I-16b Bijlage 2 - Notitie Kansrijke Alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens (0098525440).pdf
Tekst van het document
Complete alternatieven
Vierverlaten - Ens
Binnen zoekgebied
Bovengronds, tenzij
Combineren of bundelen
C1
IJsselmeer-Diemen
X
X
√
X
C2
Prinses Margrietkanaal/Van Starkenborghkanaal
√
√
√
√
C3
Tracé door middengebied
√
√
√
X
C4
Rechte lijn
√
√
√
X
C5
N371 / kanaal Drenthe
√
√
√
X
C6
Meppel-Lheebroek-FochtelooLieveren
√
√
√
X
C7
220kV via Drenthe
√
√
√
√
C8
220kV via Drenthe en Hessenweg
√
√
√
√
Pagina 48 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Tabel 4-3 Alternatieven Noord Nr.
Complete alternatieven
Vierverlaten - Ens
Binnen zoekgebied
Bovengronds, tenzij
Combineren of bundelen
N1
Spoor LeeuwardenGroningen
√
√
√
√
N2
220kV via Fryslân noord
√
√
√
√
N3
Rijksweg A7
√
√
√
√
N4
Heerenveen-BergumGroningen
√
√
√
X
N5
110kV via Oosterwolde
√
√
√
X
Tabel 4-4 Alternatieven Zuid Nr.
Complete alternatieven
Vierverlaten - Ens
Binnen zoekgebied
Bovengronds, tenzij
Combineren of bundelen
Z1
Dijk Noordoostpolder
√
X
√
X
Z2
Rijksweg A6 / N50
√
√
√
√
Z3
220kV via Fryslân zuid
√
√
√
√
Z4
110kV Noordoostpolder
√
√
√
√
Z5
Rijksweg A32
√
√
√
√
Pagina 49 van 99
5
Zeef 2: toetsing op belemmeringen
5.1
Inleiding In het vorige hoofdstuk zijn achttien mogelijke tracéalternatieven getoetst aan de projectuitgangspunten (zeef 1). Acht tracéalternatieven voldoen niet aan de projectuitgangspunten. Het gaat om de tracéalternatieven C1, C3 t/m C6, N4, N5 en Z1. De resterende tien tracéalternatieven worden in dit hoofdstuk nader onderzocht op milieueffecten, (net)techniek en kosten (zeef 2). De tracéalternatieven die nader worden onderzocht zijn weergegeven in figuur 5-1. De tracéalternatieven die worden onderzocht bestaan uit complete alternatieven (Cnummering) en combineerbare alternatieven (N- en Z-nummering). De complete alternatieven lopen van Vierverlaten naar Ens. Bij de combineerbare alternatieven (N- en Z-nummering) kan ter hoogte van Oudehaske een keuze worden gemaakt voor de ligging van het tracé. Hierdoor ontstaan verschillende combinatiemogelijkheden van de noordelijke en zuidelijke tracédelen. De tracélengtes van de complete en gecombineerde alternatieven zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Tracéalternatief N3+Z3 heeft de kortste lengte (94 km) en is daarom geïndexeerd op 100. Op deze manier kan een vergelijking worden gemaakt met de andere, langere, tracés. Tracéalternatief N1+Z5 heeft bijvoorbeeld de grootste lengte (146 km) en is 55% langer dan het kortste tracéalternatief. Dit is in de onderstaande tabel weergegeven met het indexgetal 155.
Tabel 5-1 Lengte tracéalternatieven Nr.
Lengte (km) Index
Nr.
Lengte (km) Index
C2
110
117
N2+Z3
114
121
C7
110
117
N2+Z4
126
134
C8
119
127
N2+Z5
144
153
N1+Z2
119
127
N3+Z2
96
102
N1+Z3
116
123
N3+Z3
94
100
N1+Z4
128
136
N3+Z4
106
113
N1+Z5
146
155
N3+Z5
123
131
N2+Z2
117
124
Pagina 50 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
In dit hoofdstuk zijn de tracéalternatieven beoordeeld aan de hand van de volgende thema’s: • nettechniek (toekomstvastheid hoogspanningsnet); • gevoelige bestemmingen en bebouwing (zoals woningen, ziekenhuizen of kinderdagverblijven); • ecologie; • landschap; • cultuurhistorie; • kosten.
Figuur 5-1 Nader te onderzoeken tracéalternatieven
Voor de onderzochte thema’s zijn kansen- en belemmeringenkaarten opgesteld om de ruimte en haalbaarheid voor de alternatievenontwikkeling in beeld te brengen en om tijdig aandachtspunten te signaleren voor de volgende fase. Hierbij is specifiek gekeken naar een strook van 2,5 km aan weerszijden van de bestaande hoogspanningsverbinding en bovenregionale infrastructuur (5 km brede zones, corridors genaamd). Uitgangspunt is om een verbinding te realiseren zo dicht mogelijk bij de bestaande lijn. Er is echter een ruime zone rondom de bestaande lijn aangehouden, om oplossingsruimte te hebben op specifieke plekken waar het niet mogelijk is om op korte afstand de nieuwe verbinding te realiseren. In beginsel wordt dan een oplossing gezocht binnen deze corridor. Ook is de toekomstvastheid van het hoogspanningsnet bij realisatie van de tracéalternatieven in beeld gebracht en is een globaal overzicht gegeven van de kosten van de tracéalternatieven. De kosten zijn in dit stadium echter niet van doorslaggevende waarde. In paragraaf 5.2 is per thema een toelichting gegeven op de wijze van beoordelen. In de daarop volgende paragrafen is per thema een beoordeling gegeven van de Pagina 51 van 99
tracéalternatieven. In paragraaf 5.4 volgen de conclusies per tracéalternatief. De laatste paragraaf gaat in op de niet kansrijke en kansrijke tracéalternatieven. Deze kansrijke alternatieven worden verder onderzocht in de plan-MER. 5.2
Beoordelingskader zeef 2 Voor de thema’s die worden beoordeeld in zeef 2 geldt dat ze sterke beperkingen met zich mee kunnen brengen voor een tracéalternatief. Voor sommige thema’s gelden harde eisen, zoals voor het kruisen van gevoelige bestemmingen, voor andere gelden geen wettelijke eisen, zoals voor kosten. Beoordeling van de tracéalternatieven vindt plaats door het aanduiden van knelpunten en/of aandachtspunten op de tracés. Op basis daarvan is een keuze gemaakt voor de (niet) kansrijke alternatieven. Nettechniek Het eerste thema waarnaar is gekeken is nettechniek, specifiek de toekomstvastheid van het hoogspanningsnet. Een 380 kV-verbinding door een gebied waar nog geen 380 kV-verbinding aanwezig is en nabij bestaande hoogspanningsstations, levert een betrouwbaarder net op met meer kansen voor oplossing van mogelijke toekomstige wensen voor uitbreiding of verzwaring van het net. De toekomstvastheid van het hoogspanningsnet hangt samen met de geografische spreiding, de creatie van een nieuwe 380 kV-lus en kansen om in de toekomst aan te sluiten op bestaande hoogspanningsstations. Gevoelige bestemmingen en woningbouw Vanuit het thema “gevoelige bestemmingen en woningbouw” is het doorkruisen van gevoelige bestemmingen, zoals concentraties woningen, uitgesloten. Voor nieuwe hoogspanningsverbindingen geldt namelijk vanwege (mogelijke) gezondheidseffecten het voorzorgbeleid.
Dit beleid schrijft voor dat zoveel als redelijkerwijs mogelijk wordt voorkomen dat nieuwe situaties ontstaan waarbij woningen of andere gevoelige bestemmingen binnen de 0,4 microtesla contour van een bovengrondse hoogspanningsverbinding aanwezig zijn. Rondom verspreide woningen en op industriegebieden is vaak in de nadere uitwerking maatwerk mogelijk voor de inpassing en geldt geen directe uitsluiting. Beschermde natuurgebieden Ook Natura 2000-gebieden kunnen vanwege de strikte bescherming vanuit de Europese Vogel- en/of Habitatrichtlijn (geïmplementeerd in de Wet natuurbescherming) niet zomaar doorsneden worden. Voor alle Natura 2000gebieden binnen het onderzoeksgebied geldt dat realisatie van een bovengrondse hoogspanningsverbinding naar verwachting tot significante effecten leidt vanwege het voorkomen van beschermde soorten en dat de ADC-toets moet worden doorlopen ten behoeve van de vergunningsverlening. De ADC-toets is een vervolg op de passende beoordeling als uit de passende beoordeling blijkt dat de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied in gevaar komen en dat de mitigerende maatregelen niet voldoende zijn om de negatieve gevolgen te voorkomen of verminderen.
