CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-2b Bijlage 1 - Werkplan Veenweideprogramma 2024 (0098582453)

Raadsvergadering 8 april 2024, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken15.608 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

• • •

Ontwikkeling specifiek financieel beheerssysteem. Uitwerken procesbegroting. Uitwerking gebiedsofferte Aanvalsplan Grutto.

23

8.2 Hegewarren

Figuur 8.2: Gebiedscontour de Hegewarren

De Hegewarren is een polder van circa 360 ha en een van de Ontwikkelgebieden in het Friese Veenweideprogramma 2021-2030. Na een co-creatieproces met de direct belanghebbenden hebben Provinciale Staten, de raad van de gemeente Smallingerland en het algemeen bestuur van Wetterskip Fryslân in 2022 ingestemd met de uitwerkingsrichting ‘Open en Natuurlijk’. Dit betekent dat de Hegewarren op termijn ontwikkeld wordt tot een waterrijk gebied. Op die manier worden de doelstellingen op het gebied van CO2, stikstof en waterbeheer optimaal gehaald en wordt een aantrekkelijk gebied gecreëerd voor natuur en recreatie. Vooruitlopend op de besluitvorming zijn we in 2020 in gesprek gegaan zijn met de eigenaren in het gebied over eventuele verplaatsing van hun bedrijven (voornamelijk melkveehouderij) naar een plek met meer toekomst. We hebben inmiddels ruim de helft van de gronden in de polder aangekocht. Deze gronden zijn tijdelijk beschikbaar voor het doen van vooronderzoek en innovatie. De gronden die daar niet voor worden ingezet, worden tijdelijk verpacht, passend bij de route naar het beoogde eindbeeld (Open en Natuurlijk). Binnen het gebiedsproces wordt gewerkt met een planfase richting het beoogde eindbeeld en tijdelijk beheer. Organisatie De provincie is penvoerder van het project.

Het project kent verschillende budgetten voor verschillende onderdelen, zoals het aankoopbudget (dit is in 2020 toegekend) en verschillende budgetten waarmee de innovaties in het gebied worden opgestart en uitgevoerd. Sinds de start van de planfase is het niet gelukt om de organisatie op volledige sterkte te krijgen. Daarnaast heeft het overgangsbeheer en het organiseren van de innovatieboerderijen veel van onze tijd gevraagd. Dit heeft een wisselwerking op de voortgang van de planfase. De komende tijd is het op sterkte brengen van de organisatie, zowel binnen de planfase als het overgangsbeheer en het faciliteren van het 'leren', één van de belangrijkste prioriteiten. Belangrijke ontwikkeling in het gebied is de ontwikkeling van de veen-waterboerderij en de veennatuurboerderij. Vanuit het concept ‘Innovatiepolder Hegewarren’ zijn daarvoor in 2023 de eerste stappen gezet. In 2024 worden er besluiten aan het bestuur van de betrokken partijen voorgelegd over de organisatievorm die past bij de opzet van Innovatiepolder Hegewarren.

24

Agenda 2024 1. Planuitvoering en aankoop gronden We gaan verder met de gesprekken met eigenaren in het gebied over de aankoop van gronden en panden. Inmiddels is 185 ha van de 360 ha aangekocht. Gedurende de nu lopende planfase werken we Open en Natuurlijk verder uit (voorlopig ontwerp, inclusief een fasering in de tijd), concretiseren we de financiële en ruimtelijke haalbaarheid en maken we afspraken met de partijen over het vervolg. Gezien de doorlooptijd en complexiteit van dit project zou de Hegewarren gezien kunnen worden als een ‘organische gebiedsontwikkeling', zoals bedoeld onder de nieuwe Omgevingswet. Besluitvorming over de inrichting van Hegewarren is sterk afhankelijk van de interne capaciteit en capaciteit bij marktpartijen voor het begeleiden en uitvoeren van onderzoeken en processen. In eerdere besluitvorming is medio 2024 opgenomen als volgend besluitmoment met betrekking tot de uitwerking van Open en Natuurlijk. Zoals het er nu naar uitziet wordt deze besluitvorming niet eerder voorzien dan in 2025. Producten en acties:

• •

Doorlopen technische haalbaarheidsstudie en LESA / oktober 2023–juli 2024 Integrale verkenning / opstellen transitieontwerp / maart–december 2024

2. Overgangsbeheer: 'leren en beheren' Inmiddels hebben we een groot deel van het gebied aangekocht. Het beheren van de situatie tot de gebiedsontwikkeling in definitieve vorm gerealiseerd wordt noemen we het ‘overgangsbeheer’. Dit kent twee componenten: leren en beheren. Beheren: We zetten ons ervoor in om het gebied levendig en bewoonbaar te houden. Tegelijkertijd is het van belang om gerichte stappen te zetten in het gebied, zoals het verhogen van peilen, zodat we nu al CO2-uitstoot reduceren en de bodemdaling tegengaan. Leren: De tijdelijke beschikbaarheid van gronden biedt daarnaast een uitgelezen kans om kennis op te doen zonder dat particuliere eigenaren risico's lopen in hun bedrijfsvoering. Voor het aspect ‘leren’ zal een deel van de polder gebruikt worden voor activiteiten die wij ontplooien vanuit het Consortium NL2120. Daarvoor worden in de Hegewarren twee bedrijfssystemen/-concepten ontwikkeld die in harmonie staan met natuurlijke omstandigheden: een veen-waterboerderij en een veen-natuurboerderij. In 2023 is reeds een proefperceel met lisdodde aangelegd als opmaat naar de veen-waterboerderij. Voor de innovatiebedrijven is € 6,25 miljoen beschikbaar vanuit het Groeifonds. Dit is voor de komende tien jaar. De voorbereiding ervan en de aanleg van het lisdoddenveld is in 2023 vanuit de Regiodeal Natuurinclusieve landbouw gesubsidieerd.

De korte termijnactiviteiten en de lange termijnplannen beïnvloeden elkaar. Tijdens het overgangsbeheer leren we het gebied en de mogelijkheden van de polder beter kennen. Deze ervaringen helpen ons bij de nog te maken keuzes over de toekomstige inrichting. We werken de komende tijd beter uit wat nodig is om de bestemming als innovatiepolder op een goede manier te faciliteren. Denk het formuleren van kaders/ontwikkelregels, redenerend vanuit de planvorming voor de lange termijn. ‘Open en Natuurlijk’ zal gefaseerd uitgerold worden. Daarbij ontstaat er een wisselwerking met de ruimte die vrij is om te innoveren en te verpachten. De inzet van ontwerpsessies kan worden gebruikt om de wisselwerking tussen het ‘nu’ en ‘straks’ te versterken. Concreter betreft dat het ontwerp van de innovatiebedrijven en het inzetten van elementen van de toolbox.

25

Ook wordt het komend jaar een projectbureau/ontmoetingsruimte/ontvangstplek ingericht in de Hegewarren. Dit wordt een plek om samen te werken en belangstellenden te ontvangen en te informeren. Hier kunnen we laten zien wat we doen én wat we van plan zijn. Producten en acties:

• • •

Besluit over governance van de Innovatiepolder Hegewarren. Inrichting ontmoetingsruimte Hegewarren. Inrichting van de veen-waterboerderij en de veen-natuurboerderij.

