CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-03b Bijlage 1 - Ontwerpvoorkeursbeslissing HSV 380kV

Raadsvergadering 14 september 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken18.179 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.3.3 Duiding bij resultaten IEA Samenvattend laten de onderzoeken zien dat tracéalternatieven 1 (met variant Marknesse), 2 en 3 een minder groot risicoprofiel ten aanzien van effecten en vergunbaarheid hebben dan tracéalternatieven 4 en 5. Tracéalternatieven 4 en 5 kennen met name vanwege het effect op natuur (draadslachtoffers) een hoog risicoprofiel. Vanwege de nabijheid van UNESCO werelderfgoed Schokland is het zuidelijk deel van tracéalternatief 1 in het MER beoordeeld als negatief en het zuidelijk deel van tracéalternatief 4 sterk negatief. Aangezien een tracéalternatief met een zo laag mogelijk risicoprofiel de grootste kans heeft om uiteindelijk gerealiseerd te worden, worden de risicoprofielen meegewogen in de uiteindelijke keuze voor een voorkeursalternatief van de Staatssecretaris van KGG en de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO). Naast een groter risico op vergunbaarheid, geldt voor tracéalternatieven 4 en 5 (de A6/A7-alternatieven) verder dat ze bij een strakke bundeling met de snelweg een sterk negatieve impact hebben op de ambities van de NOVEX-gebiedsontwikkeling horende bij de Lelylijn. Daarentegen zijn deze alternatieven te realiseren voor | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 35 aanzienlijk lagere kosten dan de tracéalternatieven die de bestaande 220 kV- hoogspanningsverbinding volgen.

Op basis van de IEA kan ook onderscheid gemaakt worden tussen de tracéalternatieven die de bestaande 220 kV -verbinding volgen ( 1, 2 en 3 ). Tracéalternatieven 1 en 2 hebben ten opzichte van tracéalternatief 3 een dubbele mastenrij. Een keuze voor t racéalternatief 3 leidt daardoor in eerste instantie tot lagere kosten. Echter, door de opwaardering van de 220 kV - hoogspanningsverbinding en de kosten die daaraan verbonden zijn op te tellen bij de kosten voor tracéalternatief 3, wordt het verschil in kosten kleiner. Bij de raming van de kosten voor de opwaardering geldt een grotere onzekerheid dan bij de raming van de kosten voor de aanleg van de 380 kV-hoogspanningsverbinding. Dit komt doordat de opwaardering op langere termijn plaatsvindt. Tracéalternatieven 1 en 2 scoren ten opzichte van tracéalternatief 3 hoger op toekomstvastheid van de verbinding. Mocht het in de toekomst nodig zijn om een extra 380 kV-verbinding te gebruiken, dan kan de nieuwe 220 kV-verbinding hiervoor gebruikt worden omdat de verbinding geschikt is voor 380 kV. Bij tracéalternatief 3 – waar slechts één nieuwe mastenrij wordt gebouwd – kan dit niet omdat het masttype daar niet voor geschikt is. De dubbele mastenrij zoals die in tracéalternatieven 1 en 2 is opgenomen, zorgt ook voor een betere score op het thema landschap.

Tot slot is er bij tracéalternatieven 1 en 2 sprake van gebouwen die ten opzichte van de huidige situatie niet meer in de magneetveldzone staan (doordat de bestaande 220 kV -hoogspanningsverbinding wordt verwijderd). Dit resulteert bij tracéalternatieven 1 en 2 netto in een afname van het aantal gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone ten opzichte van de referentiesituatie. Op basis van de resultaten van de IEA, concludeert het bevoegd gezag dat op hoofdlijnen tracéalternatieven 1, 2 en 3 het meest kansrijk zijn. Tracéalternatief 1 en 2 scoren op veel punten vrijwel gelijk omdat het tracé op grote delen gelijk is en de uitvoeringswijze ook gelijk is . Tracéalternatief 3 is een wezenlijk ander alternatief vanwege de andere uitvoeringswijze. Zoals eerder beschreven, wordt in dit tracéalternatief één 380 kV-hoogspanningsverbinding gerealiseerd naast de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding, terwijl tracéalternatieven 1 en 2 voorzien in de sloop van de bestaande 220 kV-mastenrij en de realisatie van twee nieuwe mastenrijen die geschikt zijn voor 380 kV-hoogspanningsverbindingen. De twee mastenrijen worden gebruikt voor de bestaande 220 kV - hoogspanningsverbinding en de nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding. Op termijn kan de 220 kV -hoogspanningsverbinding vervangen worden door een tweede 380 kV-hoogspanningsverbinding.

Tracéalternatief 3 is daarmee qua kosten en toekomstvastheid on zekerder. In hoofdstuk 5 wordt de afweging die hierin is gemaakt, nader beschreven, waarbij ook het regioadvies is betrokken. In de IEA zijn de genoemde varianten (zie paragraaf 3.2.3) ook beoordeeld. Hieruit is gebleken dat de varianten positieve of negatieve effecten versterken, maar niet doorslaggevend zijn voor gehele tracéalternatieven . De keuze voor varianten is daarom een meer lokale afweging waarin participatie met de regio is meegenomen. Ook de afweging in keuzes voor varianten is opgenomen in hoofdstuk 5 van dit document. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 36 4 Participatie De aanleg van een nieuwe bovengrondse 380 kV-hoogspanningsverbinding heeft zowel tijdens de aanleg als in de gebruiksfase impact op de omgeving. Daarom is het van groot belang om zorgvuldig af te wegen en omgevingsbelangen mee te nemen. Participatie speelt hierbij een cruciale rol en is volgens de Om gevingswet in de projectprocedure verplicht. De procesmatige beschrijving van de verkenning en de totstandkoming van alternatieven en de participatie die hierbij heeft plaatsgevonden, is kort opgenomen in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 3 van het Deelrapport Omgeving bij de IEA beschrijft dit proces uitgebreider.

Als bijlage III bij dit document is ook een participatieverslag toegevoegd waarin alle participatie tot nu toe is beschreven. In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe ingediende oplossingen zijn verwerkt (paragraaf 4.1), hoe adviezen van onafhankelijke deskundigen zijn meegenomen (paragraaf 4.2), hoe bestuurlijke partners zijn geconsulteerd (paragraaf 4.3) en op welke wijze participatie richting besluitvorming wordt voortgezet (paragraaf 4.4). 4.1 Voorgedragen oplossingen Op grond van artikel 5.47 lid 3 van de Omgevingswet heeft het bevoegd gezag iedereen de mogelijkheid geboden om oplossingen voor te dragen. Deze gelegenheid werd geboden via de Kennisgeving Voornemen en voorstel voor participatie (zie paragraaf 3.1.1). Ook vonden in deze periode diverse ontwerpsessies en overleggen plaats met betrokken partijen. De ontvangen alternatieven zijn meegenomen in de periode tussen de Kennisgeving Voornemen en de definitieve Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) en hebben geleid tot de set van 18 tracéalternatieven die in de NRD zijn beschreven en getoetst. Uit deze toetsing zijn uiteindelijk 5 tracéalternatieven uit de bus gekomen als kansrijk en onderscheidend, en vastgelegd in de NRD als de te onderzoeken tracéalternatieven in het mer-onderzoek (zie paragraaf 3.1.2).

