CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-03b Bijlage 1 - Ontwerpvoorkeursbeslissing HSV 380kV

Raadsvergadering 14 september 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken18.179 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens Datum 22 mei 2026 Status definitief | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 3 Colofon Projectnaam 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens Projectleiding Ministerie van Economische Zaken en Klimaat Projectteam Ministerie van Economische Zaken en Klimaat BügelHajema Adviseurs Losse bijlage(n) I. Plan-MER II. IEA inclusief deelrapporten III. Participatieverslag IV. Regioadvies V. Notitie effecten voorkeursalternatief | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 4 0 Samenvatting U leest de voorkeursbeslissing voor de 380 kV -hoogspanningsverbinding Vierverlaten – Ens. Dit document legt uit welk tracé alternatief als voorkeursalternatief is gekozen voor de nieuwe hoogspanningsverbinding en waarom deze keuze is gemaakt. De voorkeursbeslissing is gebaseerd op een zorgvuldige afweging van verschillende alternatieven, waarbij milieu, omgeving, techniek, kosten en toek omstvastheid zijn meegewogen.

Naast deze vijf hoofdthema’s zijn ook raakvlakken met de volgende drie nabijgelegen projecten meegewogen: • opwaardering van de 220 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten – Burgum – Louwsmeer – Oudehaske – Ens; • Lelylijn en NOVEX-gebiedsontwikkelingen; • nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen-Lelystad-Ens. Participatie is een belangrijk onderdeel geweest van het proces om tot de (ontwerp- )voorkeursbeslissing te komen. In dit document wordt daarom ook beschreven hoe participatie tot nu toe heeft plaatsgevonden. Het regioadvies, waarin de provincies aangeven naar welk tracéalternatief de voorkeur uitgaat, heeft in de afweging voor het voorkeursalternatief een grote rol gespeeld. Het voorkeursalternatief voor de 380 kV -hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens is weergegeven in onderstaande figuur. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 5 Figuur 0.1 Het voorkeursalternatief Afweging Het voorkeursalternatief (VKA) is tot stand gekomen op basis van een zorgvuldige en samenhangende afweging door de Staatssecretaris van KGG en de Minister van VRO. Daarbij zijn de resultaten uit de IEA en het plan -MER gecombineerd met de uitkomsten van het participatieproces, waarbij het regioadvies een zwaarwegende rol heeft gespeeld.

6 | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | Voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief (VKA) is een combinatie van tracéalternatief 1 en 2 uit de IEA. In het noordeli jk deel volgt het VKA tracéalternatief 1. In het zuideli jk deel volgt het grotendeels tracéalternatief 2, met één afwijking bi j Luttelgeest. Omdat tracéalternatief 1 en 2 in het zuidelijke deel grotendeels samenvallen, kan worden gesteld dat het VKA hoofdzakelijk tracéalternatief 1 volgt, met vooral tussen Kuinre en Ens een verschuiving richting tracéalternatief 2. Figuur 0.1 laat het VKA (grijs) en de verschillen met tracéalternatief 1 en 2 (paars en geel) zien. Het VKA wordt uitgevoerd met twee nieuwe Moldaumasten. Eén verbinding wordt gebruikt voor 380 kV en één voor 220 kV. De bestaande 220 kV-verbinding wordt verwijderd. De totale lengte van het VKA is 117,3 km: 75,1 km in het noordelijk deel (Vierverlaten–Oudehaske) en 42,2 km in het zuidelijk deel (Oudehaske–Ens). Procedure De ontwerp-voorkeursbeslissing waarin i s toegelicht welk tracéalternatief als voorkeursalternatief i s gekozen voo r de nieuwe hoogspanningsverbinding en waarom deze keuze is gemaakt, ligt, samen met de Integrale Effectenanalyse (IEA) inclusief achtergrondrapporten waaronder het plan-Milieueffectrapport (plan-MER), ter inzage van 22 mei 2026 tot en met 02 juli 2026.

Iedereen kan zienswijzen indienen, die worden beantwoord in een nota van antwoord bij de definitieve voorkeursbeslissing. Tegen een voorkeursbeslissing kan geen bezwaar of beroep ingediend worden. Dat komt omdat een voorkeursbeslissing nog geen definitief besluit is. Het voorkeursalternatief dat is opgenomen in de voorkeursbeslissing wordt in de volgende fase - de planuitwerkingsfase genoemd - verder uitgewerkt en onderzocht. Bij het bepalen en onderzoeken van de mastposities, bouwwegen en werkterreinen worden belanghebbenden betrokken. De uitwerking wordt vervolgens in het projectbesluit planologisch vastgelegd. Hiervoor zal eerst een ontwerp-projectbesluit ter inzage worden gelegd waar iedereen op kan reageren met een zienswijze. Tegen het projectbesluit bestaat de mogelijkheid om beroep in te dienen. Voordat het projectbesluit wordt vastgesteld, wordt een voorbereidingsbesluit genomen. Met dit voorbereidingsbesluit wordt het tracé van de hoogspanningsverbinding al planologisch beschermd zodat wordt voorkomen dat tijdens de voorbereiding van het projectbesluit, activiteiten planologisch worden toegestaan die in strijd zijn met de nieuwe regels van het projectbesluit . De Staatssecretaris van KGG en de minister van VRO zullen het moment van het voorbereidingsbesluit zodanig kiezen dat deze bescherming doorloopt tot het projectbesluit is vastgesteld.

Op dit moment is de maximale termijn van het voorbereidingsbesluit 1,5 jaar. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 7 Inhoudsopgave 0 Samenvatting ............................................................................ 4 1 Inleiding ................................................................................... 9 1.1 Aanleiding ........................................................................... 9 1.2 Leeswijzer ......................................................................... 10 2 Projectbeschrijving en nut en noodzaak ...................................... 11 2.1 Aanleiding en doelstelling .................................................... 11 2.2 Opgave en voornemen ........................................................ 12 2.3 Projectprocedure ................................................................ 13 3 Verkenning ............................................................................. 15 3.1 Proces verkenning .............................................................. 15 3.1.1 Kennisgeving Voornemen en voorstel voor participatie .. 15 3.1.2 Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) ..................... 17 3.1.3 Plan-MER ................................................................. 19 3.1.4 Integrale Effectenanalyse (IEA) ..................................

20 3.2 Onderzochte alternatieven ................................................... 21 3.2.1 Tracéontwikkeling ..................................................... 21 3.2.2 Uitvoeringswijze ....................................................... 21 3.2.3 Vijf tracéalternatieven ............................................... 23 3.3 Resultaten IEA ................................................................... 24 3.3.1 Effecten met risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid ..................................................................... 25 3.3.2 Wezenlijke effecten voor keuze voorkeursalternatief ...... 29 3.3.3 Duiding bij resultaten IEA .......................................... 34 4 Participatie .............................................................................. 36 4.1 Voorgedragen oplossingen ................................................... 36 4.2 Adviezen onafhankelijke deskundigen ................................... 36 4.2.1 Advies Commissie mer op concept-NRD ....................... 36 4.2.2 Advies Commissie mer op plan-MER ............................ 36 4.2.3 De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ....... 37 4.2.4 Andere wettelijke adviseurs ........................................ 38 4.3 Consultatie bestuurlijke partners: het regioadvies ..................

38 4.3.1 Totstandkoming regioadvies ....................................... 38 4.3.2 Inhoud regioadvies.................................................... 39 4.3.3 Rol regioadvies in totstandkoming voorkeursalternatief.. 40 4.4 Voorkeursbeslissing ............................................................ 40 4.5 Vervolg ............................................................................. 41 5 Voorkeursalternatief ................................................................. 43 5.1 Gekozen alternatief ............................................................ 43 | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 8 5.2 Motivering keuze ................................................................ 46 5.2.1 Vergunbaarheid en uitvoerbaarheid ............................. 46 5.2.2 Wezenlijke effecten en impact .................................... 47 5.2.3 Lokale varianten ....................................................... 49 5.2.4 Effectbeoordeling voorkeursalternatief ......................... 50 5.2.5 Raakvlakken ............................................................. 52 Verklarende woordenlijst en afkortingen ........................................... 53 Afkortingen ...................................................................................