8.3 Groote Veenpolder

Figuur 8.3: Gebiedscontour Groote Veenpolder

Ten westen van Wolvega en ten zuiden van de Tsjûkemar ligt de Groote Veenpolder, een veenweidegebied van 2.500 ha met een relatief intensieve melkveehouderij. Het gebied grenst aan het Natura 2000-gebied de Rottige Meente en Brandemeer. De circa dertig melkveehouderijbedrijven hebben zich kunnen ontwikkelen door een recente ruilverkaveling. Een aantal van deze bedrijven is verplaatst uit de Rottige Meente. De polder heeft te maken met de negatieve gevolgen van bodemdaling: verdroging van het natuurgebied, funderingsproblemen van woningen en duur waterbeheer. Ook de stikstofproblematiek speelt er een rol. Voor het gebiedsproces dat in 2016 is gestart, is het plangebied afgebakend als het gebied dat wordt bemalen door het Jan Nijland gemaal bij Langelille. Momenteel wordt verkend of dit gebied verbreed kan worden. Wij kijken of maatregelen in de Groote Veenpolder kunnen bijdragen aan verbetering van natuur in de Rottige Meente en of maatregelen in de Rottige Meente kunnen bijdragen aan functies in de Groote Veenpolder. Organisatie Een gebiedscommissie met betrokkenen en belanghebbenden in het gebied krijgt de opdracht om te komen tot een integraal en gedragen gebiedsplan voor de toekomst van Groote Veenpolder. Het uitgangspunt is daarbij de Veenweideopgave en de vier doelstellingen uit het programma.

De gebiedscommissie krijgt ook de opdracht uiteenlopende koppelkansen mee te nemen in de planvorming. Zij zijn verantwoordelijk voor het op de hoogte houden van hun achterban. In de gebiedscommissie zijn agrarisch ondernemers, natuur en milieu, het collectief voor agrarisch natuurbeheer, dorpsbelangen en recreatie vertegenwoordigd. Inhoudelijk, procesmatig én organisatorisch wordt de gebiedscommissie bijgestaan door een projectteam. Dit projectteam

26

werkt als onderdeel van het Veenweideprogramma en bestaat uit medewerkers vanuit het Veenweideprogramma. Agenda 2024 1. Plan van aanpak Groote Veenpolder Agrarisch ondernemers, betrokkenen, belanghebbenden en de overheden (provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en gemeente Weststellingwerf) werken het komend jaar toe naar een integraal plan voor de toekomst van het gebied. In Groote Veenpolder lopen verschillende pilots waarin we leren over het gebied en haar mogelijkheden. Zo brengen we knelpunten en kansen bij de invoering van hogere waterpeilen in beeld. In 2023 is het plan van aanpak ontwikkeld, waarin we vorm en inhoud geven aan het gebiedsproces in Groote Veenpolder. Het doel van het plan van aanpak is om aan te geven welke stappen reeds gezet zijn en hoe we met elkaar verder willen werken aan het gebiedsplan Groote Veenpolder. Het is de bedoeling het plan van aanpak begin 2024 te laten vaststellen. Met het plan van aanpak gaat het gebiedsproces de onderzoeks- en ontwikkelfase in en gaat het gebied over van Kansrijk- naar Ontwikkelgebied. Daarvoor wordt voor 2024 een projectteam ingesteld en gaan we aan de slag met het oprichten, inrichten en inwerken van een gebiedscommissie. Producten en acties: • Besluitvorming over het plan van aanpak Groote Veenpolder.

• Mogelijke aankoop van gronden die als kans worden gezien, vooruitlopend op het gebiedsplan met een toekomstige inrichting voor het gebied. • Fondsenwerving voor de realisatie van het gebiedsplan. Inclusief herijking van de aanvraag bij het Transitiefonds. • Inventariseren onderzoeken van ‘no regret’ maatregelen (bijvoorbeeld eigen mest-gebruik en mono mestvergisting). 2. Uitvoering pilots Veenweideprogramma In het kader van leren en ontwikkelen worden in Groote Veenpolder verschillende pilots uitgevoerd en ontwikkeld die de kennis over veenweidemaatregelen dichterbij brengen. Doel hiervan is om het gebied te leren kennen én om te kijken naar de (mogelijke) gevolgen van maatregelen en ingrepen. Daarnaast wordt met deze pilots ook direct en concreet bijgedragen aan het realiseren van doelstellingen van het programma. De belangrijkste pilots die het komend jaar worden uitgevoerd zijn: • Hoog Als het Kan, Lager Als het Moet / 2021-2026; • Boeren Meten Water / 2021-2023; • Graslandonderzoek / 2022-2024; • Alternatieve mestaanwending / 2023-2026; • Bodem in balans; • CO2-metingsprogramma. Producten en acties: • Uitvoering geven aan de lopende pilots van het Veenweideprogramma. 3. Voorbereiden integrale gebiedsanalyse In 2024 worden ook de eerste stappen gezet voor het maken van een integrale Gebiedsanalyse als bouwsteen voor het gebiedsplan 2025.

Belangrijke onderdelen hiervan zijn: bedrijfsanalyses, analyse grondmobiliteit, Landschaps- en Ecologische Systeem Analyse (LESA), analyse stikstof en methaanuitstoot, landschapsbiografie, Aanvalsplan Grutto en een analyse van de sociaaleconomische impact. Ook worden de mogelijkheden verkend van een grotere grondmobiliteit en aanvullende financieringsmogelijkheden.

27

Producten en acties: • Voorbereiden van een integrale gebiedsanalyse.

8.4 Idzegea

Figuur 8.4: Gebiedscontour Idzegea

Idzegea is één van de Ontwikkelgebieden in het Friese Veenweideprogramma 2021-2030. Het gebied is ongeveer 2.500 ha groot en telt 55 boerenbedrijven. Het ligt in een waterrijke omgeving en is daardoor erg in trek bij toeristen. De bodem bestaat uit een dikke laag veen. Door de ligging biedt het gebied kansen voor weidevogels. Agrarisch ondernemers, betrokkenen, belanghebbenden en de overheden (provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en gemeente Súdwest-Fryslân) werken samen toe naar een integraal plan voor de toekomst van het gebied. In Idzegea lopen verschillende pilots waarin we leren over het gebied en haar mogelijkheden. Zo brengen we knelpunten en kansen bij de invoering van hogere waterpeilen in beeld. In 2022 is het startdocument ontwikkeld, waarin we vorm en inhoud geven aan het gebiedsproces in Idzegea. Het startdocument is in februari 2023 vastgesteld. Met het startdocument gaat het gebiedsproces de onderzoeks- en ontwikkelfase in. Organisatie Daarvoor is in 2023 een projectteam ingesteld en een gebiedscommissie geïnstalleerd. De klankbordgroep landbouw blijft bestaan. De gebiedscommissie staat onder onafhankelijk voorzitterschap en bestaat uit vertegenwoordigers namens de agrarisch ondernemers, natuur & milieu, het collectief voor agrarisch natuurbeheer, dorpsbelangen en recreatie.

