CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

I-02g Bijlage 5 - Eindrapport evaluatie EPF (0098649217)

Raadsvergadering 2 december 2024, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken19.079 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

3.3.2

Knelpunten

De huidige vorm van het EPF •

Zoals al bij capaciteit benoemd wordt het penvoerderschap van de Provincie Friesland als een knelpunt ervaren voor de bedrijfsvoering van het EPF. Dit geldt zowel voor het aannemen van nieuwe mensen als voor het uitgeven van budget aan andere zaken. De voucheraanvragers hebben hier geen tot weinig last van.

•

Voucheraanvragers hebben wel knelpunten ervaren doordat ze vertraging opliepen in het aanvragen van de subsidievoucher vanwege de extra goedkeuring die vanuit de afdeling subsidiezaken van de provincie gegeven moet worden alvorens de beschikking kan worden opgesteld.

•

Er is geen duidelijke aansluiting tussen de afdeling P&O van de Provincie Fryslân en de medewerkers van het EPF. Het wordt als belangrijk voor de ontwikkeling van de medewerkers ervaren om deze aansluiting wel goed in te richten.

Rolinvulling en taakinvulling •

Het verschil in EU-kennis en ambitie tussen samenwerkingspartners is heel groot. Het is daarom moeilijk voor het EPF om één verhaal te vertellen dat voor iedereen interessant is.

•

Er ligt te veel focus op de processen en te weinig op de inhoud van het echt ontwikkelen van projecten die relevant zijn voor de gehele regio.

•

Vanuit sommige gemeenten wordt meer pro-activiteit vanuit het EPF verwacht voor hulp en ondersteuning bij de ontwikkeling van projecten. Er wordt een korte reactietijd ervaren wanneer er informatie over mogelijkheden voor subsidies beschikbaar komt – al ligt de oorzaak hiervan vaak buiten het EPF om en bij hoe de Europese fondsen werken. Hier kunnen gemeenten vaak niet op aanhaken. Tegelijkertijd geven de medewerkers van het EPF aan dat de verantwoordelijkheid voor het actief monitoren en inspringen op kansen écht bij de rolinvulling van de deelnemende partijen hoort.

Vertrouwen in de bijdrage van het EPF •

Bij een aantal partijen in Friesland leeft de gedachte dat je in Europa makkelijk geld op kan halen en dat het weinig eigen inzet vereist. De praktijk wijst uit dat dit niet zo is. Dit betekent dat het EPF constant de verwachtingen van partners moet bijstellen. Men moet ook echt zelf proactief zijn, wil het op den duur rendabel worden.

•

Het EPF is momenteel nog geen triple helix. De focus ligt voornamelijk op gemeenten. Het is voor kennisinstellingen en bedrijven van belang dat zij ook actief betrokken worden zodat ook zij kunnen profiteren van de gecentreerde kennis en het netwerk van het EPF. Europese

23

subsidies worden vaak ook uitgegeven aan consortia waar de triple (of quadruple) helix in is vertegenwoordigd. •

Kleine gemeenten hebben zelf de capaciteit en kennis niet om een aanvraag te schrijven. Ze maken veel gebruik van inhuur. Dit komt bovenop de investering die de partners in het EPF hebben gestopt. De inhoudelijke meerwaarde wordt daarom niet meteen door alle partijen gezien, zoals blijkt uit de gesprekken.

3.4

Legitimiteit - Ervaren toegevoegde waarde EPF

•

Worden de gewenste impact en effecten door de eigen organisatie gedragen en doorleefd?

•

Is het draagvlak onder stakeholders voor de door EPF gewenste impact voldoende om de activiteiten uit te voeren?

Het EPF is onder een ongunstig gesternte geboren. Dat heeft niet alleen te maken met de oprichting in die periode dat het covid-19 virus hard toesloeg in Nederland, en een veelvoud van uitdagingen meebracht die normaliter al spelen rondom het opzetten van een nieuwe organisatie. Aanleiding voor de oprichting van de Friese Projectenmachine was – informeler aangegeven door gesprekspartners – dat de reserves gecreëerd door het ten gelde maken van het provinciale aandeel in de energiebedrijven opraakten. Als gevolg hiervan moest er gezocht worden naar alternatieve financieringsbronnen. Ook verschenen in 2021 de cijfers van de ERAC-monitor ‘Europese euro’s op Nederlandse bodem’ voor de periode 2014-2020. Daaruit bleek dat de provincie Friesland verhoudingsgewijs weinig gebruik maakte van Europese financieringsmogelijkheden. Gevolg hiervan is dat de nadruk op geld nooit helemaal weggeëbd is, en wellicht kan dat ook niet verwacht worden van een organisatie ten behoeve van het aanvragen van subsidies. Er is veel draagvlak, met name onder overheden, voor wat het EPF doet. De uitdaging in de komende periode ligt erin datzelfde draagvlak uit de bouwen voor wat het EPF wil op gebied van brede welvaart en transitievraagstukken.

3.4.1 •

Successen en best practices

Het programmateam van het EPF is zelf enthousiast en overtuigd van de meerwaarde die ze kunnen leveren aan Friese organisaties. Daardoor blijven de medewerkers zelf volle inzet leveren en slagen ze erin dat enthousiasme over te brengen.

•

Gesprekspartners geven aan dat er een goede basis is gelegd. Veel partijen zijn al bij elkaar gebracht en dit wordt steeds verder uitgebreid, bijvoorbeeld naar het bedrijfsleven.

•

In Friesland weet men dat ze naar het EPF kunnen voor informatie over subsidies. Als dit wegvalt zullen de gemeenten het zelf moeten doen en daar hebben ze de capaciteit niet voor. Het EPF geniet steeds meer bekendheid als bron van kennis en ondersteuning, en wordt daar ook steeds vaker op gevonden.

•

De partners ervaren goede kwaliteit vanuit het EPF. De proactiviteit van de medewerkers wordt gewaardeerd. Ook de kennis en kunde vanuit het EPF is zeer waardevol. Zeker voor de gemeenten met weinig tot geen Europa ervaring.

3.4.2 •

Knelpunten

Vooral onder bedrijven is er nog weinig draagvlak. Het Friese bedrijfsleven bestaat voornamelijk uit klein- en middenbedrijf. Zij zien de noodzaak of urgentie nog niet om actief in te zetten op Europese subsidies én samenwerking in consortia, en moeten over de streep worden getrokken door de meerwaarde te laten zien. Na de zomer organiseert het EPF een evenement om het

24

bedrijfsleven te ondersteunen en overtuigen. Het draagvlak van het bedrijfsleven is wel benodigd om een triple-helix-effect te genereren. Ook is de aansluiting nodig om draagvlak onder de kennisinstellingen te behouden. •

Meerdere gesprekspartners ervaren drempels voor het opzetten van een project. Dit heeft voornamelijk te maken met de administratieve lasten die een Europees project met zich meebrengt. Het op zich nemen van de coördinatorrol is daardoor niet weggelegd voor veel partijen. Dit maakt het lastig voor het EPF om concrete acties uit te voeren daar zij hiervoor veelal afhankelijk zijn van de inzet van de stakeholders zelf. Of draagvlak valt of staat hangt daarmee ook sterk samen met individuele personen die met hun enthousiasme de kar trekken voor de eigen organisatie.

•

Er wordt aangegeven dat Fryslân een beetje gekenmerkt wordt door een ‘terpenmentaliteit’. Organisaties proberen allemaal hetzelfde te doen, namelijk innovaties van de grond krijgen. Iedereen doet een beetje van hetzelfde en er is weinig overzicht van wie waar mee bezig is. Zo’n context vraagt om het actief blijven creëren van draagvlak voor samenwerking binnen Fryslân, laat staan met andere Europese partijen in consortia. Als partijen eenmaal in contact zijn gekomen, genereert dat namelijk wel vaak een lerend effect en positieve verandering in houding.