60 | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 9 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Nederland werkt aan een toekomst met duurzame energie. Voor onze mobiliteit en woningen, maar ook voor onze industrie. Hiervoor maken we steeds meer gebruik van duurzame energiebronnen, zoals zon- en windenergie. Het gebruik en transport van elektriciteit in Nederland ne men ook al decennialang toe waardoor h et hoogspanningsnet in Nederland steeds zwaarder belast wordt. D oor de energietransitie zal deze ontwikkeling de komende jaren verder versnellen. Onze energie -infrastructuur moet hiervoor worden uitgebreid en aan gepast. De overheid werkt samen met industrie, netbeheerders, decentrale overheden en andere betrokken partijen om het duurzame energiesysteem van de toekomst voor elkaar te krijgen. Om de energietransitie te kunnen faciliteren en toekomstige knelpunten te voorkomen, is een nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding nodig tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten in de gemeente Groningen en Ens in de gemeente Noordoostpolder, zie ook het tekstkader op deze pagina met iets meer toelichting op de energietransitie en de nieuwe hoogspanningsverbinding.

380 kV -hoogspanningsverbinding Vierverlaten -Ens in relatie tot de energietransitie In Nederland wordt intensief gewerkt aan de energietransitie: een transitie van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen om klimaatverandering tegen te gaan en de afhankelijkheid van buitenlandse energie te verkleinen. Overheden en netbeheerders werken met hoge prioriteit aan het voorkomen en oplossen van netcongestie (door een overvol stroomnet). Dit omvat de aanleg van nieuwe hoog- en laagspanningsverbindingen, de verzwaring van bestaande verbindingen en nieuwe (transformator)stations. Zo kan de toename van opgewekte groene energie getransporteerd worden naar de plekken waar het verbruikt wordt. Landelijke netbeheerder TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet (110 kV tot 380 kV). Deze "energiesnelwegen" transporteren enorme hoeveelheden elektriciteit: van de grote windparken op de Noordzee naar de rest van het land en via internationale verb indingen met buurlanden. Het ministerie van EZK en TenneT werken door heel Nederland aan energie-infrastructuur projecten om dit hoogspanningsnet uit te breiden. Deze projecten stomen Nederland klaar voor een energiesysteem gebaseerd op hernieuwbare en duu rzame bronnen. Grootschalige projecten zoals de 380kV-verbinding Vierverlaten-Ens dragen hier direct aan bij.

Regionale netbeheerders zoals Enexis en Liander zijn de beheerders van de “provinciale energiewegen” en woonwijken. Zij nemen de stroom bij grote transformatorstations over van de snelwegen van TenneT en zijn verantwoordelijk voor de transport naar de consument. Regionale netbeheerders zijn tegelijkertijd hard bezig met uitbreiding van het stroomnet. Zowel TenneT als de regionale netbeheerders publi ceren tweejaarlijks een investeringsplan. In het investeringsplan zijn de uitbreidings - en vervangingsinvesteringen opgenomen, gebaseerd op de verwachte toekomstige vraag en aanbod van energie. [vervolg tekstkader op volgende pagina] | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 10 [vervolg tekstkader vorige pagina] Dit brede pakket aan investeringen moet zowel landelijke als regionale netcongestie oplossen. Een uitbreiding op het hoogspanningsnet (de "snelweg") is daarom essentieel om de toenemende hoeveelheid groene stroom naar de regio’s te krijgen. Deze nieuwe sne lwegen maken ook meer ruimte op de regionale netten, omdat ze minder worden belast. Dit biedt ruimte voor de regionale netbeheerders om nieuwe aansluitingen te realiseren. TenneT is de initiatiefnemer van deze hoogspanningsverbinding.

De Staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei (KGG) is samen met de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) het bevoegd gezag voor de besluitvorming over de ruimtelijke inpassing. Voor de nieuwe hoogspanningsverbinding wordt de projectprocedure uit de Omgevingswet gevolgd. De Staatssecretaris van KGG coördineert tevens de vergunningverlening. De projectprocedure bestaat uit een verkennings - en een planuitwerkingsfase. In de verkenningsfase is getrechterd naar één voorkeursalternatief . In de planuitwerkingsfase wordt dit uitgewerkt tot een definitief tracé dat wordt vastgelegd in een projectbesluit. Als voorkeursalternatief is gekozen voor een tracé dat in hoofdlijn de route van de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding volgt en waarbij een dubbele nieuwe mastenrij wordt gerealiseerd. Eén mastenrij voor de nieuwe 380 kV-verbinding en één mastenrij ter vervanging van de bestaande 220 kV-verbinding. De keuze voor het voorkeursalternatief wordt gemotiveerd in een voorkeursbeslissing. Voorliggend rapport betreft deze voorkeursbeslissing. 1.2 Leeswijzer Dit rapport beschrijft het proces en de afwegingen die hebben geleid tot de keuze voor het voorkeursalternatief voor de 380 kV -hoogspanningsverbinding Vierverlaten – Ens. In hoofdstuk 2 wordt het project en de noodzaak ervan toegelicht.

Hoofdstuk 3 behandelt de verkenningsfase, de onderzochte alternatieven en de resultaten van de integrale effectenanalyse (IEA). In hoofdstuk 4 staat het participatieproces centraal, inclusief de adviezen van deskundigen en bestuurlijke partners. Hoofdstuk 5 bevat de beschrijving van het voorkeursalternatief en de motivering van de keuze voor dit tracéalternatief. Waar relevant wordt verwezen naar bijlagen voor verdiepende informatie over onderzoeken, alternatieven en participatie. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 11 2 Projectbeschrijving en nut en noodzaak In dit hoofdstuk wordt het voornemen van initiatiefnemer TenneT toegelicht: de aanleg van een nieuwe hoogspanningsverbinding. Eerst wordt uitgelegd waarom deze verbinding nodig is (paragraaf 2.1). Vervolgens wordt beschreven wat de opgave en het voornemen precies inhouden (paragraaf 2.2). Tot slot komt de projectprocedure aan bod (paragraaf 2.3). 2.1 Aanleiding en doelstelling Het Nederlandse elektriciteitsnet transporteert stroom van producenten naar gebruikers. TenneT beheert als landelijke netbeheerder het hoogspanningsnet (110–380 kV). Het 380 kV -net speelt hierin een cruciale rol: het verbindt grote centrales en windparken op zee en is gekoppeld aan het elektriciteitsnet in het buitenland. Daarnaast zorgt het 380 kV -net via een ringstructuur voor leveringszekerheid.

