I-16c Bijlage 2 Concept-Veenweideprogramma met aanpassingen (0098307546).pdf
Tekst van het document
Thema 2: Landschap, cultuurhistorie en archeologie Landschap, cultuurhistorie en archeologie vertellen het verhaal van de ontginningsgeschiedenis van het veenweidegebied. Ze geven het gebied een herkenbaar profiel en identiteit. Vooral de openheid en verkavelingsstructuur zijn karakteristiek. Het fraaie landschap en de prachtige natuur van het veenweidegebied zijn trekkers voor de gastvrijheidseconomie. Diverse factoren, waaronder bodemdaling, hebben invloed op het landschap. Bovendien komen archeologische waarden op een gegeven moment aan de oppervlakte en dreigen daarmee verloren te gaan. Landschappelijke en cultuurhistorische kenmerken bieden goede aangrijpingspunten voor integraal ontwerpen en het versterken van de samenhang tussen oplossingen. Het vroegtijdig betrekken ervan in gebiedsprocessen kan ontwikkelingen versnellen en de ruimtelijke kwaliteit versterken.
14 Voor de stikstofaanpak is in Fryslân een apart programma gestart. Dit bestaat uit een generieke aanpak met maatregelen en afspraken met verschillende sectoren zoals landbouw, verkeer, bouw en industrie.
42
heeft verwijderd: Ook gaan we heeft verwijderd:
Acties: Gemeenten en provincie hanteren het principe ‘Omgevingskwaliteit als ontwerpbasis’15 bij nieuwe ontwikkelingen. Ze zorgen ervoor dat nieuwe ontwikkelingen zorgvuldig in het landschap passen en dat de kernkwaliteiten van het veenweidelandschap, zoals aangegeven in de provinciale structuurvisie Grutsk op ‘e Romte, gehandhaafd blijven. Kansen voor landschappelijke verbetering worden zoveel mogelijk benut. Bij het opstellen, beoordelen en uitvoeren van maatregelen maken we gebruik van de Toolkit Landschap16. Bij nieuwe ontwikkelingen kunnen gebiedskenmerken zoals hoogteligging, waterlopen en dijken het vertrekpunt vormen voor mogelijke oplossingen. In sommige situaties lukt behoud van het landschap niet meer en is de opgave om nieuwe veenlandschappen met nieuwe kwaliteiten en iconen te ontwikkelen; zo krijgt de natuur binnen bestaande veenmoerassen vaker een besloten karakter. Ook in dat geval wordt zoveel mogelijk voortgebouwd op gebiedskenmerken met gebruikmaking van de Toolkit Landschap. Gemeenten en provincie brengen de archeologische waarden/ resten van het veenweidegebied in beeld. Het huidige lopende onderzoekprogramma voor de archeologie in het veenweidegebied wordt hiervoor voortgezet. Op basis van dit onderzoek kunnen keuzes worden gemaakt waar wordt ingezet op behoud van deze archeologische waarden/ resten.
Landschappelijke hoofdstructuur Friese Veenweidegebied (bron: Toolkit voor het Friese veenweidelandschap)
Thema 3: Gebouwen en infrastructuur Op plekken waar het niet meer lukt om de grond voldoende nat te houden, kunnen gebouwen, wegen en leidingen verzakken. Houten funderingen rotten doordat er zuurstof bij komt. Omdat de
15 Omgevingskwaliteit als ontwerpbasis is een van de inhoudelijke principes uit de Ontwerp-Omgevingsvisie ‘ De Romte Diele’ 16 De Toolkit landschap is speciaal voor het veenweidegebied gemaakt om bij de ontwikkelingen in het gebied handvatten te bieden om de ruimtelijke kwaliteit te behouden en versterken.
43
maaivelddaling niet gelijkmatig gaat, kunnen ook gebouwen die op staal zijn gefundeerd ongelijkmatig verzakken en scheuren. Dit geldt ook voor wegen en leidingen. Omdat het veen in de bovengrond als gevolg van oxidatie verdwijnt, komen kabels en leidingen dichter bij het maaiveld te liggen. Hierdoor lopen ze meer kans op beschadigingen door graafwerkzaamheden. Bij recent onderzoek in 2020 en 2021 is in de Grote Veenpolder bij meerdere panden schade aan funderingen geconstateerd. In een aantal van deze gevallen blijkt een hoge urgentie voor herstel van de schade, om verdere schade te voorkomen. Dit sluit aan bij meerdere signalen over mogelijke onderschatting van de funderingsproblemen in de veenweide. De inspanningen van het veenweideprogramma richten zich daarom o.a. op het beter in beeld brengen van de aard en de omvang van deze problematiek. Het beperken van schade aan woningen en andere bebouwing, wegen en infrastructuur begint bij bewustwording: meer pandeigenaren bewust maken van en beter informeren over de funderingsproblematiek. Hierbij zijn o.a. ook aandacht voor de leefbaarheid in de dorpen en het welzijn van bewoners en huiseigenaren van belang.
