I-02g Bijlage 5 - Eindrapport evaluatie EPF (0098649217)
Tekst van het document
RAPPORT
Lerende evaluatie EuropaPact Fryslân 72344 - Openbaar – 29 mei 2024 Robert Wester, Loek Luiten, Mette Blom, Reinder de Vries, Robin van Beijnhem en Sophie den Ouden
Samenvatting ................................................................................................................... 3 Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 5 Inleiding........................................................................................................................... 5 1.1
Achtergrond en aanleiding .............................................................................. 5
1.2
Doel en vraagstelling ...................................................................................... 5
1.3
Onderzoeksopzet en aanpak ........................................................................... 6
Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 8 EuropaPact Fryslân .......................................................................................................... 8 2.1
Doelstellingen EuropaPact Fryslân .................................................................. 8
2.2
Opzet van de governance .............................................................................. 10
2.3
Programmateam ........................................................................................... 12
2.4
EuropeReady Sessie ...................................................................................... 13
2.5
Projectenfunnel & vouchers .......................................................................... 15
Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 16 Bevindingen ................................................................................................................... 16 3.1
Publiekewaardepropositie ............................................................................ 16
3.2
Capaciteit...................................................................................................... 21
3.3
Legitimiteit - draagvlak................................................................................. 22
3.4
Legitimiteit - Ervaren toegevoegde waarde EPF............................................ 24
Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 26 Juridische analyse .......................................................................................................... 26 4.1
Huidige vorm ................................................................................................ 26
4.2
Mogelijke juridische vormen ......................................................................... 27
4.3
Verschillen tussen de juridische vormen ....................................................... 27
4.4
Advies op basis van mogelijkheden en behoeftes ......................................... 32
Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 35 Analyse en conclusies .................................................................................................... 35 5.1
Potentiële en reële meerwaarde EPF ............................................................ 35
5.2
Werkzame mechanismen en zicht op doelbereik ........................................... 35
5.3
Lessen en aanbevelingen richting de toekomst............................................. 37
5.4
Advies van Berenschot .................................................................................. 40
Bijlage 1.
Documenten ................................................................................................. 44
Bijlage 2. Gesprekspartners ........................................................................................... 46 Bijlage 3. Theory of Change – EuropaPact Fryslân ......................................................... 48 Bijlage 4. Evaluatiekader ................................................................................................ 49
2
Samenvatting In de samenwerkingsovereenkomst van het EuropaPact Fryslân, ook wel het EPF, is formeel vastgelegd om de koers, activiteiten en resultaten te evalueren. Het doel van deze evaluatie is om succesfactoren en knelpunten te identificeren in de werking en opzet van het EPF. Zodoende kunnen kansen en voorwaarden worden vastgesteld voor een effectief en efficiënt functionerend EPF in de nabije toekomst. Deze evaluatie bepaalt of de huidige aanpak de juiste is en of de gestelde doelen binnen drie jaar haalbaar zijn. Daarnaast is er ook behoefte aan juridisch advies over voortzetting van de huidige samenwerking op basis van de samenwerkingsovereenkomst of het overwegen van verzelfstandiging. Deze evaluatie voorziet tevens in de behoefte aan informatie om een beslissing te kunnen nemen over voortzetting van het EPF, aangezien de samenwerkingsovereenkomst eind 2024 afloopt. De uiteindelijke beslissing over het voortzetten van het EPF en in welke vorm ligt uiteraard bij de deelnemers aan het EPF zelf. Deze lerende evaluatie richt zich op behaalde successen en geïdentificeerde knelpunten. De terugkijk dient om te bepalen of het EPF goed in elkaar steekt en de juiste dingen doet die op termijn tot doelbereik zullen leiden. We onderzoeken welke knelpunten inmiddels zijn opgelost en welke lessen kunnen worden getrokken uit de successen.