25

HOOFDSTUK 4

Juridische analyse 4.1

Huidige vorm

Het EPF is een samenwerking tussen de Provincie Fryslân, een 18-tal Friese gemeenten, en een drietal stichtingen in het voortgezet-, hoger- en beroepsonderwijs en volwasseneducatie.9 Deze samenwerking krijgt vorm en invulling door middel van een samenwerkingsovereenkomst. Onder een samenwerkingsovereenkomst wordt een privaatrechtelijke overeenkomst verstaan waarin meerdere partijen afspraken met elkaar maken. In het geval van het EPF bevat de samenwerkingsovereenkomst onder andere de afspraak dat het FPM taken uitvoert in opdracht van de deelnemende partijen, te weten de provincie, de gemeenten en de onderwijsstichtingen.10 De provincie Fryslân treedt op als penvoerder in het economische verkeer voor zover dit voortvloeit uit de samenwerkingsovereenkomst.11 Daarnaast bevat de samenwerkingsovereenkomst in artikel 3 ook een uitgebreide beschrijving van de governance van het EPF. Hierin staan onder andere de rollen, taken, bevoegdheden en wijze van besluitvorming van de Algemene Vergadering, Stuurgroep, Aanjaaggroep, Uitvoeringsteam en Beoordelingscommissie beschreven. Daarnaast treedt de provincie Fryslân gedurende de looptijd van de samenwerkingsovereenkomst op als formeel werkgever van het Uitvoeringsteam (in de wandelgangen: programmateam).12 De huidige wijze van samenwerking is een netwerksamenwerking van privaatrechtelijke aard.

Juridisch is een samenwerkingsovereenkomst van deze aard te kwalificeren als een overeenkomst tot opdracht (art. 7:400 BW).13 Bij een netwerksamenwerking van privaatrechtelijke aard vormt de overeenkomst tot opdracht in de basis het aansturingdocument. In deze overeenkomst tot opdracht staan afspraken over de na te komen verplichten, en op deze overeenkomst is het Burgerlijk Wetboek (BW) van toepassing omtrent de afdwingbaarheid en het opzeggen van deze overeenkomst. De uitvoering op die taakstelling is vervolgens primair een zaak van de uitvoerder.14 Overigens kunnen er wél aanvullende afspraken worden gemaakt over de aansturing op de taakuitvoering. Dit is bij het EPF gedaan in artikel 3 van de samenwerkingsovereenkomst.15 In deze juridische analyse kijken wij naar mogelijke rechtsvormen voor het EPF. Er is niet gekeken naar of de huidige opzet en uitvoering van het EPF juridisch legitiem is, en of wordt voldaan aan de wettelijke vereisten (zoals bijvoorbeeld het aanbesteding- of mededingingsrecht, of staatssteunregelgeving).

Te weten (in volgorde zoals vermeld in de Samenwerkingsovereenkomst FPM 2022): de Stichting NHL Stenden Hogeschool, de Stichting voor Christelijk Beroepsonderwijs en Volwasseneducatie Friesland/Flevoland en de Stichting voor Algemeen Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneducatie. Nota bene: de laatste twee stichtingen zijn inmiddels gefuseerd. 10 Beschreven in leden b) en d) van de considerans, en in artikel 2 Samenwerkingsovereenkomst FPM 2022. 11 Artikel 4.1 Samenwerkingsovereenkomst FPM 2022 12 Artikel 3.4.3 Samenwerkingsovereenkomst PFM 2022 13 Het is dus goed te benadrukken dat de term samenwerkingsovereenkomst geen juridische term is. De overeenkomst van opdracht (waarvan bij EPF sprake is) wordt ook wel eens aangeduid als ‘dienstverleningsovereenkomst’. 14 Dergelijke samenwerkingen laten zich karakteriseren als die van opdrachtgever-opdrachtnemer in de bestuurskundige zin van deze woorden. Daarin gaat de opdrachtgever over het ‘wat’ en de opdrachtnemer gaat over het ‘hoe’. In het geval van het EPF is de provincie de penvoerder die bijvoorbeeld subsidies verstrekt namens de netwerksamenwerking en het personeel van het EPF in dienst neemt (opdrachtnemer). De provincie doet dit namens de overige partijen (opdrachtgever). 15 Zie ook de paragraaf, hierboven. 9

26

Figuur 8: Juridische entiteiten

4.2

Mogelijke juridische vormen

Het privaatrechtelijke vormgeven van de samenwerking is passend gelet op de aard van de huidige deelnemers aan de samenwerking. Dit zijn zowel publiekrechtelijke rechtspersonen (gemeenten en provincie) als privaatrechtelijke rechtspersonen (onderwijs- en kennisinstellingen in de vorm van stichtingen). Uit gesprekken blijkt een wens van de huidige deelnemers om de samenwerking voort te zetten. Hieruit volgt dat de huidige privaatrechtelijke rechtspersonen mee blijven doen in de samenwerking, waarmee het opzetten van een samenwerking door middel van publiekrechtelijke rechtsvormen is uitgesloten.16 Gegeven het feit dat de huidige samenwerkingsvorm een netwerksamenstelling van privaatrechtelijke aard is, en gegeven de wens om te verkennen of het EPF op termijn kan worden ondergebracht in een aparte entiteit, ligt het voor de hand om te kijken naar zelfstandige samenwerkingsvormen van privaatrechtelijke aard als mogelijke juridische vormen voor het EPF. Uit de gevoerde gesprekken blijkt geen wens van de deelnemers dat het EPF op termijn winsten of dividend gaat uitkeren. Expertmatig is het onzes inziens dan ook van weinig toegevoegde waarde om dan een coöperatie, B.V. of N.V.

op te richten, zeker in geval men voorziet dat een zelfstandige organisatie weinig tot geen winst gaat maken.17 Gegeven de aard van de activiteiten die het EPF momenteel uitvoert ligt dit onzes inziens ook niet voor de hand. Daarbij is onze ervaring dat er in de beeldvorming veelal weinig draagvlak is voor het oprichten van een vennootschap. In de gesprekken zijn wel de zelfstandige rechtsvormen van een stichting of vereniging naar voren gekomen als opties om te verkennen voor het EPF, naast die van de huidige samenwerking van de netwerkconstructie van privaatrechtelijke aard. Onzes inziens liggen deze opties ook meer voor de hand gelet op de aard van de werkzaamheden van het EPF. Deze drie opties werken wij nader uit om tot een vergelijking te komen.

4.3 4.3.1

Verschillen tussen de juridische vormen Netwerkconstructie

Kenmerkend voor de netwerkconstructie is dat één organisatie belast is met de uitvoering van een specifieke taak voor alle deelnemers, terwijl geen nieuwe organisatie wordt opgericht. Een Het samenwerken door middel van een publiekrechtelijke rechtsvorm zou dan moeten geschieden op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr), echter kunnen aan dergelijke samenwerkingen alléén publiekrechtelijke rechtspersonen deelnemen. 17 Voor de volledigheid willen wij wel de kanttekening plaatsen dat bij een vennootschap veelal automatisch een koppeling is tussen het financiële belang of bijdrage van een deelnemer aan de samenwerking, en het stemrecht dat deze deelnemer heeft. Hierdoor is het aantal stemmen dat een aandeelhouder heeft over de koers meer in verhouding. Daarnaast zijn de ‘spelregels voor een BV/NV ook voorspelbaarder, gelet op hoe aandeelhouders worden geacht deel te nemen aan een Aandeelhoudersvergadering (AVA). 16

27

deelnemer voert taken uit voor andere deelnemers. Hiermee is iedere deelnemer eigenaar van ‘het eigen stuk’ in de opdracht: de opdrachtgevende deelnemers gaan over ‘wat’, en de opdrachtnemende deelnemer gaat over het ‘hoe’. De overeenkomst tot opdracht vormt de basis voor de aansturing in de taakuitvoering. Hiermee is de wettelijk aansturing ook ingegeven via het BW voor wat betreft afdwingbaarheid, opzegging/beëindiging en nakoming van verplichtingen uit de overeenkomst. Daarnaast is in beginsel verder geen sprake van afspraken over sturing op de uitvoering van de opdracht. Overigens kunnen hier wél aanvullende afspraken over worden gemaakt. Deze kan dan in diezelfde overeenkomst tot opdracht, of in een aanvullende overeenkomst, worden opgenomen. In het geval van het EPF is het de provincie Fryslân die als organisatie belast is met de uitvoering van specifieke taken voor alle deelnemers. In artikel 3 van de samenwerkingsovereenkomst zijn tevens aanvullende afspraken over de aansturing van het EPF gemaakt. Zie ook de uitwerking onder 4.1 van deze rapportage, hierboven.

