I-2b Plan van Aanpak GALA-Brede SPUK Weststellingwerf 2023-2026
Tekst van het document
Figuur 3: De samenhang en synergie tussen de doelen van GALA, Lokaal Sportakkoord II en de SPUK-onderdelen. Leeswijzer: de paraplu beschermt de inwoner tegen de regen door inzet op de verschillende doelstellingen. Gezondheidsachterstanden terugdringen is een apart doel, maar snijdt ook dwars door de andere doelstellingen heen. De andere doelen zijn verdeeld over de vlakken van de paraplu: aan de rechterkant de persoonlijke factoren mentale gezondheid, leefstijl en vitaal ouder worden; de linkerkant de omgevingsfactoren leefomgeving en sociale basis. Sport en bewegen wordt gezien als een instrument om doelstellingen te behalen en dient daarmee als ondersteuning voor alle andere onderdelen (de stok).
Een gezonde leefomgeving nodigt uit tot een gezonde leefstijl, waarin inwoners kunnen bewegen, sporten en elkaar kunnen ontmoeten. Door een uitnodigende omgeving met voldoende activiteiten en voorzieningen kijken inwoners meer naar elkaar om en kunnen ze elkaar ondersteunen indien dat nodig is. Op die manier is er minder snel ondersteuning vanuit het zorgdomein of sociaal domein nodig, wat leidt tot grotere autonomie en meer eigen regie bij inwoners. Wij zetten als gemeente buurtsportcoaches uit het beweegteam Team FRL in. Zij bieden activiteiten aan voor alle inwoners in alle leeftijdsgroepen in onze gemeente. Dit doen zij voornamelijk gericht op
18
sporten en bewegen, maar ze worden ook ingezet voor andere taakgebieden als onderwijs en naschools aanbod. Het beweegteam werkt dan ook samen met een diversiteit van partners, onder andere met (sport)verenigingen, vrijwilligersorganisaties, bibliotheken en fysiotherapeuten. Zij ondersteunen sportverenigingen ook bij het ontplooien van hun maatschappelijke rol. Door een leefomgeving die uitnodigt om te bewegen en te sporten in combinatie met sportvoorzieningen en –verenigingen die het mogelijk maken om veilig te kunnen sporten en er plezier aan te beleven wordt overgewicht verminderd. Daarmee raakt dit aan een gezonde leefstijl. In de komende jaren maken we een analyse van het overgewicht in onze gemeente en onderzoeken we welke interventies passend zijn om overgewicht bij alle leeftijdsgroepen terug te dringen. We vinden het belangrijk dat kinderen kunnen opgroeien in een positieve leefomgeving die kansrijk is, waarin jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien, zonder middelengebruik. Daarom willen we de komende jaren de OKO-preventieaanpak in onze gemeente uitrollen.
OKO linkt aan een reeks aan onderwerpen: • Een omgeving die uitnodigt tot sporten, met voldoende (veilige) mogelijkheden om te sporten bij verenigingen; • Teamsporten voor het clubgevoel, om sociale contacten op te doen en voor de fysieke en mentale gezondheid; • Een gezondere leefstijl door terugdringen van middelengebruik; • Een kansrijke start: doordat ouders van kinderen geen middelen gebruiken is de eerste gezondheidswinst bij kinderen behaald; • Gezondheidswinst wordt behaald als er geen middelen worden gebruikt en daarmee gaat het tegengaan van deze middelen gezondheidsachterstanden tegen. Voor kinderen en jongeren werken we aan een gezonde schoolomgeving, gezonde sportomgeving, gezonde buurt en wijk, gezonde vrijetijdsomgeving en gezonde digitale omgeving. Dat doen we onder andere via JOGG, Gezonde School en mediawijsheidstrainingen. Niet alleen draagt dit bij aan een hogere sport- en beweegparticipatie en een gezondere leefstijl, het kan ook bijdragen aan een betere mentale gezondheid onder jongeren. Door het stimuleren van voorzieningen en de sociale cohesie kan de gemeente zorgen voor een veilige en toegankelijke leefomgeving. Dit doen we onder andere door de inzet van jongerenwerkers en opbouwwerkers. Versterking van de sociale basis kan het welzijn en de mentale gezondheid van inwoners verbeteren.
Voor inwoners met psychosociale klachten als nekklachten, stress, somberheid en angst zetten we in de gemeente Weststellingwerf in het kader van Welzijn op Recept een Welzijnscoach in. Deze interventie draagt bij aan het versterken van de samenwerking tussen het medische en het sociale domein én draagt bij aan de juiste zorg op de juiste plek. Bovendien wordt het welbevinden van patiënten met psychosociale problematiek verhoogd en kunnen inwoners weer (naar vermogen) meedoen in de maatschappij, bijvoorbeeld door vrijwilligerswerk uit te voeren. Onder andere met het programma Eén tegen Eenzaamheid, dorpskamers en netwerkcoaches willen we, samen met maatschappelijke partners, eenzaamheid in onze gemeente tegengaan. Vooral onder ouderen in onze gemeente is de eenzaamheid hoog. Een goede sociale basis is een voorwaarde voor vitaal ouder worden. Daarnaast zet Team FRL voor de oudste leeftijdsgroep in op bewegen voor senioren en valpreventie. Niet alleen zorgt dit voor meer ruimte om elkaar te ontmoeten, maar ook voor een vroegsignalering van gezondheidsproblemen en risico’s. Door de integraliteit van de in te zetten activiteiten en interventies zetten we in de gemeente Weststellingwerf in op gezonde en gelukkige inwoners, met daarbij extra aandacht voor inwoners met een gezondheidsachterstand. Dit doen we in samenwerking met regionale en lokale partners.
19
Hieronder presenteren we hoe we in de gemeente Weststellingwerf invulling geven aan de doelstellingen van GALA en op welke wijze we hiervoor de brede SPUK-middelen willen inzetten. We hebben de SPUK-middelen onderverdeeld in de doelstellingen van GALA, maar houdt er rekening mee dat de interventies en activiteiten een domeinoverstijgende en integrale impact hebben, en dat ze daarmee samenhangen met de andere doelstellingen van GALA. In bijlage 1 geven we in tabel-vorm een overzicht van de samenhang tussen SPUK, GALA en Sportakkoord II.
3A. Terugdringen van gezondheidsachterstanden Zoals bleek in hoofdstuk 2.2. gebeurt er binnen de gemeente Weststellingwerf al veel op het gebied van het terugdringen van gezondheidsachterstanden. De komende jaren willen we voornamelijk het Plan van Aanpak Gezondheidsachterstanden herijken en onderzoeken of we voor specifieke doelgroepen specifieke interventies kunnen inzetten om nog meer inwoners met gezondheidsachterstanden te bereiken. Doel Het doel van de gemeente Weststellingwerf is om de gezondheid van alle inwoners te bevorderen en beschermen. Daarbij zetten we in op universele preventie gericht op de gehele gemeenschap. Daarbij hebben we wel specifiek aandacht om gezondheidsachterstanden in onze gemeente terug te dringen. Binnen onze programma’s gaan we meer differentiëren in ons aanbod zodat specifieke groepen met gezondheidsachterstanden goed worden bereikt en actief worden betrokken. Het perspectief van de doelgroep is hierbij leidend. Doelgroep We zetten bij het terugdringen van gezondheidsachterstanden in onze gemeente in op inwoners met een lage SES. De lage SES groep beweegt zich in Weststellingwerf door de gehele gemeente en vooral in de grotere dorpen. Een wijkgerichte aanpak is daardoor lastig. Ook in de omliggende dorpen moet er gekeken worden naar gezondheidsachterstanden.