Acties: Voorlichting en advies geven door een funderingsloket, het publiceren van een Fryske Funderingsviewer, het voeren van gesprekken met makelaars, hypotheekverstrekkers en woningbouwcorporaties, het houden van een enquête onder eigenaren; Om meer informatie over de staat van funderingen te krijgen, stellen we een subsidieregeling in voor het uitvoeren van funderingsonderzoek; We gaan zo goed mogelijk in beeld brengen van welke woningen de fundering al is hersteld; We hebben aandacht voor de leefbaarheid en het welzijn in de dorpen in relatie tot de funderingsproblematiek; Uitvoeren van de pilot hoogwatercircuits Groote Veenpolder, waarin gekeken wordt naar de effectiviteit van hoogwatercircuits; Een werkgroep van provincie, waterschap en gemeenten gaat na of we nog andere vormen van ondersteuning kunnen bieden aan eigenaren van woningen met funderingsschade.
Uitgangspunt is dat de eigenaar primair verantwoordelijk blijft voor funderingsherstel; Het waterschap onderzoekt de werking van hoogwatercircuits en stelt waar dit effectief is overgangszones in tussen panden en achterliggende gebieden; Uiterlijk in 2022 willen we een besluit nemen over eventuele aanvullende vormen van ondersteuning en over de toekomstige inrichting van hoogwatercircuits; Op korte termijn onderzoeken we wat we kunnen betekenen voor de funderingsschadegevallen waar nu een urgent probleem is; Het waterschap blijft het water in hoogwatercircuits zo hoog mogelijk houden, om schade aan funderingen, archeologie en infrastructuur zo veel mogelijk te voorkomen. Om huiseigenaren beter te betrekken bij de funderingsproblematiek en de aanpak daarvan wordt in 2021 een funderingstafel in het leven geroepen. De funderingstafel doet voorstellen Hierbij is ook een belangrijke rol weggelegd voor de gemeenten.
44
heeft verwijderd: ¶ heeft verwijderd: is
heeft verwijderd: .
7.4 Programmalijn 5: Integrale gebiedsaanpak
heeft verwijderd: 4
Analyse In de Veenweidevisie 2015 waren kansrijke gebieden benoemd, waar sindsdien is gestart met een gebiedsproces. Dit zijn gebieden waar op meerdere doelstellingen tegelijk vooruitgang kan worden geboekt en waar energie en potentie in het gebied aanwezig zijn. Door in dergelijke gebieden instrumenten (als kavelruil, gebiedsgericht werken, landinrichting 3.0, grondbank, afwaarderen) en bijbehorende middelen te combineren, kan samen met de inwoners en ondernemers van het gebied meer bereikt worden dan alleen met een generieke aanpak of een sectorale aanpak (enkel voor bijv. natuur of landbouw). Er zijn meer gebieden in het veenweidegebied interessant voor een integrale gebiedsaanpak dan alleen de in de Veenweidevisie aangewezen kansrijke gebieden. De zones rondom Natura-2000 gebieden zijn bijvoorbeeld interessant vanwege het stimuleren van soortenrijkdom (biodiversiteit) en het terugdringen van stikstof. En de overgang van hoge zandgronden naar diepe veenpolders is kansrijk voor meerdere doelen. Ook de problematiek van hoogwatersloten ten behoeve van bebouwing en andere kwetsbare functies leent zich voor een integrale gebiedsaanpak. Soms vallen deze ‘nieuwe’ gebieden samen met een kansrijk gebied. Dan worden ze onderdeel van het gebiedsproces. Daar waar die zones niet samenvallen met een kansrijk gebied, wordt een apart gebiedsproces gestart.
De gebieden liggen dus niet op voorhand vast. Dit biedt flexibiliteit om nieuwe mogelijkheden van onderop optimaal te benutten. Waar gaan we naartoe Vanwege de grote waarde ervan gaan we door met de integrale gebiedsaanpak. We verdelen de bestaande kansrijke gebieden in twee categorieën. We benoemen die kansrijke gebieden waar niet alleen inhoudelijke kansen liggen en maatschappelijke energie is maar ook al voldoende budget tot ontwikkelgebieden. Concreet gaat dat om Aldeboarn - De Deelen en Hege Warren. In deze gebieden gaan we over de volle breedte aan de slag. We combineren de acties die in de programmalijnen It Nije Buorkjen, Waterbeheer en klimaatadaptatie en Leefomgeving, natuur en biodiversiteit zijn uitgewerkt met andere koppelkansen om te komen tot een integraal en duurzaam gebiedsperspectief. In de overige kansrijke gebieden gaan we door met experimenten en onderzoek en vooral met de zoektocht naar middelen om deze gebieden zo snel mogelijk ook tot ontwikkelgebied te kunnen omdopen, met bijbehorende intensievere aanpak. Om de ambities voor 2030 te kunnen bereiken hopen we gedurende de looptijd van het programma naast de huidige kansrijke gebieden ook nog nieuwe veenweide-ontwikkelgebieden te kunnen toevoegen. We richten ons daarbij in eerste instantie vooral op het veenweidegebied met een veenpakket dikker dan 80 cm.