De definitieve alternatieven en de beschrijving v an deze participatie zijn opgenomen in de Notitie Tracéontwikkeling 2.0. 4.2 Adviezen onafhankelijke deskundigen 4.2.1 Advies Commissie mer op concept-NRD De Commissie mer heeft op 21 september 2023 advies uitgebracht over de concept-NRD. Hierin wordt benadrukt welke essentiële informatie in het MER moet worden opgenomen, waaronder: een overzicht van concurrerende ruimteclaims, onderbouwing van tracéalternatieven en techniek en, effecten op gezondheid, natuur, landschap, erfgoed en gebruiksfuncties, en een uitgebreide onderbouwing van het voorkeursalternatief. Deze hoofdpunten zijn meegenomen bij het opstellen van het plan-MER. 4.2.2 Advies Commissie mer op plan-MER Het plan -MER wordt gelijktijdig met de terinzagelegging van deze ontwerp - voorkeursbeslissing voorgelegd voor advies bij de Commissie mer. Bij vaststelling van de voorkeursbeslissing wordt deze paragraaf aangevuld met het advies van de Commissie mer. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 37 4.2.3 De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Voor UNESCO werelderfgoed Schokland en omgeving is een Heritage Impact Assessment (HIA) uitgevoerd (zie paragraaf 3.1.4 voor de plaats van deze studie in het proces). De HIA geeft inzicht in de impact van de tracéalternatieven op de kernkwaliteiten van Schokland. In paragraaf 3.3.

1 wordt ingegaan op de uitkomsten van de HIA. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) is aangesloten als wettelijk adviseur in het kader van de milieueffectrapportage. De RCE is een onderdeel van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Om goed te kunnen adviseren over de (cumulatieve) effecten van de projecten die TenneT uitvoert om netcongestie op te lossen, is er een landsdekkend Heritage Impact Assessment opgesteld. Hierin zijn ook maatregelen opgenomen om effecten van in de onderzoek zijn de alternatieven op het werelderfgoed, te reduceren en aantasting van kernkwaliteiten van werelderfgoedsites te voorkomen. Naar aanleiding van dit onderzoek zal de Minister van OCW adviseren over meerdere lopende hoogspanningsprojecten, waaronder het project Vierverlaten – Ens. Het advies van de Minister van OCW zal betrokken worden bij het definitief vaststellen van de voorkeursbeslissing. Vooruitlopend op het advies van de Minister van OCW kan op basis van de landsdekkende HIA geconcludeerd worden dat geen van de tracéalternatieven die onderzocht zijn binnen het project Vierverlaten - Ens direct ruimtelijk effect hebben op Schokland (de property). Ze doorkruisen niet de begrenzing van de site Schokland en omgeving. Wel hebben alle tracéalternatieven een negatief visueel effect op het werelderfgoed. De mate van visueel effect verschilt per tracéalternatief .

Door toevoeging van nieuwe hoogspanningsverbindingen (masten + lijn) wordt de wijdere setting van het werelderfgoed minder gaaf, doordat de contour en zichtbaarheid van het voormalige eiland in de polder vermindert en de openheid van het agrarische landschap rond het voormalige eiland vermindert. Op basis van de landsdekkende HIA wordt geconcludeerd dat vanuit werelderfgoedperspectief tracéalternatief 2 de voorkeur heeft als voorkeurstracé met aanvullende indirecte mitigerende maatregelen, namelijk het verwijderen van de bestaande – niet meer in be drijf zijnde - 110kV masten ten noordoosten van Schokland en het uitvoeren van de nieuwe 380kV hoogspanningsverbinding met Moldau masten. Met als argumentatie dat tracéalternatief 2 nabij Schokland de voorkeur heeft boven tracéalternatief 3 vanwege het toepassen van hetzelfde masttype voor zowel de bestaande 220kV als de nieuwe 380kV hoogspanningsverbinding. Dit geeft een rustiger beeld ; waarmee Nederland invulling geeft aan de verplichtingen die voortkomen uit het geratificeerde werelderfgoedverdrag en daarmee laat zien dat het er alles aan doet om de impact op werelderfgoed te minimaliseren en daar waar mogelijk positieve effecten realiseert. Tracéalternatieven 1 en 4 tasten het cultuurlandschap aan dat herinnert aan de eeuwige strijd tegen het water.

Het cultuurlandschap is onderdeel van de kernkwaliteiten van Schokland en omgeving. De aantasting door tracéalternatieven 1 en 4 ontstaat doordat: • de zichtbaarheid van het voormalige eiland in de polder vermindert, • de openheid van het agrarische landschap rond het voormalige eiland vermindert, | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 38 • voor schaalverstoring zorgt ten opzichte van de kenmerkende groenaanleg langs wegen, om erven , om het voormalige eiland en van de erven en boerderijen met bijbehorende schuren en eventuele arbeiderswoningen behorend tot de initiële agrarische inrichting van het nieuwe land. Tracéalternatief 1 met variant Marknesse loopt noordwaarts, op iets grotere afstand van de property dan tracéalternatief 1 en 4, waardoor de visuele effecten iets minder zijn. 4.2.4 Andere wettelijke adviseurs Deze ontwerp -voorkeursbeslissing wordt tegelijk met de terinzagelegging voor advies voorgelegd aan andere wettelijke adviseurs dan die hiervoor zijn genoemd. Het gaat daarbij om de M inister van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid.

4.3 Consultatie bestuurlijke partners: het regioadvies 4.3.1 Totstandkoming regioadvies In het voorjaar van 2025 hebben TenneT en het ministerie van KGG de resultaten van de Integrale Effectenanalyse (IEA) besproken met de betrokken regionale overheden. Gemeenten , provincies en waterschappen zijn daarbij zowel op ambtelijk als bestuurlijk niveau betrokken geweest. In juli 2025 zijn de regionale overheden verzocht om een regioadvies uit te brengen over de in de IEA opgenomen alternatieven. Op basis van de beschikbare informatie uit de IEA konden de regionale voorkeur en randvoorwaarden worden vastgesteld. Deze konden vervolgens worden meegenomen in de verdere besluitvorming over het voorkeursalternatief. Het regioadvies is gezamenlijk opgesteld door de betrokken provincies en uitgebracht na besluitvorming in de dagelijkse besturen van de colleges van Gedeputeerde Staten van de provincies Groningen, Fryslân, Flevoland en Overijssel. Het advies is tot stand gekomen in nauwe samenwerking en afstemming met de betrokken gemeenten en waterschappen. In het regioadvies (zie paragraaf 4.3.2) is beschreven hoe het regioadvies tot stand is gekomen. Het regioadvies is als bijlage IV bij dit document gevoegd. Per brief hebben enkele gemeentes hun standpunt over het door de provincies uitgebrachte regioadvies gegeven.

De gemeente Westerkwartier en de gemeente Groningen hebben beide een separate brief gestuurd aan de minister waarin ze het regioadvies van de provincies onderschrijven en expliciete steun voor het regioadvies uitspreken. De gemeente Leeuwarden heeft via een brief aan de minister haar standpunt over de ontwerp Voorkeursbeslissing voor 380kV Vierverlaten -Ens benadrukt. De gemeente geeft aan nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen over haar grondgebied zeer onwenselijk te vinden. Verder hecht de gemeente veel waarde aan een zorgvuldige afweging voor de keuze van het tracé bij Leeuwarden. De gemeente adviseert om geen enkel tracéoptie op voorhand uit te sluiten. Daarnaast verzoekt de gemeente onder andere een ruimere inpassingsstrook te hanteren zodat maatwerk bij Leeuwarden mogelijk is en pleit het voor het serieus overwegen van ondergrondse aanleg op kritieke delen. De noordelijke waterschappen, Waterschap Noorderzijlvest, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Waterschap Zuiderzeeland en Wetterskip Fryslân, hebben ook een separate brief gestuurd aan de minister. In deze brief richten zij zich niet op | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 39 een tracékeuze, maar op de realisatiefase van de hoogspan ningsverbinding. De aandachtspunten van de waterschappen worden meegenomen in de planuitwerkingsfase.