Dit doen we aan de hand van een driedeling van de werkzaamheden van het EPF in kennisdeling, samenwerking en netwerkvorming, en ondersteuning van projectontwikkeling. De knelpunten zijn opgehaald via desk research, semigestructureerde interviews en een werksessie met het programmateam. Het EPF heeft al een aantal succesverhalen en ‘best practices’, zoals de goed vervulde netwerkfunctie. Er is een goede basis gelegd met veel betrokken partijen, inclusief het bedrijfsleven. De medewerkers van het EPF hebben een uitstekende reputatie bij gemeenten en kennisinstellingen en een goed onderbouwde visie op datgeen dat het EPF wil bereiken. Toch zijn er ook knelpunten, zoals de uitdaging om een strategisch adviseur aan het programmateam toe te voegen, de regeldruk die veel tijd vergt van het team, en het vooralsnog beperkte succes om volwaardige triple helix-samenwerkingen van de grond te krijgen. Voor de deelnemende partijen aan het EPF liggen een aantal mogelijke keuzes voor. De eerste keuze is om het EPF voort te zetten of te stoppen met de samenwerking. Stoppen wordt door geen van de deelnemers als wenselijk omschreven en dit adviseren wij dan ook niet. Bij voortzetting van de samenwerking zijn er wat ons betreft twee scenario’s. •
De eerste optie is doorgaan op de huidige weg, waarbij actief het proces wordt voortgezet waarin de huidige knelpunten weggenomen worden. Zo kan op den duur effectief en efficiënt doelbereik in zicht komen binnen de huidige samenwerkingsovereenkomst. Hierbij focust het EPF op haar kerntaken: het in contact brengen van verschillende partijen met ideeën voor Europese aanvragen en het verlenen van vouchers aan partijen met veelbelovende ideeën.
•
De tweede optie is het uitbouwen van het EPF tot volwaardig Fries kenniscentrum voor Europese subsidiemogelijkheden, waarbij actief wordt ingezet op het aantrekken van expertise en in het schrijven van aanvragen. Dit scenario ‘EPF+’ is een groeiscenario; het kan niet spontaan op 1 januari 2025 uit de grond gestampt worden. Het is een proces van enkele jaren waarin op belangrijke momenten cruciale keuzes gemaakt moeten worden over het bedienen van alle partijen van de triple helix, zowel topsport als breedtesport, over het uitfaseren van subsidies en over de mogelijkheid van verzelfstandiging in een vereniging.
3
In de juridische analyse wordt gekeken naar mogelijke rechtsvormen voor het EPF. Als wordt gekozen voor voortzetting van het EPF in de huidige vorm, met als primair doel om subsidies aan kansrijke initiatieven te verstrekken, dan ligt het voor de hand om de samenwerking voort te zetten via de huidige netwerkconstructie. Als wordt gekozen voor het uitbouwen richting een EPF+ kenniscentrum, dan is ons advies om te opteren voor verzelfstandiging en te kiezen voor een vereniging. Ons advies daarentegen is om voor de periode 2025-2028 door te gaan op de huidige weg op basis van de huidige samenwerkingsovereenkomst. Hoewel het EPF potentie heeft, en wij die potentie zien, constateren we tegelijkertijd dat de resultaten van de inspanningen nog zichtbaar moeten worden. Hoewel het uitbouwen van het EPF tot kenniscentrum een reële optie is die belangrijke voordelen met zich meebrengt en serieuze overweging verdient, zien we ook dat het creëren van draagvlak voor deze optie een uitdaging zal zijn. Met meer concrete en tastbare resultaten en behaalde successen in de hand, wordt ook duidelijker voor betrokkenen tot waar de potentie van het EPF rijkt en kan de businesscase ook sterker op de bestuurlijke tafels worden gelegd. Tot slot geven wij een aantal aanbevelingen en waarschuwingen mee.
Deze gaan onder andere over het prioriteren van thema's en indicatoren die het meest relevant zijn voor Friesland en waar subsidies een duidelijk verschil kunnen maken, het versterken van de samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen en het bedrijfsleven en het creëren van een solide basis voor de voucheraanvragen met duidelijke doelstellingen, resultaten en een goede organisatie. Deze aanbevelingen achten wij van toepassing op beide scenario’s.