In de ADC-toets wordt gekeken of er geen alternatieven zijn, of er sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang en of de nodige compenserende maatregelen worden getroffen om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000 bewaard blijft. Dit geldt met name voor tracéalternatieven die over een grote lengte Natura 2000-gebieden doorsnijden, kortere doorsnijding zijn mogelijk wel inpasbaar en kunnen daardoor onderdeel zijn van alternatieven die in de vervolgfase nader worden onderzocht. In de vervolgfase zal ook naar soorten worden gekeken.
Pagina 52 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Voor doorsnijding van NNN-gebieden3 en weidevogelgebieden geldt een minder zwaar beschermingsregime dan voor Natura 2000. Doorsnijding van deze gebieden hoeft de tracéontwikkeling niet in de weg te staan, mits de effecten worden gemitigeerd en/of gecompenseerd. Landschap Bij de beoordeling van het thema landschap wordt beoordeeld of het mogelijk is om de hoogspanningsverbinding als eenvoudige rechte lijn in het landschap te realiseren. Een verbinding die los staat van de patronen en karakteristieken van het landschap. Dit sluit aan bij het uitgangspunt uit de NOVI om te combineren of bundelen met bestaande hoogspanningsverbindingen of te bundelen met bovenregionale infrastructuur. Cultuurhistorische waarden Voor archeologische, maar met name cultuurhistorische waarden, gelden ook wettelijke beschermingskaders die een rol spelen bij de tracéontwikkeling. Meerdere UNESCO Werelderfgoederen zijn relevant voor de beoordeling van de kansrijke alternatieven. UNESCO Werelderfgoederen zijn in tegenstelling tot aardkundige en archeologische waarden internationaalrechtelijk beschermd. Het gaat om UNESCO Werelderfgoed ‘Schokland en omgeving’ en het ‘Ir. D.F. Woudagemaal’ te Lemmer. Voor het zoekgebied is met name het UNESCO Werelderfgoed Schokland van belang. De kernkwaliteiten van Schokland en omgeving moeten worden behouden omwille van de uitzonderlijke universele waarde.
Kosten Naast de bovengenoemde thema’s is bij de beoordeling van tracéalternatieven gekeken naar het thema kosten. In deze fase van het project zijn kosten nog niet onderscheidend. In het algemeen geldt dat de kosten van een korter tracé lager zijn dan van een lang tracé. Bovendien is bundelen goedkoper dan combineren, omdat dan ook kosten worden gemaakt om de bestaande lijn te verwijderen en te integreren in de nieuwe verbinding. Ook zal het oplossen van knelpunten leiden tot hogere kosten, zowel bij combineren als bundelen. Deze kosten zijn sterk afhankelijk van de gekozen oplossing. Als een knelpunt kan worden opgelost door het tracé over een beperkt gedeelte te verschuiven, zullen de kosten immers lager zijn dan als gekozen wordt om de verbinding bij het knelpunt ondergronds aan te leggen. Toelichting wijze van beoordelen per thema Voor de analyse van de tracéalternatieven zijn per thema verschillende kaarten gemaakt. Hierbij is met name gebruik gemaakt van een aantal openbare landelijke en provinciale GIS(Geografisch Informatie Systeem)-datasets. Deze datasets zijn vervolgens gebruikt in een GIS-analyse bij de verschillende beoordelingen, maar ook om het bijbehorende kaartmateriaal te vervaardigen. Daarnaast is aangedragen informatie uit werksessies met de regio meegenomen in de analyse van de tracéalternatieven.
Voor het thema Ecologie zijn de Natura 2000-gebieden, het Natuurnetwerk Nederland en de weidevogelgebieden opgenomen. Voor de thema’s Landschap en Techniek is een dataset van TenneT van het landelijke hoogspanningsnet gebruikt. Voor het thema Gevoelige bestemmingen en bebouwing is indien beschikbaar 3 Het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is het Nederlands netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied.
Pagina 53 van 99
gebruik gemaakt van de desbetreffende Omgevingsverordeningen. Het thema Cultuurhistorie is beoordeeld met landelijke datasets van Werelderfgoed (UNESCO), Rijksmonumenten, beschermde stads- en dorpsgezichten, archeologische monumenten en provinciale datasets van aardkundige waarden. Er zijn verschillende soorten ruimtelijke belemmeringen en kansen in beeld gebracht. Bij de alternatievenontwikkeling kan qua belemmeringen/effecten onderscheid worden gemaakt tussen een aantal tracés: • tracés met grote belemmeringen en/of effecten die een bepaalde oplossingsrichting op voorhand onzeker maken • tracés met belemmeringen en/of effecten die naar verwachting inpasbaar zijn maar een aandachtspunt vormen in de afweging en keuze voor een alternatief. Om de oplossingsruimte zo groot mogelijk te houden is in de alternatievenontwikkeling met name gekeken naar de grote belemmeringen en/of effecten die een bepaald alternatief op voorhand onzeker maken. Overige belemmeringen worden in de vervolgfase (plan-MER) nader onderzocht en afgewogen. Bij de beoordeling van de tracéalternatieven wordt een driepuntsschaal gehanteerd (zie hieronder). De onderstaande tabel (tabel 5-2) toont per thema de wijze van beoordelen van de tracéalternatieven. Rood: De ontwikkeling van het tracé kent grote belemmeringen en/of grote effecten.
Ruimtelijke inpassing is onzeker, er zijn mogelijk ingrijpende maatregelen nodig (zoals bijvoorbeeld verkabeling). Oranje: De ontwikkeling van het tracé kent belemmeringen en/of effecten, maar is naar verwachting ruimtelijk inpasbaar. Groen: De ontwikkeling van het tracé kent geen wezenlijke belemmeringen en/of effecten, of biedt kansen om knelpunten op te lossen. Het tracé lijkt ruimtelijk inpasbaar.
Thema
Tabel 5-2 Wijze beoordeling tracéalternatieven Werkwijze
Wijze beoordeling
(Net)techniek
Toekomstvast hoogspanningsnet Een 380 kV-verbinding door een gebied waar nog geen 380 kV-verbinding aanwezig is en nabij bestaande hoogspanningsstations ligt, levert een betrouwbaarder net op met meer kansen voor oplossing van mogelijke toekomstige wensen voor uitbreiding of verzwaring van het net.
Tracés die langs de oostzijde van het zoekgebied lopen dragen het minste bij aan een toekomstvast hoogspanningsnet. In het westelijke deel van het zoekgebied dragen tracés in de buurt van 220 kVverbindingen en bestaande stations het meeste bij aan de toekomstvastheid van het hoogspanningsnet.
Gevoelige bestemmingen en bebouwing
Vanwege (mogelijke) gezondheidseffecten geldt voor nieuwe hoogspanningsverbindingen het voorzorgbeleid magneetvelden.
Groen: bebouwingsconcentratie/rode contour ligt niet binnen corridor
Pagina 54 van 99
Oranje:
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Thema
Ecologie
Landschap
Werkwijze
Wijze beoordeling
De concentraties gevoelige bestemmingen (o.a. woningen) en bebouwing zijn in beeld gebracht. Ook zijn nieuwe ontwikkelingen meegenomen (via ruimtelijkeplannen.nl en de ‘rode contouren’ van bestaand stedelijk gebied zoals provincies die hebben vastgelegd) en is input ontvangen vanuit de omgeving.
bebouwingsconcentratie ligt deels binnen corridor en/of raakt meerdere gevoelige bestemmingen, passage is mogelijk
Natura 2000 De bescherming van Natura 2000gebieden is gebaseerd op Europese regelgeving en bij significante effecten dient onder andere gemotiveerd te worden dat geen alternatieven aanwezig zijn. Daarom is bepaald of sprake is van doorsnijding van Natura 2000-gebied.
Groen: Corridor doorsnijdt geen Natura 2000
Natuur Netwerk Nederland (NNN) De bescherming van NNN-gebieden is gebaseerd op nationale regelgeving, uitgewerkt door de provincies. Bij NNN zijn meer mogelijkheden voor ruimtelijke inpassing en eventueel compensatie dan bij Natura 2000-gebied, waardoor NNN niet tot een ’rode’ beoordeling leidt. De doorsnijding is in beeld gebracht.