Een schematische weergave van het hoogspanningsnet is weergegeven in figuur 2.1. Uit het Investeringsplan 2021 van TenneT en onderzoek, Berenschot (2021) Nut en noodzaak netversterking Noord -Nederland, 63670, 11 februari 2021, en bevestigd in Investeringsplan 2026 van TenneT , blijkt dat in Noord -Nederland knelpunten ontstaan door de snelle toename van duurzame opwek, elektrificatie van de energievraag en de internationale rol van de Eemshaven. Storingen en onderhoud zijn nu al lastig op te vangen, en Europese wetgeving vereist bovendien voldoende capaciteit voor grensoverschrijdend transport. Om dit op te lossen is versterking van het hoogspanningsnet noodzakelijk. Een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens: • creëert een ringstructuur van het 380 kV-hoogspanningsnet in Noord - Nederland en verhoogt de betrouwbaarheid; • vergroot de transportcapaciteit voor duurzame elektriciteit en internationale verbindingen; • ontlast het 220 kV -net en ondersteunt de regionale netbeheerders bij uitbreiding van het lokale net. Een toelichting op deze voordelen is te vinden in hoofdstuk 2.3 van de IEA. Het doel van de nieuwe verbinding is om de leveringszekerheid te waarborgen en een robuust, toekomstbestendig elektriciteitsnet in Noord-Nederland te realiseren.

| Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 12 Figuur 2.1 Hoogspanningsnet kaart Nederland (bron: TenneT, 31 december 2025) 2.2 Opgave en voornemen De opgave is het realiseren van een nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding tussen de hoogspanningsstations Vierverlaten (gemeente Groningen) en Ens (gemeente Noordoostpolder). Deze verbinding vormt de ontbrekende schakel in de noordelijke ring en versterkt de aansluiting op de landelijke 380 kV -hoofdring. De hoogspanningsstations zelf vallen buiten de opgave en zijn dus geen onderdeel van deze projectprocedure , omdat ze in andere ruimtelijke procedures worden meegenomen.

| Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 13 Het voornemen betreft het vaststellen van het projectbesluit door het bevoegd gezag om de 380 kV -hoogspanningsverbinding Vierverlaten –Ens te kunnen realiseren. In de volgende paragraaf wordt uitgelegd hoe zo’n besluit tot stand komt. 2.3 Projectprocedure Een projectbesluit wordt genomen op grond van de Omgevingswet. De besluitvorming doorloopt verschillende stappen. De projectprocedure, inclusief de mer-procedure die nodig is, is schematisch weergegeven in figuur 2.2. De verkenningsfase bestaat uit drie onderdelen. Het begint met de kennisgeving van het voornemen en de daarbij horende participatie (zie paragraaf 3. 1.1). Vervolgens vindt de verkenning plaats (artikel 5.48 Omgevingswet), waarin het bevoegd gezag de benodigde kennis en inzichten verzamelt over: • de aard van de opgave; • relevante ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving; en • mogelijke oplossingen voor de opgave. De initiatiefnemer – in dit geval TenneT – draagt er zorg voor dat benodigde kennis en onderzoeken beschikbaar worden gesteld. Onderdeel van de verkenningsfase is ook participatie, waaronder het door het bevoegde gezag aan de betrokken overheden vragen van een regioadvies. Op basis van de verkenning kiest het bevoegd gezag een voorkeursalternatief.

Dit alternatief wordt vastgelegd en gemotiveerd in een besluit: de voorkeursbeslissing. Dit is h et eindresultaat van de verkenning sfase. Het bevoegd gezag neemt een voorkeursbeslissing als dit in de Kennisgeving Voornemen staat. In het project 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten – Ens is dit het geval. Dit document is de voorkeursbeslissing waarin de afweging en keuze voor het voorkeursalternatief, is opgenomen. Na de voorkeursbeslissing volgt de planuitwerkingsfase. In deze fase wordt het voorkeursalternatief verder uitgewerkt tot een definitief tracé , dat in het projectbesluit wordt vastgelegd. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 14 Figuur 2.2 Schematische weergave projectprocedure voor dit project Wat bevat de voorkeursbeslissing? De voorkeursbeslissing geeft een toelichting op het gekozen tracé van de nieuwe verbinding (het voorkeursalternatief) en de redenen voor deze keuze. Daarbij worden de resultaten van de verkenning meegenomen, evenals de inbreng van betrokken partijen zoals bewoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden, zoals het regioadvies, zie paragraaf 4.3. Het voorkeursalternatief geeft het globale tracé aan. In de planuitwerkingsfase wordt het definitieve tracé bepaald en verder uitgewerkt .

Dit wordt gedaan in afstemming met de betreffende provincies, gemeenten, waterschappen en overige belanghebbenden. Het definitieve tracé wordt vastgelegd in het projectbesluit. In beginsel wordt voor de uitwerking van de tracering gekeken naar een zone van circa 100 meter aan weerszijden van het voorkeursalternatief. Indien een specifieke situatie aanleiding geeft om een aanpassing door te voeren, kan gekozen worden voor maatwerk waarbij het definitieve tracé mogelijk op een wat grotere afstand van het voorkeursalternatief komt te liggen. Met het nemen van de voorkeursbeslissing is een belangrijke stap in het project gezet. In het volgende hoofdstuk wordt uitgelegd hoe de keuze voor het voorkeursalternatief tot stand is gekomen. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 15 3 Verkenning Dit hoofdstuk beschrijft de verkenningsfase van het project, met de nadruk op de inhoudelijke kant van het proces. Eerst wordt deze fase toegelicht aan de hand van de relevante processtappen (paragraaf 3.1). Daarna volgt een overzicht van de onderzochte al ternatieven (paragraaf 3.2). Het hoofdstuk sluit af met de belangrijkste resultaten uit de IEA (paragraaf 3.3).

3.1 Proces verkenning 3.1.1 Kennisgeving Voornemen en voorstel voor participatie Op basis van artikel 5.47 Omgevingswet moet het bevoegd gezag het voornemen kenbaar maken om een verkenning uit te voeren en een projectbesluit vast te stellen. Voor dit project heeft de kennisgeving van het voornemen (hierna: Kennisgeving Voornemen) , inclusief een voorstel voor participatie, ter inzage gelegen van 18 november tot en met 29 december 2022. Op 12 mei 2023 is de definitieve nota van antwoord gepubliceerd. In de Kennisgeving Voornemen zijn de volgende uitgangspunten opgenomen voor de nieuwe 380 kV-verbinding tussen Vierverlaten en Ens: • Het betreft een nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding tussen de bestaande hoogspanningsstations Vierverlaten en Ens. • De nieuwe hoogspanningsverbinding wordt in principe bovengronds aangelegd, tenzij er sprake is van bijzondere omstandigheden. Voor kortere trajecten kan de verbinding ook ondergronds aangelegd worden, als dit vanuit het oogpunt van leveringszekerheid verantwoord is. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft nog een voorwaarde: de maatschappelijke meerwaarde van ondergrondse aanleg moet duidelijk zijn en de kosten verantwoord. Zie tekstkader op volgende pagina met een korte toelichting op het landelijk beleid en specifiek het ‘bovengronds, tenzij’ principe.

• Om (nieuwe) doorsnijdingen van het landschap zoveel mogelijk te voorkomen, wordt de nieuwe hoogspanningsverbinding waar mogelijk en zinvol gebundeld met bovenregionale infrastructuur (wegen, water, spoor) of met bestaande hoogspanningsverbindingen. In het zoekgebied kan dit onder andere met de A6, A7 en de A28. Bij de start van het project werd nog een uitgangspunt gehanteerd, namelijk waar mogelijk en zinvol wordt de nieuwe hoogspanningsverbinding in één mast(enrij) gecombineerd met een bestaande hoogspanningsverbinding. In het zoekgebied ging dat om 110 kV - of 220 kV -hoogspanningsverbindingen. Tijdens de verkenningsfase is geconcludeerd dat het combineren van twee spanningsniveaus in één mastenrij technisch niet mogelijk is. Dit uitgangspunt is daarom gewijzig d. Het uitgangspunt is nu: waar het tracé van de best aande 110 kV - hoogspanningsverbinding benut wordt om de 380 kV -hoogspanningsverbinding te realiseren, wordt de bestaande 110 kV -hoogspanningsverbinding in beginsel verkabeld. Het tracé tussen Vierverlaten en Ens wordt gezocht binnen het zoekgebied (zie figuur 3.1). | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 16 Rijksbeleid hoogspanningsverbindingen en principe ‘bovengronds, tenzij’ Nationale Omgevingsvisie (NOVI, 2020) In de NOVI zijn 21 nationale belangen in de fysieke leefomgeving beschreven.