4
HOOFDSTUK 1
Inleiding 1.1
Achtergrond en aanleiding
Onder het motto ‘meer Europa in Friesland en meer Friesland in Europa’ bundelden 22 Friese partijen, bestaande uit de Provincie Fryslân, Friese gemeenten1, NHL Stenden en Firda, in 2020 de krachten om actiever te worden in Europese netwerken en samenwerkingsprojecten. Dit resulteerde in het ondertekenen van een samenwerkingsovereenkomst in maart 2022 onder de naam Friese Projectenmachine, later omgedoopt tot EuropaPact Fryslân (EPF). Sinds september 2022 is het EPF-programma officieel in uitvoering. Het doel van het EPF is om de positie van Friesland binnen de Europese Unie (EU) te versterken. Het EPF richt zich op twee belangrijke pijlers. Ten eerste, het bieden van een platform voor overleg tussen de deelnemende partijen over gezamenlijke inzet op Europa. Ten tweede, het ontwikkelen van projecten waarmee de provincie Fryslân met succes een beroep kan doen op financieringsmogelijkheden uit Europese programma's ten behoeve van de brede welvaart. De samenwerkingsovereenkomst is in eerste instantie aangegaan tot 1 januari 2025, met de intentie om deze te verlengen tot 1 januari 2028. Nu, anderhalf jaar na de start van het EPF, rijst de behoefte om de koers, activiteiten en resultaten te evalueren. Het uitvoeren van een evaluatie is ook een formele afspraak uit de samenwerkingsovereenkomst.
Deze evaluatie moet bepalen of de huidige aanpak de juiste is en of de gestelde doelen over drie jaar haalbaar zijn. Tenslotte is er ook behoefte aan (juridisch) advies en aanbevelingen voor de toekomst.
1.2
Doel en vraagstelling
Het indirecte doel van deze evaluatie is voldoen aan de in de samenwerkingsovereenkomst opgenomen afspraak om het EPF in 2024 te evalueren als basis voor de continuering of ontbinding van de overeenkomst die afloopt op 1 januari 2025. Hoewel enkele gemeenten de beslissing over het al dan wel of niet doorgaan met het EPF maken voor de oplevering van deze rapportage, dient deze ook ter ondersteuning van het maken van een onderbouwde keuze op basis van een onafhankelijke blik van buiten. De uiteindelijke beslissing over het voortzetten van het EPF en in welke vorm ligt uiteraard bij de deelnemers aan het EPF zelf. Het directe doel van deze evaluatie is een beoordeling van de effectiviteit en efficiëntie van de opzet van het EPF, van de activiteiten en prestaties, en door het blootleggen van succesfactoren en knelpunten de kansen en voorwaarden te identificeren voor een goed-functionerend EPF in de toekomst. Gezien de relatief korte tijd dat het EPF pas actief is, betreft het een lerende evaluatie. Een lerende evaluatie kijkt weliswaar terug, maar rekent niet af op basis van doelbereik. De terugkijk dient vooral om te bepalen of het EPF goed in elkaar steekt en de juiste dingen doet die
Te weten (in alfabetische volgorde): de gemeenten Achtkarspelen, Ameland, Dantumadiel, De Fryske Marren Harlingen, Heerenveen, Leeuwarden, Noardeast-Fryslân, Oostellingwerf, Opsterland, Schiermonnikoog, Smallingerland, Súdwest-Fryslân, Terschelling, Tytsjerksteradiel, Vlieland, Waadhoeke en Weststellingwerf. 1
5
op termijn tot doelbereik zullen leiden. Om dit te bepalen zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld door het evaluatieteam: •
Is de waardepropositie van het EPF goed geformuleerd en zijn er werkbare mechanismen zichtbaar die leiden tot de juiste resultaten? o
Welke activiteiten worden er ondernomen door het EPF? Welke prestaties worden geleverd? Welke knelpunten zijn of worden al weggenomen? Welke lessen zijn er te leren van de behaalde successen?
o
Is de governance zo ingericht dat die aansluit op de behoeften van de deelnemers? Biedt de governance de juiste kaders om de processen in te richten? Werkt dit ook in de praktijk?