Groen: Binnen corridor is NNN te vermijden
Weidevogelgebieden De bescherming van weidevogelgebieden is gebaseerd op nationale regelgeving, uitgewerkt door de provincies. Bij weidevogelgebieden zijn meer mogelijkheden voor ruimtelijke inpassing en eventueel compensatie dan bij Natura 2000-gebied, waardoor weidevogelgebied niet tot een ’rode’ beoordeling leidt. De doorsnijding is in beeld gebracht.
Groen: Binnen corridor zijn weidevogelgebieden te vermijden
Een eenvoudige rechte lijn die los staat van de patronen en karakteristieken van het landschap voorkomt verrommeling van het landschap. Het uitgangspunt van de NOVI: combineren/bundelen met bestaande hoogspanningsverbindingen of bundelen met bovenregionale infrastructuur sluit hier goed op aan. Door te combineren of te bundelen worden nieuwe doorsnijdingen van het landschap voorkomen en kan een nieuwe verbinding gerealiseerd worden met een behoorlijke rechtstand. Bovendien is combineren en bundelen uit oogpunt van zuinig en
Rood: Veel gevoelige bestemmingen, bebouwingsconcentratie blokkeert corridor, passage binnen corridor is niet mogelijk, maar door verbreding corridor/verkabeling mogelijk wel oplosbaar
Oranje: Binnen corridor ligt Natura 2000, passage Natura 2000 binnen corridor is mogelijk Rood: Binnen corridor ligt Natura 2000, doorsnijding Natura 2000 is binnen de corridor niet te vermijden
Oranje: Binnen corridor ligt NNN, doorsnijding NNN is binnen de corridor niet te vermijden Rood: n.v.t.
Oranje: Binnen corridor liggen weidevogelgebieden, doorsnijding weidevogelgebieden niet te vermijden Rood: n.v.t. Groen: Nieuwe verbinding kan bundelen/ combineren met een bestaande hoogspanningsverbinding van 220 of 380 kV Oranje: Visuele extra doorsnijding (bundeling met bovenregionale infrastructuur of 110 kVhoogspanning) Rood:
Pagina 55 van 99
Thema
Werkwijze
Wijze beoordeling
efficiënt ruimtegebruik wenselijk, doordat hinderzones overlappen.
De voordelen van combineren of bundelen treden niet op doordat geen goede parallelloop mogelijk is
Bij enkele lijnen is op voorhand duidelijk dat een goede parallelloop met een andere lijn niet mogelijk is, doordat bijvoorbeeld over grote lengtes moet worden afgeweken van de bestaande lijn. Dit doet zich voor bij een spoorlijn die veel kernen aandoet. De voordelen van combineren of bundelen treden dan niet op. Dit is als ’rood’ beoordeeld. Combineren met 110 kV is minder gunstig, omdat deze verbindingen doorgaans lager zijn en onderweg meer stations aandoen. Dit betekent dat een rechte lijn minder goed mogelijk is. Het bundelen met bovenregionale infrastructuur zorgt eveneens voor een visueel nieuwe doorsnijding. Beide situaties zijn ’oranje’ beoordeeld. Cultuurhistorie
Kosten
In beeld brengen internationaalrechtelijk beschermde gebieden van cultuurhistorische waarde (UNESCO) en nationaalrechtelijk beschermde gebieden (van aardkundige en archeologische aard), met name als het grote vlakken betreft waar het voorgenomen project door beperkt kan worden.
Bepalen indicatieve hypothetische kosten tracé door lengte tracé te vermenigvuldigen met een eenheidsprijs per kilometer. In deze fase van het project is nog geen realistisch beeld van de werkelijke kosten te maken, aangezien het tracé nog niet exact bekend is en omdat de kosten ook mede worden bepaald door de gekozen oplossing bij knelpunten.
Groen: Geen doorsnijding internationaalrechtelijk beschermde gebieden Oranje: Beperkte doorsnijding internationaalrechtelijk beschermde gebieden, passage is wel mogelijk Rood: Grote doorsnijding internationaalrechtelijk beschermde gebieden, passage binnen de corridor niet goed mogelijk Kosten zijn in deze beoordeling geen doorslaggevende factor en zijn in dit stadium enkel inzichtelijk gemaakt ter indicatie.
5.3
Toetsing
5.3.1
Inleiding In dit hoofdstuk wordt opeenvolgend de beoordeling van de tracéalternatieven voor de thema’s ‘nettechniek’, ‘gevoelige bestemmingen en bebouwing’, ‘ecologie’, ‘landschap en cultuurhistorie’ en ‘kosten’ uiteengezet. Per thema wordt eerst ingegaan op de verschillende onderdelen die besproken worden, gevolgd door een kaart met daarop de knelpunten en aandachtspunten Pagina 56 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
voor de verschillende tracéalternatieven. Waar mogelijk wordt aangegeven wat de omvang is van de belemmering ten opzichte van het totale tracé. Vervolgens wordt per thema aangegeven welke conclusies op basis van de analyse getrokken kunnen worden.
5.3.2
Nettechniek Toekomstvastheid hoogspanningsnet Voor de verschillende tracés is in beeld gebracht in hoeverre deze de toekomstvastheid van het hoogspanningsnet versterken. Dit hangt samen met de geografische spreiding, de creatie van een nieuwe 380 kV-lus en kansen om in de toekomst aan te sluiten op bestaande hoogspanningsstations. Een westelijke ligging van een tracé binnen het zoekgebied heeft een positief effect op de toekomstvastheid van het hoogspanningsnet. Een 380 kV-verbinding door een gebied waar nog geen 380 kV-verbinding aanwezig is en nabij bestaande hoogspanningsstations, levert een net op met meer kansen voor oplossing van mogelijke toekomstige wensen voor uitbreiding of verzwaring van het net. Een oostelijke ligging binnen het zoekgebied leidt er toe dat op relatief korte afstand van elkaar twee 380 kV verbindingen komen te liggen. Dit levert een relatief beperkte bijdrage aan de robuustheid van het toekomstige hoogspanningsnet, mede vanwege de netversterking die in Noordoost-Nederland al in gang is gezet. Vanuit nettechniek zijn deze oostelijk gelegen tracéalternatieven dan ook minder wenselijk. Tracéalternatief C2 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van station Vierverlaten naar Ens loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland.
Mogelijke koppelingen met het onderliggende net zijn voor dit alternatief lastiger te maken, omdat het alternatief niet langs bestaande hoogspanningsstations komt. Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief C2 bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet, maar niet in hoge mate. Tracéalternatief C7 Door Drenthe en Overijssel lopen meerdere 220 kV- en 380 kVhoogspanningsverbindingen die voldoende toekomstvast zijn. Vanwege de relatief gering afstand tot deze netten levert alternatief C7 slechts een beperkte bijdrage aan de gewenste ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief C7 bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet, maar slechts in beperkte mate. Tracéalternatief C8 Tussen Zwolle en Ens ontstaat een bundeling met de bestaande 220 en 380 kVverbindingen. Omdat de 380 kV-verbinding ook onderdeel uitmaakt van de landelijke ring, komen over een te grote afstand meerdere belangrijke hoogspanningsverbindingen dicht bij elkaar te liggen. Dit heeft een niet acceptabele impact op de robuustheid en betrouwbaarheid van het net. Vanuit toekomstvastheid van het hoogspanningsnet is dit onacceptabel.
Tracéalternatief N1 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van station Vierverlaten naar Oudehaske loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Ook zijn er koppelingen denkbaar met de hoogspanningsstations Louwsmeer en Oudehaske. Er kan worden Pagina 57 van 99
geconcludeerd dat tracéalternatief N1 bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet, maar niet in hoge mate. Tracéalternatief N2 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van station Vierverlaten naar Oudehaske loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Ook zijn er relatief veel koppelingen mogelijk met het onderliggende net (Bergum, Louwsmeer en Oudehaske). Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief N1 in hoge mate bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet. Tracéalternatief N3 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van station Vierverlaten naar Oudehaske loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Een koppeling met het onderliggende net is enkel mogelijk bij Oudehaske. Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief N3 bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet, maar niet in hoge mate. Tracéalternatief Z2 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van Oudehaske naar station Ens loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Ook zijn er relatief veel koppelingen te maken met de bestaande hoogspanningsstations (Oudehaske, Lemmer en Ens).
Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief Z2 in hoge mate bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet. Tracéalternatief Z3 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van Oudehaske naar station Ens loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Ook is het mogelijk een koppeling te maken met de bestaande hoogspanningsstations (Oudehaske en Ens). Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief Z3 in hoge mate bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet. Tracéalternatief Z4 Aangezien dit tracéalternatief via de Provincie Fryslân van Oudehaske naar station Ens loopt, levert het alternatief een bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Ook zijn er relatief veel koppelingen te maken met de bestaande hoogspanningsstations (Oudehaske, Lemmer, Kalenbergerweg, Vollenhove en Ens). Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief Z4 in hoge mate bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet. Tracéalternatief Z5 Vanwege de ligging in Fryslân/Overijssel levert het alternatief een beperkte bijdrage aan het ontstaan van een ringstructuur van het 380 kV-net in Noordoost-Nederland. Een mogelijke koppeling met het onderliggende hoogspanningsnet is mogelijk bij Steenwijk, Meppel en Vollenhove.
Bij dit alternatief bestaat ten opzichte van de andere zuidelijke alternatieven een minder duidelijke ringstructuur. Er kan worden geconcludeerd dat tracéalternatief Z5 bijdraagt aan een toekomstvast hoogspanningsnet, maar niet in hoge mate.
Pagina 58 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
5.3.3
Gevoelige bestemmingen en bebouwing In het zoekgebied zijn verschillende vormen van ruimtegebruik die niet, of niet eenvoudig, verenigbaar zijn met de nieuwe 380 kV-verbinding. Een aantal hiervan resulteert in uitsluitingen voor de alternatievenontwikkeling. Onderstaande paragraaf licht de volgende thema’s toe: • Woonconcentraties; • Werklocaties. Bestaande woon- en werkgebieden Een deel van het zoekgebied bestaat uit woon- en werkgebieden. De meeste woonen werkgebieden liggen geconcentreerd in dorpen en steden. Daarnaast zijn in het zoekgebied ook verspreide woningen aanwezig, zoals in de Noordoostpolder als onderdeel van de hier aanwezige agrarische structuur, of de haaks op de hoofdwegen georiënteerde lintbebouwing in Fryslân en Drenthe. De meeste industriegebieden en bedrijventerreinen in de nabijheid van de tracéalternatieven liggen aansluitend aan stedelijke gebieden, maar een aantal (zoals Rogat nabij De Wijk, Meerweg nabij Vries en de Bloemenveiling nabij De Punt) liggen verder verwijderd van stedelijke gebieden. Toekomstplannen Naast bestaande woon- en werkgebieden zijn in het zoekgebied ook toekomstplannen voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van wonen en werken. De mate van zekerheid en concreetheid van deze ontwikkelingen verschilt per plan.
Om de oplossingsruimte in deze fase niet te veel in te perken is ervoor gekozen om in deze fase alleen de concrete ruimtelijke ontwikkelingen mee te nemen. Onder ‘concrete ruimtelijke ontwikkelingen’ worden alle plannen en omgevingsvergunningen verstaan die voor 1 januari 2023 zijn vastgesteld of verleend of waarvan een ontwerp in procedure is. Daarnaast is gekeken naar de rode contouren of de grenzen van bestaand stedelijk gebied zoals de provincies die in de provinciale ruimtelijke verordeningen hebben opgenomen. In die contouren is ook rekening gehouden met (enige) ontwikkelruimte. In het hierna volgend plan-MER wordt opnieuw bepaald wat de concrete ontwikkelingen zijn en wordt ook de impact op minder zekere plannen in beeld gebracht. De volgende figuur toont de ligging van de tracéalternatieven ten opzichte van bestaande bebouwingsconcentraties. De kaart toont met rood aan waar binnen de corridor veel gevoelige bestemmingen (bebouwingsconcentratie) aanwezig zijn en bebouwing niet kan worden vermeden binnen de corridor. Dat betekent dat er binnen de 5 km brede corridor geen tracé mogelijk is die ervoor zorgt dat bebouwing vermeden wordt. Met de oranje kleur wordt aangegeven dat er binnen de 5 km brede corridor weliswaar gevoelige bestemmingen (bebouwingsconcentratie) aanwezig zijn, maar dat passage binnen de corridor wel mogelijk is. Dit wordt gezien als aandachtsgebied.
Op deze locaties kan een verschuiving van het tracé binnen de corridor er bijvoorbeeld voor zorgen dat gevoelige bestemmingen (bebouwingsconcentratie) worden vermeden.
Pagina 59 van 99
Figuur 5-2 Kaart doorsnijding bebouwingsconcentraties
Vermijden van ‘grote concentraties woningen’ Voor het thema gevoelige bestemmingen en bebouwing worden in de alternatievenontwikkeling grote concentraties woningen vermeden. Het realiseren van een bovengrondse verbinding over een langere afstand door een grote woonkern is als onhaalbaar beoordeeld vanwege het voorzorgbeleid voor magneetvelden. Rondom verspreide woningen en op industriegebieden is vaak in de nadere uitwerking maatwerk mogelijk voor de inpassing en geldt geen directe uitsluiting.
Pagina 60 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Wat is een ‘grote concentratie woningen’? Het doel van de aanduiding ‘grote concentraties woningen’ is om het plangebied zo in te kaderen dat alleen gebieden overblijven waar redelijkerwijs een verbinding te realiseren is (eventueel deels ondergronds). De aanduiding ‘grote concentraties woningen’ is geen concreet begrip en kent ook geen harde grens (wanneer is het groot?). Relevant hierbij is het vigerende voorzorgbeleid voor gezondheidsaspecten van elektromagnetische velden, zoals ook vastgelegd in de NOVI. Dit beleid schrijft voor dat zoveel als redelijkerwijs mogelijk is, te voorkomen dat er nieuwe situaties ontstaan waarbij gevoelige bestemmingen, zoals woningen, binnen de 0,4 microtesla contour van een bovengrondse hoogspanningsverbinding aanwezig zijn (zie ook rivm.nl/hoogspanningslijn). Het is voor deze verbinding naar verwachting niet redelijkerwijs mogelijk om overal om de bestaande gevoelige bestemmingen heen te traceren. In die gevallen zal TenneT de bewoner/eigenaar aanbieden om de woning aan te kopen. Om maximale oplossingsruimte over te houden zijn deze aanduidingen in de trechtering ‘voorzichtig toegepast’; daar waar twijfel is over inpasbaarheid van een verbinding volgt nu nog geen uitsluiting. Deze aanduiding kan in het hierna volgend plan-MER verder worden onderzocht en aangescherpt.
In onderstaande tabel is per tracéalternatief aangegeven waar zich knelpunten voordoen bij de doorsnijding van bebouwing en waar aandachtspunten worden geïdentificeerd. Er is sprake van een aandachtspunt wanneer binnen de corridor grotere concentraties bestaande of toekomstige bebouwing liggen, maar er wel mogelijkheden zijn om het tracé binnen de corridor van 5 km breed te realiseren.
Tracé
Tabel 5-3 Knelpunten en aandachtspunten bebouwing per tracéalternatief Knelpunten [rood] ∑ km Aandachtspunten [oranje] doorsnijding
Corridor C2
Binnen de corridor treden op twee plekken wezenlijke knelpunten op:
2,5 km
Binnen corridor C2 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Zuidhorn, Sneek, Lemmer en Emmeloord.
39,5 km
3,7 km
Binnen corridor C7 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Peize, Assen, Beilen, Hoogeveen, Meppel en Zwartsluis.
45 km
• Ter hoogte van Bergum doorsnijdt het Prinses de bebouwingsconcentraties. Daarmee doorsnijdt ook de hieraan parallel te leggen hoogspanningsverbinding de bebouwing van Bergum en Suameer. Corridor C7
Binnen de corridor treden op twee plekken wezenlijke knelpunten op: • Ter hoogte van Assen loopt de corridor dwars door het stedelijk weefsel. Het bestaande tracé loopt vlak langs de woonwijk Kloosterveen aan de westzijde van Assen. • Het is technisch zeer complex om
∑ km doorsnijding
Pagina 61 van 99
Tracé
Knelpunten [rood]
∑ km doorsnijding
Aandachtspunten [oranje]
∑ km doorsnijding
3,7 km
Binnen corridor C8 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Peize, Assen, Beilen, Hoogeveen, Nieuwleusen en IJsselmuiden.