Deze nationale belangen komen samen in vier prioriteiten: ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie, een duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel, sterk en gezonde steden en regio’s, toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Betekenis voor project Voor de 380 kV-hoogspanningsverbinding kan het project een bijdrage leveren aan de volgende overkoepelende nationale belangen ten aanzien van de fysieke leefomgeving die de NOVI benoemt: • Een betrouwbare, betaalbare en veilige energievoorziening, die in 2050 CO2-arm is, en de daarbij benodigde hoofdinfrastructuur. • Waarborgen van de hoofdinfrastructuur voor transport van stoffen via (buis)leidingen. Zoals in de hoofdtekst van dit document is opgenomen, is in de NOVI aangegeven dat nieuwe hoogspanningsverbindingen in beginsel bovengronds worden aangelegd. Ondergronds is alleen mogelijk als de maatschappelijke meerwaarde van ondergrondse aanleg duidelijk is en de kosten verantwoord. Dit principe is in het Programma Energie Hoofdstructuur verder uitgewerkt. Programma Energie Hoofdstructuur (2024) Het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) biedt, als uitwerking van de NOVI, inzicht in nieuwe nationale energie infrastructuur die in de toekomst nodig is, zoals hoogspanningskabels, buisleidingen, elektrolysers, regelbare centrales en plekken voor de opslag van energie.

Betekenis voor project Het PEH richt zich op de transportverbindingen van 220 kV en hoger op land, en geeft aan waar naar verwachting uitbreidingen nodig zijn in de periode richting 2050 en bevat inrichtingsprincipes voor de aanleg van deze verbindingen. Belangrijk principe daar bij is dat energie -infrastructuur zoveel mogelijk wordt hergebruikt en nieuwe verbindingen van 220 kV en hoger worden waar mogelijk en zinvol gecombineerd met bestaande hoogspanningsverbindingen, of gebundeld met bestaande hoogspanningsverbindingen of bove nregionale infrastructuur (zie ook voetnoot in paragraaf 3.2.2 over combineren en bundelen). Een ander principe is dat nieuwe hoogspanningsverbindingen op land in beginsel bovengronds worden aangelegd (conform NOVI). Uit de scenario’s die zijn opgesteld voor 2050 worden verschillende knelpunten verwacht in de hoogspanningsinfrastructuur. Het is van belang dat de 380 kV - hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten en Ens bijdraagt aan het voorkomen van deze knelpunten. Handreiking Aanleg 220-380 kV-hoogspanningsverbindingen (juli 2025) Het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) bevat zoals gezegd inrichtingsprincipes voor de ruimtelijke ontwikkeling van deze energie - infrastructuur uitbreidingen, zoals de bovengrondse aanleg van hoogspanningsverbinding.

Bovengrondse aanleg heeft een zichtb are impact op de omgeving en kan (grote) inbreuk maken op landschap, natuur en leefomgeving. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 17 In de Kennisgeving Voornemen zijn drie tracéalternatieven opgenomen die in elk geval onderzocht worden in de verkenningsfase, namelijk: 1. Een tracé gecombineerd en/of gebundeld met de bestaande 220/110 kV - hoogspanningsverbindingen door Friesland. 2. Een tracé waarbij sprake is van bundeling met de A7 en vanaf Joure met de A6. 3. Een tracé waarbij de hoogspanningsverbinding wordt gecombineerd en/of gebundeld met de bestaande 220/110 kV -hoogspanningsverbindingen of de A28 door Drenthe en Overijssel (zie figuur 3.1). Figuur 3.1 Zoekgebied met indicatieve tracéalternatieven die in ieder geval worden onderzocht (bron: Kennisgeving Voornemen) Iedereen kon naar aanleiding van de Kennisgeving Voornemen tracéalternatieven aandragen die voldeden aan deze uitgangspunten. Deze tracéalternatieven zijn vervolgens afgewogen en getoetst in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (zie volgende paragraaf). De wijze waarop de participatie, onder andere in deze fase, is vormgegeven en benut, wordt toegelicht in hoofdstuk 4.

3.1.2 Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) Voor de aanleg van de nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding Vierverlaten–Ens geldt dat een milieueffectrapportage ( mer) verplicht is . De Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is een onderdeel van de mer -procedure en beschrijft de | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 18 reikwijdte en het detailniveau van het mer-onderzoek. De NRD is opgesteld voor zowel het plan -milieueffectrapport (plan -MER), d at nodig is voor de voorkeursbeslissing, als het project-MER, dat nodig is voor het projectbesluit. Onderdeel van de reikwijdte en het detailniveau van het mer -onderzoek, is het bepalen van realistische alternatieven en om de effecten van deze alternatieven te onderzoeken. In de concept-NRD voor dit project, die ter inzage lag van 9 juni tot en met 20 juli 2023, zijn 18 tracéalternatieven onderzocht, die onder andere zijn ingebracht naar aanleiding van de Kennisgeving Voornemen (zie figuur 3.2). De tracéalternatieven zijn in de NRD getoetst aan de uitgangspunten uit de Kennisgeving Voornemen en samengevat in de ‘notitie kansrijke alternatieven’, die als bijlage bij de NRD is toegevoegd.

Figuur 3.2 Mogelijke tracéalternatieven die zijn afgewogen in de NRD (bron: NRD samenvatting Vierverlaten – Ens mei 2023) Op basis van de toetsing aan de projectuitgangspunten (zie paragraaf 3.1.1) zijn de alternatieven C1, C3, C4, C5, C6, N4, N5 en Z1 afgevallen. De resterende tien tracéalternatieven zijn globaal beoordeeld op nettechniek (toekomstvastheid), gevoelige bestemmingen, bebouwing, ecologie, landschap, cultuurhistorie en kosten. Daarbij is gekeken naar de bijdrage aan de projectdoelstellingen en eventuele belemmeringen of ongunstige effecten ten opzichte van andere alternatieven. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 19 Hieruit volgen vijf kansrijke corridors: twee voor het noordelijk tracédeel (Vierverlaten – Oudehaske) en drie voor het zuidelijk tracédeel (Oudehaske – Ens) (zie figuur 3.3). Deze corridors zijn verder ontwikkeld tot 5 tracéalternatieven (zie paragraaf 3.2.1), die in het plan-MER nader zijn onderzocht. Figuur 3.3 Overgebleven corridors na toetsing en beoordeling in c-NRD (bron: NRD samenvatting Vierverlaten – Ens mei 2023) De zienswijzen op de concept-NRD hebben niet geleid tot wijzigingen van de NRD. De definitieve NRD is op 31 januari 2024 vastgesteld. 3.1.3 Plan-MER Voor de voorkeursbeslissing is , zoals kort beschreven in paragraaf 2.3, een plan- MER vereist (artikel 16.36 Omgevingswet).

Voor het projectbesluit is een project- MER nodig omdat het project onder categorie J8 van bijlage V van het Omgevingsbesluit valt. Deze categorie omvat de aanleg, wijziging of uitbreiding van bovengrondse hoogspanningsverbindingen van 220 kV of meer en langer dan 15 km. De NRD (zie paragraaf 3.1.2) is voor zowel het plan -MER als het project - MER opgesteld. Het plan -MER bevat de beoordeling van de effecten van de vijf kansrijke tracéalternatieven, inclusief enkele varianten, op de fysieke leefomgeving. Het plan-MER is als bijlage I bij dit document gevoegd. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 20 3.1.4 Integrale Effectenanalyse (IEA) De IEA analyseert de vijf tracéalternatieven op vijf thema’s: milieu, omgeving, techniek, kosten en toekomstvastheid. Voor elk thema is een achtergrondrapport beschikbaar als bijlage bij de IEA. Het thema milieu is gebaseerd op het plan-MER. De onderzoeken naar de effecten van de verschillende tracéalternatieven op deze thema’s zijn opgenomen in vijf verschillende effectstudies, die allen een bijlage vormen van de integrale effectanalyse. De effecten van het uiteindelijk gekozen VKA zijn in ee n aparte notit ie effecten VKA samengevat. Ook deze notitie is een bijlage bij de integrale effectenanalyse.