De commissie krijgt de opdracht om te komen tot een integraal en gedragen gebiedsplan voor de toekomst van Idzegea. Het uitgangspunt daarbij is de Veenweideopgave en de doelstellingen uit het programma. De gebiedscommissie krijgt ook de opdracht uiteenlopende koppelkansen (o.a. leefbaarheid, wonen, Aanvalsplan Grutto, biodiversiteit) mee te nemen in de planvorming. De commissieleden zijn verantwoordelijk voor het op de hoogte houden van hun achterban. Inhoudelijk, procesmatig én organisatorisch wordt de gebiedscommissie bijgestaan door een projectteam. Dit projectteam werkt als onderdeel van het Veenweideprogramma en bestaat uit medewerkers vanuit het Veenweideprogramma.

28

Agenda 2024 1. Uitvoering pilots Veenweideprogramma In het kader van leren en ontwikkelen worden in Idzegea verschillende pilots uitgevoerd en ontwikkeld. Doel hiervan is om het gebied te leren kennen én om te kijken naar de (mogelijke) gevolgen van maatregelen en ingrepen. Idzegea heeft twee bemalingsgebieden, namelijk De Kromme Jelte (ca. 550 ha) en De Bratten (ca. 300 ha), die sinds 2021 meedraaien in de pilot HAKLAM. De eerste evaluaties hebben verschillende gevolgen en voordelen in beeld gebracht. In 2024 wordt pilotmatig onderzocht of bepaalde technische maatregelen knelpunten kunnen oplossen. De pilot Boeren Meten Water is afgerond, maar het meetnet geeft een goed inzicht in het waterbeheersingsvraagstuk. In het kader van de Regiodeal wordt gewerkt aan een nieuwe pilot op het gebied van alternatieve mestaanwending. Ook wordt in 2024 gekeken hoe invulling kan worden gegeven aan een pilot in het kader van de GLB-subsidie. Hoog Als het Kan, Lager Als het Moet – 2021-2026. Op dit moment lopen de volgende pilots binnen Idzegea:

• • • •

Boeren Meten Water / 2021-2023; Graslandonderzoek / 2022-2024; Alternatieve mestaanwending / 2023-2026; Bodem in balans.

Verder staan de volgende projecten op de agenda om in 2024 opgepakt te worden:

• • •

Opstarten en ontwikkelen nieuwe pilots; Alternatieve Mestaanwending; Excursies en informatieve sessies in het kader van de Regiodeal NIL.

In 2023 is het projectteam ook nauw betrokken geweest bij het ontwikkelen van de Compensatiesystematiek Veenweide - CSV (voorheen Flankerend beleid). Daarnaast is het projectteam betrokken bij de vervanging van gemalen in de polder It Joo en de Geeuw. Producten en acties:

• • •

Uitvoering lopende pilots Veenweide.

•

Mogelijke aankoop van gronden die als kans worden gezien, vooruitlopend op het gebiedsplan met een toekomstige inrichting voor het gebied.

Opstarten van een aantal nieuwe proefprojecten. Inventarisatie ‘no-regret’ maatregelen inclusief aanpak Pikesyl en aanpassingen watersysteem.

2. Voorbereiden integrale gebiedsanalyse Gelijk Groote Veenpolder, bereidt ook Idzegea zich voor op de realisatie van een integraal gebiedsplan in 2025. Belangrijke stap in de voorbereiding daarop is het komen tot een integrale gebiedsanalyse. Hierin zullen grosso modo dezelfde onderdelen terugkomen als in de analyse voor Groote Veenpolder. Ook wordt het komend jaar gewerkt aan een scenarioschets voor het gebiedsplan. Hierin komt onder meer aan bod:

• • • • •

Gebiedsvisie en doorvertaling ambities en doelen; Financiële Haalbaarheid; Gebiedsofferte Aanvalsplan Grutto; Toekomstperspectief Landbouw; Inzicht in maatregelen.

29

Producten en acties: Voorbereiden van een integrale gebiedsanalyse.

8.5 Akkrumer Goedland

Figuur 8.5: Gebiedscontour Akkrumer Goedland

Akkrumer Goedland is een relatief nieuw gebiedsproces, dat eind 2021 is gestart op initiatief van een groep agrariërs en ondernemers uit Akkrum en omgeving. Samen vormden zij een stichting en kregen zij subsidie toegekend voor het uitvoeren van een GLB-Veenweidepilot. Vanuit het Veenweideprogramma is in de voorbije twee jaar ambtelijke ondersteuning gegeven. Na twee jaar is duidelijk geworden dat het Akkrumer Goedland veel dynamiek en potentie heeft in relatie tot de doelen waar wij in het Veenweideprogramma aan werken. Vanaf 2024 is het toegevoegd aan het programma als Kansrijk gebied. Het pilotgebied beslaat in eerste instantie 300 ha en is gesitueerd in het tussengebied tussen het dorp Akkrum en natuurgebied de Terkaplester Puollen (onderdeel van Natura 2000Sneekermeergebied). Er wordt geanticipeerd op een doorgroei van het landgoedbedrijf tot maximaal enkele duizenden ha, waarbij de insteek is dat deze doorgroei op organische wijze gebeurt en nieuwe leden uit eigen beweging toetreden tot de coöperatie. In eerste instantie is de doelstelling van de stichting Akkrumer Goedland om de praktische toepasbaarheid van het conceptuele idee van een ‘coöperatief landgoedbedrijf’ in de omgeving van het dorp Akkrum ‘real life’ te verkennen.

Een coöperatief landgoedbedrijf kenmerkt zich als een ondernemende entiteit in het landelijk gebied die in staat is de veelheid aan verdienpotenties die land en landschap in zich hebben in de volle breedte uit te nutten. Samenwerking op gebiedsniveau moet daarbij de sleutel tot succes zijn. De landgoedcoöperatie wordt geleid door een zelf geworven regisseur die deelnemers binnenhaalt, samenwerking organiseert, toeziet op de financiën en ervoor zorgt dat de revenuen ten goede komen aan alle stakeholders; inclusief betrokken natuur- en landschapsbeheerders en grondeigenaren. In 2023 is Akkrumer Goedland samen met de Hegewarren geselecteerd als één van de pilotgebieden binnen het nationale kennis- en innovatieprogramma NL2120. De coalitie van partijen die aan dit programma werkt, waaronder de provincie Fryslân, heeft van het Rijk € 110 mln. toegezegd gekregen om de komende tien jaar aan dit programma te kunnen werken. Voor het Akkrumer Goedland biedt dit een mooie gelegenheid om de basisideeën van het coöperatieve landgoedbedrijf verder in praktijk te kunnen brengen.