41,4 km
hoogspanningsstation Vierverlaten aan de zuidzijde te verlaten. Dit heeft te maken met de hier aanwezige bebouwing op het bedrijventerrein waarop ook het hoogspanningsstation gelegen is. Vanaf het hoogspanningsstation zal in (noord)westelijke richting het hoogspanningsstation verlaten moeten worden. Corridor C8
Binnen de corridor treden op twee plekken wezenlijke knelpunten op: • Ter hoogte van Assen loopt de corridor dwars door het stedelijk weefsel. Het bestaande tracé loopt vlak langs de woonwijk Kloosterveen aan de westzijde van Assen. • Het is technisch zeer complex om hoogspanningsstation Vierverlaten aan de zuidzijde te verlaten.
Corridor N1
Er treden binnen deze corridor geen wezenlijke knelpunten op.
0 km
Binnen corridor N2 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Zuidhorn, Buitenpost, Leeuwarden, Grouw en Heerenveen.
37,8 km
Corridor N2
Er treden binnen deze corridor geen wezenlijke knelpunten op.
km
Binnen corridor N1 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Kootstertille, Bergum, Leeuwarden, Grouw en Heerenveen.
24,6 km
Pagina 62 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Tracé
Knelpunten [rood]
∑ km doorsnijding
Aandachtspunten [oranje]
∑ km doorsnijding
Corridor N3
Het is technisch zeer complex om hoogspanningsstation Vierverlaten aan de zuidzijde te verlaten.
0,9 km
Binnen corridor N3 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Tolbert, Marum, Drachten en Heerenveen.
23,2 km
Corridor Z2
Er treden binnen deze corridor geen wezenlijke knelpunten op.
0 km
Binnen corridor Z2 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Joure, Lemmer en Emmeloord.
17,1 km
Corridor Z3
Er treden binnen deze corridor geen wezenlijke knelpunten op.
0 km
Binnen corridor Z3 zijn enkele aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Heerenveen en Luttelgeest.
8,3 km
Corridor Z4
Er treden binnen deze corridor geen wezenlijke knelpunten op.
0 km
Binnen corridor Z4 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Joure, Lemmer en Vollenhove.
14,4 km
Corridor Z5
Er treden binnen deze corridor geen wezenlijke knelpunten op.
0 km
Binnen corridor Z5 zijn meerdere aandachtspunten omtrent gevoelige bestemmingen. Het gaat om bebouwingsconcentraties ter hoogte van onder andere Heerenveen, Wolvega, Steenwijk, Meppel en Zwartsluis.
39,8 km
Pagina 63 van 99
De volgende tabel (tabel 5-4) toont per compleet tracé (C-nummering) en gecombineerd tracé (N+Z-nummering) het aantal kilometers aan knelpunten (rood) en aandachtspunten (oranje). Tabel 5-4 Lengte doorsnijding bebouwing (knelpunten en aandachtspunten) Nr
Rood [km]
Oranje [km]
Nr
Rood [km]
Oranje [km]
C2
2,5
39,5
N2+Z3
0
33
C7
3,7
45
N2+Z4
0
39,1
C8
3,7
41,4
N2+Z5
0
64,5
N1+Z2
0,9
54,9
N3+Z2
0,9
40,3
N1+Z3
0,9
46,1
N3+Z3
0,9
31,5
N1+Z4
0,9
52,2
N3+Z4
0,9
37,6
N1+Z5
0,9
77,6
N3+Z5
0,9
63
N2+Z2
0
41,8
Uit bovenstaande tabel volgt dat de alternatieven C7 en C8 die door Drenthe heen lopen het slechtst scoren wat betreft het aantal km knelpunten (rood). Dit heeft te maken met de relatief lange doorsnijding van bebouwd gebied in Assen. Daarnaast is het technisch zeer complex om hoogspanningsstation Vierverlaten aan de zuidzijde te verlaten. Op basis van de aandachtspunten (oranje) wordt alternatief N3 + Z3 het minst negatief beoordeeld. De lengte van de doorsnijding is relatief beperkt. De meeste aandachtspunten doen zich voor bij de combinatie N1 + Z5. Dit heeft ermee te maken dat het noordelijk deel van deze combinatie (N1) de bestaande spoorlijn volgt en daarmee veel kernen passeert. Bovendien is tracé Z5 relatief lang en loopt deze vlak langs kernen als Steenwijk en Meppel.
5.3.4
Ecologie Inleiding Voor het thema ecologie is in de onderstaande paragrafen gekeken naar de doorsnijding van Natura 2000-gebied, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Weidevogelgebied. Doorsnijding Natura 2000 Figuur 5-3 toont de ligging van de tracéalternatieven ten opzichte van Natura 2000gebieden. De kaart toont met rood aan waar binnen de corridor een doorsnijding van Natura 2000-gebied niet kan worden vermeden. Dat betekent dat binnen de 5 km brede corridor er geen tracé mogelijk is die ervoor zorgt dat Natura 2000-gebied vermeden wordt. Met de oranje kleur wordt aangegeven dat er binnen de 5 km brede corridor weliswaar een Natura 2000-gebied aanwezig is, maar dat passage binnen de corridor wel mogelijk is. Het Natura 2000-gebied ligt in dat geval niet over de hele breedte van de 5 km brede corridor. Dit wordt gezien als aandachtsgebied. Op deze locaties kan een verschuiving van het tracé binnen de corridor er bijvoorbeeld voor zorgen dat een Natura 2000-gebied wordt vermeden.
Pagina 64 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Figuur 5-3 Kaart doorsnijding Natura 2000-gebied
Tabel 5-5 toont per tracéalternatief welke Natura 2000-gebieden er over de gehele breedte doorsneden worden (rood) of welke binnen de corridor gelegen zijn, maar niet over de gehele breedte (oranje). Ook is de lengte van de doorsnijding in de tabel opgenomen. Zo is er bij tracéalternatief C2 geen sprake van doorsnijdingen van Natura 2000-gebied over de volledige breedte van de corridor, maar zijn er wel vier aandachtsgebieden. De Natura 2000-gebieden ‘Alde Faenen’, ‘Sneekermeergebied’, ‘Witte en Zwarte Brekken’ en ‘Ketelmeer & Vossemeer’ liggen binnen de corridor van 5 km breed. De lengte van de hartlijn (van de bestaande infrastructuur) door deze gebieden is in totaal circa 28.596 m, oftewel 28,5 km. Alternatieven C7 en Z5 kruisen zowel voor een deel als over de volledige breedte van de corridor Natura 2000-gebied. Natura 2000-gebieden ‘De Wieden’, ‘Zwarte Meer’ en ‘Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht’ liggen over de gehele breedte van deze tracés, het schuiven van het tracé binnen de corridor biedt hier geen mogelijkheden om deze Natura 2000-gebieden te passeren. Tracéalternatief C7 telt bovendien de meeste aandachtsgebieden: tien gebieden.