Deze doelgroep betrekken we door ze actief te benaderen vanuit verschillende invalshoeken, zoals vanuit de sociale basis vanuit de gemeente, de gebiedsteams, sociale media, ketenpartners en het Burgerplatform. Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden (voorheen GIDS-gelden): 2023 2024 2025 2026 3. Terugdringen €34.658,74 €34.658,14 €34.658,14 €34.642,85 gezondheidsachterstanden De volgende activiteiten gaan we uitvoeren voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden: • Opstellen van een integraal Lokaal Plan van Aanpak Gezondheidsachterstanden voor de komende jaren (Q3 2023/2024), waarin we onder andere aandacht hebben voor: o Aansluiten bij bestaande interventies en pilot interventies doorgang laten vinden. Denk hierbij aan het Volwassenenfonds, Voedselbank, NIX18, Zet je leven in beweging, menstruatie-uitgifte punten, Stichting Leergeld, GLI en het versterken van de sociale basis; o Integrale aanpak rondom laaggeletterdheid en basisvaardigheden; o Kansrijk opgroeien zodat gezondheidsachterstanden vanaf de start worden teruggedrongen.
Hierover hieronder meer onder het kopje ‘Programma Kansrijke Start’ en Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO, onder paragraaf 3D); o Differentiatie toepassen bij interventies die we inzetten, wat betekent dat we bij elk beleid en interventie ons afvragen of we voldoende inclusief zijn. • Communicatie en bekendheid rondom interventies als de Menstruatie-uitgifte punten en de Voorzieningenwijzer richting inwoners vergroten (vanaf 2023);
20
•
Onderzoeken of we de interventie Voel je goed kunnen implementeren voor het verbeteren van de basisvaardigheden van onze inwoners (Q4 2023/Q2 2024). Indien dit het geval is deze implementeren in we deze interventie (vanaf Q2 2024). We trekken de interventie vanuit gezondheid en maken de koppeling met gezondheid (gezonde leefstijl), het sociaal domein breed (sociale basis, armoede, onderwijs vanuit Taalplein), en sport en bewegen (inzet van buurtsportcoaches). We kunnen aansluiten bij de lokale coalitie Basisvaardigheden van het Fries Sociaal Planbureau.
Samenwerking Voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden werken we samen met verschillende partijen, wat nodig is vanwege de complexiteit van het vraagstuk. Dat doen we bijvoorbeeld door samenwerking in de eerder genoemde lokale Thematafel Armoede. Regionaal werken we samen in de Friese Preventieaanpak: in het bijzonder het Lerend netwerk gebieds-, wijk- of dorpsaanpak, Coalitie Financieel Fit Fryslân, Coalitie Gezondheidsvaardigheden, Coalitie Ouderschap/Kansrijke Start en Coalitie Participatie zijn relevant voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Programma Kansrijke Start De eerste duizend dagen van een kind zijn bepalend voor de gezondheid op latere leeftijd en daarmee is een kansrijke start voor ieder kind cruciaal voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Door interventies als Nu Niet Zwanger in te zetten kunnen we bijdragen aan een goede start voor ieder kind in onze gemeente. Doel Gemeente Weststellingwerf zet daarom in op het versterken van de lokale coalities Kansrijke Start en het inzetten van passende interventies ten behoeve van (aankomende) gezinnen in een kwetsbare situatie. Doelgroep De doelgroep zijn inwoners in de vruchtbare leeftijd, ouders en zwangeren in een kwetsbare situatie. In Wolvega en Noordwolde is meer armoede aanwezig en zijn daardoor meer kwetsbare inwoners.
Aangezien armoede een negatief effect heeft op het ongeboren kind is binnen deze dorpen meer inzet nodig. Er wordt nog onderzocht hoe en welke extra interventies we willen inzetten. Deze doelgroep benaderen we actief via het gebiedsteam, de jeugdgezondheidszorg, verloskundigen en andere lokale ketenpartners zoals Humanitas. Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor Kansrijke Start: 2023 2024 2025 2026 4. Kansrijke Start €25.994,06 €27.726,51 €27.726,51 €34.642,85 De SPUK-middelen zetten we in voor • In blijven zetten op de verlengde intake die bij elke zwangere wordt afgenomen (continu); • Behouden en versterken lokale en regionale samenwerkingen, waaronder de bestaande lokale coalitie Kansrijke Start (continu); • Inzetten van interventies Kansrijke Start ten behoeve van aankomende gezinnen in kwetsbare situaties, voornamelijk ook voor inwoners in een lage SES-groep.
Daarbij onderzoeken welke interventies effectief zijn voor de lage SES-groep (2023/2024), deze implementeren (2024/2025) en het financieren van anticonceptie als inwoners in een kwetsbare situatie die ondersteund worden met deze interventie bij het nemen van regie op hun kinderwens deze niet zelf kunnen betalen (2024/2025); • Bieden van prenatale voorlichting op een laagdrempelige manier, zoals het Programma Nu Niet Zwanger voor de ondersteuning van kwetsbare ouders met een kinderwens (vanaf 2023);
21
•
•
In samenwerking met ketenpartners een diversiteit aan activiteiten en interventies inzetten om tijdens én na de zwangerschap kwetsbare ouders in beeld te krijgen en indien nodig hulp te bieden. Denk hierbij aan leefstijlconsulten door verloskundigen, het afnemen van een ALPHA-NL lijst voor signalering en warme overdracht, prenataal huisbezoek door de GGD, en informele zorg vanuit Home Start (vanaf 2023); Financieren van kraamzorg voor inwoners die door financiële redenen geen kraamzorg kunnen betalen (vanaf 2023).
Samenwerking Naast de bestaande coalitie Kansrijke Start waarin we met alle 18 Friese gemeentes samenwerken met de zorgverzekeraar werken we lokaal in een lokale coalitie met de verloskundige, kraamzorg, GGD (JGZ), huisartsen, lactatie deskundige, Humanitas en het Gebiedsteam. Daarnaast is er regionaal de coalitie ‘Ouderschap’ van de Friese Preventieaanpak, waarin kennis onderling wordt gedeeld en gemeenschappelijke thema’s provinciaal worden opgepakt.
3B. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten Door een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten kan veel gezondheidswinst worden behaald. Volgens de Omgevingsvisie Weststellingwerf is een gezonde leefomgeving een leefomgeving die bewoners als prettig ervaren, die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is. Bekend is dat verschillen in leefomgeving, zoals woningnood, energiearmoede, tekort aan groen, slechte luchtkwaliteit, weinig mogelijkheden om te bewegen en te ontmoeten, de oorzaak kunnen zijn van gezondheidsverschillen. Bovendien wonen de armste mensen vaak in de minst hittebestendige wijken. Ook hebben mensen met een lager SES vaker last van chronische aandoeningen en overgewicht, en zijn daarmee extra kwetsbaar voor de gevolgen van hitte. Deze problematiek speelt voornamelijk in stedelijk gebied. In Weststellingwerf, een plattelandsgemeente met veel groen, is dit minder prominent. Doel In de gemeente Weststellingwerf streven we naar een leefomgeving die gezondheid beschermt, gezondheid bevordert en gezondheid faciliteert, toegankelijk voor alle inwoners in onze gemeente. We streven naar een leefomgeving die uitnodigt om naar buiten te gaan, om bijvoorbeeld een ommetje te maken.
Om die reden zetten we in op een uitnodigende leefomgeving, bijvoorbeeld door het aanleggen van wandelpaden. Ook zorgen we dat gezondheidskennis wordt toegepast bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving en beschermen we kwetsbare inwoners tegen hitte, allergieën, infectieziekten en uv-straling. Doelgroep Een gezonde fysieke leefomgeving moet er zijn voor alle inwoners in Weststellingwerf, ongeacht leeftijd, geslacht of SES. Naast de universele preventie richten we ons ook op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico, bijvoorbeeld preventie van hittestress als gevolg van klimaatverandering bij kwetsbare mensen en ouderen. Ouderen en kwetsbare inwoners zijn extra kwetsbaar bij hitte en hittegolven gaan dan ook gepaard met een significante toename van oversterfte en ziekte. Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten: 2023 2024 2025 2026 8. Leefomgeving €17.329,37 €17.329,07 €17.329,07 €0,00
22
We zetten de SPUK-middelen in voor • We maken gezondheidsbescherming meer onderdeel van de belangenafweging in het ruimtelijk beleid (continu, meer aandacht vanaf najaar 2023). De koppeling tussen ruimtelijke ordening en gezondheid wordt gemaakt door continue afstemming tussen de beleidsadviseurs Ruimtelijke ordening en Gezondheid. Daarnaast sluit de beleidsadviseur Gezondheid weer aan bij de vakgroep Ruimte om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen en het gezondheidsperspectief te bieden; • Daarnaast hebben we continue aandacht voor en passen we concrete toepassingen en interventies toe, waaronder: o We ondernemen acties in de leefomgeving van inwoners die stimuleren tot meer bewegen, ontmoeten, en gezonder eten en drinken, bijvoorbeeld beweegtuinen voor alle leeftijdsgroepen (bijvoorbeeld combinatie tussen een speeltuin, fitness, rollatorhellingpaden). o We zetten in op rookvrije plekken in de omgeving van jongeren en kinderen in het kader van Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Denk hierbij aan scholen, sportaccommodaties, buitenzwembaden en speeltuinen. Zo realiseren we een gezonde omgeving voor jonge kinderen; o Werken aan een gezonde schoolomgeving, een gezonde sportomgeving, een gezonde buurt en wijk, gezonde vrije tijdsomgeving en een gezonde digitale omgeving. Dit gebeurt via de JOGG-aanpak en Gezonde School.