•
Beschikt het EPF over voldoende middelen, mankracht en expertise om de beoogde publieke waarde te realiseren?
•
Is er draagvlak onder de stakeholders voor de gewenste impact en effecten zoals die door het EPF zelf zijn geformuleerd? Is er draagvlak voor de huidige vorm en invulling van het EPF? Voorziet het EPF in een behoefte aan ondersteuning en kennisdeling onder de inwoners van de Provincie Friesland en haar achttien gemeenten?
1.3
Onderzoeksopzet en aanpak
1.3.1
Overkoepelende evaluatietheorie
We evalueren het EPF op basis van het publiekewaardemodel. De idee van publieke waarde (public value) stelt dat publieke organisaties beoordeeld dienen te worden op basis van de maatschappelijke (publieke) meerwaarde die door deze organisaties wordt gecreëerd. Publiekewaardecreatie kan worden weergegeven als een waardedriehoek. Deze waardedriehoek is opgebouwd uit drie elementen. •
Een waardepropositie. Dit is een omschrijving van de maatschappelijke meerwaarde die een organisatie wil bereiken.
•
Capaciteit. Dit zijn de mensen, middelen, processen en structuren die nodig zijn om tot realisatie van je waardepropositie te komen.
•
Legitimiteit. Hiermee wordt gedoeld op steun en draagvlak van de belangrijkste stakeholders voor de waardepropositie en de wijze waarop die steun wordt verkregen.
In een waardeketen wordt gewerkt aan het realiseren van de waardepropositie. Deze waardeketen functioneert als er een balans is tussen de inzet van capaciteit, de legitimiteit van de omgeving en de waardepropositie die wordt nagestreefd. Kortweg gesteld, als de ambities voor de publieke waarde groot zijn, maar de capaciteit van de organisatie beperkt, gaat het knellen. Anderzijds zal een organisatie met voldoende capaciteit en goed doordachte waardepropositie weinig kunnen bereiken als er geen draagvlak onder de belangrijkste stakeholders is voor de te bereiken publieke waarde. Een laatste gevaar schuilt bovendien in een publieke organisatie die weliswaar op draagvlak kan rekenen, over mensen en middelen beschikt, maar geen goed doordachte waardepropositie heeft. Zo’n organisatie kan weliswaar veel doen, maar mist richting en focus. Op basis van de vraagstelling en het publiekewaardemodel is een evaluatiekader opgesteld specifiek toegespitst op het EPF dat dient als leidraad voor de gehele lerende evaluatie. Dit evaluatiekader is te vinden in Bijlage 4.
6
1.3.2
Methodologie
Voor deze evaluatie is gebruik gemaakt van meerdere methodologieën en verschillende soorten bronnen is het EPF als evaluatieobject benaderd vanuit meerdere perspectieven en invalshoeken. Daarbij is gebruik gemaakt van documenten die inzicht bieden in kwalitatieve en kwantitatieve data (mixed methods approach), overigens zonder toepassing van geavanceerde statistische analysemethoden. De gehanteerde onderzoeksmethoden zijn: •
Desk research
•
Semigestructureerde interviews
•
Werksessie
De aangereikte bronnen zijn: •
Juridische en beleidsdocumenten (samenwerkingsovereenkomst, subsidieregeling)
•
Documenten betreffende activiteiten van het EPF (jaarplannen, jaarverslagen)
•
Documenten met kwantitatieve en kwalitatieve informatie (deelnemers EuropeReady sessies, funnel voucheraanvragen)
1.3.3
Theory of Change
Tijdens een werksessie met het programmateam is de Theory of Change (zie Bijlage 3) opgesteld. Aan de hand van deze Theory of Change wordt de efficiency (doelmatigheid) en effectiviteit (doeltreffendheid) van de activiteiten en prestaties van het EPF beoordeeld. Doet het EPF de juiste dingen en zou het dezelfde prestaties kunnen leveren of hetzelfde effect bereiken met minder inzet?