Pagina 65 van 99
Tabel 5-5 Knelpunten en aandachtspunten Natura 2000-gebied per tracéalternatief Tracé Doorsnijdingen over de Lengte Aandachtspunten [oranje] Lengte gehele breedte [rood] [m] [m] C2
C7
Geen doorsnijdingen
/
Alde Faenen
10.795
Sneekermeergebied
11.033
Witte en Zwarte Brekken
4.828
Ketelmeer & Vossemeer
1.940
Totale lengte
0
Totale lengte
28.596
De Wieden
6.374
Leekstermeergebied
6.977
Norgerholt
56
Zwarte Meer Uiterwaarden Zwarte Water
’Witterveld’ en ’Drentsche Aa- gebied’ 8.873
en Vecht Dwingelderveld ’De Wieden’, ’Olde Maten & Veerslootlanden’ en ’Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht’ ’De Wieden’, ’Zwarte Meer’ en
1.390 8.361
5.926
’Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht’
C8
Ketelmeer & Vossemeer
2.724
Totale lengte
6.374
Totale lengte
34.307
Zwarte Meer Uiterwaarden Zwarte Water
1.167
Leekstermeergebied
6.977
1.247
Norgerholt
56
’Witterveld’ en ’Drentsche Aa-gebied’
8.873
Dwingelderveld
1.390
Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht ’Ketelmeer & Vossemeer’ en
12.294
en Vecht
3.874
’Zwarte Meer’
N1
N2
N3
Zwarte Meer
5.208
Totale lengte
2.414
Totale lengte
38.672
Geen doorsnijdingen
/
Leekstermeergebied
878
Groote Wielen
4.967
Sneekermeergebied
9.000
Totale lengte
0
Totale lengte
14.845
Geen doorsnijdingen
/
Leekstermeergebied
6.918
Sneekermeergebied
9.000
Totale lengte
0
Totale lengte
15.918
Van Oordt's Mersken
2.298
Leekstermeergebied
8.789
Van Oordt's Mersken
4.997
Totale lengte
2.298
Totale lengte
13.786
Z2
Geen doorsnijdingen
/
Ketelmeer & Vossemeer
1.940
0
Totale lengte
1.940
Z3
Totale lengte Rottige Meenthe &
1.294
Rottige Meenthe & Brandemeer
8.319
Weerribben
4.123
Ketelmeer & Vossemeer
1.940
Totale lengte
14.382
Brandemeer
Totale lengte
Pagina 66 van 99
1.294
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Tracé
Doorsnijdingen over de gehele breedte [rood]
Lengte [m]
Aandachtspunten [oranje]
Lengte [m]
Z4
Geen doorsnijdingen
/
Weerribben
3.541
De Wieden
7.064
Ketelmeer & Vossemeer
2.724
Z5
Totale lengte
0
Totale lengte
13.329
’De Wieden’, ’Zwarte Meer’ en ’Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht’
6.374
’De Wieden’, ’Olde Maten & Veerslootlanden’ en ’Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht’
10.741
’De Wieden’, ’Zwarte Meer’ en 5.926 ’Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht’ Totale lengte
6.374
Ketelmeer & Vossemeer
2.724
Totale lengte
19.391
Tabel 5-6 toont per compleet tracé (C-nummering) en gecombineerd tracé (N + Znummering) het aantal kilometers aan knelpunten (rood) en aandachtspunten (oranje). Tabel 5-6 Lengte doorsnijding Natura 2000-gebied (knelpunten en aandachtspunten)
Nr
Rood [km]
Oranje [km]
Nr
Rood [km]
Oranje [km]
C2
0
28,6
N2+Z3
1,3
30,3
C7
6,4
34,3
N2+Z4
0
29,2
C8
2,4
38,7
N2+Z5
6,4
35,3
N1+Z2
0
16,8
N3+Z2
2,3
15,7
N1+Z3
1,3
29,2
N3+Z3
3,6
28,2
N1+Z4
0
28,2
N3+Z4
2,3
27,1
N1+Z5
6,4
34,2
N3+Z5
8,7
33,2
N2+Z2
0
17,9
Uit bovenstaande ruimtelijke analyse komt naar voren dat de combinatie N1 + Z2 het minst negatief wordt beoordeeld. Er is op zowel het noordelijk als het zuidelijk tracédeel geen sprake van corridorbrede doorsnijdingen die de uitvoerbaarheid in de weg staan en de lengte van de aandachtsgebieden is relatief beperkt in vergelijking met de andere alternatieven. Deze aandachtsgebieden staan de uitvoerbaarheid niet in de weg. Het gecombineerde tracé N3 + Z2 heeft in lengte de kleinste doorsnijding aangaande aandachtsgebied (oranje). Dit alternatief heeft echter wel een corridorbrede doorsnijding (rood) van bijna 2,3 km. Dit kan de uitvoerbaarheid in de weg staan. Tracé N3 + Z5 heeft de grootste lengte aan corridorbrede doorsnijding van Natura 2000-gebied. Dit staat de uitvoerbaarheid van dit alternatief in de weg. Wat betreft aandachtsgebieden (oranje) heeft tracéalternatief C8 de grootste doorsnijding, in totaal circa 38,7 km.
Pagina 67 van 99
Natuurnetwerk Nederland en Weidevogelgebied Natuurnetwerk Nederland (NNN) omvat veel gebieden verspreid over het zoekgebied en daarmee de vijf provincies. NNN is bovendien erg versnipperd over het landschap. Het is dan ook niet direct uit te sluiten dat het tracé in de nabijheid van NNN komt te liggen. Voor enkele tracéalternatieven geldt dat een doorsnijding van NNN net als voor Natura 2000-gebied niet te voorkomen is. Voor NNN geldt echter een minder zwaar beschermingsregime dan voor Natura 2000. Doorsnijding hoeft de tracéontwikkeling niet in de weg staat, mits de effecten worden gemitigeerd en/of gecompenseerd. Voor de beoordeling betekent dit dat enkel aandachtspunten worden aangeduid (oranje) en geen knelpunten (rood). De wezenlijke kenmerken en waarden van de NNN-gebieden mogen als gevolg van de ontwikkeling niet worden aangetast. Ontwikkelingen binnen NNN zijn wel mogelijk wanneer er bijvoorbeeld sprake is van groot maatschappelijk belang en de resteffecten worden gecompenseerd. Dit project is van nationaal belang. gemotiveerd kan (onder voorwaarden) door NNN gebieden worden gegaan indien nodig. Onderstaande kaart toont de doorsnijding van Natuurnetwerk Nederland (NNN) en weidevogelgebieden.
Figuur 5-4 Kaart doorsnijding NNN en weidevogelgebieden
Wat opvalt is de beperkte doorsnijding van NNN en weidevogelgebieden in de provincies Drenthe (tussen Meppel en Assen) en Noordoostpolder. In figuur 5-4 is te zien dat tracés Z2 en Z4 het NNN gebied Tjeukemeer doorsnijden. Echter, binnen deze corridors is aan de westzijde van het Tjeukemeer (buiten NNN gebied) ruimte Pagina 68 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
om het tracé te realiseren. Daarom is vanuit de gevolgde beoordelingssystematiek sprake van een groene beoordeling. Naast NNN gebied liggen in de provincies binnen het zoekgebied verschillende weidevogelgebieden of weidevogelparels. De zelfstandige ‘parels’ zijn gebieden met een hoge weidevogeldichtheid. Nieuwe planologische ontwikkelingen met bebouwing, beplanting of verharding die verstorend werken op de openheid en rust zijn in principe op grond van de provinciale omgevingsverordeningen niet toegestaan. Met name in de provincies Fryslân en Groningen zijn dit aandachtspunten. In de provincies Overijssel, Flevoland en Drenthe is dit in mindere mate het geval. Op basis van figuur 5-4 kan worden gesteld dat met name op tracé C2 en N1 grote doorsnijdingen van weidevogelgebied of NNN plaatsvinden. Ook de zuidelijkste delen van tracéalternatieven C7, C8 en Z5, dus de tracédelen die in de provincie Overijssel vallen, kennen veel doorsnijdingen met NNN of weidevogelgebied. Tabel 5-7 toont per compleet tracé (C-nummering) of gecombineerd tracé (N + Znummering) het aantal kilometers aan aandachtspunten (oranje). Tabel 5-7 Lengte doorsnijding NNN en Weidevogelgebied (aandachtspunten) Nr
Totale lengte [km]
Oranje [km]
Nr
Totale lengte [km]
Oranje [km]
C2
110
51,2
N2+Z3
114
28,1
C7
110
31,0
N2+Z4
126
25,4
C8
119
25,2
N2+Z5
144
43,7
N1+Z2
119
32,3
N3+Z2
96
7,4
N1+Z3
116
39,8
N3+Z3
94
14,9
N1+Z4
128
37,1
N3+Z4
106
12,1
N1+Z5
146
55,4
N3+Z5
123
30,4
N2+Z2
117
20,6
Er wordt bij NNN en weidevogelgebieden niet gesproken van knelpunten (rood), aangezien NNN en weidevogelgebieden in tegenstelling tot Natura 2000-gebied niet op Europees niveau maar op nationaal niveau beschermd zijn. Mitigatie en/of compensatie biedt bovendien mogelijkheden om NNN-gebied wanneer nodig te doorsnijden. Het gecombineerde tracé N1 + Z5 heeft de grootste afstand aan doorsnijdingen van NNN en weidevogelgebied, in totaal circa 55,4 km. Het tracéalternatief N3 + Z2 heeft de kleinste doorsnijding, circa 7,4 km.