Daarbij kijken we ook naar gedragsveranderingen met betrekking tot voedsel en de rol van de fysieke omgeving daarin. Zo kijken we naar de vergunningen in het kader van gezondheid, zoals een snackbar op gepaste afstand van scholen. o Toegankelijk maken van de openbare ruimte voor ouderen in het kader van vitaal ouder worden en mensen met een beperking/handicap in het kader van inclusie. We zetten bijvoorbeeld in op toegankelijke openbare gebouwen, makkelijke looproutes tussen voorzieningen en voldoende bankjes om te rusten; • Onderzoeken of er een doorontwikkeling mogelijk is van positieve gezondheid in het fysiek domein (2024). Als het mogelijk is positieve gezondheid in het fysieke domein door te ontwikkelen, dan implementeren we dit (2024 en verder). We willen trainingen en/of lezingen afnemen om gemeentemedewerkers (zowel beleid als uitvoering) te informeren over positieve gezondheid en dit toe te passen in de praktijk (2025 en jaarlijks om kennis up to date te houden); • Onderzoeken of we kunnen werken met de Gezonde Omgeving! (GO!)-methode (2024), waarbij middels een stappenplan wordt gezocht naar combinaties van effectieve maatregelen voor een gezonde leefomgeving.
Indien dit het geval is gaan we deze implementeren (2025/2026); • We verkennen de mogelijkheid om aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord (SLA) (2024-2025); • Opstellen van een lokaal hitteplan en het maken van afspraken met partners voor maatregelen tijdens een hitteperiode. Samenwerking Als onderdeel van de Friese Preventieaanpak wordt er binnen de Coalitie Gezonde Leefomgeving regionaal samengewerkt in de kennisuitwisseling en ervaringen rondom een gezonde leefomgeving. Op lokaal niveau moet de Omgevingsvisie geconcretiseerd worden naar omgevingsprogramma’s en omgevingsplannen, waarin het gezondheidsperspectief wordt meegenomen. Daarom is het belangrijk dat de beleidsadviseur Gezondheid aansluit bij het formuleren van de omgevingsprogramma’s en – plannen. Dit proces wordt ook in co-creatie met inwoners en maatschappelijke partners gedaan.
3C. Versterken van de sociale basis De sociale basis is de samenleving, bestaande uit formele en informele activiteiten en voorzieningen, gericht op elkaar ontmoeten en elkaar helpen als dat nodig is. Versterken van de sociale basis kan leiden tot zingeving, meer zelf- en samenredzaamheid en meer ontmoeting. Dit komt de positieve gezondheid van inwoners ten goede. Het is belangrijk dat de voorzieningen aantrekkelijk en te vinden
23
zijn voor alle groepen in de samenleving en daarmee inclusief zijn. De sociale basis is onmisbaar in onze gemeente, mede door de inzet van inwoners, vrijwilligers en mantelzorgers. Doelen Vanuit de sociale basis werken we aan (1) zichtbaar zijn en horen wat er speelt in de samenleving, (2) ondersteunen van bewoners- en vrijwilligersinitiatieven, (3) werken aan voorzieningen in het voorliggend veld en versterken van de sociale basis, (4) opbouwen van netwerken met verschillende ketenpartners en (5) sleutelfiguur zijn tussen samenleving en gemeente. Specifiek gericht op de jeugd zetten we in op een sterke pedagogische basis, zodat kinderen waardevolle sociale relaties kunnen opbouwen met hun ouders, buurt, school en vrijetijdsverenigingen. Een sterke basis zorgt voor een passend alternatief voor jeugdhulp, dicht bij het normale leven van jeugdigen en gezinnen. Ook voor het positief opgroeien is een goede verbinding tussen de betrokkenen in het pedagogisch klimaat (gezin, school en de wijk/het dorp) belangrijk. We willen in 2024 een integrale aanpak van eenzaamheid bewerkstelligen. Deze aanpak begint bij het bewustzijn van het vraagstuk en motivatie om dit op te pakken bij verenigingen, bedrijven, organisaties en bewonersinitiatieven. De doelstellingen zijn eenzaamheid voorkomen, eerder signalen van eenzaamheid opvangen en het aanbod om eenzaamheid te verminderen te versterken.
Wij willen mantelzorgers ondersteunen zodat ze op een voor hen passende manier kunnen zorgen en zij zijn in staat om deze zorg te combineren met andere activiteiten. Daarvoor gaan wij ons richten op de volgende acht aandachtsgebieden: informatie en advies, persoonlijke begeleiding, emotionele steun, educatie, praktische hulp, vervangende zorg, financiële ondersteuning en materiële hulp. Doelgroep Het versterken van de sociale basis is voor elke inwoner van belang. Een sterke sociale basis kan immers gezondheidsproblemen voorkomen of er toe bijdragen dat geen professionele hulp nodig is. We hebben echter specifiek aandacht voor kwetsbare inwoners. Het opbouwwerk (vanuit gebiedsteam) zet in op specifieke doelgroepen, namelijk mantelzorgers, vrijwilligers, jongeren en ouderen. De jongerenwerkers (vanuit gebiedsteam) hebben veel en vaak contact met jongeren. Zij zijn goed op de hoogte van wat er speelt en leeft onder de jongeren. Ook worden jongeren betrokken door via sociale media vragen over specifieke onderwerpen aan hen te stellen Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor het versterken van de sociale basis: 2023 2024 2025 2026 10. Versterken sociale basis €63.252,21 €62.384,64 €62.384,64 €46.767,85 11. Mantelzorg €17.329,37 €17.329,07 €17.329,07 €15.589,28 12.
Eén tegen Eenzaamheid €17.329,37 €17.329,07 €13.863,25 €0,00 De SPUK-middelen worden ingezet voor • Opstellen en vaststellen beleidsvisie Sociale Basis (uiterlijk 2024). In deze visie hebben we onder andere aandacht voor sociale samenhang, tegengaan van eenzaamheid, ondersteuning mantelzorg, inzet en ondersteuning van vrijwilligerswerk en rol van de professionals van het sociaal domein: o Een integrale aanpak van het thema eenzaamheid op zetten, gestoeld op de bouwstenen: weten (op de agenda plaatsen en kennis hebben van), vinden (signaleren), ondersteunen (een helder aanbod hebben), kwaliteit bieden (het aanbod voldoet), samenwerken en informeren. o Een Uitvoeringsplan maken hoe de ondersteuning voor mantelzorgers op de acht hierboven genoemde aandachtsgebieden vorm gegeven wordt.