4.3.2

Zelfstandige organisatie

Alvorens uiteen te zetten wat de algemene kenmerken van een stichting of vereniging zijn, wordt eerst ingegaan op de werking van de zelfstandige organisatie in algemene zin. Kenmerkend onderscheid tussen een netwerkconstructie en de zelfstandige organisatie is dat er bij een zelfstandige organisatie sprake is van gedeeld eigenaarschap van de organisatie en uitvoering van taken. De zelfstandige organisatie is belast met de uitvoering van de taak of taken ten behoeve van de deelnemers onder toezicht en verantwoordelijkheid van de deelnemers. Waar bij een netwerkconstructie in beginsel alleen sprake is van een overeenkomst tot opdracht (die kan worden aangevuld met aanvullende afspraken over de aansturing), vraagt de governance van een samenwerking via een aparte rechtspersoon uitdrukkelijk om een verdere inrichting. Kenmerkend voor samenwerking in een zelfstandige organisatie is het bestaan van een bevoegd orgaan waarin de deelnemers vertegenwoordigd zijn (gemeenschappelijk orgaan). Voor de provincie en gemeenten geldt dat er in beginsel dan sprake is van een verbonden partij.18 Zo moet er onder meer sprake zijn van een bestuurlijk belang en is een bepaalde mate van sturing vereist (bijvoorbeeld zeggenschap, die tot uiting komt door stemrecht of door vertegenwoordiging in het bestuur van de verbonden partij).

Naast de eigenaarsvergadering kennen verbonden partijen ook een bestuur.19 Dit bestuur kan in de praktijk verschillende namen hebben, zoals raad van bestuur, dagelijks bestuur of directie. Schematisch ziet de sturing van zelfstandige organisaties er dan als volgt uit:

18 19

Zoals bedoeld in artikel 1 Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Bij een stichting valt dat overigens in één, tenzij er bijv. wordt geopteerd voor een Raad van Toezicht

28

Dat in de eigenaarsvergadering moet worden beraadslaagd sluit ook aan bij de functie van deze vergadering. In deze vergadering komen alle belangen immers bijeen en wordt als het ware een gezamenlijke belangenafweging genomen. Schematisch kan dit geheel als volgt worden weergegeven:

Figuur 9: Belangenbehartiging zelfstandige organisatie

4.3.2.1

De stichting

Een stichting is een zelfstandige organisatie met rechtspersoonlijkheid. Anders dan een vereniging heeft een stichting geen leden. Een stichting heeft ook geen aandeelhouders. Een stichting beoogt het verwezenlijken van een doel. Dit doel moet statutair vastliggen. Het verwezenlijken van dit doel doet de stichting met behulp van het vermogen van de stichting. Een stichting mag alleen uitkeringen doen in overeenstemming met haar doel. De stichting mag geen uitkeringen doen aan oprichters of bestuurders. Het bestuur of andere bij de stichting betrokken personen (bijvoorbeeld de directeur en personeel) mogen wel een loon of onkostenvergoeding ontvangen voor verrichte werkzaamheden. De wet bepaalt dat een stichting wordt opgericht bij notariële akte (oprichtingsakte) en een inschrijving in het handelsregister. De oprichtingsakte bevat de statuten van de stichting. In de statuten van de stichting staat onder meer omschreven wat het doel is van de stichting en hoe zij dat doel onder meer probeert in te vullen en na te streven. Daarnaast worden in de statuten regels bepaald over de wijze waarop het bestuur benoemd en ontslagen wordt en geven de statuten de

29

interne spelregels waaraan het bestuur zich heeft te houden, bijvoorbeeld omtrent zeggenschap. Overigens is dit alles wel aan wettelijke regels onderworpen.20 De stichting kent slechts één wettelijk verplicht orgaan: het bestuur, bestaande uit ten minste één persoon. Deze gaat over de dagelijkse gang van zaken van de stichting en bepaalt het beleid van de stichting. Doordat de stichting geen leden heeft hoeft het bestuur geen verantwoording af te leggen aan dergelijke belanghebbenden. Het bestuur van de stichting heeft hierdoor handelingsvrijheid, binnen de wet, het statutaire doel en de andere statutaire bepalingen. Wel kan ervoor worden gekozen om in de stichting, naast het bestuur, nog andere organen op te nemen. Hierbij kan worden gedacht aan een raad van toezicht die toezicht houdt op het bestuur of het bestuur benoemd. Daarnaast kan een stichting ook aangeslotenen hebben. Aangeslotenen zijn geen lid en hebben dus geen lidmaatschapsrechten of zeggenschap. Wel kan worden gedacht aan een vergadering van aangeslotenen om zo een mate van betrokkenheid te organiseren. Dit alles kan worden opgenomen in de statuten van de stichting. Hoofdregel is dat bestuurders van een stichting, net als bij andere rechtspersonen, niet in privé aansprakelijk zijn voor de schulden van de stichting.

Alleen als er sprake is van onbehoorlijk bestuur kunnen ook de bestuurders in privé aansprakelijk worden gesteld voor hun handelen. Het bestuur is wel verantwoordelijk voor wat de stichting doet of laat. In geval van bestuurders nalatigheid of wanbestuur kan het bestuur op grond van de Wet aansprakelijk zijn voor schade of malversatie.

4.3.2.2

De vereniging

Een vereniging is een zelfstandige organisatie. Een vereniging kán bestaan zonder rechtspersoonlijkheid, maar zal dan niet deel kunnen nemen in het economische verkeer. Voor het hebben van bijvoorbeeld een bankrekening zal de vereniging dus formeel moeten worden opgericht. Dit gaat eveneens via notariële akte (oprichtingsakte) en een inschrijving in het handelsregister. De oprichtingsakte bevat de statuten van de vereniging. Anders dan een stichting heeft een vereniging wel leden. Deze leden werken samen aan een statutair vastgelegd doel. Het doel van de vereniging mag niet inhouden het verdelen van winst onder leden.21 Het bestuur of andere bij de stichting betrokken personen (bijvoorbeeld de directeur en personeel) mogen wel een loon of onkostenvergoeding ontvangen voor verrichte werkzaamheden. De vereniging kent twee verplichte organen: het bestuur en de algemene ledenvergadering (ALV). Het bestuur gaat over de dagelijkse gang van zaken van de vereniging. Het bestuur is wettelijk verplicht achteraf verantwoording af te leggen aan de leden, bijvoorbeeld over de baten en lasten. Door middel van de ALV kunnen de leden bij een vereniging invloed en controle uitoefenen op het bestuur van de vereniging. Zo wordt bestuur van een vereniging in principe benoemd door de leden. Daarnaast kan de ALV bestuurders ook ontslaan.

In beginsel heeft ieder lid van de vereniging één stem, maar hier kan statutair van worden afgeweken. Zeker bij verenigingen waar veel leden bij betrokken zijn, én waarin deelnemers een andere mate van financieel of publiek belang hebben, is het aan te raden om bij oprichting goed naar deze stemverhoudingen te kijken. Bij de vereniging is het eveneens mogelijk om in de statuten andere organen in te stellen, zoals een raad van commissarissen die (aanvullend op de ALV) toezicht houdt op het bestuur. In de statuten van de vereniging kunnen de bevoegdheden van het bestuur, de ALV en een raad van

Zie: Burgerlijk Wetboek, Boek 2, Titel 6 Een bijzonder vorm van de vereniging is de coöperatie, vroeger ook wel coöperatieve vereniging geheten. Deze stelt zich ten doel in bepaalde stoffelijke behoeften van haar leden te voorzien krachtens overeenkomsten met hen gesloten (art. 2:53 lid 1 BW). In het geval van een coöperatie geldt het verbod van winstdeling niet (art. 2:53a BW). 20 21

30

commissarissen nader worden gespecificeerd. Daarnaast kan toe- en uittreding van leden statutair worden geregeld. Hoofdregel is dat bestuurders van een vereniging, net als bij andere rechtspersonen, niet in privé aansprakelijk zijn voor de schulden van de vereniging. Alleen als er sprake is van onbehoorlijk bestuur kunnen ook de bestuurders in privé aansprakelijk worden gesteld voor hun handelen. Het bestuur is wel verantwoordelijk voor wat de vereniging doet of laat. In geval van bestuurders nalatigheid of wanbestuur kan het bestuur op grond van de Wet aansprakelijk zijn voor schade of malversatie.