30

Organisatie Een belangrijke doelstelling in het kader van NL2120 is om een passende governance in de komende jaren neer te gaan te zetten. In het coöperatief landgoedbedrijf delen eigenaren en pachters een gezamenlijk bestuur voor opgaves waar het collectief voordelen biedt: bij uitstek voor transities met meerdere eigenaars die toch vanuit één entiteit, leiding en verantwoordelijkheid spreken. Omdat het Akkrumer Goedland op dit moment nog uniek is in zijn soort moet deze governance-vorm nu eerst ‘door de tijd’ en ‘real life’ met echte ondernemers en stakeholders worden ontwikkeld en getest. Startpunt daarbij is de huidige stichtingsvorm. In het huidige stichtingsbestuur zitten twee agrariërs uit het pilotgebied en een voorzitter. De dagelijkse leiding van de activiteiten/projecten is belegd bij een tandem van een ‘zakelijk regisseur’ en een ‘maatschappelijk regisseur’. De maatschappelijk regisseur wordt gedetacheerd vanuit het Veenweideprogramma. Dit is in 2024 het startpunt. Bedoeling is van hieruit de governance te gaan uitbouwen en toespitsen. De beoogde producten en acties voor 2024 (en ook volgende jaren) kunnen naar verwachting bekostigd worden vanuit het Groeifonds en ook andere regelingen (onder andere GLB- en POP3middelen).

In bepaalde situaties krijgt de stichting Akkrumer Goedland ruggensteun vanuit het Veenweideprogramma, bijvoorbeeld in de sfeer van bevoorschotting of financiële garantstellingen. Agenda 2024 1. GLB-pilot In het kader van de GLB-Veenweidepilot heeft de stichting in de voorbije twee jaren eerste verkenningen gedaan naar welke verdienmodellen binnen het Akkrumer Goedland kans van slagen hebben. Naast de verkenningen hebben deelnemende agrarisch ondernemers in het veld pilots opgestart met lisdoddenteelt en praktijkmaatregelen die inzetten op verhoging van het koolstofbindend vermogen in de toplaag van de landbouwbodems. De GLB-Veenweidepilot eindigt eind 2023 met het formuleren van eerste conclusies en het maken van een masterplan voor het vervolg. Producten en acties: • Opstellen van een masterplan op basis van aanbevelingen GLB-pilot. 2. Opschaling Akkrumer Goedland Akkrumer Goedland zal – als pilotgebied onder het kennis- en innovatieprogramma NL2120 – de komende jaren gaan werken aan de volgende vier resultaatpaden (zie ook figuur 8.6): 1. landbouw onder peil van -20/-30; 2. ontwikkeling energie en vastgoed; 3. governance coöperatief landgoedbedrijf; 4. betrekken van de Mienskip.

31

Figuur 8.6: De vier resultaatpaden voor het Akkrumer Goedland/NL2120

Binnen deze resultaatpaden staan voor 2024 de volgende activiteiten in de planning. Resultaatpad 1: Landbouw onder peil van -20 / -30 Dit richt zich op de voorbereiding van vergaande vernatting in de landbouwpolders van het Akkrumer Goedland in combinatie met een passende vergoedingssystematiek. Hierbij wordt o.a. gekeken naar CO2-credits (Valuta voor Veen), nieuwe doelspecifieke vergoedingen vanuit het GLB en/of de Compensatiesystematiek Veenweide in ontwikkeling. Inmiddels is er monitoring opgestart als onderdeel van de Veenweidepilots met o.a. metingen van grondwaterpeilen, bodemvocht, gewasopbrengsten en bodemleven. Producten en acties: • Voorbereiding en mogelijke toepassing onderwaterdrainage. • Passend vervolg op de GLB-Veenweidepilots natte teelten en opbouw organisch stof in de bodem. • Haalbaarheidsonderzoek en zo mogelijk opstarten korte keten-initiatieven. Resultaatpad 2: Ontwikkeling energie en vastgoed Het tweede pad richt zich op collectieve modellen voor het ontwikkelen van energie en vastgoed. Hierbij wordt gezocht naar nauwe afstemming met integrale dorpsontwikkelingsplannen van de gemeente Heerenveen en initiatiefgroep Schetsschuit Akkrum-Nes.

Producten en acties: • Verkenning toepasbaarheid concept ‘energietuin’, al dan niet in combinatie met waterberging/waterzuivering • Het opleveren van de studie biobased bouwen met lokale biomassa uit het Akkrumer Goedland e.o. Resultaatpad 3: Governance Vanuit het Rijk is flink geïnvesteerd in het concept Akkrumer Goedland, om te kunnen bezien of dit een voorbeeld kan zijn van een collectief verdienmodel dat ook breder in het land kan worden toegepast. Dit is ook de reden dat is gekozen voor een apart resultaatpad in het procesontwerp. In 2024 wordt gestart met het opzetten van en oefenen met vormen van governance die het mogelijk

32

maken de ontwikkelde verdienmodellen bedrijfsmatig te kunnen implementeren; ‘in-het-echt' voor rekening en risico van het coöperatieve landgoedbedrijf. Resultaatpad 4: Mienskip Het Akkrumer Goedland is vooral een initiatief vanuit de landbouw. Doelstelling is evenwel om het initiatief te verbreden naar inwoners van Akkrum en mogelijk andere plekken, zodat het breder gaat leven. Denk aan initiatieven als bijvoorbeeld dorpsommetjes, dorpsbos, etc.

8.6 Leechlân Grou-Warten Het Leechlân Grou-Warten is in het Veenweideprogramma 2021-2030 aangewezen als één van de Kansrijke gebieden. De bodems in dit gebied tussen Grou en Warten bestaan uit dik veen met een dun kleidek, in het verleden afgezet door de Middelzee. Het gebiedsproces in het Leechlân is enkele jaren geleden gestart als een proces ‘van onderop’ met veel ruimte voor eigen initiatief van de agrarisch ondernemers en bewoners. Dit proces raakte na enige tijd – door verschillende oorzaken – in een impasse, waarna eind 2022 zich een nieuwe initiatiefgroep vormde. De initiatiefgroep heeft in 2023 in nauwe samenwerking met het Veenweideprogramma en de gemeente Leeuwarden gewerkt aan een startdocument. In de Veenweidevisie en het Veenweideprogramma vielen de grenzen van het Kansrijke gebied samen met de grenzen van vier bemalingsgebieden van het Wetterskip. In grote delen van die bemalingsgebieden bestaat de bodem echter meer uit klei dan uit veen. In overleg met de initiatiefgroep zijn de grenzen aangepast en wordt de focus gelegd op een kleiner gebied van circa 700 ha, waar de affiniteit met de Veenweideopgaves het grootst is. Dit gebied ligt tussen de dorpen Grou en Warten en wordt aan de ene zijde begrensd door het Prinses Margrietkanaal en aan de andere zijde door de doorgaande weg Grou – Warten.

Figuur 8.7: Nieuwe begrenzing Kansrijk gebied Leechlân Grou-Warten

In totaal zijn er negen agrarisch ondernemers gevestigd in het gebied. Daarnaast zijn er verschillende agrarisch ondernemers met één of meerdere kavels op afstand in het Leechlân. De omgeving wordt getypeerd door de vele weilanden, de openheid van het landschap, de verspreide bebouwing met boerderijen en een paar kleine natuurgebiedjes en weidevogelreservaten van Staatsbosbeheer. Een groot deel van het gebied ligt nagenoeg tegen Natura 2000-gebied De Alde Feanen aan. In dit Natura 2000-gebied komen verschillende habitats en leefgebieden voor die als stikstofgevoelig zijn aangemerkt. Grou en Warten zijn bekende watersportdorpen met tal van recreatieve voorzieningen. De recreatieve betekenis van het Leechlân zelf is tot op heden beperkt.