4.3.2 Inhoud regioadvies De provincies (hierna: de regio) erkennen het nationale belang, nut en de noodzaak van een extra 380 kV -verbinding tussen Vierverlaten en Ens ten behoeve van de leveringszekerheid na 2030. Daarbij constateert de regio dat de maatschappelijke, landschappelijke en ecologische effecten grotendeels in de regio terecht komen , terwijl directe regionale baten ontbreken. Tegen deze achtergrond adviseert de regio te kiezen voor een toekomstvaste oplossing die de ruimtelijke impact minimaliseert, naar verwachting vergunbaar is en herhaling van het besluitvormingstraject binnen tien tot vijftien jaar voorkomt. Uit de IEA/plan-MER concludeert de regio dat tracés 4 en 5 leiden tot de grootste negatieve effecten op draadslachtoffers en daarmee in de praktijk niet vergunbaar zijn. Daarnaast conflicteren deze tracés volgens de regio met de Lelylijn en bijbehorende NO VEX-ontwikkelingen. Verder raken tracé alternatief 1 zuid (met uitzondering van variant Marknesse) en tracé alternatief 4 zuid het UNESCO werelderfgoed Schokland, terwijl tracé 5 zuid een waterveiligheidsknelpunt kent bij Vollenhove. De regio adviseert deze tracéalternatieven daarom uit te sluiten. Daarmee resteren de tracéalternatieven 1 , 2 en 3 langs de bestaande 220 kV - corridor.

Deze alternatieven scoren het minst negatief op landschap en leefomgeving doordat zij inzetten op vervanging en bundeling in plaats van nieuwe doorsnijding van open gebied. Tracéalternatief 3 lijkt op korte termijn kostenefficiënter, maar wordt door de regio als onvoldoende toekomstvast beschouwd. Dit tracéalternatief vergroot de ecologische risico’s door toepassing van een dubbele mastenrij met verschillende hoogtes, wat de kans op draadslachtoffers volgens de regio vergroot. Daarnaast acht de regio het in het kader van de energietransitie reëel dat binnen tien tot vijftien jaar alsnog een aanvullende zware ingreep noodzakelijk is. De regio adviseert daarom te kiezen voor een combinatie van tracéalternatieven 1 en 2 met een dubbele Moldau -configuratie. Met deze keuze worden volgens de regio capaciteit, vergunbaarheid en ruimtelijke kwaliteit in één robuuste ingreep geborgd, in lijn met eerdere keuzes uit 2012. Aan deze keuze dienen volgens de regio duidelijke randvoorwaarden voor een rechtvaardige uitvoering te worden verbonden. Daarbij wordt gewezen op het tijdig vaststellen van een wettelijke compensatieregeling, inclusief planschade, en het afspreken van een kader voor bovenwettelijke compensatie, waaronder verkabeling van bestaande 110 kV -lijnen ter ondersteuning van lokale ruimtelijke en woningbouwopgaven.

De regio verzoekt in het regioadvies het bevoegd gezag derhalve een combinatie van tracéalternatieven 1 en 2 met dubbele Moldau -mastenrij als voorkeursalternatief aan te wijzen. Hiermee wordt naar verwachting van de regio een tijdig vergunbare verbinding gerealiseerd, dubbele maatschappelijke belasting voorkomen en de lange-termijn leveringszekerheid van elektriciteit geborgd. Het regioadvies is gebaseerd op het eindconcept van de IEA zoals dat in september 2025 beschikbaar was. Ten opzichte van dit eindconcept is de IEA nadien aangevuld met aanvullende uitwerkingen op de thema’s toekomstvastheid, kosten, draadslachtoffers en stikstof. Deze aanvullingen zijn integraal verwerkt in de | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 40 definitieve IEA en in hoofdstuk 3 van dit document. De uitkomsten zijn ook met de regio besproken, maar hebben niet geleid tot aanpassing van het regioadvies. De bevindingen onderschr ijven de regionale voorkeur, onder meer doordat tracéalternatieven 1 en 2 als meer toekomstvast naar voren kwamen. Ook het in dezelfde periode beschikbaar gekomen (ontwerp) Investeringsplan 2026 van TenneT bevestigde deze grotere toekomstvastheid.

4.3.3 Rol regioadvies in totstandkoming voorkeursalternatief Het regioadvies weegt zwaar en is zorgvuldig betrokken bij de totstandkoming van het voorkeursalternatief, zoals toegelicht wordt in hoofdstuk 5. De Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO hebben daarbij de relevante aspecten voor de keuze van het voorkeursalternatief uit het regioadvies betrokken. In het regioadvies worden ook randvoorwaarden en eisen voor het vervolg meegegeven. Deze worden in de planuitwerkingsfase betrokken. Hierover gaan EZK en TenneT met de regio in een afzonderlijk traject in gesprek, om gezamenlijk te verkennen hoe met deze punten zorgvuldig kan worden omgegaan in het verdere proces. Dit zal plaatsvinden na vaststelling van de voorkeursbeslissing. 4.4 Voorkeursbeslissing Op de voorkeursbeslissing is de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. De voorkeursbeslissing is niet rechtstreeks bindend voor andere partijen (noot: in principe zelfbindend voor het bevoegd gezag dat deze heeft genomen) en beroep is niet mogelijk. Hieronder is de vervolgprocedure beschreven voor de voorkeursbeslissing. Stap 1: Zienswijzen en adviezen ontwerp-voorkeursbeslissing De ontwerp -voorkeursbeslissing wordt samen met de IEA en het plan -MER ter inzage gelegd voor een periode van 6 weken.

Tijdens deze periode kan iedereen die dat wenst reageren op de inhoud van de ontwerp -voorkeursbeslissing, de IEA en het MER, door het indienen van een schriftelijke of mondelinge zienswijze. Ook de wettelijk adviseurs adviseren over de ontwerp -voorkeursbeslissing en bijbehorende stukken. Stap 2: Definitieve voorkeursbeslissing De Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO stellen, na afweging van alle binnengekomen adviezen en zienswijzen, de definitieve voorkeursbeslissing vast. Aankoopbeleid Gelijktijdig met het opstellen van het regioadvies heeft het ministerie van EZK aankoopbeleid ingesteld voor woningen bij nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen. Omwonenden die binnen 100 meter vanuit het midden van nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen wonen kunnen hun woning door TenneT laten aankopen tegen marktwaarde. Of ze kunnen, als ze de woning huren, een verhuiskostenvergoeding krijgen. Hierdoor worden d e belangen van omwonenden beter geborgd en komen besluiten over het realiseren van nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen sneller en met meer draagvlak tot stand. De Staatssecretaris van KGG is verantwoordelijk voor dit beleid, TenneT voert het beleid uit door de woningen aan te kopen en aan huurders een verhuiskostenregeling aan te bieden.

De aangekochte woningen worden in beginsel doorverkocht aan nieuwe bewoners, zodat de woningen beschikbaar blijven voor de woningmarkt. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 41 4.5 Vervolg Na vaststelling van de voorkeursbeslissing (verwacht begin 2027 ) wordt een voorbereidingsbesluit genomen. Daarmee wordt voorkomen dat de gronden door andere activiteiten minder geschikt worden voor de aanleg van de hoogspanningsverbinding. Ook start na vaststelling van de voorkeursbeslissing de planuitwerkingsfase. In deze fase wordt het voorkeursalternatief verder uitgewerkt, in nauwe samenwerking met belanghebbenden. Onderwerpen als techniek, toekomstvastheid, kosten, omgeving en milieu (project-MER) worden nader ingevuld. Verkabeling bestaande 110 kV hoogspanningsverbindingen Vanuit de regio bestaat nadrukkelijk de wens dat TenneT onderzoekt of verkabeling van bestaande 110 kV -verbindingen mogelijk is, ook op plekken waar geen sprake is van volledige parallelloop of complexe kruisingen met de 380 kV-verbinding. Dit wordt verzocht vanwege de grote ruimtelijke impact van een nieuwe, bovengrondse 380 kV -verbinding in een druk gebied dat vanwege meerdere ontwikkelingen al sterk onder druk staat. Het verkabelen van bestaande 110 kV -verbindingen is een juridisch, financieel en technisch complexe opgave.