In alle gebieden zullen we keuzes samen met het gebied gaan voorbereiden en maken. Ook zullen we de leerervaringen die al opgedaan zijn in de huidige gebieden benutten. In het streven naar een duurzaam toekomstperspectief voor het veenweidegebied wordt, naast landbouw als economische drager, onderzocht welke andere economische dragers in het gebied versterkt of ontwikkeld kunnen worden. Nieuwe vormen van samenwerking kunnen een effectieve aanpak in een gebied verder bevorderen.
45
heeft verwijderd: / heeft verwijderd: d heeft verwijderd: i heeft verwijderd: met combinaties van
20212022
20232026
Op basis van nu beschikbare middelen •Gebiedsplan opstellen in ontwikkelgebieden. •Uitvoering starten op basis van beschikbare middelen •Experimenteren en verkennen in kansrijke gebieden •Inspelen op initiatieven uit overige gebieden Bij voldoende beschikbare middelen •Voortzetten uitvoering in ontwikkelgebieden •Een of meerdere kansrijke gebieden promoveren tot ontwikkelgebied •Opstarten nieuwe gebiedsprocessen in veengebied met dik veenpakket (>80cm) •Inspelen op initiatieven uit overige gebieden
Integrale gebiedsaanpak is maatwerk De afgelopen jaren zijn de eerste ervaringen opgedaan met gebiedsgerichte aanpak. In deze aanpak staat het gebied centraal en worden de verschillende stakeholders nauw betrokken. Belangrijk onderdeel van deze aanpak is een gebiedsanalyse. Hoe zit het gebied waterhuishoudkundig en hydrologisch in elkaar, hoe is de landbouwstructuur, welke opgaven en knelpunten zijn er in het gebied, welke kansen en mogelijkheden zijn er? De lokale omstandigheden bepalen voor een groot deel de (on)mogelijkheden voor oplossingen. In het ene gebied is bijvoorbeeld sprake van bijzondere hydrologische omstandigheden die een andere aanpak of andere oplossingen vragen terwijl in een ander gebied juist de verkavelingsstructuur voor de landbouw of de aanpak van de stikstofproblematiek vraagt om extra aandacht. Samen en van onderop staat hierbij centraal, met de belanghebbenden en betrokkenen wordt gezocht naar oplossingen. Ook de financiering van de uitvoering is maatwerk. Afhankelijk van de doelstellingen die in een gebied gerealiseerd kunnen worden kan financiering worden gezocht. Voor het gebied Aldeboarn de Deelen bijvoorbeeld zijn al middelen toegezegd uit de klimaatenveloppe 2019, de stimuleringsgelden van het klimaatakkoord, het Interbestuurlijk programma Vitaal Platteland en uit de regiodeal Natuurinclusieve landbouw Noord Nederland.
Belangrijk uitgangspunt bij de financiering is dat uitvoering pas kan starten als er dekking is voor de vereiste middelen. Wat gaan we doen Actie: Voortzetting van het gebiedsproces voor het ontwikkelgebied Hege Warren. Afhankelijk van de definitieve bestuurlijke besluitvorming over dit gebied zullen hier maatregelen worden uitgevoerd. Voortzetting van het gebiedsproces voor het ontwikkelgebied Aldeboarn - De Deelen. Volgend jaar wordt hiervoor een gebiedsplan opgeleverd. Op basis daarvan kunnen maatregelen worden uitgevoerd. Voortzetting van de gebiedsprocessen in de kansrijke gebieden Idzegea, Brekkenpolder, Groote Veenpolder en Grouster Leechlân. In deze gebieden wordt de komende jaren geëxperimenteerd met vernieuwingen en veranderingen en worden voorbereidingen getroffen om het gebiedsproces te intensiveren. Mede op basis van deze ervaringen en meer zekerheden rondom CO2-uitstoot en effectiviteit van maatregelen, en vooral de beschikbaarheid van de benodigde middelen, worden de processen in deze gebieden de komende jaren geïntensiveerd. Tijdens de looptijd van dit Veenweideprogramma gaan we, in het ritme waarin onze financiele armslag vergroot wordt, de gebiedsaanpak uitbreiden naar andere gebieden waar sprake is van meerdere samenhangende doelstellingen en kansen om verschillende instrumenten
46
heeft verwijderd: d
elkaar te laten versterken. We richten ons daarbij vooral op het veengebied met een veenpakket van meer dan 80 cm. Als in de tussentijd in andere gebieden initiatieven van onderop ontstaan kan dit leiden tot nieuwe gebiedsprocessen. Kansrijke initiatieven van onderop buiten de hiervoor genoemde gebiedsprocessen gaan we zoveel mogelijk ondersteunen. We bevorderen nieuwe samenwerkingsvormen en kijken naar nieuwe economische dragers. We stimuleren dat gemeenten landschapsbiografieën voor veenweide-ontwikkelgebieden opstellen. Deze kunnen als vertrekpunt en inspiratiebron dienen voor het in samenhang ontwerpen en presenteren van gewenste ontwikkelingen mét ruimtelijke kwaliteit.