Pagina 69 van 99
5.3.5
Landschap en cultuurhistorie Inleiding Voor het thema landschap en cultuurhistorie is in de onderstaande paragrafen gekeken naar de aspecten landschap, cultuurhistorie, archeologie en aardkundige waarden. Landschap Voor het aspect landschap is beoordeeld in welke mate een tracéalternatief leidt tot een nieuwe doorsnijding van het landschap. De relatie van het tracé met bestaande doorsnijdingen is daarbij van belang. Een eenvoudige rechte lijn die los staat van de patronen en karakteristieken van het landschap voorkomt verrommeling van het landschap. Het uitgangspunt van de NOVI: combineren/bundelen met bestaande hoogspanningsverbindingen of bundelen met bovenregionale infrastructuur sluit hier goed op aan. Door te combineren of te bundelen worden nieuwe doorsnijdingen van het landschap voorkomen en kan een nieuwe verbinding gerealiseerd worden met een behoorlijke rechtstand. Figuur 5-5 toont de tracéalternatieven in relatie tot bestaande hoogspanningsverbindingen en bovenregionale infrastructuur. Toetsing aan de projectuitgangspunten in hoofdstuk 4 heeft ertoe geleid dat enkel wordt gekeken naar nieuwe hoogspanningsverbindingen die gecombineerd of gebundeld kunnen worden met bestaande 110 kV, 220 kV of 380 kV-verbindingen of met bovenregionale infrastructuur.
Echter, het parallel leggen van een nieuwe hoogspanningsverbinding aan een rijksweg, zoals de A6/A7 heeft een grotere impact dan het combineren of bundelen met bestaande 220 kV of 380 kVhoogspanningsverbindingen. Dit komt doordat infrastructuur relatief vlak in het landschap ligt en van een afstand nauwelijks kan worden waargenomen. Een nieuwe hoogspanningsverbinding daarentegen is met zijn masten en lijnen van een afstand wel duidelijk zichtbaar. Dit leidt er toe dat bundeling van een hoogspanningslijn met infrastructuur zorgt voor een nieuwe visuele doorsnijding van het landschap. Ten opzichte van een bestaande 110 kV-hoogspanningslijn zal de doorsnijding van een 380 kV-hoogspanningslijn ook een grotere visuele impact hebben. Dit komt doordat voor een 380 kV-verbinding meer hoogte nodig is ten opzichte van maaiveld, dus circa 40 meter in plaats van circa 30 meter. Op basis van voorgaande is combinatie of bundeling met bestaande 220 kVhoogspanningslijnen ‘groen’ beoordeeld, combinatie of bundeling met bestaande 110 kV-hoogspanningslijnen ‘oranje’. Dit heeft te maken met het verschil in benodigde hoogte ten opzichte van maaiveld tussen een lijn van 110 kV (circa 30m) en een lijn van 220 kV of 380 kV (circa 40m). Combineren of bundelen is daardoor eenvoudiger met een 220 kV-hoogspanningsverbinding.
Bundeling met bovenregionale wegen, waterlopen of spoorlijnen is net als combineren of bundelen met een 110 kVhoogspanningslijn ‘oranje’ beoordeeld. Daar waar niet gecombineerd of gebundeld kan worden, bijvoorbeeld doordat het niet mogelijk is bestaande lijnvormige infrastructuur te volgen, is een tracé ‘rood’ beoordeeld.
Pagina 70 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Figuur 5-5 Beoordeling landschap
In figuur 5-5 zijn de knelpunten die zich voordoen bij het volgen van het Prinses Margrietkanaal/Van Starkenborghkanaal (tracéalternatief C2) en de spoorlijn tussen Groningen en Leeuwarden (N1) goed zichtbaar. Het is op deze tracés niet zonder meer mogelijk om de exacte loop van kanaal of spoor te volgen. Dit komt doordat ter plaatse van dorpen en meren moet worden afgeweken van de ligging van kanaal of spoor, waardoor bundeling niet mogelijk is. Een eenvoudige lijn met een grote rechtstand kan bij deze alternatieven niet worden gegarandeerd. De impact op het landschap bij realisatie van alternatieven C2 en N1 is daardoor groot. Deze locaties zijn rood aangeduid in figuur 5-5. Voor tracéalternatief C7 geldt dat ter hoogte van Hasselt geen mogelijkheid is tot bundeling of combineren. Dit heeft te maken met de ondergrondse ligging van de 110 kV-verbinding op dit punt. De overige delen van tracé C2 en N1 zijn oranje aangeduid; hier wordt wel gebundeld maar leidt de nieuwe hoogspanningsverbinding tot een nieuwe visuele doorsnijding van het landschap. Dit geldt ook voor de bundeling met rijkswegen (alternatief N3, Z2 en Z5), ook hier leidt bundeling tot een nieuwe visuele doorsnijding van het landschap. Daar waar gecombineerd of gebundeld wordt met bestaande 110 kVhoogspanningsverbindingen ontstaan een doorsnijding die beter zichtbaar is in het landschap.
Dit heeft zoals eerder benoemd te maken met het benodigde hoogteverschil tussen een 110 kV-hoogspanningsverbinding en een 380 kVhoogspanningsverbinding. De nieuwe verbinding wordt hierdoor van grotere afstand zichtbaar in het landschap. Deze situatie doet zich voornamelijk voor bij alternatieven Z4 en delen van Z5, N3 en C7. Dit is met oranje aangeduid in figuur 5-5.
Pagina 71 van 99
Waar gecombineerd of gebundeld wordt met bestaande 220 kV of 380 kVhoogspanningsverbindingen ontstaat geen nieuwe doorsnijding, al kan de bestaande doorsnijding wel wat prominenter zichtbaar worden in het landschap. Dit is groen aangeduid in figuur 5-5. De volgende tabel toont per compleet tracé (C-nummering) en gecombineerd tracé (N + Z-nummering) het aantal kilometers aan knelpunten (rood) en aandachtspunten (oranje). Tabel 5-8 Beoordeling lengte doorsnijding landschap (knelpunten en aandachtspunten) Nr
Rood [km]
Oranje [km]
Nr
Rood [km]
Oranje [km]
C2
23,5
81,8
N2+Z3
0
0
C7
5,5
42,3
N2+Z4
3,4
50,9
C8
0
0
N2+Z5
9,5
58,5
N1+Z2
7,4
76,6
N3+Z2
0
91,8
N1+Z3
7,4
35,2
N3+Z3
0
50,5
N1+Z4
10,9
86,2
N3+Z4
3,4
101,4
N1+Z5
16,9
93,7
N3+Z5
9,5
109,0
N2+Z2
0
41,3
Het complete tracé C8, het noordelijke tracé N2 en het zuidelijke tracé Z3 zullen wanneer wordt gekeken naar bundeling en combineren het minste impact hebben op het landschap. Op deze tracé(delen) kan volledig gecombineerd of gebundeld worden met bestaande hoogspanningslijnen, waardoor er geen sprake zal zijn van een extra visuele doorsnijding van het landschap. De nieuwe verbinding kan bij deze alternatieven als eenvoudige lijn met een grote rechtstand gerealiseerd worden. De impact van deze tracés op het landschap is dan ook het kleinst. Tracé C8 en het gecombineerde tracé N2+Z3 worden daarom ook het gunstigste beoordeeld voor het thema landschap. Tracéalternatieven C2, welke het slechtste scoort, en N1+Z5 kennen grote knelpunten. Dit heeft zoals reeds aangegeven te maken met de beperkte mogelijkheden voor een strakke bundeling met het kanaal en het spoor. Er kan geen eenvoudige lijn met een grote rechtstand worden gerealiseerd. Zowel een combinatie van tracéalternatief N3 en Z5 als combinatie van N3 en Z4 worden negatief beoordeeld. Bij N3+Z5 is dit het gevolg van een relatief lange bundeling met bestaande rijkswegen, waardoor er een nieuwe visuele doorsnijding ontstaat. Bij N3+Z4 heeft dit te maken met de bundeling met 110 kVhoogspanningsverbindingen, met eveneens een visuele impact op het landschap.
Cultuurhistorie UNESCO Werelderfgoed In het zoekgebied liggen verschillende waardevolle UNESCO Werelderfgoederen (zie figuur 5-6). Ten westen van het hoogspanningsstation Ens ligt ‘Schokland en omgeving’ een voormalig eiland met sporen van menselijke bewoning die teruggaan tot de prehistorie. Het hoogspanningsstation Ens ligt in de directe nabijheid van Schokland en hier dient bij de keuze en inpassing van het tracé rekening mee te worden gehouden. Dit geldt voor zowel de complete tracéalternatieven als de zuidelijke tracéalternatieven.