Figuur 1: Analyse beleidstheorie
1.3.4
Proces
Om het karakter van de lerende evaluatie te benutten, begint en eindigt het proces met een werken leersessie. Tijdens de eerste werksessie is onder onze begeleiding door het programmateam van het EPF zelf de Theory of Change of publiekewaardepropositie opgesteld. In fase 1 is de desk research uitgevoerd en hebben de interviews plaatsgevonden. In fase 2 is de overkoepelende (juridische) analyse gemaakt en deze rapportage inclusief conclusies en aanbevelingen naar de toekomst opgesteld. Na oplevering van dit rapport volgt nog een leersessie met het programmateam om de aanbevelingen te doen landen in de organisatie.
Figuur 2: proces lerende evaluatie
7
HOOFDSTUK 2
EuropaPact Fryslân 2.1
Doelstellingen EuropaPact Fryslân
In maart 2022 tekenden de betrokken partijen de “samenwerkingsovereenkomst Friese Projectmachine (FPM)” (hierna ook: “de samenwerkingsovereenkomst”). De FPM werd later omgedoopt tot het EuropaPact Fryslân, ook wel het EPF. De samenwerking tussen Friese partijen begon echter al eerder. In december 2020 werd de rapportage “Definitief Ontwerp Friese Projecten Machine” (hierna ook: DO FPM) gepubliceerd, waar door een samenwerkingsplatform van kennisinstellingen, clusters, gemeenten en provincie aan gewerkt was. In de rapportage DO FPM wordt toegelicht hoe deze partijen samen willen werken om de kansen die Europa hen biedt, te benutten. Definitief Ontwerp Friese Projecten Machine In de rapportage DO FPM wordt de ambitie geschetst om een bijdrage te leveren aan Europese missies en doelen, die aansluiten bij de Friese missie op brede welvaart. Hiermee wordt innovatie gestimuleerd, wordt nieuwe kennis opgedaan, worden nieuwe netwerken versterkt, publiciteit gecreëerd en beleid beïnvloed. Het DO FPM wordt uitgewerkt aan de hand van drie onderdelen: 1. “EU calls & tenders – de Europese instrumenten waarmee Europese middelen ontsloten kunnen worden; 2. Friese ideeën & projecten – de initiatieven in en vanuit Fryslân die bijdragen aan de Europese missies; 3.
EU Netwerken – de netwerken & coalities die noodzakelijk zijn voor Europese samenwerking.” Daarnaast zijn er, waar gewenst en nodig, instrumenten om te helpen bij opbouw van kennis voor projectmanagement- en uitvoering. Samenwerkingsovereenkomst Friese Projectenmachine In de samenwerkingsovereenkomst worden deze ambitie en deze onderdelen samengevat in twee doelstellingen: 1. “… meer en betere projecten te ontwikkelen waarmee vanuit Fryslân met succes een beroep kan worden gedaan op middelen uit de diverse Europese programma’s, ten behoeve van de brede welvaart in Fryslân”, 2. “…. het faciliteren en stimuleren van het ontwikkelen van Europese projecten uit Fryslân en het bevorderen van de kennis van en over Europa en Europese samenwerkingsmogelijkheden ten behoeve van het ontwikkelen van Europese projecten vanuit Fryslân”. Daarnaast wordt van het EPF verwacht dat er een aantal activiteiten uitgevoerd worden: •
Het programma Europe Ready Fryslân, wat door de EPF uitgevoerd moet worden en “gericht is op het bevorderen van kennis en bewustzijn in Fryslân over Europa via bijeenkomsten, training en scholing en publiciteit”
•
Het fungeren als samenwerkingsverband “(i). het fungeren als platform voor overleg en organisatie van de gezamenlijke inzet op Europa van partijen; (ii). het faciliteren van het ontwikkelen van Europese projecten vanuit Fryslân;”
8