24
De rol van het Vrijwilligerspunt in onze gemeente. We willen vrijwilligers werven en matchen door het vrijwilligerspunt en aandacht houden voor landelijke acties. De samenwerking met vrijwilligersorganisaties gaan we onderhouden. o Mogelijk onderzoek naar de capaciteit van jongerenwerk en mogelijke uitbreiding. (Opzetten van) voorzieningen voor specifieke doelgroepen (vanaf 2023): o Ouderentafel in Wolvega (vanaf 2023). Er is al structureel contact met de OSW om dit te realiseren. o Talentplek voor jongeren in Wolvega opzetten (2023 t/m 2025). o Bestaande jeugdhonken voortzetten en onderzoeken of er behoefte is naar een jongerenplek in Wolvega (bijvoorbeeld als uitkomst van Bestemming Wolvega) (vanaf 2023). o Borging van de Talentenplek Noordwolde (na stop Bestemming Noordwolde in 2024 tot minimaal 2026). o
•
Samenwerking De sociale basis is per definitie een samenwerking tussen inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers, (maatschappelijke) organisaties, (zorg)professionals en de overheid. Een belangrijke samenwerkingspartner is de Onafhankelijke Seniorenvereniging Wolvega, die met haar ruim 1100 leden de grootste vereniging in Weststellingwerf is en een groot bereik heeft. De samenwerking met deze en andere maatschappelijke organisaties gaan we intensiveren. Het wijkgericht werken, een samenwerking tussen gemeente, huisartsen, wijkverpleegkundigen en casemanager dementie, wordt versterkt en voortgezet om in een zo vroeg mogelijk stadium signalen van bijvoorbeeld eenzaamheid en overbelasting bij mantelzorgers op te vangen.
3D. Een gezonde leefstijl Vaak zijn er achterliggende oorzaken van een ongezonde leefstijl, zoals psychische en psychosociale factoren of problemen in het gezin als gevolg van armoede of werkloosheid. Daarom is vaak meer nodig dan alleen ondersteuning gericht op voeding, beweging en slaap. Een gezonde leefstijl kan een grote gezondheidswinst teweeg brengen. Op die manier sluit een gezonde leefstijl aan bij het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Overgewicht en obesitas Zoals in hoofdstuk 2 gemeld zetten we verschillende interventies in voor een gezondere leefstijl, zoals JOGG en de GLI-methode, als onderdeel van ons beleid. Ondanks de interventies zien we een stijgende lijn in het percentage inwoners met overgewicht en obesitas. Binnen de hele gemeente ligt het percentage inwoners met overgewicht en obesitas nog hoger dan landelijk gemiddeld. We zien hiervoor een belangrijke rol voor voeding, bewegen en een gezonde leefomgeving. Naast het terugdringen van het percentage inwoners met overgewicht willen we ook het middelengebruik (roken, alcoholgebruik) terugdringen. Doelen In 2025 willen we een afname in het percentage overgewicht met 2% ten opzichte van de nulmeting (Kindmonitor 2018, Jeugdmonitor 2019 en Volwassenmonitor 2020). Doelgroepen De afgelopen jaren lag de focus voornamelijk op kinderen en jongeren.
Hoewel de inzet een positief effect had, is de leefstijl van kinderen en jongeren nog niet op het gewenste niveau. Daarom blijven we inzetten op kinderen en jongeren. Daarnaast zien we een stijging van het percentage volwassenen met overgewicht. Daarom gaan we ons ook daar op richten, met extra aandacht voor inwoners met een verhoogd risico op overgewicht,
25
kwetsbare zwangeren en inwoners met een lage SES. Voor ouderen maken we de koppeling met vitaal ouder worden en het passend beweegaanbod. We zetten in op het voorkomen van overgewicht bij alle inwoners en specifiek risicogroepen. Bij inwoners met overgewicht zetten we ons in voor het voorkomen van verergering. We bereiken deze doelgroepen via kanalen die voor verschillende doelgroepen geschikt zijn, via scholen, sociale media en onze gebiedsteam. Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor het bevorderen van een gezonde leefstijl: 2023 2024 2025 2026 6. Aanpak overgewicht en obesitas €30.326,40 €30.325,87 €30.325,87 €0,00 De SPUK-middelen worden ingezet voor • Een goede analyse van het overgewicht in de gemeente (2024) en een onderzoek welke interventies, naast Kind naar Gezonder Gewicht, passend zijn om het overgewicht bij alle leeftijdsgroepen terug te dringen (2025/2026); • Meer promoten van GLI-programma’s voor volwassenen in de gemeente (2024/2025) en onderzoeken of de vraag nog past bij het aanbod (2026). Op basis van de uitkomsten van dat onderzoek eventueel nog een extra leefstijlcoach in dienst nemen; • Versterking van de huidige samenwerkingsverbanden met externe samenwerkingsverbanden.
Onder andere het opstarten een lokale coalitie voor de aanpak van overgewicht en obesitas voor kinderen (Kind naar Gezonder Gewicht) en een ketenaanpak voor Gecombineerde Leefstijlinterventies voor volwassenen (beiden begin 2024) en deze gemeentelijk dekkend maken (beiden eind 2024). Samenwerking Regionaal werken we samen onder de Friese Preventieaanpak in verschillende coalities. De coalitie gezond leven richt zich op de drie thema’s van het National Preventieakkoord: roken, alcohol en gezond gewicht. Voor het terugdringen van overgewicht werken we binnen de gemeente samen met huisartsen, POH, diëtisten, welzijnscoach (vanuit Gebiedsteam), verloskundigen, de zorgverzekering, GGD, scholen, sportkantines, beweegcoaches en sportclubs/sportscholen. Per 1 januari 2024 wordt er begonnen met het inrichten van een ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. GGD Fryslân neemt de rol van provinciale ketenregisseur voor haar rekening en is daarmee verantwoordelijk voor de implementatie, borging, monitoring en evaluatie van Kind naar Gezonder Gewicht in Friesland, onderdeel van JOGG. Betrokken partners zijn De Friesland, JOGG en een afvaardiging van Friese gemeenten.
Middelengebruik Doelen In 2025 willen we een afname in het percentage rokers tot onder 15% van de inwoners in Weststellingwerf en een afname van het percentage jongeren dat alcohol drinkt met 5% ten opzichte van de nulmeting (Kindmonitor 2018, Jeugdmonitor 2019 en Volwassenmonitor 2020). Doelgroepen Voor vroegsignalering van middelengebruik zetten we voornamelijk in op jongeren van 12 tot en met 25 jaar. Dit omvat scholieren en jongvolwassenen die net beginnen met middelengebruik, wat later kan leiden tot problematisch gebruik.
26
Voor OKO en de vroegsignalering alcoholproblematiek zetten we niet specifiek in op wijken/kernen, maar aangezien de twee middelbare scholen in onze gemeente in Wolvega liggen ligt daar automatisch wel de focus. We maken onderscheid in vier doelgroepen: 1. Door voorlichting maken we jongeren bewust van de schadelijkheid van alcohol (en andere genotsmiddelen) en de rol van groepsdruk. Door het vergroten van de kennis en weerbaarheid van jongeren kunnen zij een betere en gezondere keuze maken. Wij bereiken deze doelgroep via onze partners. Dit zijn de middelbare scholen, GGD Fryslân, Verslavingszorg Noord Nederland en onze jongerenwerkers (vanuit de gebiedsteams). 2. Ouders en verzorgers moeten zich bewust zijn van de risico’s van alcoholgebruik van hun kind en de gevolgen ervan. Ze moeten in staat zijn om grenzen te stellen met betrekking tot alcoholgebruik van hun kind. 3. Scholen kunnen met ons als gemeente meedenken, signaleren en acties rondom alcoholpreventie faciliteren (denk aan het aanleveren van blaastesten en theater Smoar). 4. Alcoholverstrekkers, zoals sportverenigingen, horecaondernemers en supermarkten, zijn de plek waar jongeren aan alcohol en middelen kunnen komen. o Overmatig alcoholgebruik en sport gaan niet samen, maar landelijke cijfers laten zien dat alcohol en sport vaak samen voorkomen.
In het Nationaal Preventieakkoord staat de ambitie dat dit moet veranderen. Goed alcoholbeleid in de sportkantine is integraal beleid en gaat hand in hand met een rookvrij en een gezond aanbod van eten en drinken. Partners die hierbij aansluiten zijn JOGG, Buurtsportwerk, GGD Fryslân en bureau Objectief. o Horecaondernemers, Koninklijke Horeca Nederland en de politie hebben een horecaconvenant waarin staat dat ze gezamenlijk werken aan een veiliger en aantrekkelijker uitgaans- en leef/woonklimaat in de gemeente Weststellingwerf. Jaarlijks vindt er overleg plaats. De partijen weten hoe te handelen conform afspraken in het convenant. o Supermarkten en Bureau BHBW hebben een convenant supermarkten en slijterijen om naleving van de Drank- en horecawet door- en samen met de supermarkten te bevorderen. Paracommerciële instellingen houden zich aan de regels die van toepassing zijn op het verstrekken van alcoholhoudende drank bij bijeenkomsten van persoonlijke aard. Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor OKO en vroegsignalering van middelengebruik: 2023 2024 2025 2026 9.