33

Er zijn wel verschillende plannen en ideeën voor nieuwe recreatieve ontwikkelingen, met name op het gebied van verblijfsrecreatie. Organisatie Het gebiedsproces in het Leechlân wordt gekenmerkt als een proces ‘van onderop’, waar stakeholders uit het gebied samen optrekken met de verschillende Friese overheden: provincie, Wetterskip en gemeente. De nieuwe Initiatiefgroep Leechlân speelt een sleutelrol in dit proces. Deze initiatiefgroep bestaat uit drie agrarisch ondernemers, twee bewoners en een grondeigenaar. Wat de leden van de initiatiefgroep bindt, is dat ze allemaal nadenken over toekomstbestendig ondernemen en wonen in het Leechlân en open staan voor passende veranderingen. Het is de nadrukkelijke insteek van de initiatiefgroep om de overige boeren, ondernemers en inwoners in het Leechlân te kunnen enthousiasmeren om deel te nemen aan de initiatiefgroep en deel te nemen aan initiatieven die gaan lopen. Ze wil dit bewerkstelligen door concrete initiatieven te ontplooien, waarbij de buurtgenoten en andere stakeholders worden uitgenodigd om aan te haken. De initiatiefgroep is voornemens in 2024 een stichting op te richten met behoud van de specifieke karakteristieken van de initiatiefgroep. Na oprichting van de stichting kan de initiatiefgroep een subsidierelatie aangaan met overheden en eventueel ook andere instellingen.

Voor wat betreft de samenwerking tussen de overheden is het van belang te memoreren dat het vanuit het Veenweideprogramma gestarte gebiedsproces parallel loopt aan een belangrijk gemeentelijk beleidsproces. Vooruitlopend op de nieuwe Omgevingswet is de gemeente Leeuwarden enkele jaren geleden een proces gestart voor het maken van één integraal Omgevingsplan voor het zuidelijke buitengebied, waarbij tientallen oude bestemmingsplannen worden geactualiseerd en samengenomen. In de voorbij periode is zowel ambtelijk als bestuurlijk nadrukkelijk geïnvesteerd in de afstemming tussen beide processen. Agenda 2024 1. Nulmeting toekomst familiebedrijf Voor het behoud van het veenweidelandschap zijn agrarische bedrijven nodig, die ook in de toekomst in staat zijn een gezonde bedrijfsvoering te realiseren. De initiatiefgroep vindt het cruciaal om bij het nadenken over de toekomst maximaal aandacht te hebben voor de huidige bedrijven in het Leechlân; relatief kleine en extensieve bedrijven met een generatieslange binding met het gebied. Een aantal bedrijven werkt al biologisch of is geïnteresseerd om op biologisch over te schakelen. Producten en acties: • Joint Fact Finding: gezamenlijk informatiedocument opstellen. • Verkenning van de ‘knoppen om aan te draaien’ om deze bedrijven te kunnen behouden voor de toekomst. 2.

Uitvoering diverse pilots In 2024 wil de initiatiefgroep een pilot opstarten omtrent HAKLAM, waarbij tevens wordt ingezet op maximale zelfsturing. De initiatiefgroep wil dit doen in nauwe samenwerking met het Wetterskip. Daarnaast is in het kader van het Veenweideproject Bodem In balans in samenwerking tussen agrarisch ondernemers en It Fryske Gea ontdekt dat een deel van het maaisel uit De Alde Feanen prima geschikt kan zijn voor een meer circulaire manier van werken in het Leechlân. Idee daarbij is dit materiaal eerst te laten composteren door Agricycling en dan door de agrarisch ondernemers op het land aan te brengen. Voordat de pilot gestart kan worden, vraagt een aantal onderdelen in 2024 om een verdere juridische en financiële onderbouwing.

34

Producten en acties: • Opstarten pilot HAKLAM. • Financiële en juridische onderbouwing circulaire bewerking maaisel. 3. Nieuwe activiteiten De initiatiefgroep ziet kansen om initiatieven gericht op veenbehoud te combineren met verbetering van de weidevogelbiotoop. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Aldeboarn De Deelen en Idzegea heeft het Leechlân geen status als weidevogelgebied. In 2024 willen we onderzoeken of het Leechlân potentie heeft als kansrijk weidevogelgebied (bijvoorbeeld binnen het Grutto Aanvalsplan), welke interventies nodig zijn en welke arrangementen voor agrarisch ondernemers ontwikkeld kunnen worden. Ook wordt in 2024 wordt gestart met een inventarisatie naar de mogelijkheden van bovengronds mest uitrijden. Hiervoor dient de initiatiefgroep samen met de overheid inzicht te krijgen in de werkwijze en de mogelijkheden die er zijn om een proefstatus te regelen. Bij het verkrijgen van deze status kan worden onderzocht of het´lonend’ is om binnen het Leechlân (deels) over te gaan op bovengronds mest uitrijden. Kruidenrijke randen dragen bij aan de biodiversiteit, goede waterkwaliteit, de ecologische toestand van onder andere waterplanten en natuurbeleving. Binnen het GLB kunnen agrarisch ondernemers al aanspraak doen op pakketten voor versterking van de groenblauwe dooradering.

De initiatiefgroep wil een rol spelen om de agrarisch ondernemers in het Leechlân te wijzen op de mogelijkheden van het afnemen van pakketten met spelregels, zoals bemestingvrije randen, niet maaien voor een bepaalde periode en ecologisch hekkelen. Naast landbouw en natuur zijn ook wonen en recreatie binnen het Leechlân van belang. Van een overwegend agrarisch gebruik, zijn door de jaren heen steeds meer panden van functie veranderd naar een woonbestemming (soms met (kleinschalig) bedrijfsmatig gebruik). Dit proces is nog niet gestopt. Vanuit een breder perspectief is duidelijk behoefte om de samenhang en balans te zoeken tussen enerzijds het uitoefenen van het boerenbedrijf en anderzijds de woon- en recreatiebestemming. In 2024 willen we starten met het in kaart brengen van de bestaande situatie. Daarnaast moet met een ruime blik gekeken worden op welke wijze de huidige woon- en recreatie-initiatieven (inclusief verstrekte vergunningen) de doelen van het gebiedsproces van het Leechlân versterken. We willen in 2024 een landschapsbiografie maken, waarbij we niet alleen willen leren over de ontstaansgeschiedenis van het landschap, maar vooral over de wisselwerking tussen mens (agrarisch ondernemer) en natuur.

Zo kunnen inzichten over hoe voorgaande generaties inspeelden op de natuurlijke omstandigheden voeding geven aan de nu en in de toekomst in gang te zetten projecten en ontwikkelrichtingen binnen het Leechlân. Producten en acties: • Onderzoek naar potentie kansrijk weidevogelgebied. • Verkenning proefstatus bovengronds mest uitrijden. • Opleveren inventarisatie woon-recreatie initiatieven. • Opstellen landschapsbiografie.