Het deelrapport Omgeving behandelt de effecten op de leefomgeving, met aandacht voor zorgen en aandachtspunten van bewoners, bedrijven en andere partijen. Ook worden zachte ontwikkelingen zoals woningbouw, infrastructurele en andere gebiedsontwikkelingen meegenomen. Alternatieven worden vergeleken op ruimtebeslag, magneetveldzone en inpassingsmogelijkheden. Het rapport geeft tevens inzicht in de participatie tot nu toe, waar hoofdstuk 4 nader op ingaat. Naast de vijf hoofdthema’s onderzoekt de IEA ook raakvlakken met drie nabijgelegen projecten: • opwaardering van de 220 kV-hoogspanningsverbinding tussen Vierverlaten – Burgum – Louwsmeer – Oudehaske – Ens; • Lelylijn en NOVEX-gebiedsontwikkelingen; • nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding Diemen-Lelystad-Ens. Deze zogenoemde raakvlakprojecten zijn geanalyseerd op samenhang met de 380 kV-hoogspanningsverbinding en op de mogelijke effecten van de 380 kV - hoogspanningsverbinding op de ze projecten, en andersom. Het is daarbij van belang inzicht te krijgen in de mate waarin de betreffende projecten in de toekomst ruimtelijk en/of technisch verenigbaar zijn met de nieuwe 380 kV - hoogspanningsverbinding. Tot slot is, v anwege de nabijheid van UNESCO werelderfgoed Schokland, een Heritage Impact Assessment (HIA) uitgevoerd , waarover de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed vervolgens heeft geadviseerd .

De uitkomsten van de HIA zijn opgenomen in het plan -MER en in paragraaf 3.3.1 van dit document. Het advies van de Rijksdienst is nader toegelicht in paragraaf 4.2.3. Figuur 3.4 geeft een overzicht van de IEA en de achtergrondrapporten. De IEA en de deelrapporten zijn als bijlage II bij dit document gevoegd. Figuur 3.4 Overzicht IEA en achtergrondrapporten (bron: IEA)

| Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 21 De onderzochte alternatieven worden beschreven in paragraaf 3.2, waarna in paragraaf 3.3 de belangrijkste conclusies uit de IEA worden gepresenteerd. 3.2 Onderzochte alternatieven 3.2.1 Tracéontwikkeling Op basis van de toetsing in de NRD zijn, zoals hiervoor beschreven, vijf corridors geselecteerd (figuur 3. 3). De corridors zijn 5 kilometer breed. Om te komen tot tracéalternatieven, zijn vier ontwerpsessies georganiseerd. Bij deze ontwerpsessies waren vertegenwoordigers aanwezig van verschillende organisaties en met diverse expertises. Er waren bijvoorbeeld vertegenwoordigers aanwezig van provincies , waterschappen, gemeenten, Rijkswaterstaat en natuur - en milieufederaties. Tijdens de ontwerpsessies zijn binnen de corridors vijf tracéalternatieven (lijnen) uitgewerkt. Deze tracéalternatieven bestaan uit een globale ligging en specifieke kenmerken ten aanzien van de uitvoeringswijze (zie volgende paragraaf). De participatie heeft, behalve onderscheidende tracéalternatieven, ook geleid tot varianten binnen deze tracéalternatieven. Varianten zijn lokale wijzigingen in de tracéalternatieven die in het onderzoek worden beoordeeld, om deze ook mee te kunnen nemen in de afweging.

De tracéalternatieven en varianten zijn beschreven in de Notitie Tracéontwikkeling 1.0 (januari 2024) en besproken in het bestuurlijk overleg van 6 maart 2024 (zie bijlage III participatieverslag) . Daarna zijn ruimtelijke vraagstukken verder onderzocht, wat in sommige gevallen heeft geleid tot optimalisatie van de tracéalternatieven. De definitief te onderzoeken tracéalternatieven en varianten zijn, na bestuurlijk overleg, vastgelegd in de Notitie Tracéontwikkeling 2.0 (juni 2025) . Ook de uitgangspunten uit de Kennisgeving Voornemen en NRD zijn daarin verder uitgewerkt. 3.2.2 Uitvoeringswijze De hoogspanningsverbinding heeft een aantal uitvoerings wijzen. Dit heeft te maken met het bundelen dan wel het combineren van tracéalternatieven met een bestaande 220 kV - of 110 kV -hoogspanningsverbinding of bovenregionale infrastructuur. Bij het combineren wordt de nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding gecombineerd met een bestaande verbinding in één nieuwe verbinding. Uitgangspunt hierbij is dat de bestaande verbinding wordt verwijderd en dat de nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding en de bestaande verbinding als één nieuwe verbinding wordt gerealiseerd (in dit geval bestaande uit twee mastenrijen en/of het verkabelen van een bestaande verbinding en een nieuwe verbinding bovengronds aanleggen).

Bij het bundelen wordt de nieuwe 380 kV -hoogspanningsverbinding in de directe nabijheid van een bestaande doorsnijding van het landschap gerealiseerd (een hoogspanningsverbinding of bestaande infrastructuur). Uitgangspunt is dat de bestaande verbinding in stand wordt gelaten en dat de nieuwe 380 kV - hoogspanningsverbinding daar op een zo kort mogelijke afstand en zoveel mogelijk parallel aan wordt gerealiseerd. Zie voor een verdere toelichting de NRD voor dit project. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 22 Er is voor de tracéalternatieven onderscheid gemaakt tussen vier uitvoeringswijzen: 1. Enkele Moldaumast, gebundeld met bovenregionale infrastructuur, waarbij een nieuwe Moldaumastenrij naast een snelweg of andere bovenregionale infrastructuur wordt gerealiseerd. 2. Enkele Moldaumast , gecombineerd met een bestaande 110 kV - hoogspanningsverbinding, waarbij de 110 kV -hoogspanningsverbinding in principe wordt verkabeld op de locaties waar het nieuwe tracé gelijk loopt aan het bestaande 110 kV -tracé en een nieuwe Moldaumastenrij wordt gerealiseerd. 3. Enkele Moldaumast , gebundeld met de bestaande 220 kV - hoogspanningsverbinding, waarbij een nieuwe mastenrij naast de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding wordt gerealiseerd. 4.

Dubbele Moldaumast , gecombineerd met de bestaande 220 kV - hoogspanningsverbinding, waarbij twee nieuwe mastenrijen naast elkaar worden gerealiseerd, waarbij 1 mastenrij in bedrijf is als 220 kV. De bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding wordt verwijderd. Figuur 3.5 Schematische weergave uitvoeringswijze 1, zoals deze gebundeld kan worden met bovenregionale infrastructuur (bron: MER deel A) Figuur 3.6 Schematische weergave uitvoeringswijze 2, met ondergrondse 110 kV (bron: MER deel A) | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 23 Figuur 3.7 Schematische weergave uitvoeringswijze 3, met bestaande 220 kV (bron: MER deel A) Figuur 3.8 Schematische weergave uitvoeringswijze 4, 4x 380 kV (bron: MER deel A) 3.2.3 Vijf tracéalternatieven De nadere tracering heeft geleid tot vijf tracéalternatieven, met enkele varianten, die in het plan -MER en de IEA zijn onderzocht. Deze lopen van Vierverlaten naar Ens en kunnen opgedeeld worden in een noordelijk (Vierverlaten –Oudehaske) en zuidelijk deel (Oudehaske–Ens). De tracéalternatieven zijn weergegeven in figuur 3. 9 en kort beschreven in onderstaande opsomming: • Tracéalternatief 1: dubbele Moldau mastenrij, grotendeels langs bestaande 220 kV -hoogspanningsverbinding. Varianten: Vierverlaten, Surhuisterveen, Leeuwarden, Kuinre, Marknesse, Oudehaske.