OKO vroegsignalering €4.332,34 €4.332,27 €4.332,27 €0,00 alcoholproblematiek Dit zetten we op de volgende manier in: • Onderzoek naar de mogelijkheid van de implementatie van Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) (2024/2025) en indien dit onderzoek positief is het opstellen van een OKO uitvoeringsplan en de uitvoering (vanaf 2025). Hiermee voorkomen we het gebruik van alcohol, tabak en drugs onder jongeren. Aanzet voor het uitvoeringsplan: o Uitvoering doelen rookvrije omgeving zoals gesteld in het Lokaal Gezondheidsbeleid Gemeente Weststellingwerf 2022-2025; o Het creëren van bewustwording bij alcoholverstrekkers, ouders en (potentiële) gebruikers is een noodzakelijke voorwaarde voor gedragsverandering. Bewustwording en educatie dragen bij aan het maatschappelijk draagvlak voor beleid. Dit versterkt de sociale norm dat het normaal is dat je voor je achttiende geen alcohol drinkt; o Betere naleving van de alcoholgrens door alcoholverstrekkers en betere handhaving; o Samen onderwijs, cultuur en sport werken aan een passend onderwijs- en naschools aanbod;
27
o
o
Werken aan een gezonde schoolomgeving, een gezonde sportomgeving, een gezonde buurt en wijk, gezonde vrije tijdsomgeving en een gezonde digitale omgeving. Dit gebeurt via de JOGG-aanpak en Gezonde School; Sport en bewegen structureel verbinden met andere beleidsterreinen als onderwijs, gezondheid en participatie. We willen daarbij breder kijken naar het lokale (collectieve) aan bod aan lichte en laagdrempelige ‘jeugdhulp’ zoals weerbaarheidstrainingen. We zien de inzet van sport en bewegen als een goede mogelijkheid voor veel preventieve doeleinden binnen het sociaal domein;
Samenwerking In het samenwerkingsverband Nuchtere Fries werken alle Friese gemeenten, Verslavingszorg Nederland (VNN), de Koninklijke Horeca Nederland (KHN), Politie Noord-Nederland en GGD Fryslân samen om kennis te ontwikkelen van producten die iedere gemeente en andere betrokkenen kunnen inzetten en het bevorderen van samenhang in en effectiviteit van maatregelen. Binnen de gemeente werken we onder andere samen met onderwijs, sportverenigingen, horeca en supermarkten binnen de eerder genoemde netwerkstructuren: Denktank, Overleg Jongeren op Straat (JOS)en Werkgroep Welzijn onder Jongeren. Sport en beweegparticipatie Sport en bewegen draagt bij aan een vitale samenleving die uitnodigt tot meedoen. In het collegeprogramma heeft het college van B&W van onze gemeente opgenomen dat we sport en bewegen structureel willen verbinden met andere beleidsterreinen als onderwijs, gezondheid en participatie. We willen daarbij bijvoorbeeld breder kijken naar lokale (collectieve) aanbod aan lichte en laagdrempelige ‘jeugdhulp’ zoals weerbaarheidstrainingen. Daarnaast kijken we ook naar de link tussen sporten en armoede. We willen dat iedereen kan participeren in een sport of bewegen, ongeacht budget. Met elkaar gaan we werken aan een stevig fundament door Lokaal Sportakkoord II. De voorwaarden om te kunnen sporten en daar plezier aan te bleven moeten verbeterd worden.
Daarbij gaat het over de mensen, organisaties, cultuur en materiële voorzieningen in de sport. In het Lokaal Sportakkoord II richten we ons daarbij op inclusie en diversiteit, sociaal veilige sport, vitale sportaanbieders, vaardig in bewegen, ruimte voor sport en bewegen, en maatschappelijke waarde van topsport. Doelstellingen We willen dat sporten en bewegen voor iedereen bereikbaar is en een vanzelfsprekend onderdeel wordt van het dagelijks leven. Dit betekent dat sporten en bewegen betaalbaar zijn, in de nabije omgeving toegankelijk is, sport veilig is en het aanbod van goede kwaliteit is. Sport en bewegen moeten door passend aanbod een gemakkelijke en vanzelfsprekende keuze zijn. Doelgroepen Sport en bewegen moet voor iedereen in de gemeente mogelijk zijn, ongeacht leeftijd, SES of geslacht. Er is extra aandacht voor inwoners waarvoor sport en bewegen niet vanzelfsprekend is, bijvoorbeeld door budget, eenzame ouderen of inwoners met een immigratie-achtergrond. Gericht op kinderen en gezondheidsachterstanden wil de gemeente dat alle kinderen kunnen sporten en op school aan activiteiten kunnen deelnemen. Oftewel, we willen dat kinderen kunnen meedoen, ondanks dat de ouders niet veel geld te besteden hebben.
Het beweegteam biedt beweegaanbod voor alle leeftijden in onze gemeente: • Kinderen 0-4 jaar: beweegaanbod voor baby’s en peuters om ze zo vroeg mogelijk te stimuleren om te gaan sporten en bewegen via Peuterpret; • Kinderen 4-12 jaar: kinderen kunnen na school komen spelen, sporten en bewegen. Zoals het naschools sportaanbod, Sporttoer, Rondje Lindewijk, bewegingsonderwijs en beweegactiviteiten op scholen;
28
• • •
Jongeren 12-18 jaar: een passend beweegaanbod bieden; Inwoners 18-65 jaar: laagdrempelige activiteiten voor volwassenen, zoals de Fittest; Inwoners 65+: laagdrempelige activiteiten voor senioren met als doel langer actief en gezond te blijven op fysiek, emotioneel en sociaal niveau, bijvoorbeeld door fiets- en wandelgroepen, Doortrappen, Samen Actief, Rollatorwandelen, Buurtbakkies en de inzet van Valpreventie.
Activiteiten en interventies Weststellingwerf heeft in de komende jaren vanuit de SPUK de volgende middelen beschikbaar voor uitvoering van het Lokaal Sportakkoord II: 2023 2024 2025 2026 1. Lokaal Sportakkoord €22.528,18 €22.527,79 €22.527,79 €17.321,43 2. Brede combinatiefuncties €155.097,87 €155.095,16 €155.095,16 €149.830,34 De SPUK-middelen worden ingezet voor • Nieuw gemeentelijk sportbeleid opstellen (2023/2024) en vaststellen (1e helft 2024), met het Lokaal Sportakkoord II als onderlegger. Dit beleid wordt gezamenlijk met stakeholders opgesteld; • Uitvoering van het Lokaal Sportakkoord II (vanaf 2023): o Werken aan een groter bereik, zodat meer mensen zich aangesproken en uitgenodigd voelen te gaan sporten en sport te delen, bijvoorbeeld door drempels te verlagen, mensen te prikkelen en meer succesverhalen te delen; o Werken aan meer betekenis van sport.
Betekenis gaat over de waarde van sport voor de maatschappij: energie, plezier en zingeving in het dagelijks leven door en van de sport zelf, maar ook een bijdrage aan het tegengaan van eenzaamheid en kansenongelijkheid, of juist het bevorderen van gezondheid; o Investeren in kwalitatief sterke en vitale sportaanbieders; • Blijven inzetten op een laagdrempelig ondersteuningsaanbod om meer bewegen in het dagelijks leven te faciliteren door buurtsportcoaches vanuit de brede combinatiefuncties die inwoners naar aanbod toe leiden (continu); o Jaarlijks stelt Team FRL (het beweegteam) een activiteitenplan vast in samenspraak met de beleidsmedewerker sport. Vervolgens is er regulier overleg over de voortgang. Deze activiteitenkalender gaan we jaarlijks onder de aandacht brengen van de beleidsmedewerkers sociaal domein om verbindingen te kunnen leggen met andere onderdelen zoals cultuur, bewegen, gezondheid, preventie en sociale basis; • Aangesloten blijven bij het Jeugd- en Volwassenenfonds Sport en Cultuur, zodat sport en bewegen voor iedereen in de gemeente Weststellingwerf, ongeacht financiën, beschikbaar is (continu); • Aanbieden van passend beweegaanbod voor ouderen, gerealiseerd door Team FRL (continu); • Sporten en bewegen in de openbare ruimte stimuleren (continu).