De Staatssecretaris van KGG ziet dat de wens om bestaande 110 kV -verbindingen ondergronds te brengen ter compensatie voor vele effecten van nieuwe 3 80 kV -verbindingen, breed leeft binnen provincies en gemeenten in Nederland. Ook binnen andere lopende 380 kV - projecten is dit een wens. De Staatssecretaris van KGG wil hierover in gesprek blijven en daar waar het vanuit ruimtelijke oogpunt passend is gezamenlijk met TenneT, provincie en gemeenten de financiële en technische haalbaarheid onderzoeken. Wanneer er geen directe technische of juridische aanleiding is om een bestaande verbinding te verkabelen, en deze nog goed functioneert, betekent verkabeling extra druk op de energierekening en de leveringszekerheid van deze maatschappelijke nutsvoorziening. Daarnaast zijn vakmensen en materieel voor de realisatie van verkabelingsprojecten zeer beperkt en is deze capaciteit ook nodig voor urgente projecten die b ijdragen aan het oplossen van netcongestie. Tegelijkertijd onderkent de Staatssecretaris van KGG de zorgen van regio over de impact van de netuitbreiding en de wens om ter compensatie 110 kV - verbindingen ondergronds te brengen. Het verkabelen van 110 kV – hoogspanningsverbindingen die niet parallel l open met het nieuwe 380kV -tracé of er mee kruisen is één van de mogelijke maatregelen die in de planuitwerkingsfase wordt afgewogen om projecteffecten te compenseren.

De maatregelen komen onder andere terug in het landschapsplan dat in samenspraak met zowe l de overheden als professionele belangenorganisaties wordt opgesteld. Op basis van de resultaten van de project -MER wordt invulling gegeven aan de benodigde mitigatie en compensatie van de effecten van het project. Daarbij wordt rekening gehouden met de aandachtspunten van de regio zoals beschreven in het regioadvies. In deze periode gaan EZK, TenneT en regionale overheden in gesprek over de mogelijkheden rondom compensatie. Daarbij wordt vanuit de nadere onderzoeken – vallend onder de project MER - onderzocht welke mitigerende maatregelen genomen kunnen worden om de negatieve effecten te beperken en | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 42 welke wettelijke compenserende maatregelen nodig zijn voor de effecten die niet gemitigeerd kunnen worden. Aan het einde van deze fase worden het projectbesluit en (een deel van) de benodigde vergunningen opgesteld en als ontwerp ter inzage gelegd. Hierop kan eenieder zienswijzen indienen. Vervolgens worden deze zienswijzen beantwoord en eventueel wordt het projectbesluit naar aanleiding van de zienswijzen aangepast. Na vaststelling van het projectbesluit kunnen belanghebbenden in beroep gaan bij de Raad van State.

Voor de fase van de definitieve voorkeursbeslissing tot aan het vaststellen van het projectbesluit is een participatieplan opgesteld Dit document wordt tegelijkertijd met de ontwerp-VKB gepubliceerd op de projectwebsite van RVO. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 43 5 Voorkeursalternatief De Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO maken een zorgvuldige afweging bij de totstandkoming van het voorkeursalternatief zoals vastgelegd in deze voorkeursbeslissing. Die afweging is gebaseerd op de resultaten van de doorlopen verkenningsfase. In deze fase zijn de onderzoeksresultaten uit de IEA en plan-MER (zie hoofdstuk 3) samengebracht met de uitkomsten van het participatieproces (zie hoofdstuk 4) . Daarbij weegt het regioadvies uit het participatietraject zwaar. De onderzochte tracéalternatieven en varianten zijn in een zorgvuldig participatieoverleg met de omgeving tot stand gekomen. Vervolgens is beoordeeld welk tracéalternatief de voorkeur kan hebben op basis van de mogelijke effecten en impact, zoals blijkt uit de IEA. Daarbij is gekeken naar zowel onderscheidende als niet-onderscheidende thema’s. Waar de IEA duidelijke verschillen laat zien, zijn deze als eerste betrokken in de afweging. Vervolgens is het regioadvies hiernaast gelegd. Wanneer het regioadvies a ansluit bij de IEA, bevestigt dit de keuze.

Wanneer het advies afwijkt, hebben de Staatssecretaris van KGG en Minister van VRO beoordeeld op welke onderdelen dit het geval is. Vervolgens is beoordeeld of de argumenten uit het regioadvies kunnen worden gevolgd en of er geen onoverkomelijke bezwaren bestaan in het licht van het belang van de aanleg van de 380 kV-hoogspanningsverbinding. Waar de IEA geen duidelijke verschillen laat zien, is gekeken naar wat de regio heeft geadviseerd. In dit hoofdstuk worden het gekozen voorkeursalternatief en de motivering daarvan uiteengezet. Daarmee wordt inzichtelijk gemaakt waar de Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO op basis van objectieve onderzoeksresultaten kie zen, en waar zij aansluiten bij de lokale voorkeur zoals ingebracht in het regioadvies. Nadat het voorkeursalternatief is gekozen, is het voorkeursalternatief tevens als geheel nader beoordeeld op de effecten op de het gebied van milieu, omgeving, techniek, toekomstvastheid, kosten en raakvlakprojecten. Dit is beschreven in paragraaf 5.2.4 en 5.2.5. Deze nadere effectbeoordeling heeft de ministers geen aanleiding gegeven om een ander keuze te maken. 5.1 Gekozen alternatief Het VKA volgt in het noordelijke deel tracéalternatief 1 uit de IEA. In het zuidelijke deel sluit het VKA vooral aan bij tracéalternatief 2, met variant Luttelgeest.

Omdat tracéalternatief 1 en 2 in het zuidelijke deel grotendeels samenvallen, kan globaal worden gesteld dat het VKA hoofdzakelijk tracéalternatief 1 volgt, met een verschuiving richting tracéalternatief 2 tussen Kuinre en Ens. Figuur 5.1 laat het tracé van het VKA (grijs) zien, evenals de verschillen met tracéalternatief 1 en 2 (paars en geel). Het VKA wordt aangelegd met twee nieuwe Moldaumasten. Eén verbinding wordt gebruikt voor 380 kV, de andere voor 220 kV. De bestaande 220 kV -verbinding wordt verwijderd. De totale lengte van het VKA is 117,3 km: het noordelijk deel (Vierverlaten–Oudehaske) is 75,1 km en het zuidelijk deel (Oudehaske –Ens) 42,2 km. Vanaf Vierverlaten volgt het tracé het bestaande 220 kV -traject. Bij Burgum ligt het VKA ten noorden van de bestaande verbinding. Ten westen van hoogspanningsstation Burgum volgt het tracé de bestaande 110 kV -verbinding en | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 44 maakt bij Hardegarijp een aansluiting op de 220 kV -verbinding. Dit deel van de 110 kV-verbinding wordt in principe verkabeld. Nabij Oudehaske wordt het tracé van de bestaande 110 kV -verbinding aan de oostzijde van de 220 kV -verbinding benut voor de 380 kV -verbinding. De bestaande 110 kV-verbinding bij Oudehaske wordt in principe verkabeld. Langs het kabeltracé liggen enkele woningen.

Tussen Kuinre en Marknesse volgt het VKA de variant Luttelgeest uit het alternatievenonderzoek. Dit deel van het tracé passeert het glastuingebied langs de N351 en heeft voldoende rechtstand. De huidige glastuinbouw en de uitbreidingsplannen van Pantropica worden hiermee vermeden. Er worden bij deze variant nauwelijks gevoelige functies geraakt. De h oogspanningsverbinding komt wel dicht op enkele woningen langs de N351 te staan. Als onderdeel van het 380kV -project z ullen de bestaande 110kV masten ten noordoosten van Schokland verwijderd worden als aanvullende indirecte mitigerende maatregelen naar aanleiding van de landsdekkende HIA. Dit betreft de masten 201 t/m 222 tussen de 110kV hoogspanningsstation s Vollenhove en Emmeloord – Zuidervaart. Deze maatregel wordt opgenomen in het projectbesluit van dit project. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 45 Figuur 5.1 Het voorkeursalternatief ten opzichte van tracéalternatief 1 en 2 | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 46 Van voorkeursalternatief naar definitief tracé Zoals in paragraaf 2.3 is beschreven, geeft het voorkeursalternatief het globale tracé aan. In de planuitwerkingsfase wordt het definitieve tracé bepaald en verder uitgewerkt ten aanzien van locaties van masten, bouwwegen en werkterreinen.