35

9 Programmalijn 6 Onderzoek en monitoring In dit werkplan is innovatie en onderzoek een essentieel onderdeel van vele activiteiten die worden ondernomen. Het is van belang de kennis van de effecten van deze maatregelen te vergroten middels onderzoek en monitoring. Grotendeels wordt dit integraal meegenomen in de betreffende projecten; de meer projectoverstijgende onderzoeken en monitoring vallen onder programmalijn 6. We weten inmiddels steeds meer, maar er zijn ook nog de nodige kennislacunes die om invulling vragen. Een deel van de kennis wordt in onze eigen provincie opgedaan, maar een groot deel wordt ook landelijk ontwikkeld. De generieke kennisvragen worden door het Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen (KBF) en het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweide (NOBV) opgepakt. Daarnaast ontwikkelt het NOBV een landelijke meetmethodiek voor de uitstoot van CO2 door het inklinken van veen. Dit zogeheten model SOMERS wordt komend jaar door ontwikkeld naar een versie 2.0. Deze sluit beter aan op de Friese situatie en kan het effect van peilopzet op de uitstoot van broeikasgassen beter voorspellen. Verder is van belang het onderzoeksprogramma VIPNL te noemen. Dit is een landelijk programma dat grotendeels door het Ministerie van LNV wordt gefinancierd. Op onderdelen betaalt Fryslân mee met onderzoek en in de meeste onderzoeken participeren wij.

In dit werkplan zijn de onderzoeken waarin wij deelnemen specifiek genoemd. In 2024 wordt een besluit genomen over een derde tranche van onderzoeken van VIPNL die worden opgestart. Verder heeft het Veeweideprogramma, samen met de andere veenweideprovincies, de afgelopen drie jaar het Veenweide Innovatiecentrum (VIC) te Zegveld financieel gesteund en is de intentie, door alle huidige medefinanciers, uitgesproken dit nog eens voor vier jaar te doen. Het VIC wil een flinke stap voorwaarts maken als aanjager van brede systeem-innovatie, waardoor de innovatiebedrijven op de Hegewarren (gebiedsspecifiek) en het VIC (meer generiek) complementair aan elkaar worden en elkaar daarmee versterken. In Fryslân richten we ons vooral op specifieke kennisvragen die van belang zijn voor de Friese situatie. Hierbij zoeken we ook aansluiting op de kennisagenda van het FPLG, zodat dubbel werk wordt voorkomen. Acties 2024: • Voortzetting deelname aan de nationale onderzoeksprogramma’s, o.a. op het gebied van CO2-metingen, oppervlaktewater- en grondwaterpeilen en monitoring bodemdaling. • Voortzetting financiering VIC Zegveld voor de periode 2024-2027. • Voortzetting eigen CO2-metingen met Eddy Covariance. • Voortzetting monitoring bodemdaling. • Voortzetting monitoring grondwaterpeilen en bodemvocht bij aangepast peilbeheer.

• Voortzetting vervolgonderzoek naar preventie van en risico’s op ontstaan en/of toename dierziekten bij nattere omstandigheden. • Voortzetting verkenning monitoring waterkwaliteit en ecologie. • Continueren analyse meetgegeven grondwaterstanden en bodemvochtgehaltes. • Monitoring grondwaterpeilen bij mestkelders en vervolgonderzoek aan het risico van bezwijken van mestkelders door peilverhogingen.

36

Figuur 9.1: Opstelling met een Eddy Covariance mast. Dit is één van de meetmethodes die gebruikt worden om de CO2-uitstoot van de Friese veenweide te meten.

37

10 Programmalijn 7 Leefomgeving en funderingen In het Friese veenweidegebied hebben we te maken met funderingsproblematiek in het buitengebied en in bebouwde gebieden. Tot circa 1970 werden woningen vaak op houten palen gefundeerd. Er kan om verschillende redenen schade aan zo’n fundering ontstaan, zoals bijvoorbeeld paalrot door langdurige droogstand, palenpest, een bacterie die de houten palen onder water aantast, of bouwkundige factoren. Woningeigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor onderhoud aan de woning, dus ook voor de fundering. Naar schatting 8.100 woningen in het Friese veenweidegebied lopen een risico op funderingsschade. Er is sprake van concrete schade (zie figuur 10.1) en een duidelijke hulpvraag aan de overheden.

Figuur 10.1 Twee gebouwen met houten funderingen

In december 2022 is de funderingsaanpak door Provinciale Staten, het algemeen bestuur van het Wetterskip en de zeven Veenweidegemeenten vastgesteld en zijn tevens diverse moties aangenomen. Met deze funderingsaanpak willen de besturen woningeigenaren in het Friese veenweidegebied ondersteunen bij de preventie en het herstel van funderingsschade. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de onderdelen van de Funderingsaanpak en hun onderlinge samenhang. Groen gekleurd is de oorspronkelijke Funderingsaanpak en in blauw zijn de aanvullingen op de Funderingsaanpak naar aanleiding van de moties weergegeven.

38

Funderingsaanpak Funderingsloket

Subsidieregeling Funderingsonderzoek

Onderdelen Communicatie Data (funderingsgegevens verzamelen) Psychosociale hulp Bemensing Incl. kwijtschelden eigen bijdrage funderingsonderzoek

Subsidieregeling Innovatie Subsidieregeling Duurzaam Funderingsherstel (40/40) Garantieregeling Commissie bijzondere gevallen Doorpakken op code rood (40/200) Lobby Tabel 10.2 Overzicht van de Funderingsaanpak (onderdelen en samenhang)

Organisatie De funderingsaanpak vindt plaats onder de regie van het Veenweideprogramma en in nauwe samenwerking tussen provincie, Wetterskip en de zeven Veenweidegemeenten. Veenweideprogramma-breed zijn samenwerkingsafspraken tussen de partijen gemaakt. Om de samenwerking voor de funderingsaanpak voor de toekomst goed te borgen zijn aanvullende samenwerkingsafspraken nodig. Hiervoor wordt een samenwerkingsbrief opgesteld. In 2023 is gestart met de voorbereiding en uitvoering op basis van dit besluit en de aangenomen moties. Door de aangenomen moties is de omvang van de voorbereidingen dusdanig toegenomen ten opzichte van de oorspronkelijk voorgestelde Funderingsaanpak, dat de uitvoering niet vanuit de staande organisatie kan gebeuren. Een apart projectteam als onderdeel van Programmateam Veenweide is daarom nodig. Met extra inzet wordt zorgvuldig en adequaat omgegaan. Mede door de krapte op de arbeidsmarkt kan de oorspronkelijke planning niet gerealiseerd worden en loopt een aantal initiële onderdelen door in 2024. Agenda 2024 Funderingsloket Het funderingsloket Fryslân was ondergebracht bij het KCAF en had een beperkte functie. Woningeigenaren konden er terecht met vragen rondom preventie en herstel van funderingsschade.