Daarvoor sluiten we als gemeente aan bij nationale activiteiten, zoals de Nationale Buitenspeeldag, en houden we bij de inrichting van de fysieke leefomgeving rekening met voldoende beweegmogelijkheden. Samenwerking Tijdens het Lokaal Sportakkoord I is er samengewerkt met sportaanbieders (sportverenigingen), onderwijs (Stichting Comprix) en team FRL (het beweegteam). Voor uitvoering van Sportakkoord II willen we meer samenwerkingspartners gaan vinden. Daarnaast doen we onderzoek naar het vormen van een lokaal sportplatform. Het Beweegteam werkt samen met (sport)verenigingen, GGD (consultatiebureaus), kinderopvang organisaties (KDV en BSO), onderwijsinstellingen, gebiedsteam, gemeentelijk zwembad, Sport Fryslân, Ouderbond, fietsers- en wandelbond, zorgcentra, vrijwilligersorganisaties, fysiotherapeuten, bibliotheek, huisartsen, jongerenwerk, wijkverenigingen, plaatselijk belangen en beleidsmedewerkers gemeente.
29
3E. Versterken van de mentale weerbaarheid en gezondheid Mentale gezondheid draagt bij aan geluk, tevredenheid en het algemene welzijn. Vooral de mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen is de afgelopen jaren in geheel Nederland flink afgenomen. De mentale gezondheid van vrouwen/meisjes kent een sterkere neerwaartse trend dan die van mannen/jongens. Mogelijke factoren die bijdragen aan de verslechtering van de mentale gezondheid zijn de toegenomen druk op het dagelijks leven door sociale media en druk op school/werk. Chronische stress en verslechterde mentale gezondheid komen vaker voor onder mensen die in armoede leven, werkloos zijn of in een slechte woonsituatie zitten. Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel waarin mentale klachten leiden tot fysieke klachten. Mensen met een goede mentale gezondheid leven gemiddeld 15-20 jaar langer dan mensen met een slechte mentale gezondheid. Mensen met een goede mentale gezondheid herstellen namelijk sneller van lichamelijke ziekten. Voor het terugdringen van mentale gezondheidsproblemen is een brede preventieve aanpak nodig, waarin de gemeente een grote rol kan spelen. Er zijn namelijk een reeks aan factoren die van invloed zijn. Zo is er een aantoonbare relatie tussen de mentale gezondheid en iemands leefomgeving. De gemeente kan sociale cohesie stimuleren en zorgen voor een veilige en toegankelijke leefomgeving.
Ook zorgen geldzorgen door armoede of schulden voor stress, wat gevolgen heeft voor de kwaliteit van leven. De gemeente kan vanuit de sociale basis haar inwoners op dit gebied ondersteunen. De digitale leefomgeving kan voor jongeren ook veel stress veroorzaken. Doel In het Lokale Gezondheidsbeleid Gemeente Weststellingwerf 2022-2025 hebben we de ambitie uitgesproken dat inwoners niet alleen fysiek gezond zijn, maar zich ook gezond en lekker in hun vel voelen. Daarom willen we dat in 2025 het percentage kinderen dat zich weerbaar voelt is gestegen tot 90%, het percentage jongeren dat psychosociale problemen ervaart op school is gedaald tot onder de 20%, het percentage volwassenen en ouderen dat zich eenzaam voelt lager is dan 45%, het percentage volwassenen en ouderen met een risico op angststoornis of depressie met 2% is gedaald en het welbevinden bij alle leeftijdsgroepen is toegenomen. Doelgroepen De laatste tijd is er steeds meer aandacht voor de mentale gezondheid van voornamelijk jongeren en jongvolwassenen. Ook wij richten ons voornamelijk op de doelgroep jongeren, omdat we in willen zetten op voorkomen van mentale gezondheidsproblematiek en preventie van gezondheidsschade. De hersenen van jongeren zijn in ontwikkeling tot minimaal het 25e levensjaar. Bij gezondheidsschade in deze jaren is het risico op en de omvang van gezondheidsschade op latere leeftijd groter.
De focus op jongeren betekent niet dat er geen aandacht is voor mentale gezondheid van volwassenen en ouderen. Onder andere via het mantelzorgbeleid, ouderenbeleid en programma Eén tegen Eenzaamheid wordt gewerkt aan de mentale gezondheid van alle inwoners uit Weststellingwerf. Ook hier bereiken we onze doelgroepen via kanalen die passen, bijvoorbeeld sociale media voor jongeren en via maatschappelijke organisaties als de OSW voor ouderen. Activiteiten en interventies Vanuit de SPUK zijn de komende jaren de volgende middelen beschikbaar voor mentale gezondheid: 2023 2024 2025 2026 5. Mentale gezondheid €12.130,56 €8.664,53 €8.664,53 €0,00 Het SPUK-budget wordt ingezet voor • Welzijn op Recept, zie hieronder; • Weerbaarheidstrainingen en mediawijsheidstrainingen voor jongeren (continu);
30
• • •
Eén tegen Eenzaamheid, zie kopje ‘Programma Eén tegen Eenzaamheid’ onder 3C-Versterken Sociale Basis; Aansluiten bij de landelijke aanpak ‘Mentale gezondheid: van ons allemaal’ (2024-2025); Meldpunt Zorgwekkend Gedrag meer onder de aandacht brengen bij inwoners (vanaf 2025).
Samenwerking Er bestaat een goede samenwerking tussen onderwijs, gebiedsteams/jongerenwerk, ouders, GGZ, GGD (gezondheidsbevordering en JGZ), huisartsenzorg en andere partijen in het sociaal domein. Op die manier streven we binnen het onderwijs naar preventie en het vroegtijdig signaleren van problemen. Interventie Welzijn op Recept Met de interventie Welzijn op Recept (WOR) wordt beoogd het welbevinden van inwoners met psychosociale klachten te verbeteren door deelname aan welzijnsactiviteiten. De huisarts verwijst patiënten met bijvoorbeeld nekklachten, stress, somberheid en angst door naar de Welzijnscoach, die in Weststellingwerf in dienst is van de gemeente. Deze interventie draagt bij aan het versterken van de samenwerking tussen het medische en het sociale domein én draagt bij aan de juiste zorg op de juiste plek. Daarmee wordt het welbevinden van patiënten met psychosociale problematiek verhoogt en kunnen inwoners weer (naar vermogen) meedoen aan de maatschappij, wat ook de (arbeids)participatie ten goede komt. Bovendien wordt op deze manier het zorggebruik in de eerstelijnszorg verlaagt. Doelen In Weststellingwerf is de interventie WOR uitgerold en is er een Welzijnscoach in dienst van de gemeente. Op moment van schrijven zijn er twee huisartsenpraktijken betrokken.
Recentelijk is het aantal fte aan Welzijnscoaches in de gemeente vergroot en worden alle huisartsenpraktijken aangeschreven. Idee is om op termijn ook andere partners, bijvoorbeeld wijkverpleging en woningcorporaties, welzijnsrecepten uit te laten schrijven. Zij komen achter de voordeur bij mensen en kunnen het complete plaatje overzien. Voor de periode 2023-2026 stellen we in Weststellingwerf de volgende doelen: 1. Dat WOR bekend is bij al onze ketenpartners en inwoners en dat inwoners op een laagdrempelige manier geholpen kunnen worden; 2. Bij de inwoners het welzijn verbeteren; 3. Op termijn de wachtlijsten bij de huisarts/POH en binnen de Wmo verkleinen. Doelgroep WOR is voor inwoners die regelmatig bij de huisarts komen met klachten die niet in het medische domein opgelost kunnen worden. Denk hierbij aan eenzaamheid, somberheid, stressklachten, laaggeletterdheid, scheiding en rouw. Deze doelgroep maakt veelvuldig gebruik van het spreekuur bij de huisarts, maar zou beter geholpen zijn met een activiteit in het voorliggend veld. WOR is er voor alle huisartspraktijken in de gemeente Weststellingwerf en het welzijnsrecept kan voor alle leeftijden worden uitgeschreven. De Welzijnscoach van de gemeente benadert huisartsenpraktijken in onze gemeente actief. Activiteiten en interventies Momenteel is er vanuit het hooflijnen akkoord GGZ voor 2023 €100.000 euro begroot.