In beginsel word t voor de uitwerking van de tracering gekeken naar een zone van circa 100 meter aan weerszijden van het voorkeursalternatief zoals in de voorkeursbeslissing is vastgesteld. Indien een specifieke situatie aanleiding geeft om een aanpassing door te voeren, k an gekozen worden voor maatwerk waarbij het definitieve tracé mogelijk op een wat grotere afstand van het voorkeursalternatief komt te liggen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de volgende situaties: - nabij hoogspanningsstations, waar voor een goede inlussing van de 220 kV-hoogspanningsverbinding en vanwege de al bestaande hoog - spanningsverbindingen gezocht wordt naar de optimale technische en ruimtelijke inpassing; - bij kruising van bebouwing zoals lintbebouwing of nabijheid van bebouwingskernen, waarbij gezocht wordt naar een tracering die de effecten voor de bestaande woningen en andere bebouwing beperkt. Een concreet voorbeeld hiervan is de tracering nabij de wijk Zuiderburen in Leeuwarden of bij de Jousterweg nabij Oudehaske.

Dit betreffen voorbeelden van ruimtelijke knelpunten waarbij in de planuitwerkingsfase onderzocht kan worden of optimalisatie van het tracé mogelijk is; - bij kruising van andere infrastructuur, zoals snelwegen, vaarwegen, spoorlijnen, kabels en leidingen, waar in afstemming met de beheerder gezocht wordt naar een technisch verantwoorde kruising; - bij optimalisering van rechtstand voor het gekozen tracé. Tussen Vierverlaten en Bakkerom in de provincie Groningen, wordt conform het regioadvies ook buiten de 100 meter schuifruimte gezocht naar mogelijkheden om het tracé te optimaliseren. Het doel is om tot een zo recht mogelijke verbinding door het landschap te komen. Dit is in de plan-MER bij het aspect landschap opgenomen als een mitigerende maatregel die nader kan worden uitgewerkt in de planuitwerkingsfase. Bij sommige tracéalternatieven wordt het bestaande 110 kV-tracé benut; in die gevallen wordt de 110 kV-hoogspanningsverbinding in principe verkabeld op de locaties waar het nieuwe tracé gelijkloopt aan het bestaande 110 kV -tracé. Als de verkabeling van de 110 kV-hoogspanningsverbinding op deze delen van het tracé onderdeel is van het voorkeursalternatief, vormt dit onderdeel van deze projectprocedure.

5.2 Motivering keuze Zoals beschreven in de inleiding van dit hoofdstuk, is de keuze voor het voorkeursalternatief gebaseerd op relevante informatie en onderzoeken die in de verkenningsfase van de projectprocedure zijn verzameld en opgesteld. In deze paragraaf is de keuze voor het tracé aan de hand van de volgende opbouw gemotiveerd: 1. Vergunbaarheid en uitvoerbaarheid 2. Wezenlijk onderscheidende effecten en impact 3. Lokale varianten 4. Effectbeoordeling voorkeursalternatief 5.2.1 Vergunbaarheid en uitvoerbaarheid Randvoorwaardelijk voor de keuze van het tracéalternatief is dat dit maakbaar en vergunbaar moet zijn. De IEA laat zien dat alle vijf tracéalternatieven maakbaar zijn. Er blijkt echter ook dat een aantal thema’s grote risico’s bevat voor de | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 47 vergunbaarheid en daarmee de uitvoerbaarheid van het tracéalternatief in de weg kunnen staan. Het gaat dan om: • Risico vanwege de effecten op Natura 2000 -gebieden (met name draadslachtoffers): dit geldt voor tracéalternatieven 4 en 5. Deze twee tracéalternatieven hebben ook met aanvullende mitigerende maatregelen met een hoge effe ctiviteit soort/gebied-combinaties boven de 1% - mortaliteitsnorm. Dat is niet het geval bij de andere drie alternatieven.

Bij een lagere effectiviteit van de aanvullende mitigerende maatregelen is ook bij tracéalternatief 1 nog sprake van soort /gebied-combinaties boven de 1%-mortaliteitsnorm. • Risico vanwege de effecten op UNESCO werelderfgoed Schokland en omgeving: dit geldt voor het zuidelijk deel van tracéalternatieven 1 en 4. De effecten van deze tracéalternatieven op de werelderfgoedsite zijn in de IEA als sterk negatief beoordeeld. De resultaten van de landsdekkende HIA komen hiermee overeen , op basis waarvan wordt beoordeeld dat deze tracéalternatieven tot aantasting van het werelderfgoed leiden. • Voor tracéalternatief 1 geldt dat de variant Marknesse zorgt voor een betere beoordeling van het zuidelijk deel. • Risico vanwege waterveiligheid: dit geldt voor het zuidelijk deel van tracéalternatief 5 in combinatie met variant Vollenhove. Deze variant is onwenselijk omdat er naar verwachting masten in de kernzone of beschermingszone van de waterkering geplaatst moeten worden. Daarnaast zijn er andere tracéalternatieven die vergunbaar lijken (ook op andere aspecten) en de waterkering niet kruisen. De conclusie dat deze variant waarschijnlijk niet vergunbaar is omdat er andere tracéalternatieven zijn die minder negatief scoren, wordt in het regioadvies benadrukt door het waterschap Zuiderzeeland.

Voor een uitgebreidere toelichting hierop verwijzen we naar paragraaf 3.3.1 van dit rapport en het IEA rapport dat als bijlage II bij dit document is gevoegd. De Staatssecretaris van KGG en Minister van VRO zijn van mening dat bovengenoemde risico’s te groot zijn om voor deze (delen van) tracéalternatieven of varianten te kiezen, zeker omdat er andere alternatieven beschikbaar zijn waar deze risico’s op vergunbaarheid niet of in mindere mate optreden. Deze conclusie wordt ondersteund door het regioadvies, waarin de regio ten zeerste adviseert geen van deze (delen van) tracéalternatieven of varianten te kiezen. Hiermee vervallen onder meer de gehele tracéalternatieven 4 en 5, de alternatieven die gebundeld zijn met de snelwegen A6 en A7. Naast de risico’s op vergunbaarheid is uit de IEA gebleken dat deze alternatieven ook een sterk negatieve impact hebben op de ambities van de NOVEX-gebiedsontwikkeling horende bij de Lelylijn. Dit wordt ook door de bij de Lelylijn betrokken regionale overheden als argument benoemd om niet te kiezen voor tracéalternatieven 4 en 5. Dit is een aanvullende reden voor de Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO om deze alternatieven niet te beschouwen. 5.2.2 Wezenlijke effecten en impact In de vorige paragraaf is geconcludeerd dat tracéalternatieven 4 en 5 vervallen als gevolg van de toets op vergunbaarheid en uitvoerbaarheid.

In het vervolg van deze motivering wordt daarom alleen nog ingegaan op de afweging tussen tracéalternatieven 1, 2 en 3. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 48 Effectbeoordeling IEA Uit de IEA blijkt dat er verschil is tussen de effecten van de onderzochte tracéalternatieven 1, 2 en 3 . De verschillen in de effectbeoordeling hangen niet primair samen met het tracéverloop, alternatieven 2 en 3 volgen immers hetzelfde tracé, maar met de wijze van uitvoering. Tracéalternatieven 1 en 2 voorzien in de aanleg van een nieuwe dubbele mastenrij waarbij de bestaande 220 kV - hoogspanningsverbinding wordt verwijderd. Tracéalternatief 3 bestaat uit een enkele nieuwe mastenrij naast de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding, die blijft staan. Uit de IEA blijkt dat tracéalternatieven 1 en 2 beter scoren op de thema’s toekomstvastheid, landschappelijke inpassing en beperking van gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone. Tracéalternatief 3 scoort gunstiger op aspecten als kosten en stikstofuitstoot. Regioadvies De betrokken regio onderschrijft in haar regioadvies in hoofdlijnen deze conclusies en benadrukt het belang van het beperken van maatschappelijke, ecologische en landschappelijke impact op de lange termijn. Vanuit dat perspectief ziet de regio een meerwaarde bij alternatieven 1 en 2 in de toekomst.

