CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-15c Bijlage 2 - Warmteprogramma + Wegwijzer warmtetransitie (0098740407)

Raadsvergadering 22 september 2025, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken20.041 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

5. Gebruik van data en technologie: Maak gebruik van data-analysetools om risico’s beter te begrijpen en te beheren. Dit kan helpen om objectieve beslissingen te nemen en de effectiviteit van risicobeheer te vergroten. Pak je cruciale rol De gemeenteraad speelt een cruciale rol bij de begroting van de warmtetransitie: - controlerende taken Toezicht houden op de risicoanalyses en plannen van het college; het actief bevragen van het college over voortgang en beheersing van risico’s en verantwoording eisen voor genomen beslissingen. - keuzes maken Keuzes maken voor de financiële ruimte die nodig is. Dat vraagt om beslissingen welke projecten en initiatieven prioriteit krijgen binnen de beschikbare budgetten en risico’s.

- belang warmtetransitie uitdragen De rol als volksvertegenwoordiger vraagt ook het uitdragen van het belang van de warmtetransitie; door te zorgen voor de betrokkenheid van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties en de input die zij daarvoor leveren mee te nemen in de besluitvorming, creëer je een breder draagvlak voor dergelijke ingrijpende investeringen.

Meer lezen? Wie draait er op voor risico’s bij warmteprojecten? Inzicht in je risico’s: onmisbaar voor elke gemeente

← 51 → Voorwoord Peiling raadsleden Wegwijs in de wetten Het verhaal van de warmtetransitie

Betaalbaarheid in de warmtetransitie De complexiteit achter de rekensom

Vier vragen over het warmteprogramma Alternatieven voor aardgas Waarom warmtenetten in Denemarken lukken

Betaalbaarheid voor bewoners is een van de belangrijkste thema’s binnen de warmtetransitie. Maar het onderwerp is complex. Want wat is betaalbaar? En wat kan de gemeenteraad doen?

Organiseer monitoring Hoe Groningen koppelkansen in de warmtetransitie benut

BEELD © ALEX SCHRÖDER

Blog: Opschalen is geen copy-paste ‘Gemeenteraad, pak die rol’ Warmtenet? Bepaal je rol met deze tool Grip op de regio Bewonersbrief Participatie: wat past bij de gemeenteraad én bij de wijk? Omarm bewonersinitiatieven Warmtenetten en de gemeentebegroting Betaalbaarheid in de warmtetransitie De laatste pagina’s: aan de slag!

Voor dit artikel raadpleegden we experts van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). We spraken hen over de complexiteit van betaalbaarheid voor bewoners, welke instrumenten beschikbaar zijn om huishoudens te ondersteunen en welke uitdagingen en kansen dit biedt voor gemeenteraden. Betaalbaarheid: voor wie? Een belangrijke afspraak in het Klimaatakkoord is dat burgers en gemeenten zo veel mogelijk worden ontzorgd. Dit kan bijvoorbeeld door bewoners te helpen met het indienen van subsidieaanvragen en adviseren over de nieuwe maatregelen. Maar ook een goede balans tussen de kosten en de voordelen voor de

gebruiker is een vorm van ontzorging. Inwoners moeten hun investeringen bij voorkeur terugverdienen, bijvoorbeeld door een lagere energierekening. Voor “betaalbaarheid” bestaat geen blauwdruk die voor ieder huishouden geldt, zegt Bente Vedder, die als projectleider bij het ministerie van VRO werkt aan de nadere uitwerking van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw). “Het ene huishouden kan moeiteloos tienduizend euro investeren in verduurzaming, terwijl dat voor een ander onhaalbaar is om dat zonder lening te doen.” Daarnaast: niet iedereen die dat kán, wíl ook geld steken in verduurzaming. Betaalbaarheidstoets als nieuwe verplichting Met een recent aangenomen amendement in de Wgiw is een belangrijke stap gezet: betaalbaarheid in de warmtetransitie moet niet langer alleen worden overwogen, maar daadwerkelijk worden gewaarborgd bij het maken van de plannen. Dit betekent dat gemeenten verplicht zijn een betaalbaarheidstoets uit te voeren voordat zij wijken aanwijzen om van het aardgas af te gaan.

