www.fryslan.frl/stikstofgevoelige-natuurgebieden
19
Aanbeveling 8, vanuit Evaluatieonderzoek 20 jaar LEADER in Zuid-Holland, door Holland Rijnland, 2022, pagina 63
20
Onderbouwing van de publieke bijdrage van alle gemeenten is aanwezig middels een intentieverklaring
Bronnen →
Coalitieakkoord Opsterland, 2022-2026
→
Coalitieakkoord Weststellingwerf 2022-2026
→
Collegeakkoord Ooststellingwerf 2022
→
Hoofdlijnenakkoord Heerenveen 2022-2026
→
Akkoord Smallingerland 2022-2026
→
Samenwerkingsagenda Ooststellingwerf 2022-2026
→
Projectplan Stroomopwaarts, 2021
→
Rapportage Burgerpeiling Ooststellingwerf (2022)
→
E&E advies (2023), Eindrapport Uitkomsten verkenning Regiodeal Zuidoost-Friesland (concept)
→
Looper, B. (2019), Zuidoost Fryslân: De herontdekking van een uniek gebied
→
Spek, T., De kracht van het landschap van Zuidoost-Friesland, Rijksuniversiteit Groningen
→
Fries Sociaal Planbureau (2022), Inwoners over brede welvaart in Zuidoost-Friesland
→
Gemeentelijke samenwerking (2019), Landschapsvisie Zuidoost-Friesland 2018-2028
→
Fries Sociaal Planbureau (2019), Leven in Zuidoost Fryslân
→
Cuperus, R. (2022), Presentatie afgehaakt Nederland: Hoe blijft Zuidoost Friesland een regio met toekomstkracht?
→
Provincie Fryslân (2023), Uitkomsten onderzoek Takomstmuzyk inwoners regio Zuidoost-Friesland
→
Fries Sociaal Planbureau (2023), Landschap in Zuidoost Friesland: het belang van een gezamenlijke visie
→
Fries Sociaal Planbureau (2022), Tweede regionale monitor Brede Welvaart Zuidoost Friesland
→
TNO (2023), Energiearmoede in Nederland in 2022
→
Programmateam Stikstof Fryslân (2022), Uitvoeringsprogramma Stikstof 2030
→
Weerbaarder, guller en attractiever places of hope (20187), Naar een nieuwe aanpak voor het veen in het Lage Midden van Fryslân.
→
Holland Rijnland (2022), Evaluatieonderzoek 20 jaar LEADER in Zuid-Holland
→
Dorpsvisies gemeente Heerenveen
33
34