Deze conclusie is nader bevestigd in het programma IP2026 en in aanvullende uitwerkingen van TenneT over toekomstvastheid (zie ook paragraaf 4.3). Een belangrijk argument vanuit de regio betreft de maatschappelijke robuustheid van de alternatieven. De uitvoering van tracéalternatief 3 zou op termijn kunnen leiden tot de noodzaak van een tweede verbinding, waardoor de regio binnen afzienbare tijd tweemaal wordt geconfronteerd met ingrijpende infrastructuurwerken. De keuze voor de uitvoering volgens alternatief 1 of 2 voorkomt deze zogenoemde ‘dubbele belasting’ en wordt beschouwd als een ‘no regret’-oplossing, met substantieel lagere maatschappelijke kosten. Daarnaast geeft de regio aan dat de ecologische impact van alternatief 3 in de praktijk groter zal zijn dan in de IEA is opgenomen. De combinatie van masten van verschillende hoogtes vormt volgens de regio een verhoging van het risico op draadslachtoffers, wat de ecologische effecten versterkt. Aangezien tracéalternatief 3 niet gekozen wordt en het regioadvies overeenkomt met het voorkeursalternatief, is het niet nodig hier inhoudelijk op de verschillen in te gaan. Afweging Tracéalternatieven 1 en 2 zijn complexer en kostbaarder in aanleg en kennen een hogere stikstofemissie tijdens de uitvoeringsfase. D eze nadelen worden beheersbaar en oplosbaar geacht.

Uit de kostenanalyse blijkt dat tracéalternatief 3 lagere stichtingskosten met zich meebrengt, ook wanneer de toekomstige opwaardering van de bestaande 220 kV -hoogspanningsverbinding wordt meegenomen. Wanneer gekeken wordt naar levensduurkosten is het verschil relatief kleiner. Daarnaast is er sprake van een grote mate van onzekerheid over de kosten van de opwaardering. Tegenover deze nadelen staan duidelijke voordelen van tracéalternatieven 1 en 2 op de thema’s toekomstvastheid, landschappelijke kwaliteit, maatschappelijke acceptatie en ecologische samenhang. In toekomstige scenario’s waarbij een extra 380 kV-verbinding nodig is, kan de nieuwe 220 kV-verbinding hiervoor gebruikt worden omdat de verbinding geschikt is voor 380 kV. Bij tracéalternatief 3 – waar slechts één nieuwe mastenrij wordt gebouwd – kan dit niet omdat het masttype daar niet geschikt voor is. Het dan nog | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 49 ombouwen van de 220 kV-verbinding is praktisch onmogelijk omdat de verbinding dan buiten gebruik moet worden gesteld, waardoor grote gebieden zonder stroom zitten. Een derde mastenrij ernaast bouwen is onwenselijk en niet realistisch .

In een scenario waarbij nu een enkele 380 kV-mastenrij gebouwd wordt naast de bestaande 220 kV-verbinding (tracéalternatief 3), betekent dit dat een extra doorsnijding van het landschap – met daarbij behorende ruimtelijke consequenties – in de toekomst aannemelijk is. De kosten hiervan zijn lastig in te schatten, maar naar verwachting zal dit aanzienlijk duurder zijn dan nu direct een dubbele mastenrij te bouwen. Alles afwegende is de combinatie van tracéalternatieven 1 en 2 de meest evenwichtige en toekomstgerichte keuze. Deze combinatie doet recht aan de conclusies uit de onderliggende onderzoeken, sluit aan bij het advies van de regio en waarborgt dat de hoogspanningsverbinding op een duurzame, maatschappelijk verantwoorde en landschappelijk inpasbare wijze wordt gerealiseerd. 5.2.3 Lokale varianten Zoals eerder beschreven bevatten de tracéalternatieven ook lokale varianten. De regio heeft een voorkeur aangegeven voor variant Luttelgeest. De Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO willen hierin meegaan omdat er op basis van de IEA geen zwaarwegende belemmeringen zijn voor variant Luttelgeest. Er is daarom geen aanleiding om het regioadvies in dit geval niet te volgen. De provincie Groningen heeft in het regioadvies aangegeven voorkeur te hebben voor tracéalternatief 1 als maximale rechtstand mogelijk is.

De provincie geeft aan dat tracéalternatief 2 met variant Enumatil een terugvaloptie is als optimalisatie van tracéalternatief 1 niet mogelijk blijkt te zijn. Variant Enumatil wordt met name op gevoelige gebouwen significant negatiever beoordeeld dan tracéalternatief 1. Naar aanleiding van het regioadvies hebben gesprekken plaatsgevonden tus sen provincie, gemeenten, KGG en TenneT. Ook heeft TenneT door middel van meerdere traceringssessies onderzocht wat de mogelijkheden zijn om een zo recht mogelijk tracé tussen Vierverlaten en Bakkerom te realiseren. TenneT stelt vast dat het tracé te optimaliseren is in de planuitwerkingsfase, zodanig dat een zo recht mogelijke verbinding door het landschap wordt bereikt. Variant Enumatil is naar aanleiding van de ze optimalisatie van tracéalternatief 1 geen onderdeel van het voorkeursalternatief. Naar aanleiding van het advies van de gemeente Leeuwarden aan de minister van KGG is voor de keuze tussen tracéalternatief 1 op lokaal niveau en de variant Leeuwarden de afweging gemaakt op basis van resultaten van de IEA. Er is gekozen om het tracé van tr acéalternatief 1 bij Leeuwarden te volgen. De voornaamste aanleiding voor de keuze is de ligging van de variant Leeuwarden ten opzichte van het Natura 2000-gebied Alde Feanen.

Doordat de variant Leeuwarden dichterbij dit Natura 2000-gebied ligt, leidt een keuze voor deze variant tot een groter risico voor de vergunbaarheid van het gehele tracé op met name het thema draadslachtoffers. Daarnaast zijn er bij deze variant door de nabijere ligging aanzienlijke grotere negatieve effecten te verwachten op het Natura 2000-gebied Alde Feanen door een permanente verstoring van potentieel foerageergebied van graslandgebied. In de afweging is meegenomen dat tracéalternatief 1 op lokaal niveau meer gevoelige gebouwen raakt en dat er sprake is va n een ruimtelijke knelpunt bij de wijk Zuiderburen in Leeuwarden. In de planuitwerkingsfase wordt de mogelijkheid gezien om de impact te beperken door: | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 50 • de hoogspanningsverbinding gefaseerd te bouwen. Dat wil zeggen dat bij de wijk Zuiderburen de nieuwe dubbelmastenrij niet eerst naast de bestaande 220 kV-verbinding wordt gebouwd, maar op de plek van de bestaande 220kV -verbinding. Daarbij wordt gezocht naar oplossingen waarbij de masten zover mogelijk van de bebouwing worden geplaatst. • de effecten te onderzoeken van een beperkte afwijking van het tracé ten zuiden van de rijksweg. Het uitgangspunt is daarbij om zoveel mogelijk te bundelen met de rijksweg.

In de planuitwerkingsfase zal in nauwe samenwerking met in ieder geval provincie Fryslân, gemeente Leeuwarden en Wetterskip Fryslân onderzocht worden op welke manier het tracé geoptimaliseerd kan worden. 5.2.4 Effectbeoordeling voorkeursalternatief Het VKA is samengesteld uit de tracéalternatieven 1 en 2, inclusief variant Luttelgeest. Alle informatie over het VKA is terug te vinden in de Integrale Effectenanalyse (IEA) en onderliggende onderzoeken. Het gaat hierbij om de effecten op het gebied van milieu (plan -MER), omgeving, techniek, toekomstvastheid, kosten en de raakvlakonderzoeken. Deze informatie is in deze rapporten echter versnipperd beschikbaar, onder de effectanalyses van tracéalternatief 1 en 2 en de analyse van de variant. Om de effecten en eventueel te nemen mitigerende maatregelen van dit samengestelde tracéalternatief goed in beeld te hebben en mee te kunnen nemen in de vervolguitwerking , is een effectbeoordeling van het voorkeursalternatief uitgevoerd. De notitie waarin deze effectbeoordeling is vastgelegd, is als bijlage V bij dit document gevoegd. In deze paragraaf zijn de effecten per thema kort weergegeven. Milieu Uit de effectbeoordeling blijkt dat het VKA op vrijwel alle milieucriteria hetzelfde scoort als tracéalternatief 1. Alleen in het zuidelijke deel zijn op enkele punten verschillen zichtbaar.