4.3.3

Overzicht Privaatrechtelijke netwerkconstructie

Organen en rollen

Zelfstandige organisatie Stichting

Penvoerder:

Het bestuur:

Het bestuur:

Organisatie is belast met de uitvoering van een specifieke taak voor alle deelnemers. Bij het EPF is dit de Provincie Fryslân.

Gaat over de dagelijkse gang van zaken van de stichting en bepaalt het beleid van de stichting.

Gaat over de dagelijkse gang van zaken van de stichting en bepaalt het beleid van de vereniging.

Optioneel: Optioneel:

Raad van toezicht:

Governance:

Houdt toezicht op het bestuur; benoemt eventueel het bestuur.

In beginsel hoeft er geen sprake te zijn van een governance, maar dit kan wel via overeenkomsten nader invulling krijgen. In het geval van het EPF is er via de samenwerkingsovereenkomst sprake van een 1) Algemene Vergadering, 2) Stuurgroep, 3) Aanjaaggroep, 4) Uitvoeringsteam en 5) Beoordelingscommissie. Doel

Vereniging

Het doel is de uitvoering van taken, primair belegd bij één organisatie. Bij het EPF is dit de Provincie Fryslân.

Aangeslotenen: Aangeslotenen zijn geen lid en hebben dus geen lidmaatschapsrechten of zeggenschap. Wel kan worden gedacht aan een vergadering van aangeslotenen om zo een zekere mate van betrokkenheid te organiseren.

Een stichting beoogt het verwezenlijken van een doel. Dit doel moet statutair vastliggen. Het verwezenlijken van het doel doet de stichting met behulp van het vermogen van de stichting.

De ALV: Het bestuur legt verantwoording af aan de ALV en kan (tenzij statutair anders bepaald) het bestuur benoemen en ontslaan. De leden zijn via de ALV de ‘hoogste macht’ binnen de vereniging.

Optioneel: Raad van Commissarissen: Houdt (aanvullend op de ALV) toezicht op het bestuur; benoemt eventueel het bestuur. De leden werken samen aan een statutair vastgelegd doel. Het doel van de vereniging mag niet inhouden het verdelen van winst onder leden.

31

Privaatrechtelijke netwerkconstructie

Zelfstandige organisatie Stichting

Vereniging

Sturing

In beginsel voert één organisatie de taken uit conform eigen inschatting. Indien geregeld in de governance kan sturing worden gegeven aan de taakuitvoering.

Via benoeming van het bestuur, dan wel benoeming van de Raad van Toezicht, kan sturing worden gegeven aan de stichting.

Via de ALV geven leden sturing aan de vereniging.

Rechtspositie medewerkers

Medewerkers zijn in dienst bij de organisatie die de taken uitvoert. Bij het EPF is dit de Provincie Fryslân.

Medewerkers zijn in dienst bij de stichting.

Medewerkers zijn in dienst bij de vereniging.

Toe-/uitreding deelnemers

Door middel van opzeggen van de overeenkomst (aan het opzeggen van een overeenkomst kunnen aanvullende voorwaarden verbonden zijn).

Te regelen in de statuten. Vraagt een aanpassing van de statuten van de stichting.

Te regelen in de statuten. Toe- en uittreding relatief gemakkelijk in vergelijking met een stichting.

4.4

Advies op basis van mogelijkheden en behoeftes

Voor de goede orde benadrukken we dat de uiteindelijke weging en keuze voor de organisatievorm aan het college en de raad respectievelijk Staten is, en ook de onderwijsinstellingen die op dit moment betrokken zijn. Uit de gevoerde gesprekken is niet duidelijk naar voren gekomen in hoeverre deelnemers het wenselijk achten dat het EPF een zelfstandige organisatie met eigen rechtspersoonlijkheid wordt, of dat men graag wil dat het EPF ‘meer zelfstandig bevoegd’ wordt. Mogelijkerwijs kan de gewenste mate van zelfstandigheid voor het EPF al worden bewerkstelligd door de huidige governance van de netwerkconstructie – die via de samenwerkingsovereenkomst verder vorm heeft gekregen – af te slanken. Daarin kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de programmamanager en de provincie meer eigenstandig bevoegd maken voor het aantrekken van personeel. Daarnaast ligt aan de overweging om een zelfstandige organisatie op te richten ook de principiële vraag ten grondslag welk probleem een verzelfstandiging zou moeten oplossen. In de huidige wijze van samenwerking zijn namelijk al aanvullende afspraken over de aansturing gemaakt die lijkt op dat van een zelfstandige organisatie: de huidige Algemene Vergadering lijkt op die van een eigenaarsvergadering, en de huidige Stuurgroep lijkt op die van het bestuur. Een verzelfstandiging zou daarmee verankering betekenen in een zelfstandige organisatie.

De verzelfstandiging zal dan met name zitten in het gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor een zelfstandige organisatie,22 wat de huidige dynamiek tussen deelnemers mogelijkerwijs doorbreekt. Het is echter niet gezegd dat dit ook de gewenste oplossing biedt voor de door de partijen ervaren knelpunten.

22

T.o.v. ieder verantwoordelijk voor het eigen stuk; zie ook voetnoot 13, hierboven.

32

Daarbij achten wij het vanuit een expertmatig perspectief van belang dat de provincie, deelnemende gemeenten en de onderwijsinstellingen allereerst met elkaar overeenstemming bereiken over het doel van het EPF, alvorens een keuze in een rechtsvorm te maken. Uit de gesprekken blijkt namelijk dat deelnemers verschillende beelden hebben over hetgeen waartoe het EPF op aarde is: is het doel van het EPF primair subsidieverstrekkend aan initiatieven om deze verder te helpen met hun aanvragen bij de EU, of moet het EPF ook zelf gaan adviseren aan deze initiatieven? Overeenstemming bereiken over het doel van het EPF zal noodzakelijk zijn alvorens kan worden gedacht aan een zelfstandige organisatie met rechtspersoonlijkheid. Het doel moet immers statutair worden vastgelegd. Dit doel zal vervolgens ook een belangrijke leidraad vormen in het functioneren van als zelfstandige organisatie. Daarbij geven wij als overweging het volgende mee: indien deelnemers overeenstemming bereiken dat het EPF primair als doel om (door middel van vouchers) subsidies aan kansrijke initiatieven te verstrekken, dan ligt het onzes inziens voor de hand om de samenwerking voort te zetten via de een netwerkconstructie.

Namelijk, zodra het EPF een zelfstandige privaatrechtelijke organisatie wordt die subsidies verstrekt, kan het zo zijn dat het EPF een zogeheten b-orgaan is in de zin van Artikel 1:1 onderdeel b van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).23 Als mogelijk b-orgaan zal het EPF dan eveneens gebonden zijn aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en zal het ook een subsidieregeling moeten opstellen. Dit is op zichzelf niet onmogelijk. Echter, zodra het EPF als zelfstandige organisatie doorgaat zal het hiervoor wel de nodige bestuursrechtelijke en subsidierechtelijke expertise moeten aantrekken. Momenteel heeft het EPF deze expertise al via de Provincie Fryslân, die primair belast is met het uitvoeren van de taken. Gedacht kan dan worden aan het in dienst nemen, inlenen of overhevelen van personeel aan een verzelfstandigd EPF. Mocht de weg van verzelfstandiging van het EPF wel worden beoogd door deelnemers, dan verdient bovenstaande in een vervolgfase nadrukkelijk om verdere verkenning. In geval deelnemers overeenstemming bereiken dat het EPF aanvullend ook de taak krijgt om initiatieven te adviseren over het schrijven en indienen van subsidievoorstellen, dan zal in een volgende fase ook moeten worden bekeken in hoeverre dit verenigbaar is met geldend aanbesteding-, staatssteun- en mededingingsrecht.