← 52 → Voorwoord Peiling raadsleden Wegwijs in de wetten Het verhaal van de warmtetransitie Vier vragen over het warmteprogramma Alternatieven voor aardgas Waarom warmtenetten in Denemarken lukken Organiseer monitoring Hoe Groningen koppelkansen in de warmtetransitie benut Blog: Opschalen is geen copy-paste ‘Gemeenteraad, pak die rol’ Warmtenet? Bepaal je rol met deze tool Grip op de regio Bewonersbrief Participatie: wat past bij de gemeenteraad én bij de wijk? Omarm bewonersinitiatieven Warmtenetten en de gemeentebegroting Betaalbaarheid in de warmtetransitie De laatste pagina’s: aan de slag!

Een wijkaanpak vereist dat iedereen op hetzelfde moment meebeweegt. Voor sommige mensen komt dat goed uit, voor andere juist helemaal niet. Gemeenten moeten bij een wijkgerichte strategie omgaan met deze verschillen. Het Rijk treft hiervoor maatregelen, maar gemeenten kunnen ook zelf aan de slag. Maatregelen van het Rijk voor een betaalbare warmtetransitie Bij de aanleg van warmtenetten zijn de financiële voordelen duidelijk: hoe meer mensen zich aansluiten, hoe goedkoper het wordt. Toch zul je de investeringen die je doet voor de lokale warmtetransitie waarschijnlijk nooit voor honderd procent terug kunnen verdienen voor ieder individueel huishouden in de wijk. Vedder vertelt dat het Rijk ernaar streeft de onrendabele top – het deel van de investering dat niet direct financieel terugkomt – te verkleinen. Daar zijn verschillende manieren voor. Met subsidies wordt het investeringsbedrag verlaagd en mede door hogere energiebelastingen wordt gas steeds duurder. Investeren in duurzame energievoorzieningen wordt dan vanzelf aantrekkelijker. Andere maatregelen, zoals uitfaseren van slechte energielabels in de huursector, geven verhuurders een extra zetje om hun panden te verduurzamen. Vaak verdienen zulke investeringen zich ook snel terug.

Tip 1 Werk constructief samen met college De weg naar warmteprogramma’s biedt veel ruimte voor eigen invulling van de samenwerking tussen de gemeenteraad en het college. Probeer dit proces te benaderen vanuit vertrouwen in plaats van wantrouwen of angst. Het kan helpen om je te richten op een gezamenlijk doel. Hoewel dit in sommige gemeenten uitdagend kan zijn, loop je in de ideale situatie samen door het proces heen om tot een warmteprogramma te komen.

Tip 2

← 53 → Voorwoord Peiling raadsleden Wegwijs in de wetten Het verhaal van de warmtetransitie Vier vragen over het warmteprogramma Alternatieven voor aardgas Waarom warmtenetten in Denemarken lukken Organiseer monitoring Hoe Groningen koppelkansen in de warmtetransitie benut Blog: Opschalen is geen copy-paste ‘Gemeenteraad, pak die rol’ Warmtenet? Bepaal je rol met deze tool Grip op de regio Bewonersbrief Participatie: wat past bij de gemeenteraad én bij de wijk? Omarm bewonersinitiatieven Warmtenetten en de gemeentebegroting Betaalbaarheid in de warmtetransitie De laatste pagina’s: aan de slag!