Het vernieuwde funderingsloket heeft als doel om woningeigenaren ook te ondersteunen bij het verkrijgen van subsidies voor funderingsonderzoek (en –herstel) en eventueel bij het opstellen van een herstelplan, met oog voor psychosociale aspecten van eigenaren met funderingsproblemen. Samen met de regio, de betrokken gemeenten, provincie en Wetterskip wordt gewerkt aan de brede loketfunctie in het gebied. Het vernieuwde loket wordt begin 2024 opengesteld. Regelingen De subsidieregeling voor funderingsonderzoek wordt begin 2024 opengesteld. Doel van deze regeling is eigenaren in het veenweidegebied financieel te helpen met het uitvoeren van funderingsonderzoek. Hierbij is inbegrepen een subsidie voor huiseigenaren met een kleine beurs. Deze groep kan een kwijtschelding van de eigen bijdrage aan de kosten van het funderingsonderzoek krijgen. Er is veel aandacht besteed aan de toegankelijkheid en leesbaarheid van de regeling. Een innovatieregeling is in voorbereiding. Een verkenning die we in 2023 hebben uitgevoerd laat zien dat het de voorkeur verdient om innovaties niet via een subsidieregeling te doen, maar

39

daarvoor aan te sluiten bij bestaande innovatieprogramma’s. Hiermee is er meer kans op interessante oplossingen en krijgen we meer begeleiding en expertise aan boord. Mogelijke onderwerpen waar innovatieve ideeën voor Fryslân op zouden kunnen worden uitgevraagd zijn het vroegtijdig signaleren en monitoren van funderingsschade (code oranje en gevelscans) en de conservering van houten palen. Een subsidieregeling voor funderingsherstel is in voorbereiding. Doel van deze regeling is om funderingsherstel te subsidiëren. Uitgangspunt is een subsidiepercentage van 40% van de funderingsherstelkosten met een maximum van € 40.000 (gebaseerd op gemiddelde herstelkosten van € 100.000). Een zorgvuldige afweging van de implicaties van deze regeling is van belang. Zo'n regeling opzetten is pionieren. Voor het op(en)stellen van de regeling zijn er financiële en juridische aspecten die zorgvuldig afgewogen moeten worden. De 40/40 regeling kan bijvoorbeeld precedenten scheppen. Andere delen van het land kijken dan ook met belangstelling naar Fryslân. In de eerste helft van 2024 willen we het opstellen en openstellen van de regeling oppakken. Hierin wordt een afweging van risico's en implicaties meegenomen. Een garantieregeling is voorgesteld in afwachting van een aanpassing van het bestaande landelijke Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF).

Bij de besluitvorming eind 2022 was het beeld dat het Rijk nog enkele jaren nodig zou hebben voor een hervorming van het FDF. In PS (Provinciale Staten) is daarop een motie aangenomen om de garantieregeling zo lang als nodig is in stand te houden tot er een landelijk Fonds is. Inmiddels blijkt uit de Kamerbrief van het ministerie van BZK (oktober 2023) dat het Rijk inzet op een FDF 3.0 dat in juli 2024 in werking treedt, waarbij de belangrijkste knelpunten van het huidige landelijke fonds worden weggenomen. Het FDF 3.0 wordt een fonds enkel voor niet-kunners, het krijgt een landelijke werking en de leenvoorwaarden worden aangepast, o.a. ook vrijstaande woningen, (bij uitzondering) combinatie wonen-werken en sloop-nieuwbouw en een meer marktconforme rente. We gaan in 2024 bekijken of de nieuwe FDF-garantieregeling voldoet, of dat een Friese leenfaciliteit nodig is. Een Commissie bijzondere gevallen zou in situaties met bijzondere knelpunten, psychische/lichamelijke klachten of financieringsproblemen ten gevolge van de funderingsproblematiek moeten beoordelen of er afgeweken kan worden van bestaande regelingen om een passende oplossing te vinden. Er is nog geen concreet beeld van wat we met bijzondere situaties bedoelen.

Met de aanpak van code rood gevallen wordt ervaring opgedaan met een aantal bijzondere gevallen, waaruit blijkt dat zaakbegeleiding vanwege het maatwerk veel menskracht vraagt en dat er vaak (zeer) hoge bedragen nodig zijn voor funderingsherstel. Een aantal aspecten die met deze Commissie te maken hebben is al geadresseerd: psychosociale aspecten zullen worden behartigd in het Funderingsloket en van het landelijke FDF 3.0 is bekend dat het zich juist richt op de niet-kunners. Of dit voldoende is en wat de mogelijkheden c.q. risico’s zijn, zal in 2024 worden onderzocht en afgewogen. Aanpak code rood-gevallen In 2023 is een start gemaakt met de aanpak van de 13 zogenaamde code rood-gevallen. Dit gaat om woningen waarvan de fundering in 2020 is onderzocht voor de pilot Hoogwatervoorzieningen, een onderzoek van het Wetterskip in de Groote Veenpolder. Dit onderzoek heeft uitgewezen dat de fundering van deze woningen in een dusdanige staat is dat snel herstel noodzakelijk is. Een onafhankelijk intermediair heeft in 2023 verkennende gesprekken gevoerd. Daaruit bleek dat vijf woningeigenaren geheel of gedeeltelijk funderingsherstel hebben uitgevoerd. Acht woningeneigenaren hebben echter, onder meer vanwege onvoldoende financiering, niet tot herstel kunnen overgaan.

Vier onafhankelijke adviseurs stellen momenteel een herstel- en financieringsplan op, eerst voor de meest urgente woningen. Dit gebeurt samen met de woningeigenaren en waar nodig met experts op het gebied van bouwkunde/constructietechniek en financiën. Naar verwachting is in ieder geval het jaar 2024 nodig om alle gevallen, binnen het

40

financieel bestuurlijk kader (subsidiepercentage 40% van de herstelkosten met een maximum van € 2 ton) te begeleiden tot een maatwerkoplossing. Lobby Op nationaal niveau werken Rijk, het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) aan een Nationaal Programma Aanpak Funderingsproblematiek (NPAF). Het NPAF richt zich op de gehele funderingsproblematiek en niet enkel die in het veenweidegebied. Als Fryslân zijn wij ambtelijk betrokken bij de opstelling van het NPAF. We brengen de Friese aanpak bij verschillende platforms ambtelijk en bestuurlijk onder de aandacht zodat de landelijke en de Friese aanpak op elkaar aan kunnen sluiten. De funderingsproblematiek is een maatschappelijk probleem dat in meerdere provincies speelt en waarvan de kosten niet gedragen kunnen worden door de regionale overheden. Het algemeen bestuur van het Wetterskip en Provinciale Staten (PS) hebben in hun moties in december 2022 aangegeven dat de financiële middelen (€ 5 miljoen) voor funderingsherstelsubsidie voor 20232028 in principe bij het Rijk moeten worden teruggehaald. De enkele honderden gevallen in het veenweidegebied die hiermee geholpen zouden kunnen worden zijn echter een topje van de ijsberg. Afgelopen jaar is de problematiek in het Friese veenweidegebied nadrukkelijk bij het Rijk geagendeerd, o.a.