Figuur 4.1: Overzicht van de ontwikkel- en kansrijke gebieden en hun ligging
47
Veelbelovende samenwerkingsvormen Naast vernieuwingen in waterbeheer, landbouw en dergelijke, kunnen ook nieuwe vormen van samenwerking bijdragen aan het bereiken van de doelen. Sommige vernieuwende samenwerkingsvormen bestaan al en kunnen worden uitgebreid; andere nieuwe samenwerkingsvormen kunnen ontwikkeld worden. Wij leggen deze vormen niet op, maar willen interessante initiatieven wel ondersteunen. Ter inspiratie schetsen we hier drie samenwerkingsvormen voor het veenweidegebied. Andere zijn ook mogelijk. Gebiedscoöperaties In een gebiedscoöperatie werken ondernemers, onderwijs, maatschappelijke instellingen, natuurbeheerorganisaties, kennisinstellingen en burgers samen om het gebied waarin ze werken te versterken. Door de samenwerking via een coöperatie te structureren ontstaat een organisatie met slag- en daadkracht. Soms worden gebiedscoöperaties opgezet om zich met een thema bezig te houden (natuur leefbaarheid of lokale economie). Vaak houden gebiedscoöperaties zich bezig met meerdere thema’s. Voordelen van gebiedscoöperaties zijn: - een gebiedscoöperatie maakt samenwerken makkelijker; - samen kan makkelijker ingeschreven worden op lokale opdrachten van overheden; - de economische baten blijven in het gebied; - de samenwerking versterkt de natuurlijke leefomgeving; - elkaars behoeften en belangen worden makkelijker gedeeld.
Het landgoedmodel Landgoederen zijn van oudsher maatschappijen in het klein. Binnen een landgoed is landbouw in balans met natuur en landschap, wordt recreatie gecombineerd met houtproductie e.d. en is de bedrijfsvoering mede gericht op instandhouding van cultureel erfgoed. Het ‘landgoedmodel’ biedt ook mogelijkheden voor hedendaagse vraagstukken. Er bestaan verschillende varianten, maar gemeenschappelijk is: - een combinatie van verschillende grondgebonden functies binnen een landschappelijke eenheid; - geen maximalisatie van één functie, maar optimalisatie van een combinatie van functies; - focus op lange termijn rendement: economisch, ecologisch, sociaal en cultureel; - economisch duurzaam en verantwoord beheer. Een landgoedmodel leidt tot risicospreiding over een breder geheel dan een individuele boer, gemeente of waterschap, en betere mogelijkheden functies elkaar wederzijds te laten versterken. Dit is een goed financierbare en al beproefde vorm van breder organiseren. Veenweide Nationaal Park In de Nationale Parken deal uit 2015 wordt gestreefd naar minder, maar grotere Nationale Parken in Nederland met (inter)nationale betekenis en allure. Dat moeten grotere aaneengesloten gebieden zijn met natuurkernen binnen een groter landschappelijk/cultuurhistorisch en ruimtelijk ensemble.
Ze vormen een visitekaartje voor de regio en Nederland, en dienen meer doelen dan alleen natuurdoelen. Ze worden gekenmerkt door een integraal duurzaam toekomstperspectief en functioneren organisatorisch als een netwerkorganisatie. Het veenweidegebied zou een interessante kandidaat kunnen zijn voor zo’n Nationaal Park ‘nieuwe stijl’. Dit kan ook bijdragen aan het verdienmodel van het gebied, door het werven van (inter)nationale subsidie-/sponsorbijdragen.