In het zuidelijke deel ligt het VKA op grotere afstand van UNESCO werelderfgoed Schokland dan tracéalternatief 1. Daardoor is het effect op het werelderfgoed beperkter en valt de beoordeling voor dit deel minder negatief uit. Voor het totale tracé verandert de beoordeling niet. Ook voor de gebiedskarakteristiek van het landschap pakt de aangepaste ligging in het zuiden iets gunstiger uit dan bij tracéalternatief 1. Dit leidt tot een lichte verbetering in de beoordeling van dit deeltracé, zonder dat de totale beoordeling wijzigt. Voor gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone is het beeld omgekeerd: in het zuidelijke deel liggen bij het VKA meer woningen binnen deze zone dan bij tracéalternatief 1. Daardoor valt de beoordeling voor dit deel ongunstiger uit. Voor het gehele tracé blijft de beoordeling echter gelijk. Door de keuze voor de variant Luttelgeest wordt geen glastuinbouwgebied meer doorsneden. Dit is een verbetering ten opzichte van tracéalternatief 1. Voor het totale tracé leidt dit niet tot een andere beoordeling. Ten slotte ligt in het zuidelijke deel minder landbouwgrond binnen de ZRO -strook dan bij tracéalternatief 1. Dat zorgt voor een iets gunstigere beoordeling, maar ook dit heeft geen effect op de beoordeling van het totale tracé. Samengevat wijkt de beoordeling van het VKA in het zuidelijke deel op enkele punten af van tracéalternatief 1 .

In de meeste gevallen zijn verschillen in effectbeoordeling in het VKA positiever dan in tracéalternatief 1 (UNESCO werelderfgoed, gebiedskarakteristiek, werkfuncties en landouwgrond). Alleen voor gevoelige gebouwen in de magneetveldzone is de beoordeling negatiever in vergelijking met tracéalternatief 1. Criteria waar de beoordeling van het VKA verandert, zijn in tabel 3.2 van de Notitie Effecten VKA blauw omcirkeld. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 51 Omgeving Uit het participatieproces zijn diverse aandachtspunten naar voren gekomen over de samenloop van het tracé met bestaande en toekomstige ontwikkelingen. Deze aandachtspunten komen grotendeels overeen met die van tracéalternatief 1. Het belangrijkste verschil is dat het VKA door de keuze voor de variant Luttelgeest de uitbreiding van Pantropica ontziet en het glastuinbouwgebied Luttelgeest niet doorsnijdt, maar langs de westzijde volgt. Alle aangedragen aandachtspunten zijn betrokken en beoordeeld in het IEA-deelrapport Omgeving. Bij de onderzoeken voor de IEA is rekening gehouden met autonome en zachte ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen zijn voldoende concreet, zachte ontwikkelingen nog onzeker. Ten behoeve van de vaststelling van het VKA is deze inventarisatie geactualiseerd (november 2025).

Deze actualisatie leidt niet tot nieuwe inzichten die van invloed zijn op de keuze voor het VKA. Een relevante ontwikkeling bij de variant Luttelgeest is de inmiddels gerealiseerde LNG-tank met hoge druk. Deze ontwikkeling is niet langer autonoom of zacht, maar vormt wel een aandachtspunt voor de verdere tracering. In de planuitwerkingsfase wordt daarom voldoende schuifruimte opgenomen om een veilige ligging van de hoogspanningsverbinding te borgen. Enkele ontwikkelingen zijn inmiddels van zachte naar autonome ontwikkeling overgegaan, waaronder de uitbreiding van Pantropica. Het VKA houdt hier rekening mee door deze ontwikkeling te vermijden. Daarnaast zijn nieuwe autonome en zachte ontwikkelingen geïnventariseerd die het VKA raken, maar geen aanleiding geven tot een andere tracékeuze. Deze worden betrokken bij de verdere planuitwerking. Techniek Uit de beoordeling van de verschillende criteria binnen het thema techniek volgt dat het VKA een relatief hoog risicoprofiel heeft door de lange tracélengte, de dubbele mastenrij en complexe kruisingen met 110 kV - en 220 kV - hoogspanningsverbindingen en vaa rwegen. Dit is met name terug te zien in de thema’s beheer en onderhoudbaarheid, technische maak - en haalbaarheid en doorlooptijd.

Uit de effectbeoordeling van het VKA blijkt dat de effecten voor vrijwel alle criteria in lijn zijn met en vergelijkbaar zijn met de effecten van tracéalternatief 1. Toekomstvastheid Het VKA biedt voldoende transportcapaciteit om de huidige knelpunten op te lossen en maakt alle toekomstige energiescenario’s mogelijk, inclusief het scenario met de hoogste transportbehoefte. De toekomstvastheid van het VKA is vergelijkbaar met die van tracéalternatief 1. De nieuwe 220 kV-hoogspanningsverbinding, opgebouwd met masten die geschikt zijn voor toekomstige uitbreiding naar 380 kV, zorgt voor extra capaciteit, meer uitbreidingsmogelijkheden en een veel langere technische levensduur doordat deze voldoet aan de nieuwste normen. Kosten Binnen het thema kosten zijn voor het VKA zowel de stichtingskosten als de totale levensduurkosten in beeld gebracht. Door de keuze voor een dubbele mastenrij en het verwijderen van de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding zijn de kosten van het VKA relatief hoog in vergelijking met alternatieven met een enkele mastenrij en een separate 220 kV-opwaardering. Omdat het VKA grotendeels overeenkomt met tracéalternatief 1, liggen de stichtingskosten en levensduurkosten van het VKA nagenoeg op hetzelfde niveau als bij tracéalternatief 1. De verschillen zijn zeer beperkt en niet onderscheidend.

| Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 52 Afwijkingen tussen het VKA en tracéalternatief 1 doen zich alleen lokaal voor en hebben geen wezenlijke invloed op het totale kostenniveau. Ten opzichte van tracéalternatieven 3, 4 en 5 zijn de kosten van het VKA hoger. Dit verschil wordt kleiner wanneer rekening wordt gehouden met de kosten voor de opwaardering van de 220 kV -verbinding, die in die alternatieven nog nodig is maar in het VKA niet . Met name bij de levensduurkosten leidt dit tot een minder groot kostenverschil. 5.2.5 Raakvlakken In de Notitie effecten voorkeursalternatief zijn de drie raakvlakprojecten (zie paragraaf 3.1.4 van dit document) beoordeeld op hun samenhang en wederzijdse effecten met de 380 kV-hoogspanningsverbinding, om te bepalen in welke mate ze ruimtelijk en technisch verenigbaar zijn. Verzwaring 220 kV -hoogspanningsverbinding: Het VKA vervangt de bestaande westelijke 220 kV-hoogspanningsverbinding door een nieuwe rij Moldau- masten, waardoor een opwaardering van dit deel van de 220 kV - hoogspanningsverbinding niet meer nodig is; dit raakvlak heeft geen verdere gevolgen voor het VKA.