in een rondetafelgesprek van de Tweede Kamer en via het FPLG, de maatregelpakketten en het werkbezoek in Fryslân van de Raad voor de Leefomgeving. In 2024 willen we hier nauw op aangehaakt blijven. Komend jaar wordt verder ingezet op uitbreiding van de lobby voor de funderingsaanpak en kennis- en strategieontwikkeling gericht op zowel het nu als de toekomst van dit omvangrijke vraagstuk. We sluiten, waar dit effectief bij kan dragen aan de doelstellingen van het Veenweideprogramma, zoveel mogelijk aan bij ministeries en landelijke netwerken, samenwerkingen zoals het IPO, VNG, UvW, Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen (KBF), het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling (NKB), Platform Slappe Bodem (PSB), Coalitie Stevige Steden (CSS). Acties 2024: • Openen en in bedrijf stellen van het Friese Funderingsloket. • Uitvoeren subsidieregeling funderingsonderzoek incl. kwijtschelden eigen bijdrage. • Verder verkennen en uitwerken innovatieregeling funderingen. • Afweging implicaties subsidieregeling funderingsherstel, afhankelijk daarvan regeling eventueel verder voorbereiden. • Afweging eigen garantieregeling maken in het licht van landelijke FDF 3.0. • Voortzetten afhandeling code rood-gevallen in de Groote Veenpolder. • Verder werken aan de lobby en kennis- en strategieontwikkeling, samen met o.a. IPO, VNG, UvW, KBF, PSB en CSS.

• Vastleggen aanvullende samenwerkingsafspraken voor funderingen in de veenweideaanpak.

41

42

8 Algemeen Communicatie Programmasturing TOTAAL Versie 1.0, 11 december 2024 € .

7 Leefomgeving en funderingen Projectmanagement

5 Intergrale gebiedsaanpak 8.1 Aldeboarn-De Deelen 8.2 Hegewarren 8.3 Groote Veenpolder 8.4 Gebiedsproces Idzegea 8.5 Akkrumer Goedland 8.6 Leechlan Grou-Warten diverse initiatieven buiten de KG Gebieden algemeen Lesa 6 Onderzoek en Monitoring Innovatie projecten

4 Leefopmgeving, natuur en biodiversiteit Thema 1: Natuur, biodiversiteit en landschap Thema 2: Landschap, cultuurhistorie en archeologie

2 Bodem en Grondgebruik Thema 1: Veenoxidatie afremmen door bodemmaatregelen Thema 2: Bodemvruchtbaarheid/ bodem in balans Thema 3: Draagkracht en gewas Thema 4: Maisteelt, chemie en biodiversiteit overige kosten 3 It Nije Buorkjen Thema 1: Verdiencapaciteit landbouw behouden en verbreden Thema 2: Landbouw en water Thema 3: Kringlooplandbouw

Maatregel 1 Waterbeheer en Klimaatadaptatie Thema 1: Peilbeheer Thema 2: Waterberging en klimaatadaptatie Thema 3: Veenweide en het grondwatersysteem

Kosten en Financiering Werkplan Veenweide 2024

6.097

650

375

738

760

80

1.760

464

1.270

Kostenraming

650 50 600 5.036

125 125

760 20 20 200 20 60 200 20 20 200 363 363

80 80

348 100 30 108 60 50 1.440 1.290 40 110

2024 1.270 1.210 60

513

125 125

125 125

0

0

423

125 125

125 125

0

0

115 115

33 25

33 25 205 205

58

2026 0

58

2025 0

125

0

125 125

0

0

0

0

2027

450 50 400 3.636

125 125

200 303 303

60 180 20

180

640

80 80

348 100 30 108 60 50 1.440 1.290 40 110

513

0

125 125

125 125

0

0

205 205

33 25

58

423

0

125 125

125 125

0

0

115 115

33 25

58

125

0

0

125 125

0

0

0

0

0

400

200 1.400

0

0

400

400

0

0

0

200

0

60 60

20

20

120 20 20 20 20

0

0

0

Bijdrage Investerings Exploitatie Exploitatie Exploitatie Exploitatie Wetterskip geld Provincie Provincie Provincie Provincie Fryslan Wetterskip 2024 2025 2026 2027 2024 2024 250 0 0 0 1.020 0 250 960 60

Dekking

Bijlage 1 Overzicht kosten en financiering werkplan 2024

Bijlage 2 Overzicht personeelsinzet werkplan 2024 Personeelsinzet in euro's (x 1.000) Inzet basis capaciteit veenweide Inzet extra capaciteit veenweide

Provincie

Wetterskip Overige

676

1.274

Totaal

187

2.137

453

453

Inzet capaciteit op projecten

1.002

1.002

Totaal gedekte capaciteit

2.131

Personeelsinzet in fte Inzet basis capaciteit veenweide

Provincie

1.274

187

Wetterskip Overige 7

13

3.592

Totaal 2

21

Inzet extra capaciteit veenweide

4

4

Inzet capaciteit op projecten

10

10

Totaal gedekte capaciteit

21

43

13

2

35

Bijlage 3 Overzicht financiering en bestedingen Veenweideprogramma Totaal overzicht financiering Veenweideprogramma

Provincie

Wetterskip

Rijk

Overig

Totalen

Bedragen x € 1.000 In uitvoering genomen: Programma algemeen: Werkplannen t/m 2023

24.062

3.280

2.345

-292

29.395

0

0

666

0

666

6.712

6.697

0

1.066

14.476

0

0

0

0

0

ADD

96

183

39.508

0

39.786

HW

16.217

300

18.413

300

35.230

Idzegea

1.623

0

292

73

1.988

A. Totaal in uitvoering

48.710

10.460

61.224

1.147

121.541

B. Nog te programmeren

5.020

10.118

Totaal Veenweideprogramma (A+B)

53.729

20.577

61.224

1.147

136.678

Verplicht

Prognose

Prognose

Resultaat

te gaan

einde werk

Regiodeal NIL Kansrijke gebieden Funderingsaanpak Ontwikkelgebieden (projecten):

Totaal overzicht bestedingen

Via provinciale begroting

Veenweideprogramma

Budget

Besteed

15.137

Bedragen x € 1.000 In uitvoering genomen: Programma algemeen: Werkplannen t/m 2023 Regiodeal NIL Kansrijke gebieden Funderingsaanpak Ontwikkelgebieden (projecten):

26.262

17.217

3.019

5.307

25.543

719

666

81

69

516

666

0

6.712

1

49

6.662

6.712

0

0

0

0

0

0

0

ADD

38.315

7.119

635

30.561

38.315

0

HW

32.155

11.774

1.170

19.211

32.155

0

Idzegea

1.915

41

0

1.874

1.915

0

106.025

36.233

4.942

64.131

105.306

719

Totaal in uitvoering

44

Bijlage 4 Overzicht financiële doorkijk Veenweideprogramma

45

Uitgave: Feangreide Fryslân, januari 2024

Contact: U kunt ons op werkdagen bellen tussen 9.00 en 17.00 uur via 058 292 59 25. Of mail: veenweide@fryslan.frl Website: www.veenweidefryslan.frl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=d1e3d260-0c71-4cf1-97fa-b1fad11d2cf9