Zodra het EPF namelijk initiatieven gaat adviseren, dan kan het zo zijn dat het EPF zich mogelijk op een markt gaat begeven waar ook overige subsidieadviesbureaus actief zijn (nog los van de vraag in welke rechtsvorm het EPF dit doet). Hiermee is het mogelijkerwijs ook gehouden aan de Wet markt & overheid. Zodoende vraagt dit wederom uitdrukkelijk om een principiële keuze van deelnemers of men wil dat het EPF als taak krijgt om advies te geven aan initiatieven, waarna er in een volgende fase kan worden onderzocht hoe dit verenigbaar te maken is met het geldend aanbesteding-, staatssteun en mededingingsrecht. In geval het doel van het EPF zich blijft beperken tot het verstrekken van een subsidie aan initiatieven door middel van vouchers zal er van een dergelijke spanning echter geen sprake zijn. Zodra betrokkenen bovenstaande hebben overwogen, nader hebben uitgezocht en gezamenlijk tot het oordeel komen dat de meest geëigende samenwerkingsvorm voor het EPF een zelfstandige organisatie is, dan is ons expertmatige advies om dit via de rechtsvorm van de vereniging te doen. Belangrijk is namelijk om te beseffen dat op enige wijze de 22 (huidige) deelnemers aan het EPF moeten worden gekend in hun bestuurlijke belang en de besturing van de zelfstandige organisatie. Via de statuten kan hier voor een stichting nadere invulling aan worden gegeven. Echter biedt de

Zie bijvoorbeeld: Raad van State 17 september 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3379 (Uitspraak Stichting bevordering kwaliteit leefomgeving Schiphol) voor de criteria vanuit de Afdeling wanneer er sprake is van een b-orgaan bij het verstrekken van subsidies of op geld te waarderen voorzieningen door een privaatrechtelijke rechtspersoon. Hieraan is voldaan zodra wordt voldaan aan in de uitspraak uitgewerkte ‘inhoudelijke’ en ‘financiële’ vereisten. 23

33

vereniging wettelijk al de Algemene ledenvergadering waarin deze vertegenwoordiging is georganiseerd in duidelijke gremia. Daarnaast geven wij dit advies ook op basis van het beeld van ‘de Friese gedachte’ die veelvuldig in gesprekken met ons is gedeeld, namelijk: die van de gelijkwaardige vertegenwoordiging van alle leden. Doordat de leden via de ALV de hoogste macht van een vereniging vormen is deze wijze van samenwerken ook democratischer. Het zorgt ook voor een minder sterk gevoel dat maar een paar mensen binnen de organisatie ‘de dienst uitmaken’. Wel is het te adviseren bij oprichting goed te kijken naar de stemverhoudingen. In beginsel zijn deze bij een vereniging ‘one member, one vote’, maar hier kan statutair van worden afgeweken. Onze ervaring is dat, zodra stemverhoudingen in verhouding staan met het financiële en publieke belang dat deelnemers in een samenwerking hebben, dit de kans op een succesvolle en duurzame samenwerking vergroot.

34

HOOFDSTUK 5

Analyse en conclusies 5.1

Potentiële en reële meerwaarde EPF

Het is overduidelijk dat het EuropaPact heeft geleid tot een sterke verbinding tussen de gemeenten en provincie van Friesland op het gebied van Europabewustzijn. De gemeenten vinden elkaar veel makkelijker en de laagdrempeligheid is uiterst belangrijk om het EPF verder te ontwikkelen. Ook biedt het EPF een stevige basis voor het opdoen van kennis over de Europese Unie en de mogelijkheden voor subsidies. De partners geven aan dat het onmogelijk is om dit allemaal zelf uit te zoeken. Een potentiële meerwaarde ligt in de verdere inzet op het ontwikkelen van projecten en een sterkere mate van proactiviteit op de uitvoering van de taken. Hiervoor is het van belang dat er zowel bij de partners als bij het EPF meer capaciteit wordt vrijgemaakt of aangenomen. Dit kan al worden behaald door een platform in te richten waar men op kan aansluiten. Zo hoeven de medewerkers van het EPF niet constant als tussenpersoon te fungeren en kunnen partners elkaar opzoeken in het netwerk. Een voorbeeld hiervoor is bijvoorbeeld het EU Interreg Community platform. Hier zijn overheden, kennisinstellingen en bedrijven bij aangesloten en het vergemakkelijkt deelname aan projecten. De partners van het EPF kunnen gezamenlijk een aantal thema’s prioriteren waar ze de aankomende jaren op willen inzetten voor het ontwikkelen van projecten.

Met een strategisch adviseur kan actief ingezet worden op netwerkuitbreiding in Brussel om ook daar Fryslân beter op de kaart te zetten.

5.2

Werkzame mechanismen en zicht op doelbereik

Hoewel het in deze vroege fase van het EPF moeilijk is om uitspraken te doen over doelbereik, is het al wel mogelijk om onderliggende werkzame mechanismen te ontwaren. De werkzame mechanismen in een Theory of Change gaan uit van een (theoretisch) causaal verband tussen het geleverde prestaties en de daaruit volgende effecten die optreden. Zolang deze werkzame mechanismen goed functioneren, is doelbereik mogelijk, tenzij onvoorziene contextfactoren een rol gaan spelen. In deze paragraaf gaan we in op enkele onderliggende mechanismen die voortkomen uit bepaalde activiteiten, en waarom deze al dan wel of niet op den duur bijdragen aan doelbereik. Dat doen we aan de hand van de Theory of Change in Bijlage 3. Ook gaan we verder in op hoe te sturen op het optreden van de werkzame mechanismen in het leveren van de prestaties. Onderstaande mechanismen zijn een greep uit het geheel die dient ter illustratie van hun aanwezigheid en hoe ze in de praktijk werken. Daarbij is het belangrijkste punt dat hoewel er in dit vroege stadium nog geen zicht is op doelbereik, de aanwezigheid van de mechanismen aantoont dat het EuropaPact prestaties levert die op den duur effectief aan doelbereik bijdragen. •

Het EPF heeft sinds vorig jaar de organisatie van de EuropeReady Sessies overgenomen. In deze sessies wordt actief gewerkt aan kennis over en de ontwikkeling van de competenties die benodigd zijn voor de aanvraag van Europese subsidies. Deze sessies richten zich op organisaties die interesse hebben in het doen van zo’n aanvraag. Als de competenties succesvol

35

worden overgebracht, is het plausibel dat de kwaliteit van de subsidieaanvragen waaraan meegeschreven wordt door deelnemers omhoog gaat. •

Het EPF legt en onderhoudt actief de contacten met regionale partners in Fryslân. Dat doet het EPF zodat partijen die bezig zijn aan vergelijkbare vraagstukken elkaar beter weten te vinden en niet parallel van elkaar zelf het wiel moeten uitvinden. Het EPF deelt daarbij ook de contacten zodat deze onderling kennis kunnen maken en de onderlinge raakvlakken kunnen verkennen. Het is aannemelijk dat met de verhoogde kennis van mogelijke partners in Fryslân dit leidt tot de betere onderlinge netwerk- en consortiumvorming die vooraf behoort te gaan aan (succesvolle) subsidieaanvragen. In een aantal aanwijsbare gevallen is dit mechanisme al te ontwaren.

•

Volgens de medewerkers van het EPF en aanvragers van vouchers, bestaat een goede afhandeling van aanvragen ook uit begeleiding in het proces. In beperkte mate wordt daarbij ook gewerkt aan de competenties voor en kennis over het schrijven van aanvragen en de ontwikkeling van ideeën tot volwaardige projecten. Door deze kennis of competenties te faciliteren tijdens de afhandeling van aanvragen is het plausibel dat er meer subsidieaanvragen van hogere kwaliteit ingediend worden.