Vanuit de SPUK zijn de komende jaren de volgende middelen beschikbaar voor WOR: 2023 2024 2025 2026 13. Welzijn op Recept €9.531,15 €16.462,61 €19.928,43 €23.383,93 De SPUK-middelen worden ingezet voor • Verdere uitbreiding van het welzijnsaanbod in de wijk door het verbreden van het aantal partners dat welzijnsrecepten kan aanbieden. WOR wordt momenteel ingezet door twee huisartsenpraktijken in Weststellingwerf. We hopen dat in 2023 alle praktijken aangesloten zijn bij WOR en de
31
• •
doorverwijzingen doen. In 2024 en 2025 willen we dit verder uitbreiden naar andere zorgpartijen die kunnen doorverwijzen; Versterken ketenaanpak WOR vanuit Regioplan Heerenveen en omgeving (vanaf 2023); Opzetten van een werkend monitoringssysteem WOR, ook vanuit Regioplan Heerenveen en omgeving (vanaf 2023).
Samenwerking De welzijnscoach werkt samen met de huisartsenpraktijken in de gemeente. Dit willen we in de komende jaren uitbreiden naar andere partners die kunnen verwijzen, zoals de woningbouwvereniging en de wijkverpleging. Daarnaast staat WOR staat als project op de implementatieagenda van het Regioplan Heerenveen en omgeving.
3F. Vitaal ouder worden Vitaal ouder worden gaat over lichamelijke vitaliteit, voldoende bewegen en een goede voeding, maar ook over een sociaal netwerk en activiteiten waaraan men deelneemt waardoor het leven zinvol voelt. De drie belangrijkste determinanten van vitaal ouder worden zijn dan ook beweging, voeding en sociaal actief zijn (Fitaal Wiis Model). Vitaal ouder worden is sterk verbonden met positieve gezondheid. Als ouderen zich goed voelen in hun lichaam, leefomgeving en sociale omgeving, zijn zij positief gezonder. Vanuit een positieve gezondheidsblik ligt de nadruk niet op aftakeling, maar juist op vitaliteit en wat er allemaal nog wel mogelijk is. We hebben aandacht voor de behoeften van ouderen rond bewegen en dit wordt ondersteund met een passend beweegaanbod. We werken samen met het beweegteam en sport- en beweegaanbieders om aan te sluiten op de lokale situatie. Samen kunnen we verder kijken of er mogelijke kansen liggen om het beweegaanbod voor ouderen te verbeteren. Daarnaast werken we vanuit de sociale basis samen met de OSW om eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan. Belangrijk voor vitaal ouder worden is het (zelfstandig) wonen in vertrouwde omgevingen. Dat kan bijvoorbeeld door het levensbestendig maken van woningen. Of door meer nieuwbouwprojecten met huizen zonder drempels en trappen, en met meer comfort.
In de Woonzorgvisie, die in 2023 wordt opgesteld, wordt hier aandacht aan besteedt. Het gaat daarbij ook om de aanwezigheid van (zorg)voorzieningen en het versterken van sociale netwerken. Valpreventie Vallen onder ouderen kan leiden tot letsel, opname in het ziekenhuis, en soms zelfs overlijden. Vaak is een valincident een combinatie van persoonsgebonden (bijvoorbeeld geneesmiddelengebruik, problemen met lopen, beperkte lichamelijke mogelijkheden) en omgevingsgebonden factoren (bijvoorbeeld inrichting van de woning, ongelijke bestrating in de openbare ruimte, problemen met (hulp)middelen). Met het oog op de vergrijzing neemt het aantal ouderen dat valt de komende jaren toe. Van ouderen met een lage SES en/of migratieachtergrond is bekend dat zij gemiddeld een hoger risico op vallen hebben dan ouderen met een hoge SES. Bovendien sluiten interventies vaak niet goed aan bij hun belevingswereld. Daarmee zijn de bestaande aanpakken voor deze groep vaak onvoldoende en niet effectief, terwijl deze groep juist baat heeft bij de interventies omdat zij eerder risico lopen op gezondheidsproblemen en vallen1. Letsel na een valongeval kan grote gevolgen hebben voor de zelfredzaamheid van ouderen en de kwaliteit van leven. Bovendien wordt de risico op gezondheidsklachten hoger, omdat de lichamelijke en 1 Valpreventie bij ouderen met een lage SES en/of migratieachtergrond | VeiligheidNL
32
mentale gezondheid achteruitgaat na een val. Ook heeft het invloed op het zelfvertrouwen van ouderen. Voor de maatschappij betekent het een extra belasting op de gezondheidszorg en directe medische kosten voor behandeling en nazorg van patiënten op de spoedeisende hulp en/of ziekenhuisopname. Doel Het eerste doel rondom valpreventie is het in beeld krijgen van de risicogroep. Vervolgens zal een erkende interventie ingezet gaan worden. Uiteindelijk hopen we dat problematiek vroegtijdig wordt gesignaleerd, zodat minder ouderen vallen en zij langer zelfstandig kunnen meedoen in de maatschappij. Zo krijgen zij de mogelijkheid om vitaal ouder te worden. Doelgroep We richten ons op alle ouderen in onze gemeente; zij moeten de mogelijkheid hebben vitaal ouder te kunnen worden. Het liefst in hun eigen omgeving en binnen het eigen netwerk, eventueel met aanpassing van de woning. Als dat niet (meer) mogelijk is met zorgondersteuning in bijvoorbeeld een verzorgingstehuis. We richten ons specifiek op ouderen met een verhoogd risico op vallen, bijvoorbeeld door balansproblemen of medicatiegebruik. In de hele gemeente wonen veel ouderen, maar specifiek in de kernen Wolvega en Noordwolde wonen relatief gezien de meeste ouderen. Deze doelgroep bereiken we via het gebiedsteams, ketenpartners als thuiszorg en verzorgingstehuizen, en maatschappelijke partners als de OSW.
Activiteiten en interventies Vanuit de SPUK zijn de komende jaren de volgende middelen beschikbaar voor valpreventie: 2023 2024 2025 2026 7. Valpreventie €89.246,26 €82.313,07 €82.313,07 €84.874,99 De SPUK-middelen zetten we in voor • Coördinatie van de inrichting van een ketenaanpak Valpreventie binnen de gemeente met zorgverzekeraars en relevante (zorg)professionals: o Het opsporen van ouderen met (een verhoogd) valrisico; o Het screenen van valrisicofactoren; o Aanbieden van een landelijk erkende valpreventieve beweeginterventie; o Het doorverwijzen naar structureel beweegaanbod. • Uitzoeken welke (2024) en het aanbieden van een door het RIVM erkende beweeginterventie (vanaf 2025); • Tijdige signalering van ondervoeding en valrisico bij ouderen door het stimuleren dat toegangsmedewerkers in het sociaal domein hier aandacht aan besteden en mantelzorgers hier bewust van te laten worden, bijvoorbeeld door organisatie van informatiebijeenkomsten (vanaf 2026); • Voorlichten van mantelzorgers, POH ouderen en huisartsen bij het opsporen en ondersteunen van ouderen met een verhoogd valrisico (vanaf 2026); • Verder inzetten en uitbreiden van het programma Powerful Ageing (vanaf 2024); • Praktijkvoorbeelden voor vitaal ouder worden in kaart brengen en deze regionaal te delen om van elkaar te leren (vanaf 2026); • Gedeeltelijk compenseren van ouderen die een woningaanpassing nodig
hebben (continu); • Aanbieden van passend beweegaanbod voor ouderen, gerealiseerd door Team FRL (continu). Samenwerking Voor vitaal ouder worden en valpreventie moet er worden samengewerkt met fysiotherapeuten, huisartsen, GGD en de thuiszorg.