48
7.5 Programmalijn 6: Onderzoek en monitoring Analyse Er bestaan nog vraagstukken waarover meer kennis nodig is om definitief de beste oplossingen te kunnen bedenken en toepassen. Vragen als ‘hoe groot is de bodemdaling in het veenweidegebied nu precies?’ Welke alternatieve verdienmodellen voor de landbouw werken en welke niet? In dit programma is het beperken van de uitstoot van broeikasgassen uit het veen een belangrijk onderdeel. Deze CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door de afbraak van veen, onder invloed van zuurstof. Er leven nog diverse vragen rond dit proces. Hoe groot is deze CO2-uitstoot eigenlijk? Welke maatregelen kun je treffen en hoeveel vermindering van CO2-uitstoot levert dit uiteindelijk op? Waar gaan we naartoe De komende jaren moeten er antwoorden op deze vragen komen. Dat stelt ons in staat om het effect van de beoogde maatregelen de komende jaren goed te kunnen monitoren. Een deel van deze vragen zullen we zelf (laten) beantwoorden. En we staan open voor nieuw onderzoek en actualisering van bestaand onderzoek (reviews) door andere partijen. Daarnaast is het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling gestart. Dit programma werkt landelijk aan het ontwikkelen en delen van kennis op het gebied van bodemdaling.
Onderdeel van dit programma is het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweide (NOBV), waarin antwoord op de vragen rondom uitstoot van broeikasgassen wordt gezocht. Het NOBV werkt een meetprotocol uit voor een landelijk geoptimaliseerd meetnet (2021-2022). Dit meetsysteem zal nodig zijn voor het monitoren van de voortgang van de reductiedoelstellingen. Wat gaan we doen Acties: We ontwikkelen een monitoringssysteem om de bodemdaling te kunnen volgen. We stimuleren en ondersteunen onderzoek naar alternatieven voor de landbouw. We doen actief mee in het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling en in het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweide. We doen mee in het formuleren van de specifieke onderzoeksvragen en stellen onderzoekslocaties in Fryslân beschikbaar. We gaan, op basis van de hiervoor landelijk te ontwikkelen richtlijnen, de broeikasgasemissie en de bodemdaling in de veengebieden monitoren. Daarmee kunnen we ook ons aandeel in de vermindering van de landelijke broeikasgasemissie volgen.
49
heeft verwijderd: 5
8. Programmaorganisatie Samenwerking Samenwerking is het sleutelwoord bij de uitvoering van het Veenweideprogramma. Samenwerking tussen de verschillende overheidslagen maar ook vooral met maatschappelijke partijen. Dit is ook van belang voor een effectieve lobby om middelen van het Rijk en Europese middelen te verkrijgen. Met dit Veenweideprogramma vragen we om een meerjarig commitment van de verschillende partijen. Dit betekent niet dat we dit voor een lange periode gaan ‘dichttimmeren’. Tussentijds bijsturen en aanpassen blijft mogelijk, maar wel steeds met een focus op de lange termijn doelen. het Bestjoerlik Oerlis Feangreide De afgelopen jaren is in het gebied een vorm van netwerksamenwerking ontstaan waarbij het Bestjoerlik Oerlis Feangreide (BOF) het centrale coördinatiepunt is. Dit BOF zorgt voor de bestuurlijke afstemming en aansturing. In het BOF zijn provincie, waterschap en gemeenten als verantwoordelijke overheidslagen vertegenwoordigd en de verschillende belangen zoals landbouw, natuur en milieu, landschap, cultuurhistorie, en recreatie. Het BOF geeft, binnen een afgesproken mandaat en ieder vanuit zijn eigen bestuurlijke verantwoordelijkheid, sturing aan keuzes en aan de uitvoering van dit programma. Het BOF heeft sinds 2016 een belangrijke rol in de samenwerking binnen Fryslân en houdt deze rol de komende uitvoeringsperiode.
De rol van het BOF richt zich op een drietal aspecten: 1. Overleg: het komen tot overeenstemming over maatregelen die van belang zijn voor de toekomst van het Veenweidegebied. 2. Uitvoering: het monitoren van de uitvoering van de maatregelen van het Veenweideprogramma door de programma-organisatie en de gebiedscommissies. 3. Advies: het adviseren van de betrokken overheden over beleid, maatregelen en instrumenten die van belang zijn voor de toekomst voor het Veenweidegebied. Voor de uitvoering van de Veenweidevisie 2015 is een programmaorganisatie opgezet waarin provinciale, waterschaps- en gemeentelijke medewerkers samenwerken en ook de landbouw-, en natuurorganisaties zijn vertegenwoordigd. Omdat we ons met het Veenweideprogramma 2021-2030 meer gaan focussen op uitvoering, is het belangrijk dat er goede samenwerkingsafspraken gemaakt worden. Hier hoort een duidelijke governance17 bij. Dit is ook nodig omdat er met dit programma het nodige geld gemoeid zal zijn. Geld dat afkomstig is van verschillende partijen met elk hun eigen verantwoordingseisen. Samenwerkingsovereenkomst Gezien de nieuwe fase van het Friese Veenweideprogramma, worden er nieuwe afspraken gemaakt over de samenwerking. De basis van de samenwerking in Fryslân blijft intact; publieke en maatschappelijke partijen die elkaar vinden binnen het BOF en de programma-organisatie.