•

Het EPF heeft de organisatie van het bezoek aan de European Week of Cities and Regions op zich genomen. Een grote delegatie reist dan af naar Brussel vanuit Fryslân. Fysieke aanwezigheid in Brussel, waar ook andere regio’s en steden samenkomen, biedt een uitstekende mogelijkheid om waardevolle contacten op te doen en om kennis op te doen bij de verschillende georganiseerde programma’s. Dit bezoek aan de Europese hoofdstad leidt tot meer Europabewustzijn onder de Friese delegatie en kan waardevolle contacten opleveren voor mogelijke toekomstige consortia. Dat laatste is wel in hoge mate afhankelijk van de acties tijdens en opvolging na de EWCR door Friese deelnemers. Als daarop gestuurd wordt, is het aannemelijk dat het werkzame mechanisme optreedt.

•

Het EPF doet actief aan communicatie van calls en vragen vanuit Europese consortia. Deze communicatie biedt organisaties meer inzicht in EU-kansen. Een beter zicht op welke kansen en mogelijkheden er zijn, zou ertoe moeten leiden dat partijen ook eerder bereid zijn om de sprong in het diepe te wagen en meer subsidieaanvragen gaan schrijven. Of dit in de praktijk ook het geval is, hangt daarentegen af van het bereik van de communicatie, maar ook of partijen die kunnen inspringen op de mogelijkheden wel actief die kansen monitoren én de capaciteit beschikbaar stellen om opvolging te geven hieraan in de vorm van een subsidieaanvraag. Het EPF kan nagaan wat het bereik is van hun communicatie en zal zicht moeten houden op de interne beschikbare capaciteit bij deelnemende partijen of geïnteresseerde organisaties.

Kortom, uit deze voorbeelden valt vast te stellen dat voor de prestaties die het EPF tot nu toe en op dit moment levert mechanismen te ontwaren zijn die op den duur gaan zorgen voor doelbereik. Met voldoende capaciteit en blijvend draagvlak onder de deelnemende partijen, creëert het EPF de gewenste publieke waarde voor Fryslân. Wel is het belangrijk om actief op die mechanismen te sturen. Tijdens de EuropeReady Sessies worden competenties actief overgebracht als deelnemers op enthousiaste en didactisch vaardige manier worden meegenomen. Communicatie heeft meer effect als men weet dat het bereik groot is. Hierop kan actief gemonitord worden en wordt al gemonitord door middel van bijvoorbeeld de evaluaties van de EuropeReady Sessies. In het algemeen is het goed om bewust te zijn van de onderliggende aannames over waarom bepaalde activiteiten tot de gewenste effecten leiden. Zodra de onderliggende werkzame mechanismen als gegeven worden beschouwd, is er het risico dat niet meer gecheckt wordt of ze inderdaad nog werken. Daarmee kan er niet meer tijdig bijgestuurd worden of ingespeeld op een veranderende context. Een stevige, goed-beargumenteerde maar ook levende en regelmatig geüpdatete Theory of Change biedt daarvoor een denkkader met houvast.

36

5.3

Lessen en aanbevelingen richting de toekomst

5.3.1

Scenario’s voor de toekomst van het EPF

Voor de deelnemende partijen ligt er voor de toekomst een beslisboom voor. De eerste betreft de keuze om het EPF voort te zetten of om te stoppen met de samenwerking. Stopzetten Er is natuurlijk het scenario om in zijn geheel te stoppen met het EPF. Dit zou betekenen dat de samenwerkingsovereenkomst niet wordt voortgezet en de partners zelf naar wens en prioriteit vormgeven aan een EU-strategie en zelf de financiële kansen en mogelijkheden die de EU biedt benutten. Er is onder het merendeel van de deelnemende partijen geen voorkeur voor deze optie. Zowel de reële als de nog mogelijke meerwaarde van het EPF wordt breed gezien. Daarom is het geen scenario dat wij adviseren. Voortzetting EPF Wanneer gekozen wordt voor voortzetting van de samenwerking stellen we een tweetal mogelijkheden voor. Er zijn grofweg twee scenario’s te schetsen voor een mogelijke toekomst van het EPF. De scenario’s zijn, min of meer doorgaan op de huidige weg, en het uitbouwen van het EPF tot een volwaardig kenniscentrum dat intensieve ondersteuning bij aanvragen kan bieden, kortweg aangeduid als het EPF+. De uitbouw van het EPF zal niet van de ene dag op de andere voltooid zijn. Beide scenario’s beginnen vanuit hetzelfde startpunt, maar kennen een verschillende ontwikkelingsrichting.

In beide varianten behoren een losse samenwerking op basis van een overeenkomst of een zelfstandige entiteit tot de mogelijkheden. Wel ligt in het scenario EPF+ het meer voor de hand om verzelfstandiging te overwegen.

Het EPF voortzetten of beëindiging van de samenwerking

Doorgaan op de huidige weg of de stap zetten naar het groeiscenario EPF+

De bestaande samenwerkingsovereenkomst behouden of kiezen voor verzelfstandiging

Figuur 10: Beslisboom scenario's EPF

Doorgaan op de huidige weg Doorgaan op de huidige weg is wellicht een misleidende titel. In dit scenario wordt actief gezocht naar mogelijkheden om de huidige knelpunten weg te nemen en om effectief en efficiënt tot doelbereik te komen. De doelstellingen en verwachtingen worden realistisch afgesteld op wat met de beperkte mensen en middelen waar te maken is. Gaandeweg wordt het EPF een steeds wendbaarder, efficiënter en hoogwaardige dienstverlenende organisatie. Het is voor de hand liggend om te blijven werken op basis van de huidige samenwerkingsovereenkomst. In dit scenario richt het EPF zich op de uitvoering van haar kerntaken zoals is overeengekomen met de partners. De kerntaken omvatten onder andere het met elkaar in contact brengen van verschillende partijen met ideeën voor Europese subsidie aanvragen en het beoordelen en verlenen van bij de fase van ideeontwikkeling passende vouchers aan partijen met een veelbelovend idee. Daarbij onderhoudt en ontwikkelt het EPF een actief netwerk binnen Friesland en voor Friese partijen in de Europese Unie en in Brussel.

37

Uitwerking Om uitwerking te geven aan het verder stutten van de organisatie zoals die tot nu toe is opgebouwd moet er een strategisch adviseur worden aangenomen. De strategisch adviseur kan zich specifiek richten op de ontwikkeling van het EPF en zorgdragen dat de doelstellingen worden omgezet in concrete acties. Met het aanstellen van een strategisch adviseur wordt er capaciteit vrijgemaakt voor de andere werknemers. De strategisch adviseur kan optreden in een verbindende rol zodat er actief kan worden ingezet op het versterken van de verhoudingen tussen de partners en het EPF. Op deze manier kunnen alle deelnemers zicht houden op de doelstellingen en de bijbehorende acties. Naast het aantrekken van een strategisch adviseur moet kennis van projectontwikkeling binnen het programmateam dienstbaar zijn aan het komen tot goede voorstellen voor en de beoordeling van voucheraanvragen. Communicatie over mogelijkheden en diensten die het EPF biedt verloopt efficiënt, maar vraagt om een actieve houding van deelnemers. Wel is het belangrijk dat communicatie een gestructureerde taak wordt van de EPF-werknemers. Voor het vergroten van de verbinding en het betrekken van MKB moet er sterk worden ingezet op een proactieve communicatie. Deelnemers moeten actief bijdragen om de samenwerking in stand te houden en verder uit te bouwen.

Over het algemeen geldt, de kosten voor de deelnemers blijven in dit scenario beperkt, maar om actief in te kunnen springen op de kansen die het EPF biedt zal capaciteit ingeregeld moeten zijn bij de verschillende deelnemende partijen. Het EPF kan dan slechts in beperkte mate ‘ontzorgen’ en monitoring van kansen, project- en aanvraagontwikkeling, en netwerk- en consortiumvorming zal de verantwoordelijkheid van de partijen zelf blijven.