33
4. Ondersteunende onderdelen Voor een domeinoverstijgende aanpak is een integrale samenwerking nodig, zowel op lokaal als regionaal gebied en tussen het gemeentelijk domein en zorgdomein.
4.1. Preventie-infrastructuur Doel van GALA is dat er een domeinoverstijgende inzet op basis van een regionale preventieinfrastructuur komt. Reden hiertoe is dat antwoorden op gezondheidsvragen op verschillende terreinen liggen. Op basis van IZA en GALA moet er in elke regio een preventie-infrastructuur tot stand gebracht worden op het niveau van de zorgkantoorregio: Friesland. Regionale samenwerking bevordert de efficiëntie, slagkracht en ondersteuning van gemeenten en vergemakkelijkt het maken van afspraken met regionaal of landelijk werkende organisaties. Op deze manier wordt ook de wisselwerking tussen regionale plannen en lokale plannen gerealiseerd. In Friesland is in 2020 De Friese Preventieaanpak ingericht als een netwerkstructuur om samen te werken aan preventie. Al snel is een subsidie uit de Regeling Preventiecoalities van VWS verworven op basis waarvan de Friese Preventie Aanpak verder kon worden opgebouwd. De Friese Preventie Aanpak is de grootste samenwerking op het gebied van preventie in Friesland en vormt daarmee de basis voor de preventie-infrastructuur zoals bedoeld in GALA en IZA. Kenmerkend zijn de brede inzet op preventie met aandacht voor achterliggende factoren, de programmalijnen weten, delen en doen, en de aandacht voor levensloop en levensfasen. Bestaande preventieprogramma’s waar we als Friese gemeenten al op samenwerkten (bv.
Nuchter op gewicht, Rookvrije generatie, Nuchtere Fries, Kansrijke start) zijn ondergebracht in coalities en leernetwerken van de Friese Preventie Aanpak. De huidige financiering van de Friese Preventie Aanpak eindigt einde 2023. Dit vraagt om herziening op basis van de nieuwe kaders van GALA, IZA en SPUK-regelingen. De intentie is, de Friese Preventie Aanpak door te ontwikkelen tot de preventie-infrastructuur voor Friesland, zoals bedoeld in GALA en IZA. De doorontwikkeling van de Friese Preventieaanpak is belegd bij het Bestuurlijk Platform en Programmateam van de Friese Preventieaanpak. De betrokken partijen leveren input voor de gewenste doorontwikkeling. De Friese Preventieaanpak komt in overleg met de gemandateerde gemeente en koppelgroep met een financieringsvoorstel. Daarnaast moeten er effectieve ketenaanpakken over de domeinen (Zvw, Wpg, Wmo en Jeugdwet) heen ingericht worden. Hiervoor zijn goede afspraken nodig tussen zorgverzekeraar, gemeenten en (zorg)professionals. Er komen vijf ketenaanpakken: 1. Kansrijke Start 2. Kind naar Gezonder Gewicht 3. Gecombineerde leefstijlinterventie voor volwassenen 4. Welzijn op Recept 5. Valpreventie Hiervoor dienen op Fries niveau afspraken te worden gemaakt, die lokaal tot uitvoering komen. Van heden tot 1 januari 2024 wordt er voorbereid op de landelijke en regionale implementatie van de ketenaanpakken.
Er wordt vastgesteld wat landelijke en regionale verantwoordelijkheden zijn. Belangrijke onderdelen hieruit, waaronder de duiding van welke onderdelen van de keten verzekerde zorg zijn en welke inkoopvoorwaarden hieraan verbonden zijn, moeten landelijk nog worden vastgesteld. Voor alle vijf ketenaanpakken is in Friesland al een vorm van regionale samenwerking vanuit bestaande structuren. Dit is de basis voor de inrichting van de ketenaanpakken. Activiteiten en interventies Vanuit de SPUK zijn de komende jaren de volgende middelen beschikbaar voor de coördinatiekosten regionale aanpak preventie:
34
15. Coördinatiekosten regionale aanpak preventie
2023 €15.423,14
2024 €12.650,22
2025 €12.650,22
2026 €0,00
De Friese Preventie Aanpak wordt nu al benut voor de regionale kennisdeling op alle thema’s van GALA en de bedoeling is, dit te continueren en intensiveren vanaf 2024. Onze gemeentelijke bijdrage aan deze netwerkstructuur is mogelijk op basis van SPUK 15 en de IZA-regeling. Dit wordt op regionale schaal nader uitgewerkt in Q4 van 2023. Het resterende budget zetten we in voor de coördinatie en uitvoering van de vijf ketenaanpakken.
4.2. Ondersteuning vanuit de GGD Gemeenten krijgen met de SPUK budget voor de versterking van de kennis- en adviesfunctie van de GGD, waarmee gemeenten de rol van de GGD als regionale kennispartner en adviseur op het gebied van gezondheidsbeleid voorziet. Gemeenten maken het budget voor SPUK14 over naar de GGD na verlening. Activiteiten en interventies Vanuit de SPUK zijn de komende jaren de volgende middelen beschikbaar voor de kennis- en adviesfunctie van de GGD: 2023 2024 2025 2026 14. Kennis en adviesfunctie GGD €4.332,34 €4.332,27 €4.332,27 €0,00 Betreffende het budget voor 2023 is besloten dat de GGD 80% van het budget inzet voor kennis over Vitaal ouder worden/Fitaal Wiis. De reden is dat de formatie vanuit de GGD momenteel onvoldoende is om opvolging te geven aan de eerder door de Bestuurscommissie vastgestelde visie ‘Vitaliteit in de derde levensfase’ terwijl de opgave er juist in het jaar van planvorming voor GALA er wél is. Met de extra inzet in 2023 kan de GGD een voorstel schrijven voor structurele borging van Fitaal Wiis in Fryslân. Voor de middelen die wij ontvangen voor de 'versterking van de kennis- en adviesfunctie van de GGD' stellen we in samenwerking met de andere Friese gemeenten een opdrachtbeschrijving aan de GGD op waarvoor deze middelen voor 2024 en 2025 op in te zetten.
GGD Fryslân bereidt een voorstel hiertoe voor op basis van een analyse van de plannen van aanpak van de Friese gemeenten en de handreiking die GGD GHOR Nederland en de VNG hiervoor voorbereiden. De focus moet worden bepaald in overleg met de zorgverzekeraar en de GGD. Voor 2024 en 2025 volgt dit najaar een voorstel hiervoor. Er is een sterke samenhang met de IZA-regeling (‘SPUK IZA’).
35
5. Voortgang De voortgang bewaken we door goede tussentijdse monitoring en evaluatie. Zo kunnen we leren en mogelijk bijsturen als dat nodig is én krijgen we inzicht op de daadwerkelijke impact van onze plannen. De monitoring van het proces ligt bij de budgethouders/trekkers. We bekijken jaarlijks waar budget aan is besteed. In najaar 2023/voorjaar 2024 bekijken we met welke instrumenten en Kritieke Prestatie-Indicatoren (KPI’s) we onze doelen op een goede manier kunnen monitoren en evalueren. De GGD speelt hier met haar gezondheidsmonitor een belangrijke rol in. Verder bekijken we onze eigen mogelijkheden voor monitoring en evaluatie. Voor Welzijn op Recept werkten we tot nu toe met een halfjaarlijkse evaluatie. In de komende periode gaan we vanuit Regioplan Heerenveen e.o. werken aan een maatschappelijke businesscases met KPI’s om Welzijn op Recept op een consistente manier te monitoren binnen de regio. Mogelijke KPI’s zijn het aantal welzijnsrecepten, doorgeleiding naar activiteit en het aantal aangesloten partners die mogen doorverwijzen. Binnen ons team zien we de komende activiteiten om de voortgang te bewaken: • Elke twee maanden in de vakgroep Sociaal Domein elkaar op de hoogte stellen van de activiteiten en behaalde resultaten op interventies en activiteiten.