Om de samenwerkende partijen houvast te geven over ‘het hoe’ van de samenwerking zal na vaststelling van het Veenweideprogramma, het Samenwerkingsdocument ‘De Fryske feangreide oanpak’ worden vastgesteld. Dit samenwerkingsdocument geeft aan hoe de partijen, vertegenwoordigd in het BOF en / of de programma-organisatie, invulling geven aan de uitvoering van de Veenweideopgave zoals beschreven in het Veenweideprogramma. De looptijd van ‘De Fryske feangreide oanpak’ is gelijk aan het Veenweideprogramma: van 2021 tot eind 2030. De betrokken partijen committeren zich met de vaststelling van ‘De Fryske feangreide oanpak’ aan de uitvoering van het Veenweideprogramma. Dit betekent niet dat de partijen daarmee 17
Governance is het waarborgen van de onderlinge samenhang van de wijze van sturen, beheersen en toezicht houden van een organisatie, gericht op een efficiënte en effectieve realisatie van doelstellingen alsmede het daarover op een open wijze communiceren en verantwoording afleggen ten behoeve van belanghebbenden.
50
heeft verwijderd: Bestuurlijk platform
ook resultaatverantwoordelijk zijn voor de doelstelling. Met de ondertekening van ‘De Fryske feangreide oanpak’ spreken de partijen zich uit voor een inspanningsverplichting. In het document wordt ook aangegeven wat de financiële verantwoordelijkheid is voor de programmaorganisatie. Daarbij worden de huidige financiële bijdragen van de betrokken partijen aan het Veenweideprogramma als uitgangspunt genomen. Het samenwerkingsdocument ‘De Fryske feangreide oanpak’ wordt aan de betrokken partijen aangeboden direct na vaststelling van het Veenweideprogramma, vanuit de filosofie eerst ‘het wat’, daarna ‘het hoe’. Aanvullend wordt er voor gekozen om te werken met een Samenwerkingsovereenkomst (SOK). Deze SOK is specifiek bedoeld voor de publieke partijen (Rijk, provincie, het Wetterskip en de zeven Veenweidegemeenten) om houvast geven over het bereiken van de beoogde resultaten en de verantwoording van de financiële middelen. Deze SOK is technisch en juridisch van aard en aanvullend aan ‘De Fryske feangreide oanpak’. In de SOK zullen ook afspraken worden opgenomen over de financiële verantwoordelijkheid voor de programmafinanciering.
Hierin wordt bepaald dat de provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân ieder vanuit haar eigen rol en verantwoordelijkheid zorgt voor een financiële inbreng in de programmafinanciering en daarmee gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor bekostiging van het programma en de instrumenten. Daarbij wordt maximaal gebruik gemaakt van aanvullende financiering vanuit Europa en het Rijk. De SOK Veenweide vormt een kapstok voor nadere uitwerking en deelovereenkomsten. Daar waar mogelijk wordt bijvoorbeeld bij gebiedsontwikkeling of opzet van innovatieprojecten met andere partijen, verwezen naar de SOK Veenweide. De Fryske Veenweide oanpak De belangrijkste onderwerpen die in de Fryske oanpak aan bod komen, zijn de volgende: 1. Verantwoordelijkheden, taken en rollen van partijen Hierbij komt o.m. aan de orde welke taken, rollen en verantwoordelijkheden de verschillende partijen hebben bij de uitvoering van het programma, het werken van onderop in specifieke gebieden, de uitgangspunten van één overheid en de samenhang tussen de Veenweide-opgave en andere sectorale opgaven zoals natuur, landschap, energie etc. 2. Bestjoerlik Oerlis Feangreide Bij dit onderdeel worden de taken en de doelstelling van het BOF-overleg beschreven. Ook wordt ingegaan op de specifieke rol van de publieke partijen hierbinnen, onder meer via een bestuurlijke stuurgroep. 3.