Thema

Voordelen van dit scenario

Nadelen van dit scenario

Middelen en mankracht

Financiële bijdrage vanuit deelnemende organisaties blijft binnen de perken

Actieve bijdragen in menskracht vanuit deelnemende organisaties blijft benodigd

Voorzien in behoeftes

Het Friese landschap bestaat voor een groot deel uit kleinere gemeenten en MKB (brede basis). Een klein en wendbaar EPF voorziet in hun behoefte aan ondersteuning en kennis

Koplopers en kennisinstellingen (topsport) kunnen in dit scenario minder goed intensief gefaciliteerd worden in hun projectontwikkeling

Kennisvoorziening

Het EPF begeeft zich niet op een gebied waar ook marktpartijen op actief zijn en hoeft daarmee niet te voldoen aan aanzienlijke aanvullende wettelijke eisen

Het huidige (of aangesterkte) team voldoet niet op alle niveaus van kennisvoorziening gewenst door sommige partijen

Positionering bij de Provincie Fryslân

Het EPF kan bogen op de kennis, kunde en infrastructuur van de Provincie Fryslân

Het EPF blijft afhankelijk van de interne organisatie van de Provincie Fryslân

EPF+ Kenniscentrum Het EPF+ Kenniscentrum zien wij als een vervolgstap op de verdere uitwerking van de ‘huidige weg’. Het is van belang eerst de basis op orde te krijgen en de deelnemers te laten zien dat het EPF alvorens dit scenario uit te werken. In dit scenario wordt het EPF uitgebouwd tot volwaardig Fries kenniscentrum met betrekking tot Europese subsidiemogelijkheden. Er wordt actief ingezet op het aantrekken van expertise in het schrijven van aanvragen. Het EPF+ faciliteert niet alleen de

38

projectontwikkeling maar biedt actieve ondersteuning bij het denk- en schrijfproces van voorstellen. Het door de deelnemende partijen geïnvesteerde geld blijft grotendeels bij het EPF en gaat slechts in beperkte mate richting externe inhuur. Dit scenario is een groeiscenario; een EPF+ kenniscentrum is er niet van de één op de andere dag. Wij schetsen hier de stip op de horizon en het groeiproces met de mogelijke onderliggende vragen en knelpunten die bij zo’n proces horen. Visie en doelstellingen Samen met de deelnemers aan het EPF moeten de visie en doelstellingen worden vastgelegd. De uitbreiding vereist een grotere investering van deelnemende partijen dus het is belangrijk dat de wederzijdse verwachtingen goed scherp worden gesteld. Het is mogelijk om voort te bouwen op de doelstellingen uit de huidige overeenkomst. De prestaties van het kenniscentrum kunnen vervolgens op basis van vooraf bepaalde KPI’s worden gemonitord en hier kan op worden bijgestuurd. Op basis van de visie en doelstellingen moet de structuur van de organisatie, inclusief de rollen en verantwoordelijkheden worden bepaald. Capaciteit en voorwaarden deelnemers Een voorzien knelpunt is de capaciteit in mensen. De capaciteit van het EPF+ moet aansluiten bij de gestelde behoeften van de partners en organisatie.

Het EPF+ zal afhankelijk van de rol van de aanvragen en het aantal projecten projectmanagers/subsidieadviseurs en projectassistenten moeten aantrekken. Waar de projectmanagers verantwoordelijk zijn voor de begeleiding van het schrijven van de aanvragen, kunnen de assistenten worden ingezet voor de administratieve ondersteuning en het verzamelen van input voor de aanvragen. Indicatief zou 1FTE projectmanager samen met een projectassistent 3 tot 4 projecten kunnen begeleiden. Dit kan ook ingeregeld worden door middel van een raamcontract waar adviesbureaus zich op in kunnen schrijven naar het voorbeeld van Noord-Brabant. Ook kan het dat er voorwaarden worden gesteld aan de aanvragers of deelnemers van het EPF. Het EPF+ kan niet meerdere consortia in het geheel faciliteren. De deelnemende partijen zullen ook hun eigen adviseurs ter beschikking moeten stellen wanneer zij een projectaanvraag willen doen. Dit is vooral belangrijk voor het toevoegen van de inhoudelijke expertise over de desbetreffende aanvraag, maar ook strikt noodzakelijk wil het EPF+ alle partijen kunnen blijven faciliteren. De keuze samenwerkingsovereenkomst of verzelfstandigen Voor het door ontwikkelen van EPF+ is verzelfstandiging in de vorm van een vereniging een logische stap. Dit vergemakkelijkt de bedrijfsvoering. De vereniging beheert dan zelf het budget en is niet afhankelijk van een penvoerderschap.

Middels de Algemene Ledenvergadering kunnen alle deelnemers vertegenwoordigd blijven op een gelijkwaardige manier zoals past in Fryslân. Deze verzelfstandiging zal voordelen met zich meebrengen voor onder andere het aannemen van personeel en opstellen van raamcontracten. Wel zal EPF+ hierdoor zelf de bedrijfsvoeringstaken op zich moeten nemen en hier capaciteit in zowel middelen als menskracht voor moeten vrijmaken. Kennisdeling en prioriteiten Er moet bepaald worden welke kennis en informatie het kenniscentrum zal aanbieden en aan welke partijen. Het EPF+ zou uitstekende en kundige ondersteuning over alle fasen van projectontwikkeling heen moeten kunnen bieden. Het EPF+ is dan ook in staat om de gehele triple helix te bedienen van overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven. Ook is er binnen het programmateam genoeg capaciteit en expertise om zowel in te zetten op de brede basis als op de topsport. Pionierende partijen kunnen intensief begeleid worden en de koplopers klaargestoomd voor niet alleen het binnenhalen van grote subsidies maar ook om met rechtmatig en doelmatig projectbeheer deze bedragen te laten renderen. Dat betekent ook het integreren van nu nog

39

diverse entiteiten in het EPF zodat bijvoorbeeld ook het Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO) binnen het mandaat van het EPF+ valt. Op moment van schrijven is Ynbusiness de uitvoerende partij voor het SNN. Een risico van dit scenario is dat het EPF+ zich komt te begeven op een gebied waar ook marktpartijen actief zijn. In dat geval krijgt het EPF te maken met de Wet Markt en Overheid en de extra gedragsregels die dat met zich meebrengt. Er zal goed moeten worden uitgezocht welke juridische implicaties deze stap met zich meebrengt. Daarnaast zijn er juridische implicaties als een verzelfstandigd EPF+ wel nog vouchers ter ondersteuning wil uitgeven. Daar zal een complexe subsidieregeling voor opgesteld moeten worden. Een mogelijke keuze in dit scenario die voor komt te liggen is dan ook of en wanneer de stap moet en kan worden genomen waarop de vouchers uit de roulatie worden genomen. Dat kan alleen op het punt dat het EPF+ zelf alle kennis en kunde in huis heeft om de projectontwikkeling intensief te begeleiden. Dat betreft zowel de expertise op gebied van het schrijven van voorstellen als van de inhoudelijke kant. Het voordeel van inhuur is dat veel efficiënter expertise op specifieke gebieden die slechts nu en dan benodigd is aangetrokken kan worden.

Thema

Voordelen van dit scenario

Nadelen van dit scenario

Middelen en mankracht

Organisaties kunnen maximaal gefaciliteerd worden in de projectontwikkeling en het schrijven van aanvragen

Financiële bijdrage vanuit deelnemende organisaties zal omhoog moeten

Voorzien in behoeftes

Het EPF kan voorzien in alle behoefte aan ondersteuning, zowel van kleinere partijen op hun eerste Europese schreden als meer ervaren organisaties

Er is een risico dat met te hoge ambities een heel kenniscentrum wordt opgetuigd dat in de praktijk niet aansluit op de gematigde behoeftes van met name Friese gemeenten en bedrijven.