Gerichte hulp voor kwetsbare huishoudens Betaalbaarheid wordt vaak op maatschappelijk niveau beoordeeld, waardoor je individuele huishoudens met de grootste energiearmoede over het hoofd zou kunnen zien. Dit is soms terug te zien bij subsidies zoals de ISDE, die niet inkomensafhankelijk is. Het NIP LAI richt zich daarentegen juist wel op woningen waar kwetsbare huishoudens wonen (lage WOZ-waarde). De NIP LAI-subsidie biedt ook de mogelijkheid tot maatwerk door de gemeente, waaronder een inkomenseis. De Energiebespaarlening van het Warmtefonds, met nul procent rente en aflossing naar draagkracht voor inkomens onder de 60.000 euro per jaar, richt zich op huishoudens met een smalle beurs. Steeds meer van die huishoudens weten hun weg te vinden naar het Warmtefonds, mede doordat het fonds wordt ingericht om angst of wantrouwen weg te nemen. De rol van de gemeenteraad: sturing, participatie en vertrouwen Zoals blijkt uit het rapport ‘Aardgasvrij, een goed idee maar...’ (Planbureau voor de Leefomgeving, 2024) zijn betaalbaarheid en een eerlijke kostenverdeling als het gaat over de warmtetransitie voor veel bewoners belangrijke thema’s. Hoewel burgers het belang van de warmtetransitie erkennen, voelt bijna veertig procent zich niet goed vertegenwoordigd door hun gemeenteraad. Het is aan het college om de betaalbaarheid van de lokale warmtetransitie te kunnen onderbouwen.

De gemeenteraad hoeft officieel niet betrokken te zijn bij het opstellen van de warmteprogramma’s. Welke rol de raad in dat proces speelt, is een keuze die je samen kan maken. Sommige colleges kiezen voor een nauwe samenwerking met de raad, terwijl andere gemeenteraden juist veel aan het college overlaten, totdat zij er wettelijk zelf iets van moeten vinden. Praktische adviezen voor raadsleden De regels voor het waarborgen van betaalbaarheid voor bewoners zijn nog niet definitief, maar gemeenteraadsleden hoeven in de tussentijd niet stil te zitten. Het is belangrijk om met de raad na te gaan wat betaalbaarheid voor jouw gemeente betekent. De warmtetransitie is immers een lokale opgave, waarin je als gemeente de regie hebt om het juiste pad te vinden. Ontwikkel een visie voor betaalbaarheid op wijkniveau in jouw gemeente: onderzoek per wijk wat betaalbaarheid voor de bewo-

Bouwen aan vertrouwen door aan te sluiten bij de bewoners Probeer de groep bewoners die geen gebruik maakt van subsidies of andere overheidshulp, maar financiële ondersteuning wel zou kunnen gebruiken, beter te bereiken. Ontdek wat speelt bij deze huishoudens en speel daarop in. Bij een gebrek aan vertrouwen is het van belang dat raadsleden dit signaleren en erop aandringen om dit vertrouwen te herstellen. Milieu Centraal ontwikkelde het digitale energiehulpnetwerk, waar praktische tools en inspirerende voorbeelden te vinden zijn om bewoners op een effectieve en inclusieve manier te benaderen.

ners inhoudt. Dit stelt de gemeenteraad en het college in staat om rekening te houden met de kenmerken van een wijk en de uitdagingen die daarbij horen. Betrek bewoners actief bij de plannen en informeer ze over de afwegingen die de gemeenteraad maakt. Met de complexiteit van de warmtetransitie is het belangrijk dat gemeenten zelf de regie nemen en verder denken dan de minimale wettelijke vereisten. Vertegenwoordiging is maatwerk, zeker als het gaat om betaalbaarheid.

Meer lezen? PBL: Rapport ‘Aardgasvrij: een goed idee, maar..’ VNG: Handreiking betaalbaarheid Milieu Centraal: Energiehulpnetwerk NPLW: Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw)

← 54 → Voorwoord Peiling raadsleden Wegwijs in de wetten Het verhaal van de warmtetransitie Vier vragen over het warmteprogramma Alternatieven voor aardgas Waarom warmtenetten in Denemarken lukken Organiseer monitoring Hoe Groningen koppelkansen in de warmtetransitie benut Blog: Opschalen is geen copy-paste

De laatste pagina’s:

aan de slag!

Zestien vragen om je verder te helpen BEELD PIXABAY E STAMM

Je hebt je in dit magazine kunnen verdiepen in de warmtetransitie. Wat je ermee doet is aan jou - jij bent de volksvertegenwoordiger. Er staan nog vragen open die deels een politiek antwoord hebben. En waar je je, afhankelijk van de tijd die je ervoor hebt, verder in kunt verdiepen. De warmtetransitie is een immense, complexe en veelzijdige opgave. In de breedte en diepte vraagt dat meer kennis dan een enkele fulltime professional in zijn eentje kan bevatten. Kwestie van kiezen dus.