Lelylijn en NOVEX-gebiedsontwikkelingen: Het VKA kruist slechts één keer de mogelijke Lelylijn-route bij Heerenveen, buiten NOVEX -ontwikkelingen, waardoor het raakvlak beperkt is; technische uitvoering van de kruising wordt meegenomen in de planuitwerking. Nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen–Ens: Het VKA loopt deels over het tracé van tracéalternatief 2 (afwijkend van tracéalternatief 1), waardoor de fysieke raakvlakken met Diemen –Ens kleiner zijn en cumulatieve effecten grotendeels vergelijkbaar blijven; visuele dominantie en landbouwimpact nemen toe bij vier parallelle lijnen, maar technische risico’s blijven beheersbaar e n bundeling van de verbindingen wordt in de planuitwerking verder uitgewerkt. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 53 Verklarende woordenlijst en afkortingen AMK-terrein Archeologische Monumentenkaart -terrein. De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van archeologische terreinen in Nederland, waarvan de waarde in principe is vastgesteld. Er wordt van een vastgestelde waarde gesproken als er waarderend archeologisch onderzoek is uitgevoerd. Archeologische verwachtingswaarde De archeologische verwachtingswaarde verwijst naar de kans dat er archeologische resten aanwezig zijn in een bepaald gebied.

De aanwezigheid van archeologische waarden moet worden vastgesteld door middel van archeologisch onderzoek. Op de archeologische ve rwachtingskaart is aangegeven in hoeverre verwacht wordt dat er archeologische waarden aangetroffen kunnen worden. De klasse van verwachtingswaarde wordt aangegeven met hoog, middelhoog of laag. Autonome ontwikkelingen Ruimtelijke ontwikkelingen (zoals de aanleg van wegen, woonwijken of bedrijventerreinen) waarover besluitvorming heeft plaatsgevonden en die worden gerealiseerd ongeacht de aanleg van de nieuwe hoogspanningsverbinding. Belasting hoogspanningsverbindingen De op een bepaald moment benutte capaciteit van de hoogspanningsverbinding. Beoordelingscriteria De criteria aan de hand waarvan de (milieu)effecten worden beschreven en beoordeeld. Bevoegd gezag Een of meer overheidsinstanties die bevoegd zijn om over de activiteit van de initiatiefnemer een besluit te nemen. Bij dit project zijn de Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei en de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het bevoegd gezag. Voor vergunningen zijn dat gemeenten, provincies, Rijkswaterstaat, waterschappen en een aantal ministeries. Bovenregionale infrastructuur Infrastructuur zoals snelwegen, kanalen, spoorverbindingen of energie - infrastructuur die twee of meer regio’s met elkaar verbinden.

Bundelen Het traceren, inpassen en/of bouwen van een nieuwe verbinding naast een bestaande hoogspanningsverbinding of naast andere bovenregionale infrastructuur. Combineren Het op één mast aanbrengen van verschillende hoogspanningsverbindingen. Het combineren van een nieuwe verbinding met een bestaande verbinding betekent dat een nieuwe gecombineerde verbinding wordt gebouwd, waarna de bestaande verbinding kan worden verwijderd. Commissie voor de mer Onafhankelijk orgaan van deskundigen dat adviseert over de inhoud en kwaliteit van een milieueffectrapport. De Commissie bemoeit zich niet met de besluitvorming en maakt geen keuze tussen de alternatieven of varianten; dit is de taak van het bevoegd gezag. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 54 Compenserende maatregel Maatregel die de nadelige invloed van een ingreep of activiteit compenseert door (elders) een positief effect te genereren. Zoals het verleggen van een watergang of het aanplanten van nieuwe bomen. Corridor Een brede zone waarbinnen het tracé voor een nieuwe verbinding is gezocht. Cultuurhistorie De zichtbare sporen van menselijk handelen in het landschap. Hierbij gaat het om de kenmerken in het landschap die de historische relatie tussen mens en landschap laten zien. Onder cultuurhistorie vallen de vakgebieden historische geografie en bouwhistorie.

Cumulatie Stapeling van gelijksoortige effecten door verschillende oorzaken, bronnen of projecten. Draadslachtoffers Vogels die gewond of dood zijn als gevolg van een aanvaring met een hoogspanningslijn. Ecologie Ecologie is de wetenschap die de relatie tussen organismen en hun milieu bestudeert Foerageergebied Gebied waar dieren naar voedsel zoeken. Heritage Impact Assessment (HIA) Een middel om het effect van voorgenomen ingrepen op erfgoedwaarden te bepalen. Hoogspanningsstation Plaats waar hoogspanningsverbindingen onderling zijn verbonden (en waar ook de koppeling mogelijk is met elektriciteitscentrales). Ook wel aangeduid als koppelstation of transformatorstation. Bij koppelingen tussen verbindingen met verschillende voltages zijn transformatoren noodzakelijk. Hoogspanningsverbinding Verbinding tussen twee punten waardoor elektriciteit getransporteerd kan worden. Bij hoogspanning gaat het om een spanning van 110 kV, 150 kV, 220 kV of 380 kV. De hoogspanningsverbindingen zijn bedoeld om grote hoeveelheden elektriciteit te transporteren van de productielocaties naar de gebieden waar het verbruik plaatsvindt. Integrale Effectenanalyse (IEA) De Integrale Effectenanalyse (IEA) is een rapport waarin de impact van de tracéalternatieven voor de nieuwe verbinding tussen Vierverlaten en Ens wordt beschreven en waarmee de tracéalternatieven integraal met elkaar worden vergeleken.

Instandhoudingsdoelstelling Doelstellingen ten aanzien van de instandhouding van de leefgebieden, natuurlijke habitats of populaties van in het wild levende dier - en plantensoorten. Het kan daarbij gaan om doelstellingen ten aanzien van het behoud, het herstel en de | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 55 ontwikkeling van het natuurschoon of de natuurwetenschappelijke betekenis van het gebied. Kabel (hoogspanning) Een geleider met een kunststof isolatielaag, geschikt om stroom te transporteren bij een hoge spanning. Een kabel kan ondergronds toegepast worden. Dan wordt gesproken over ‘verkabelen’. Kilovolt (kV) De eenheid waarin de spanning wordt uitgedrukt. 1 Kilovolt is 1.000 Volt. Landelijke ring Het hoogspanningsnet van TenneT is opgebouwd rondom een centrale ringstructuur. In deze ringstructuur zijn de hoogspanningsstations Diemen - Breukelen-Krimpen-Geertruidenberg-Eindhoven-Maasbracht-Dodewaard- Doetinchem-Hengelo-Zwolle-Ens-Lelystad-Diemen opge nomen en onderling verbonden. Leefomgeving Kenmerken van de fysieke en sociale omgeving, die de gezondheidstoestand of de kwaliteit van de omgeving waarin de mens zich begeeft beïnvloeden. Levensduurkosten De kosten die gemaakt worden vanaf start project, inclusief exploitatie en uiteindelijke sloop.

Leveringszekerheid De mate waarin alle partijen die zijn aangesloten op het hoogspanningsnet op elk moment de gewenste hoeveelheid elektrische energie kunnen afnemen of invoeden. Hiervoor is het nodig dat het hoogspanningsnet beschikt over voldoende transportcapaciteit, dat er voldoende redundantie is om geplande (onderhouds)werkzaamheden en ongeplande niet -beschikbaarheid (bijvoorbeeld door storingen) van delen van het net op te vangen en dat vraag en aanbod van elektrische energie in balans zijn. Redundantie betekent dat ee n storing of defect van een lijn niet tot stroomuitval zal leiden. Lijn (hoogspanning) Een geleider zonder isolatielaag, geschikt om hoog in een mast op te hangen (geïsoleerd van de aarde). Op die manier kan de lijn stroom transporteren bij een hoge spanning. Een lijn kan alleen bovengronds toegepast worden. Magneetveld Het natuurkundige verschijnsel dat ontstaat wanneer er elektrische stroom door een geleider loopt. De veldsterkte wordt uitgedrukt in micoTesla (μT). Magneetveldzone De zone rondom hoogspanningslijnen waarbinnen het jaargemiddelde magneetveld hoger kan zijn dan 0,4 microtesla. Magnetische veldsterkte De sterkte van het magnetisch veld. De magnetische veldsterkte wordt uitgedrukt in tesla (T).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://weststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/87c6e489-c7af-438a-9a0a-3715e6b9dd1a?agendaItemId=bdd18c06-4468-4fa2-b3f3-15141326aeff