Organisatie Hier wordt de rol en het functioneren van de programma-organisatie beschreven, inclusief mandatering. 4. Gebiedsgerichte samenwerking Met dit thema wordt ingegaan op het belang van gebiedsprocessen en de status van het gebiedsplan. Ook worden de taken, samenstelling en mandaat van gebiedscommissies beschreven. 5. Financiën In dit hoofdstuk komen de uitgangspunten van de financiële governance aan bod. Ook worden de afspraken over de financiële betrokkenheid van gemeenten en maatschappelijke partijen bij de programmaorganisatie vastgelegd. Specifieke onderdelen, zoals bijvoorbeeld de kassiersfunctie en de enkelvoudige financiële verantwoording (SISA), worden in de SOK verder uitgewerkt. 6. Communicatie In dit hoofdstuk worden afspraken gemaakt over de communicatie over de veenweidedoelstelling door de betrokken partijen. Ook komen operationele elementen aan bod, zoals het gebruik van een logo, de website, de nieuwsbrief en de gebiedscommunicatie. Bestuurlijke stuurgroep
51
Om tegemoet te komen aan de specifieke publieke verantwoordelijkheid van het Rijk, de Provincie, Wetterskip Fryslân en de zeven Veenweidegemeenten wordt er voorzien in een bestuurlijke stuurgroep. Deze stuurgroep gaat niet in de plaats van het BOF treden, maar is een additionele voorziening. De bestuurlijke stuurgroep is aanvullend aan de eerder genoemde drie kerndoelstellingen van het BOF en bestaat uit de vertegenwoordigers van de publieke partijen die in het BOF zitting hebben, mogelijk aangevuld met een vertegenwoordiger van het Rijk. De stuurgroep komt twee keer per jaar bijeen en heeft hoofdzakelijk een controlerende taak. Het toetst of de publieke doelstellingen voldoende worden gerealiseerd en of de verantwoording naar de dagelijks besturen en vertegenwoordigende lichamen (Gemeenteraden, Algemeen Bestuur en Provinciale Staten) goed tot zijn recht komt.
heeft verwijderd: Voor de governance baseren we ons op het onderstaande model:¶ ¶
¶ In dit model zitten vier stappen: ¶ het initiëren van voorstellen – in dit geval het maken van een Veenweideprogramma en onderliggende werk- en financieringsplannen – gebeurt op het niveau van het programmabureau, waar nodig en wenselijk met behulp van input van projectleiders (via projectvoorstellen of businesscases). Het samenbrengen van ambities en doelstellingen enerzijds en geldstromen anderzijds vindt hier dus plaats. ¶ het kiezen (de formele besluitvorming over een of meerdere voorstellen) gebeurt op bestuurlijk niveau; in de nieuwe setting wordt hiertoe een stuurgroep geïntroduceerd waarin de provincie Fryslân, het Wetterskip en één of meer gemeenten bestuurlijk zijn vertegenwoordigd. De stuurgroepleden moeten mandaat krijgen om standpunten te kunnen innemen. Voorafgaand vindt over keuzes in breder verband bestuurlijke afstemming plaats in het BOF (zie hiervoor) om een zo breed mogelijk maatschappelijk draagvlak te verkrijgen.¶ het implementeren gebeurt in feite op projectniveau, onder aansturing van de projectleiders, waarbij het programmabureau een overkoepelende en coördinerende rol vervult en het overzicht en de samenhang bewaakt. ¶ het vaststellen van tussentijdse voortgangsinformatie en de uiteindelijke verantwoording gebeurt in de stuurgroep.
De voorbereiding hiervan doet het programmabureau, in samenwerking met de projectleiders; een koppeling is gelegd met de planning- en controlcyclus van overheden, zodat ook de democratische legitimiteit voldoende is gewaarborgd. In deze stap moet zichtbaar worden gemaakt of (1) de activiteiten binnen de projecten daadwerkelijk zijn uitgevoerd, (2) de projecten de beoogde resultaten hebben opgeleverd en (3) die resultaten bijgedragen hebben aan de gestelde doelen in het Veenweideprogramma en aan de beoogde samenhang daartussen. ¶ ¶ De organisatie voor de komende jaren willen we op de volgende wijze vormgeven:¶ ¶ ¶ ... [1]
52
9. Kosten en financiering 9.1 Kosten De totale kosten van dit Veenweideprogramma ramen we voorlopig op ruim 550 miljoen euro. Wat betreft landbouw zal veel geld gemoeid zijn met het afwaarderen van grond en het compenseren van opbrengstverliezen. Met deze compensatie worden tijd en ruimte gecreëerd voor de landbouw om zich aan te passen aan de veranderde omstandigheden. Het aanpassen van de waterbeheersing brengt flinke aanpassingen in de waterhuishouding met zich mee. Er zal maatwerk moeten worden geleverd om de gebruiksfuncties in het gebied te kunnen blijven bedienen. Door de hogere waterpeilen zal de waterberging in de polders afnemen. Ter compensatie zal er extra waterberging gerealiseerd moeten worden in combinatie met maatregelen voor klimaatadaptatie. Voor deze aanpassing van de waterhuishouding is vooralsnog uitgegaan van een bedrag van 102 miljoen. Tijdens de looptijd van het programma zullen we steeds nauwkeurig inzicht krijgen in de benodigde middelen. Naast landbouw en watertransitie zijn er ook middelen geraamd om andere effecten als gevolg van de bodemdaling te verminderen. Lopende het programma zal meer duidelijk worden waarvoor de diverse geraamde middelen zullen worden benut; waar gewenst streven we naar een brede inzet voor een vitaal platteland. Een nadere onderbouwing van de kosten is te vinden in het Achtergronddocument Veenweideprogramma 2021-2030.