Kennisvoorziening

Alle benodigde kennis zit bij elkaar op één centrale plek. Het EPF is dé dienstverlener voor de gehele provincie wat Europese kansen betreft en staat daar ook om bekend

Het EPF begeeft zich op een gebied waar ook marktpartijen op actief zijn en moet daarmee voldoen aan aanzienlijke aanvullende wettelijke eisen

Positionering bij de Provincie Fryslân

Verzelfstandiging wordt een reële optie in dit scenario (maar is niet noodzakelijk)

Het EPF zal zelf meer HRM-taken op zich moeten nemen en daar ook weer capaciteit voor inregelen

5.4

Advies van Berenschot

Wij komen tot het advies om voor de periode 2025-2028 door te gaan op de huidige weg. Hoewel het EPF potentie heeft, en wij die potentie zien, constateren we tegelijkertijd dat de resultaten van de inspanningen nog zichtbaar moeten worden. De actieve rol van het EPF in de interne netwerkvorming in Friesland staat buiten kijf. Het EPF is zowel het platform waar deze netwerken zich vormen als organisator van activiteiten die de netwerkvorming faciliteren. Deelnemers zijn te spreken hierover en onderschrijven het beeld dat er zonder het EPF veel minder was gebeurd. Als het aankomt op het binnenhalen van Europese subsidies zijn ook de eerste voorzichtige resultaten waarneembaar. Maar wij zijn wel voorzichtig in het volledig op het conto van het EPF schrijven van alle succes. Om te kunnen spreken van doelbereik is het nodig dat er een vaste stroom subsidieaanvragen ondersteund wordt middels vouchers, deze aantoonbaar bijdragen aan de

40

projectontwikkelingsfase, én dat daar uiteindelijk ook toekenning vanuit Europese fondsen aan te koppelen zijn. Wij komen mede tot dit advies omdat wij tijdens de gesprekken weliswaar veel behoefte aan verdere ondersteuning en facilitering onder deelnemende of nog weifelende partijen ontwaren, maar er nog een hoge mate van onzekerheid bestaat of verdergaande ondersteuning ze echt over de streep zou trekken. Ook treffen we geluiden aan dat de huidige bijdrage al substantieel wordt gevonden en dat die eerst maar eens zou moeten renderen. Met meer succesverhalen in de hand, die ook gaan leven of tot de verbeelding gaan spreken in Fryslân, wordt ook het gesprek aan de bestuurlijke tafels over hogere bijdragen van de deelnemers aan het EPF gemakkelijker. Als duidelijker onderbouwd kan worden dat de investering rendeert en aantoonbaar gemaakt dat nog meer investeren ook nog meer gaat renderen, komen de voordelen in beeld en kan het gesprek over het uitbouwen van het EPF tot een kenniscentrum op gebied van Europese subsidies plaats gaan vinden. 2028 is een geschikt ijkpunt om te bepalen of de resultaten voor zich spreken en aanleiding bieden tot heroverweging. Wij adviseren daarbij om de samenwerking voort te zetten op basis van de huidige samenwerkingsovereenkomst.

Ten eerste zien we dat er voldoende mogelijkheden zijn om de huidige knelpunten weg te nemen en bovendien dat op dit moment al veel van de in de gesprekken gehoorde knelpunten daadwerkelijk weggenomen zijn. Die ruimte biedt de samenwerkingsovereenkomst en de gekozen governance ook.

5.4.1

Aanbevelingen

Onderstaande aanbevelingen en waarschuwingen zijn meer algemeen van aard en daarmee van toepassing op alle scenario’s waarin gekozen wordt voor voortzetting van de samenwerking. •

Concretiseer de publiekewaardepropositie van het EPF. Brede welvaart is – zoals de naam impliceert – breed. Vrijwel alle initiatieven zijn wel toe te schrijven aan één of meerdere indicatoren. Gebruik brede welvaart daarom eerder als afwegingskader voor prioritering in de inzet van beperkte middelen. Selecteer die thema’s en indicatoren (of Sustainable Development Goals) uit het bredewelvaartpalet die het meest relevant zijn voor de Friese context en waarvan ook reëel verwacht kan worden dat de door de EPF ondersteunde subsidieaanvragers daar verschil op kunnen maken. Dat proces is voor de flagships al ingezet.

•

Selecteer op basis van bovenstaande een overzichtelijk aantal transitievraagstukken die spelen in Friesland en zet daar volledig op in. Zoek daarbij aansluiting op de zwaartepunten die door de Europese Commissie én die door de Provincie Friesland zijn geformuleerd (of nog worden geformuleerd in het Europa/Duitslandbeleid).

•

Investeer in alle drie de strengen van de triple helix van innovatie. Overheden zijn goed aangehaakt en gesprekken met enkele kennisinstellingen over hun toetreding en bijdrage lopen. Tegelijkertijd is er het risico dat de oprichtende kennisinstellingen niet goed aan boord worden gehouden. De focus van Firda en NHL Stenden ligt op grotere projecten, wat ze de ‘topsport’ noemen in tegenstelling tot de ‘breedtesport’. Daarin zou voor hen de meerwaarde van het EPF moeten liggen, aangezien er genoeg kennis en expertise in huis is om zelf de kleinere projecten binnen te halen. In de persoon van Joyce Walstra van MKB Noord is ook het contact met het bedrijfsleven versterkt. Gesprekspartners zien hier echter nog ruimte voor intensivering van deze contacten. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt overigens evenzeer bij provincie, gemeenten en kennisinstellingen, die zelfstandig al banden onderhouden met het MKB in hun regio.

•

Samenhangend met vorige aanbeveling, zou het goed zijn als de processen en systemen ook zo vormgegeven kunnen worden dat ze ten gunste van het bedrijfsleven dienen. De doorlooptijden

41

en eisen voor een aanvraag moeten in verhouding staan tot de aangevraagde bijdrage. Dat biedt grotere zekerheid voor ‘return on investment’. •

De gesprekspartners uiten zorgen dat de gemeenten te ver uit elkaar liggen qua kennis en kunde en dat kleine gemeenten gaan achterlopen op hun beter geëquipeerde buren. Deze gemeenten hebben ook zelf de capaciteit niet om het Europaverhaal goed te ontwikkelen. De vraag rijst of het wel de taak van het EPF moet zijn om iedereen mee te krijgen. Wel kan het EPF een rol spelen om de dynamiek te voorkomen waar toch weer elke gemeente zelf het wiel uit gaat vinden.

•

Werk toe naar een ‘Friesland met twee snelheden’. Stel daar ook voldoende capaciteit voor in. Het EPF moet voldoende bemenst zijn om zowel de hoogvliegers te bedienen zodat ook zij de meerwaarde ervaren, als kunnen werken aan de brede basis. Beiden een beetje doen, brengt het risico mee dat belangrijke spelers als de kennisinstellingen afhaken, terwijl de twijfelaars van de brede basis net niet over de drempel worden geholpen.

•

Stel het vouchersysteem beter af op waar de behoefte voor ondersteuning ligt en op een ‘Friesland met twee snelheden’. Het door het EPF ontwikkelde ontwerp voor de herijking van de vouchers van februari 2024 kan hiervoor uitstekend als basis dienen.

•

Wees realistisch wat behaald kan worden met beperkte capaciteit en middelen. Benoem dat het versterken van netwerken tot je kernfuncties behoort, beïnvloeding en lobby daarentegen (nog) niet. Projecten adviseren wel, maar projecten ontwikkelen (nog) niet.

•

Onderschat de benodigde inzet op de basis niet voor de aanvragers van vouchers. Er liggen uitdagingen op het gebied van fondsen binnenhalen, maar nog meer in de vertaalslag hoe deze rechtmatig weg te zetten. Zeker bij LIFE en Horizon Europe gaat het om strenge eisen. Begin bij een goede propositie met duidelijke doelstellingen en concrete te verwachten resultaten. Zorg voor een solide begroting, en organiseer de projectorganisatie, governance en activiteiten goed.

•

De EuropeReady Sessies voorzien vooralsnog in een duidelijke behoefte. Het is een laagdrempelige manier om de inwoners van Friesland kennis te laten maken met de Europese Unie en zo het Europabewustzijn breed te verspreiden. De organisatie ervan is bovendien een manier om de naamsbekendheid van het EPF door de gehele provincie te stimuleren. Het is aanbevelenswaardig om deze sessies door te zetten totdat het animo terugloopt omdat het beoogd publiek al grotendeels klaargestoomd is voor Europa. Er is een behoefte onder deelnemers voor sessies over het vervolgtraject (hoe besteed je het geld? En hoe manage je een project?). Deze kunnen een nuttige toevoeging zijn aan de huidige sessies.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=759d1733-1cb7-4700-9cd3-37580c49f126