Pagina 72 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
Figuur 5-6 Kaart met beoordeling cultuurhistorie en archeologie
In Lemmer, in het zuiden van de provincie Fryslân ligt het ‘Ir. D.F. Woudagemaal’, eveneens aangeduid als waardevol UNESCO Werelderfgoed. Dit is het grootste stoompompstation ooit gebouwd en nog steeds in bedrijf. De tracéalternatieven C2, Z2 en Z4 liggen tegen de invloedssfeer van dit Werelderfgoed. Binnen de corridor van deze tracéalternatieven is echter voldoende ruimte om buiten de invloedsfeer van het gemaal te blijven. Binnen het zoekgebied liggen drie sites als onderdeel van het overkoepelende UNESCO Werelderfgoed ‘Koloniën van Weldadigheid’. Het gaat om de nederzettingen Frederiksoord, Wilhelminaoord en Veenhuizen. De vierde nederzetting die onderdeel uitmaakt van de Koloniën van Weldadigheid ligt niet binnen het zoekgebied. Samen getuigen ze van een 19e-eeuws experiment in sociale hervormingen, waarbij werd gepoogd om stedelijke armoede te verlichten door landbouwkolonies op afgelegen locaties te stichten. Geen van de tracéalternatieven kruist de drie koloniën. Wel ligt alternatief Z5 in de nabijheid, maar buiten de invloedsfeer van dit erfgoed. Tabel 5-9 toont per compleet tracé (C-nummering) en gecombineerd tracé (N + Znummering) het aantal kilometers aan aandachtspunten (oranje).
Pagina 73 van 99
Tabel 5-9 Beoordeling lengte doorsnijding UNESCO Werelderfgoed Nr
Totale lengte [km]
Oranje [km]
Nr
Totale lengte [km]
Oranje [km]
C2
110
1,1
N2+Z3
114
7,0
C7
110
2,1
N2+Z4
126
2,4
C8
119
1,3
N2+Z5
144
2,1
N1+Z2
119
8,9
N3+Z2
96
8,9
N1+Z3
116
7,0
N3+Z3
94
7,0
N1+Z4
128
2,4
N3+Z4
106
2,4
N1+Z5
146
2,2
N3+Z5
123
2,1
N2+Z2
117
8,9
Er is bij geen van de tracéalternatieven sprake van knelpunten (rood), er worden namelijk geen UNESCO Werelderfgoederen over de volledige breedte van de corridor doorsneden. De lengte van doorsnijding is bij alle gecombineerde alternatieven met tracéalternatief Z2 het langst (N1 + Z2; N2 + Z2; N3 + Z2). Tracéalternatief Z2 loopt parallel aan het invloedgebied van Schokland. Het UNESCO Werelderfgoed zelf wordt echter niet geraakt en er zijn bovendien mogelijkheden om binnen de corridor meer afstand aan te houden tot dit werelderfgoed. Alternatief C2 wordt het meest positief beoordeeld. Aandachtspunten zijn er enkel ter hoogte van het gemaal bij Lemmer. Rijksmonumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten Voor de rijksmonumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten geldt dat er geen waarden zijn die een volledige corridor of een aanzienlijk deel ervan overlappen (zie figuur 5-6). Effecten op dergelijke waarden zijn dan ook binnen elk tracéalternatief naar verwachting te voorkomen. Tracéalternatieven C2, N2, N3, Z2, Z3 en Z4 omvatten de minste waarden binnen de corridor. Alternatieven N1, Z5, C7 en C8 tellen de meeste waarden binnen de corridor. Zo ligt ten zuidoosten van Heerenveen Oranjewoud, een groot beschermd stads- of dorpsgezicht welke ook deels is aangeduid als Rijksmonument. De corridor van tracéalternatief Z5 overlapt grotendeels met deze waarde.
Tussen Groningen en Assen, waar tussen de tracéalternatieven C7 en C8 liggen, zijn verschillende waarden aanwezig. Het centrum van Assen is aangeduid als beschermd stads- of dorpsgezicht, daarnaast ligt het Noordsche Veld bij Peest binnen de corridor, evenals de Onlanden nabij Groningen. N1 loopt door het volgen van de spoorlijn tussen Groningen en Leeuwarden langs verschillende kernen met monumentale waarden. Omwille van bovenstaande worden tracéalternatieven C2, N2, N3, Z2, Z3 en Z4 neutraal beoordeeld (groen) en tracéalternatieven N1, Z5, C7 en C8 met belangrijke aandachtspunten (oranje). Archeologie Figuur 5-6 toont naast de cultuurhistorische waarden ook de archeologische waarden binnen het zoekgebied. Voor deze fase van het project zijn vooral de grotere vlakken met archeologische waarden relevant. Binnen elke corridor van de tracéalternatieven liggen wel archeologische monumenten. Binnen tracéalternatieven N3, Z2, Z3, Z4 en Z5 zijn dit er minder dan bij de andere tracés. Rond Kampen waar tracéalternatief C8 ligt bevinden zich veel Pagina 74 van 99
| Notitie kansrijke alternatieven 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten-Ens |
archeologische monumenten. Ook rond Nationaal Park de Alde Feanen, ten zuiden van Leeuwarden zijn veel archeologische monumenten. Dit gebied wordt doorsneden door de tracéalternatieven N1, N2 en C2. Tussen Beilen en Groningen, waar tracéalternatieven C7 en C8 lopen, zijn ook veel archeologische monumenten aanwezig. Het is echter niet onmogelijk om dergelijke plekken te vermijden bij het realiseren van de hoogspanningsverbinding. De monumenten zijn beperkt in omvang en liggen niet over de volledige breedte van de corridors. Op basis van bovenstaande wordt geconcludeerd dat de tracéalternatieven N1, N2, C2, C7 en C8 enkele aandachtspunten kennen. De andere alternatieven kennen minder aandachtspunten. Aardkundige waarden Figuur 5-6 toont naast de cultuurhistorische waarden ook de aardkundige waarden binnen het zoekgebied. Aardkundige waarden zijn onderdelen in het landschap, die iets vertellen over de natuurlijke ontstaanswijze van een gebied (bijvoorbeeld strandwallen, stuwwallen of een (oude loop van een) rivier of kreek). In het zoekgebied zijn zowel kleine als grotere gebieden van aardkundige waarde aanwezig. Het ontwijken van kleinere gebieden met aardkundige waarden is gemakkelijker dan de grotere gebieden. De zuidzijde van de Noordoostpolder is volledig aangeduid als aardkundige waarde, wat ervoor zorgt dat elk van de alternatieven dit gebied moet doorkruisen.
Tracéalternatieven Z3, Z5 en N3 kruisen relatief weinig gebieden met aardkundige waarden. Tracéalternatief Z4 ligt voor een groot deel in aardkundig waardevol gebied. In Drenthe zijn ook veel aardkundige waarden aangeduid, wat ervoor zorgt dat hier voor alternatief C7 en C8 aandachtspunten zijn. Tracéalternatieven N1, N2, Z2, Z4, C2, C7 en C8 kennen enkele aandachtspunten aangaande aardkundige waarden. De andere alternatieven kennen minder aandachtspunten.
5.3.6
Kosten In deze fase van het project, waarin nog geen concreet tracé in beeld is, is een eerste globale hypothetische inschatting gemaakt van de aanlegkosten van de tracéalternatieven. De kosten kunnen dan ook slechts als basiskosten worden gezien. Voor de inschatting van de kosten is conform opgave van TenneT uitgegaan van een indicatieve eenheidsprijs van 5,8 miljoen euro per kilometer. Deze hypothetische inschatting is gebaseerd op praktijkervaring van TenneT. Hierbij is uitgegaan van bundeling en een 2-circuits 380 kV-verbinding. Bij combinatie zal echter sprake zijn van een hogere eenheidsprijs omdat de bestaande lijn zal moeten worden verwijderd en geïntegreerd zal moeten worden in de nieuwe verbinding. Ook de kosten voor het oplossing van knelpunten, zoals bijvoorbeeld verkabeling, zijn hierin niet meegenomen. Dat betekent dat in de praktijk de kosten het dubbele of meer kunnen bedragen. De kosten kunnen dan ook als ‘basiskosten’ worden gezien. Voor alle tracéalternatieven geldt daarom, hoe langer het tracé, hoe hoger de aanlegkosten. De kosten worden in de Integrale Effecten Analyse gedetailleerder uitgewerkt.
De onderstaande tabel geeft een grove indicatie van de aanlegkosten van de tracéalternatieven. Aangezien de aanlegkosten evenredig zijn aan de lengte, zijn de kosten van het langste tracéalternatief (N1+Z5) het hoogst. De aanlegkosten voor dit alternatief bedragen 847 miljoen euro. De aanlegkosten voor het kortste alternatief (N3+Z3) bedragen 545 miljoen euro. Pagina 75 van 99