• Tracéalternatief 2: dubbele Moldau mastenrij, volgt grotendeels hetzelfde tracé als alternatief 1, maar met optimalisaties binnen corridor rond bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding. Variant: Luttelgeest. • Tracéalternatief 3: enkele Moldau mastenrij, volgt tracé van alternatief 2, maar met een andere uitvoering. • Tracéalternatief 4 : enkele Moldau mastenrij, tracé langs A7/A6/N50. Varianten: Heerenveen, Tjeukemeer. • Tracéalternatief 5 : enkele Moldau mastenrij, tracé langs A7/A6/110 kV - hoogspanningsverbinding. Varianten: Lemmer, Vollenhove. Bij enkele tracédelen wordt gebruikgemaakt van het tracé van de bestaande bovengrondse 110 kV-hoogspanningsverbinding. Deze wordt dan op deze locaties in principe verkabeld om ruimte te maken voor de nieuwe 380 kV - hoogspanningsverbinding. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 24 Figuur 3.9 Tracéalternatieven en varianten in het plan-MER. De rode stip is het punt waar de tracéalternatieven elkaar ter hoogte van Oudehaske kruisen (bron: MER Deel A) 3.3 Resultaten IEA In paragraaf 3.1.4 is toegelicht dat de IEA de tracéalternatieven beoordeelt op vijf thema’s. Daarnaast is ook zoals in paragraaf 3.1.4. beschreven, raakvlakonderzoek gedaan naar drie nabijgelegen projecten.

Waar dat kon, is bij de beoordeling in de IEA rekening gehouden met haalbare mitigerende maatregelen om effecten te beperken of voorkomen. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 25 In de IEA zijn de effecten ingedeeld naar de impact voor de keuze van een voorkeursalternatief. De effecten zijn ingedeeld in drie categorieën: • uitvoerbaarheid en vergunbaarheid : risico’s voor vergunningverlening of dwingende factoren voor tracékeuze; • wezenlijke effecten: effecten die belangrijk worden geacht bij de tracékeuze, maar niet direct de uitvoerbaarheid in de weg staan; • overige effecten: minder cruciaal, maar relevant voor planuitwerking. Deze worden verder in dit document niet uitgewerkt maar zijn relevant voor het vervolg richting het projectbesluit en/of de uitvoering. Hieronder worden de effecten aan de hand van deze indeling kort besproken. 3.3.1 Effecten met risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid Vanuit omgeving, techniek, toekomstvastheid en kosten zijn geen risico’s voor uitvoerbaarheid vastgesteld.

Vanuit milieu zijn er wel aspecten met een risico voor de uitvoerbaarheid of vergunbaarheid: • Natura 2000: draadslachtoffers en stikstofdepositie; • UNESCO werelderfgoed: effecten op het UNESCO werelderfgoed ‘Schokland en omgeving’ nabij hoogspanningsstation Ens; • Waterveiligheid: effecten door de bouw van masten in de kern -zone of binnen een beschermingszone van een waterkering nabij Vollenhove. Natura 2000: draadslachtoffers en stikstofdepositie Alle tracéalternatieven zijn in het plan -MER sterk negatief beoordeeld voor het criterium Natura 2000, zowel het noordelijk als het zuidelijk deel. Op figuren 3.10 en 3.11 is de ligging van de Natura 2000 -gebieden weergegeven die nabij de tracéalternatieven liggen. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 26 Figuur 3.10 Natura 2000-gebieden rondom de tracéalternatieven in het noordelijk deel (bron: Deelrapport Natuur bij MER, Sweco) | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 27 Figuur 3.11 Natura 2000-gebieden rondom de tracéalternatieven in het zuidelijk deel (bron: Deelrapport Natuur bij MER, Sweco) De beoordeling van effecten als sterk negatief is met name het gevolg van effecten op draadslachtoffers en door stikstofdepositie. Deze twee subcriteria kunnen de vergunbaarheid bij alle tracéalternatieven in de weg staan.

Naarmate de effecten groter zijn, zal de vergunbaarheid eerder in het geding komen. Ook kan het er toe leiden dat vanuit natuurwetgeving gekozen moet worden voor het tracéalternatief waarbij de minste effecten optreden. Draadslachtoffers Voor alle tracéalternatieven zijn op basis van de beoordeling in het MER significant negatieve effecten op Natura 2000 instandhoudingsdoelen als gevolg van draadslachtoffers niet uit te sluiten. Daarom is een passende beoordeling uitgevoerd op het niveau van het plan-MER. Op basis van de passende beoordeling wordt geconcludeerd dat bij tracéalternatieven 2 en 3 op het gebied van draadslachtoffers na het treffen van aanvullende mitigerende maatregelen naar verwachting geen sprake meer is van overschrijding van de 1%-mortaliteitsnorm. Wanneer de mitigerende maatregelen effectiever blijken dan in de huidige, conservatieve inschatting, is ook bij tracéalternatief 1 geen overschrijding van de 1%-mortaliteitsnorm te verwachten. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 28 Stikstofdepositie Bij stikstofdepositie gaat het om tijdelijke effecten gedurende de aanlegfase. De maximale relevante stikstofdepositie is bij tracéalternatief 1 en 2 het grootste en is bij de andere drie tracéalternatieven aanzienlijk kleiner.

Ook als gevolg van stikstofdepositie kan voor geen van de tracéalternatieven op basis van de effectbeoordeling in het MER uitgesloten worden dat er significant negatieve effecten optreden op Natura 2000 instandhoudingsdoelen. Daarom is ook voor stikstofdepositie een passende beoordeling uitgevoerd op het niveau van het plan-MER. Op basis van de passende beoordeling wordt geconcludeerd dat met voldoende maatregelen of met saldering het mogelijk lijkt om bij alle tracéalternatieven significant negatieve effec ten te voorkomen. Dit moet in de volgende fase verder worden onderzocht. De opwaardering van de 220 kV -hoogspanningsverbinding is geen onderdeel van tracéalternatieven 3, 4 en 5 en is bij deze alternatieven een separaat project maar kan wel zorgen voor cumulatie. Als de stikstofdepositie van de opwaardering van de 220 kV -hoogspanningsverbinding wordt opgeteld bij de effecten van de tracéalternatieven 3, 4 en 5 is deze vergelijkbaar met die van tracéalternatieven 1 en 2. De opwaardering van de 220 kV-hoogspanningsverbinding en de mogelijkheid van mitigerende maatregelen maakt dat stikstofdepositie niet onderscheidend is tussen de tracéalternatieven en de keuze daartussen niet beperkt.

UNESCO werelderfgoed Figuur 3.12 Tracéalternatieven rondom UNESCO werelderfgoed Schokland (rood gearceerd) De zuidelijke delen van tracéalternatief 1 en 4 (ten zuiden van Emmeloord tot aan Ens) lopen relatief dicht langs de noordoostelijke grens van UNESCO werelderfgoed Schokland. Er is een Heritage Impact Assessment (HIA) voor Schokland uitgevoerd. De resultaten van de HIA zijn opgenomen in het plan-MER en de relevante effecten voor de keuze voor het voorkeursalternatief zijn in de IEA opgenomen. Het zuidelijk deel van tracéalternatief 1 is beoordeeld als negatief en het zuidelijk deel van tracéalternatief 4 sterk negatief.

| Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 29 Voor tracéalternatief 1 is met de variant Marknesse (de lichtpaarse lijn in figuur 3.12) een tracéring verder van Schokland mogelijk. De variant leidt tot een minder negatieve beoordeling ten opzichte van het vergelijkbare deel van het tracéalternatief. De totale beoordeling van het tracéalternatief (negatief) wijzigt niet. Het zuidelijke deel van tracéalternatief 4 ligt dichtbij Schokland en scoort daarom sterk negatief. Er is geen mitigerende maatregel in de vorm van een lokale variant in dit tracéalternatief waarmee het effect verkleind kan worden. De IEA geeft aan dat deze impact de vergunbaarheid van (het zuidelijk deel van) deze twee tracéalternatieven mogelijk in de weg staat. Voor de andere tracéalternatieven is de impact minder groot, doordat deze verder van Schokland vandaan liggen. Waterveiligheid In het zuidelijk deel van tracéalternatief 5 loopt variant Vollenhove deels parallel met een regionale waterkering ten westen van het Vollenhoverkanaal. Bij deze variant is het naar verwachting nodig om masten in de kernzone of beschermingszone van het beperkingengebied van de waterkering te plaatsen.