‘Gemeenteraad, pak die rol’ Warmtenet? Bepaal je rol met deze tool Grip op de regio Bewonersbrief Participatie: wat past bij de gemeenteraad én bij de wijk? Omarm bewonersinitiatieven Warmtenetten en de gemeentebegroting Betaalbaarheid in de warmtetransitie De laatste pagina’s: aan de slag!

Vragen om overzicht te krijgen 1. Wat zijn concreet nu werkelijk de opgaven voor gemeenten? 2. Wat is de taak van jouw gemeente (wettelijk) en welke afspraken (al dan niet aanvullend) zijn er al op lokaal niveau? 3. Welke zaken wil of moet je in 2025 nog regelen met deze raad? Vragen om visie te bepalen 4. Hoe verhoudt de warmtetransitie zich tot de energietransitie als geheel? 5. Heeft je gemeente al in beeld hoe (het risico op)

netcongestie zich ontwikkelt en welke keuzes in de warmtetransitie de meeste invloed daarop hebben? 6. Hoe beïnvloedt warmtetransitie en netcongestie de wo- ningbouwopgave van jouw gemeente? 7. Heeft de gemeente al in beeld wat de verdere investerin- gen in infrastructuur voor de energie- en warmtetransitie gaan betekenen voor de drukte in de ondergrond, wat die drukte kan betekenen voor de gemeentelijke ambities bovengronds en hoe groot de noodzaak is om regie te heb- ben op de ondergrondse drukte?

← 55 Voorwoord Peiling raadsleden Wegwijs in de wetten Het verhaal van de warmtetransitie Vier vragen over het warmteprogramma Alternatieven voor aardgas Waarom warmtenetten in Denemarken lukken Organiseer monitoring Hoe Groningen koppelkansen in de warmtetransitie benut Blog: Opschalen is geen copy-paste ‘Gemeenteraad, pak die rol’ Warmtenet? Bepaal je rol met deze tool Grip op de regio Bewonersbrief Participatie: wat past bij de gemeenteraad én bij de wijk? Omarm bewonersinitiatieven Warmtenetten en de gemeentebegroting Betaalbaarheid in de warmtetransitie De laatste pagina’s: aan de slag!

Vragen over de rol van de raad 8. Welke afspraken maak je binnen de raad of heb je hierover met het college? Wat spreek je na iedere verkiezingen af: • Waar en op welk niveau gaat de raad zich bemoeien met het thema? • De transitievisie warmte wordt na de actualisering in 2025/2026 een warmteprogramma onder de lokale omgevingsvisie. Welke inspraak wil de gemeenteraad in dit omgevingsprogramma; hoe worden raadsleden straks meegenomen door het college in warmteprogramma’s? 9. Hoe laat de raad zich goed informeren en waarover? En vanuit de benodigde langere termijnblik: wat is nodig is voor je eigen gemeente en wat is aan ingrepen inpas- baar? Aan proefballonnetjes gaat veel geld, tijd en exper- tise verloren. 10. Waar organiseer je in de gemeente en in de raad de be- nodigde technische kennis? Vragen over de responsieve raad 11. Hoe stelt de raad (en de gemeente) zich op naar initiatie- ven van bewoners, ondernemers of anderen? 12. Eindbevoegdheid is leuk, maar regelmatig zijn burgerinitiatieven zoals wijkcoöperaties of energiegemeen-

schappen al zo ver dat het onzinnig zou zijn deze te nege- ren. Hoe bekwamen raad en college zich in het arsenaal van manieren om hiermee om te gaan? 13. Wat doe je als raad om de ‘responsieve overheid’ ook te verinnerlijken in de ambtelijke organisatie? Vragen over de verkiezingen 14. Wat zet je in zomer 2025 in je verkiezingsprogramma? Welke ambities, hoe faciliteert de gemeente initiatieven van inwoners, enzovoort? 15. Waar denk je aan bij de samenstelling van de kieslijst? Heb je een bèta met affiniteit techniek en energie in huis? 16. Wat zet je hierover in het overdrachtsdocument voor de volgende raadsfractie?

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=829521b8-80db-430e-afba-f71b4f9e2874