Transitiekosten Kosten aanpassingen landbouw (incl. flankerende maatregelen) Kosten aanpassingen waterhuishouding inclusief klimaatadaptatie Overige aanpassingskosten Programmakosten Totaal
€ 417 miljoen € 102 miljoen € 20 miljoen € 10 miljoen € 549 miljoen
9.2 Financiering We gaan ervan uit dat alle partijen die zich gecommitteerd hebben aan het Klimaatakkoord hun verantwoordelijkheid nemen bij de uitvoering van dit programma. Het Rijk heeft in het Klimaatakkoord € 276 miljoen uitgetrokken voor de reductie van CO2-uitstoot in de veenweidegebieden. Van deze € 276 miljoen is € 76 miljoen gereserveerd voor een onderzoeksprogramma voor de komende 10 jaar. Van de overgebleven € 200 miljoen wordt € 100 miljoen nu via de zogenaamde impulsregeling beschikbaar gesteld aan de provincies om op korte termijn (2020-2022) al maatregelen te kunnen nemen. Van deze € 100 miljoen is € 22 miljoen aan het Friese veenweidegebied toekend. De overige € 100 miljoen is voor maatregelen voor de periode tot 2030 beschikbaar. Met dit programma zetten wij, omdat Fryslân streeft naar een bijdrage van maar liefst 40% aan de landelijke doelen, in op een substantieel deel van de voor uitvoering van het Klimaatakkoord beschikbare middelen. In 2018 is door zowel provincie als waterschap € 12,5 miljoen gereserveerd voor het veenweidegebied voor de periode 2020-2030. Daarnaast heeft de provincie Fryslân in het bestuursakkoord ‘Geluk op 1’ nog eens € 10 miljoen beschikbaar gesteld voor de veenweideaanpak.
53
heeft verwijderd: deze
Voor het kansrijke gebied Aldeboarn de Deelen is in 2019 vanuit de klimaatenvelop door het Rijk € 3,15 miljoen toegekend. Voor dit gebied is daarnaast in 2020 € 5 miljoen toegezegd vanuit het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland. Tenslotte is ook € 1,4 miljoen uit de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland gereserveerd voor dit gebied. Ook voor andere gebieden in het veenweidegebied zijn er mogelijkheden om middelen uit de Regiodeal Natuurinclusieve Landbouw Noord-Nederland te benutten. Totaal zekere middelen Provincie Fryslân (2021-2030) Provincie Fryslân (gelok op 1) Wetterskip Frsylân (2021-2030) Rijk, middelen klimaatakkoord Rijk, klimaatenveloppe 2019 Rijk, IBP vitaal platteland Regiodeal Natuurinclusieve landbouw Totaal
12,5 miljoen 10 miljoen 12,5 miljoen 22 miljoen 3,15 miljoen 5 miljoen 1,4 miljoen 66,55 miljoen
Omdat dit Veenweideprogramma meerdere doelen dient en om nieuwe economische dragers te stimuleren zetten we in op medefinanciering vanuit andere doelen en programma’s Daarbij wordt gedacht aan koppeling met de stikstofaanpak, versterken van de biodiversiteit, bosstrategie, ontwikkelingen richting circulaire landbouw, de Regionale Energie Strategie (RES), klimaatadaptatie, etc. Verder willen we middelen van het Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en andere Europese fondsen benutten. De maatregelen in dit programma leiden niet alleen tot kosten: ze vermijden die deels ook. Kosten op het vlak van onderhoudskosten voor wegen, riolering en transportleidingen of waterbeheer zullen minder hard oplopen door dit programma. De daarmee bespaarde kosten, die nog nader in beeld moeten worden gebracht naarmate maatregelen concreter worden, gaan we inzetten ten behoeve van dit programma. Acties: We intensiveren de samenwerking met het Rijk en de andere provincies om afspraken te maken over financiering van het Veenweideprogramma 2021-2030. We gaan actief private investeerders (bijvoorbeeld de bankensector) benaderen om te investeren in duurzame ontwikkelingen in het Friese veenweidegebied.
We zoeken en benutten financiële koppelkansen en medefinanciering van de specifieke veenweidedoelen vanuit andere doelen; We bevorderen dat Europese - en rijkssubsidies worden ingezet voor de veranderopgaven in de veenweidegebieden.
54
heeft verwijderd: , heeft verwijderd: ook heeft verwijderd: .
Pagina 52: [1] heeft verwijderd
Theunis Osinga
18-2-2021 14:37:00