Het plaatsen van masten in de kernzone of beschermingszone vindt het waterschap uit oogpunt van dijkveiligheid zeer ongewenst omdat deze de stabiliteit van de dijk in gevaar kunnen brengen en het beheer kunnen bemoeilijken. Daarnaast zijn er andere tracéalternatieven die vergunbaar lijken (ook op andere aspecten) en de waterkering niet kruisen . De kans dat de variant Vollenhove vergunbaar is, is daardoor naar verwachting klein. 3.3.2 Wezenlijke effecten voor keuze voorkeursalternatief In deze paragraaf is een samenvatting opgenomen van de beoordeling van ’criteria met wezenlijke effecten voor de keuze van het voorkeursalternatief ’. Dit zijn de criteria die belangrijk worden geacht bij de tracékeuze, maar niet direct de uitvoerbaarheid in de weg staan. De beoordeling wordt samengevat aan de hand van de vijf thema’s milieu (input uit plan -MER), omgeving, techniek, toekomstvastheid en kosten. Milieu In de tabel hieronder is de effectbeoordeling zichtbaar. Onder de tabel wordt per criterium een korte toelichting gegeven op de belangrijkste punten in de effectbeoordeling.

| Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 30 • Natura 2000: verstoring en ruimtebeslag Naast de eerder beschreven effecten op Natura 2000 -gebieden als gevolg van draadslachtoffers en stikstofdepositie, is er mogelijk ook sprake van effecten als gevolg van verstoring van foerageergebied (in aanlegfase en gebruiksfase) en ruimtebeslag. Voor alle tracéalternatieven geldt dat op voorhand effecten als gevolg van ruimtebeslag en daaruit volgende verstoring van broedvogels en niet -broedvogels niet uit te sluiten zijn. Hoewel voor deze criteria niet op voorhand wordt verwacht dat dit tot significant negatieve effecten leidt, moet dit nog definitief blijken uit een nadere analyse. Daarvoor is nader onderzoek nodig, waarbij ook verkend moet worden of mitigerende/compenserende maatregelen genomen kunnen worden. De tracéalternatieven verschillen wel in potentieel ruimtebeslag en potentiële mate van verstoring. Tracéalternatief 3 scoort hierin het minst negatief. Tracéalternatieven 4 en 5 leiden tot het grootste ruimtebeslag op Natura 2000 -gebied, en tracéalternatieven 1 en 4 verstoren in de gebruiksfase he t grootste areaal aan grasland.

Figuur 3.14 Beoordeling criteria met wezenlijke effecten (bron: IEA hoofdrapport, Sweco) Figuur 3.13 Beoordeling criteria met wezenlijke effecten (bron: IEA hoofdrapport, Sweco) | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 31 Bij geen van de tracéalternatieven zijn significante gevolgen voor instandhoudingsdoelen uit te sluiten voor de gebieden Van Oordt’s Mersken en Sneekermeergebied. Voor beide gebieden moet in de planuitwerkingsfase worden verkend of dit de nog niet uitgewer kte uitbreidingsdoelen in de weg kan staan. Voor Sneekermeergebied is de verwachting dat er nog voldoende ruimte is om in de planuitwerkingsfase het tracé zodanig te optimaliseren dat er geen sprake meer is van effecten als gevolg van ruimtebeslag. Voor Van Oordt's Mersken is het niet mogelijk om bij tracéalternatief 4 en 5 effecten door ruimtebeslag te voorkomen, waardoor mitigerende/compenserende maatregelen genomen moeten worden. • Beschermde soorten Voor verschillende beschermde soorten bestaat de kans dat er een vergunning verleend moet worden als gevolg van het planvoornemen. Het criterium beschermde soorten wordt dan ook als wezenlijk beschouwd voor de keuze van een voorkeursalternatief, ondanks da t dergelijke vergunningen met het treffen van voldoende maatregelen, vaak wel verleend worden.

Tracéalternatief 3 telt het kleinste areaal bezet leefgebied van habitatrichtlijnsoorten, zowel in het noordelijk als het zuidelijk deel. Het areaal is het grootste bij tracéalternatieven 1 en 2 (noord) en 5 (zuid). Ook de soortfactor – die de soortenrijkdom weergeeft – is het minst negatief bij tracéalternatief 3. Voor andere soorten is het areaal bezet leefgebied het kleinste bij tracéalternatieven 4 en 5 (noord) en tracéalternatief 3 (zuid). De soortfactor – die de soortenrijkdom weergeeft – laat een zelfde beeld zien. Bij tracéalternatief 1 en 2 is het areaal verreweg het grootste, zowel in het noordelijk als het zuidelijk deel. De soortfactor is bij tracéalternatief 1 het hoogst, bij tracéalternatief 2 zijn de getallen iets kleiner. • Natuurnetwerk Nederland (NNN) Alle tracéalternatieven zijn sterk negatief beoordeeld voor het criterium NNN, zowel het noordelijk als het zuidelijk deel. In eerste instantie zijn de tracéalternatieven daardoor niet onderscheidend. Het areaal aan NNN binnen de ZRO (Zakelijk Recht Overeenkomst) -strook is het kleinste bij tracéalternatief 3, gevolgd door tracéalternatief 4. Het ruimtebeslag is het grootste bij tracéalternatief 1. Bij tracéalternatieven 4 en 5 liggen relatief grote arealen NNN-bos binnen de ZRO-strook. Hierbij bestaat de kans dat deze (deels) gekapt dienen te worden ten behoeve van de ZRO-strook.

Bij tracéalternatieven 1, 2 en 3 is bos aanzienlijk minder aanwezig. Bij het projectbesluit zal eventueel verlies aan NNN -gebied wettelijk gecompenseerd moeten worden. • Weidevogel- en ganzenfoerageergebied Alle tracéalternatieven leiden tot ruimtebeslag op weidevogel - en ganzenfoerageergebieden. Dit kan betekenen dat er kwantitatief of kwalitatief gecompenseerd moet worden. De vereiste compensatie verschilt per provincie. Het areaal weidevogelgebied binnen de ZRO -strook is het kleinste bij tracéalternatief 3 en het grootste bij tracéalternatief 1. Het areaal ganzenfoerageergebied binnen de ZRO-strook is eveneens het kleinste bij tracéalternatief 3, maar het grootste bij tracéalternatieven 4 en 5. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 32 • Archeologie (monumenten / terreinen) Geen van de tracéalternatieven doorsnijdt een archeologisch monument. De tracéalternatieven doorsnijden wel terreinen die zijn aangeduid op de archeologische monumentenkaart (AMK-terreinen). De totale oppervlakte van de doorsnijdingen is het kleinste bij tracéalternatief 4 (uitsluitend in het zuidelijk deel), gevolgd door tr acéalternatief 5 (uitsluitend in het zuidelijk deel).

Alle doorsnijdingen van AMK -terreinen zijn aanzienlijk korter dan 350 meter, waardoor de masten in theorie buiten deze gebieden geplaatst kunnen worden en er dus als het ware overheen gestapt kan worden. • Landschap (gebiedskarakteristiek) Tracéalternatieven 1 en 2 hebben een minder negatief effect op de gebiedskarakteristiek van het landschap dan met name tracéalternatieven 4 en 5, omdat zij (grotendeels) het bestaande tracé van de 220 kV - hoogspanningsverbinding volgen en de bestaande masten van de 220 kV- hoogspanningsverbinding vervangen worden. Uit de onderzoeken blijkt dat tracéalternatief 2 de minste impact heeft. Ook tracéalternatief 3 volgt het bestaande tracé van de 220 kV - hoogspanningsverbinding. Het landschappelijk beeld is minder rustig dan bij tracéalternatieven 1 en 2. Doordat de bestaande masten niet worden vervangen door nieuwe masten, is er sprake van twe e mastenrijen die weliswaar parallel aan elkaar lopen, maar in hoogte verschillen . Tracéalternatief 4 en 5 hebben een negatievere score omdat hier sprake is van een nieuwe doorkruising van het landschap. • Gevoelige gebouwen binnen magneetveldzone In de nieuwe situatie komen woningen binnen de magneetveldzone van de nieuwe verbinding te liggen . Tracéalternatieven 4 en 5 tellen in het noordelijk deel het minste gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone, gevolgd door tracéalternatief 1.

Bij tracéalternatieven 1 en 2 is ook sprake van gebouwen die ten opzichte van de huidige situatie juist niet meer in de magneetveldzone staan (vrijgespeelde gevoelige gebouwen), doordat de bestaande 220 kV-hoogspanningsverbinding wordt verwijderd. Dit resulteert bij tracéalternatieven 1 en 2 netto in een afname van het aantal gevoelige gebouwen binnen de magneetveldzone ten opzichte van de referentiesituatie. • Cultuurhistorie (historische (steden)bouw / geografie) Door de nabije ligging van de beschermde stads - en dorpsgezichten Vollenhove en Blokzijl en de nabijheid van het havenhoofd van Kuinre is tracéalternatief 5 op het vlak van historische stedenbouw het minst gunstige tracéalternatief. Deze waarden worden hie r visueel beïnvloed in een open gebied. Tracéalternatieven 1, 2, 3 en 4 zijn positiever en gelijkwaardig beoordeeld. Voor historische geografie zijn tracéalternatieven 1, 2 en 3 voor het noordelijk deel negatiever beoordeeld dan 4 en 5, omdat zij nationaal landschap ‘Noardlike Fryske Wâlden’ doorsnijden. • Houtopstanden Het areaal aan houtopstanden binnen de ZRO -strook is in het noordelijk deel het kleinste bij tracéalternatief 3 en het grootste bij tracéalternatief 4 en 5.

In het zuidelijk deel is het areaal aan houtopstanden binnen de ZRO- | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 33 strook eveneens het kleinste bij tracéalternatief 3 en het grootste bij tracéalternatief 5. Omgeving • Zachte ontwikkelingen Bezien is welke effecten de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding kan hebben op voorgenomen ruimtelijke plannen waarover nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden (‘zachte ontwikkelingen’). Ruimtelijke plannen waarover al wel besluitvorming heeft plaatsgevonden ( ook wel autonome ontwikkelingen genoemd), zijn meegenomen als ontwikkelingen in het MER. Uit een inventarisatie blijkt dat de meeste zachte ontwikkelingen in beperkte mate gehinderd worden door de tracéalternatieven. Tracéalternatieven 4 en 5 raken de meeste van deze ontwikkelingen. Tracéalternatieven 2 en 3 doorkruisen de mogelijke woningbouwlocatie Elingsloane bij Burgum, die in november 2021 door de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel als één van de voorkeurslocaties voor woningbouw is aangewezen. In de traceringsfase is ook nadrukkelijk rekening gehouden met bestaande en zachte ontwikkelingen in de regio. Zo zijn de tracéalternatieven tijdens meerdere sessies in samenwerking met de regio ingetekend. Tot slot beïnvloeden tracéalternatieven 4 en 5 ook de plannen voor de Lelylijn en de daaraan gekoppelde NOVEX-gebiedsontwikkeling.

Technisch is bundeling van de 380 kV -hoogspanningsverbinding met de Lelylijn mogelijk, maar het vereist extra maatregelen en zorgt voor hogere kosten en risico’s. De raakvlakken tussen de Lelylijn en tracéalternatieven 1, 2 en 3 zijn beperkt. • Bouw toekomstvast De omgeving ziet graag dat een toekomstvaste hoogspanningsverbinding wordt gebouwd, waarbij de minste kans is op nieuwe projecten en hinder in de toekomst. Dit komt aan de orde bij het thema ‘toekomstvastheid’. • Milieuaspecten De omgeving vraagt aandacht voor zo min mogelijk impact op diverse milieuaspecten, zoals: landschap, natuur en gevoelige gebouwen in magneetvelden. De effectbeoordeling over deze aspecten is te vinden bij kopje ‘milieu’ in deze paragraaf. Techniek Alle tracéalternatieven hebben te maken met technische uitdagingen en knelpunten die risico’s met zich meebrengen. Uit het ‘deelrapport techniek’ blijkt dat alle tracéalternatieven en varianten technisch uitvoerbaar zijn. Wel zijn er wezenlijke verschillen tussen de tracéalternatieven. Tracéalternatief 4 is het eenvoudigste om aan te leggen en kent de kortste bouwtijd. Tracéalternatief 5 is in het noordelijk deel hetzelfde als tracé 4. De aanleg van tracéalternatief 5 is ten zuiden van Oudehaske complexer door een lange verkabeling van de 110 kV -hoogspanningsverbinding en de situatie rondom Vollenhove.

Hierdoor is tracéalternatief 5 ook als minder robuust beoordeeld dan de overige tracéalternatieven. | Ontwerp-voorkeursbeslissing 380 kV-hoogspanningsverbinding Vierverlaten - Ens | 34 Tracéalternatieven 1 en 2 zijn complexer om aan te leggen en ook is de bouwtijd het langst. Tracéalternatief 3 bevindt zich qua complexiteit en bouwtijd in het midden van de vijf tracéalternatieven. Toekomstvastheid Uit de effectbeoordeling blijkt dat alle tracéalternatieven voldoende transportcapaciteit bieden en de geïdentificeerde knelpunten oplossen. Ook maken alle tracéalternatieven de toekomstige energiescenario’s mogelijk waar nu mee gerekend wordt. De bouw van twee nieuwe mastenrijen waarin één rij op 380 kV wordt bedreven en de andere op 220 kV (dat is het geval bij tracéalternatieven 1 en 2), biedt meer transportcapaciteit en uitbreidingsmogelijkheden in de toekomst, doordat de nieuwe 220 kV-verbinding dan gereed is om uitgebreid te worden tot een 380 kV-verbinding. Daarnaast vergroot het de technische levensduur van die verbinding, omdat direct wordt voldaan aan de nieuwste normen. Om bij tracéalternatieven 3, 4 en 5 in de toekomst de capaciteit te vergroten moet gekeken worden naar een verdere vergroting van de transportcapaciteit. Hiervoor zijn planologische procedures nodig en is impact op de omgeving onvermijdelijk.

Tracéalternatief 5 is het minst robuust, ook door de verkabeling van de 110 kV - hoogspanningsverbinding. Dit bij elkaar opgeteld zorgt voor een zeer positieve score voor tracéalternatieven 1 en 2 , terwijl 3 en 4 beperkt positief scoren en tracéalternatief 5 neutraal wordt beoordeeld. Kosten De stichtingskosten zijn het laagst bij tracéalternatie ven 4 en 5 en het hoogst bij tracéalternatieven 1 en 2. Tracéalternatief 3 zit daar tussenin. De kosten van het tracéalternatief met de hoogste kosten zijn bijna 1,4 keer hoger dan die van het tracéalternatief met de laagste kosten. Het relatieve verschil in kosten wordt kleiner als naar de levensduurkosten wordt gekeken. Als ook rekening wordt gehouden met de extra kosten van opwaardering bij tracéalternatieven 3, 4 en 5, nemen de kosten bij tracéalternatief 3, 4 e n 5 toe. Deze opwaardering wordt bij tracéalternatieven 1 en 2 reeds meegenomen. De kosten van tracéalternatieven 1 en 2 zijn dan nog steeds het hoogst, maar de verschillen met de andere tracéalternatieven zijn door de opwaardering minder groot. Aangezien het gaat om investeringen van enkele miljarden, zijn de verschillen in absolute zin alsnog aanzienlijk.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://weststellingwerf.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/87c6e489-c7af-438a-9a0a-3715e6b9dd1a?agendaItemId=bdd18c06-4468-4fa2-b3f3-15141326aeff