Relatie met andere programma’s en partijen In het DO FPM en in de samenwerkingsovereenkomst wordt verwezen naar andere programma’s waar het EPF zich toe moeten verhouden. In het DO FPM wordt genoemd dat “het kader en de focus … worden bepaald door de Regionale Innovatie Strategie (RIS3), de Beleidsbrief en Uitvoeringsagenda Fryslân en Europa, en het missiegedreven innovatiebeleid”. In de samenwerkingsovereenkomst wordt genoemd dat “bij het ontwikkelen van Europese projecten inhoudelijk aansluiting wordt gezocht bij de Research- en Innovatiestrategie voor Slimme Specialisatie Noord-Nederland 2021-2027 (RIS3) en bij de Beleidsbrief ‘Fryslân en Europa’ die de Provinciale Staten van Fryslân na overleg met Partijen op 27 mei 2021 hebben vastgesteld”. Regionale Innovatie Strategie (RIS3) De RIS3 is de innovatiestrategie van het Samenwerkingsverband Noord Nederland (SNN), de drie noordelijke provincies. Deze innovatiestrategie is het kader waarmee het SNN de uitvoering verzorgt voor twee Europese subsidieprogramma’s, namelijk het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Just Transition Fund (JTF). Binnen de RIS3 staan vier grote transities centraal: 1) van een lineaire naar een circulaire economie, 2) van zorg naar (positieve) gezondheid, 3) van fossiele naar hernieuwbare energie en 4) van analoog naar digitaal.
Beleidsbrief ‘Fryslân en Europa 2020-2023’ De beleidsbrief schetst de ontwikkelingen binnen Europa en de relatie tot het Friese bestuursakkoord. Vervolgens wordt toegelicht vanuit welke visie, missie en ambities er gewerkt kan worden aan een Friese inzet in Europa. De visie is dat Friesland een duurzame, dynamische delta is waar verschillende vraagstukken samenkomen. De missie is dat de Friese inzet op Europa wezenlijk bijdraagt aan het vergroten van de brede welvaart in de duurzame dynamische delta van Fryslân, in de context van Europese opgaven en ambities. De doelstelling is om met Europese projecten ten minste €130 miljoen aan middelen voor Fryslân als regio binnen te halen. Subdoelstellingen zijn 1) partnerschappen met nieuwe samenwerkingspartners uit ten minste twee buitenlandse kernregio’s, 2) op de kernthema’s watertechnologie, circulaire economie en natuurinclusieve landbouw ten minste tien projecten realiseren als lead partner en vijftien projecten realiseren als partij partner, 3) bij verwerving en uitvoering van projecten concrete quadrupel-helix samenwerking realiseren. Ook wordt uiteengezet hoe de provincie om zal gaan met de noodzakelijke cofinanciering voor het binnenhalen van Europese middelen. Als laatste wordt behandeld hoe de uitvoering er uit gaat zien en welke sturing er vanuit de Provinciale Staten is.
Missiegedreven innovatiebeleid Het missiegedreven innovatiebeleid is het kader van de Rijksoverheid om samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden rondom grote maatschappelijke uitdagingen op een innovatieve manier te stimuleren. Vanaf 2023 richt het zich op vijf missies op het gebied van: 1) energietransitie, 2) circulaire economie, 3) gezondheid & zorg, 4) landbouw, water en voedsel en 5) veiligheid. Stichting Innovatiepact Fryslân Naast de relatie met bovenstaande programma’s, wordt er ook samengewerkt met de Stichting Innovatiepact Fryslân (IPF). In 2023 werd daartoe een faciliteringsovereenkomst getekend. De achtergrond van deze samenwerking is de verbinding aan economische samenwerkingsagenda Blue Delta Fryslân. Hier komt uit voort dat het wenselijk is dat het EPF verbonden is aan het IPF en gebruik kan maken van de huisvesting en faciliteiten van het IPF. Daarnaast is de directeur van het IPF lid van de stuurgroep van het EPF, wiens rol in hoofdstuk 2.2 verder toegelicht wordt.
9
2.2
Opzet van de governance
Om tot het bereiken van eerdergenoemde doelstellingen te komen, hebben de Provincie Fryslân, de Friese gemeenten, NHL Stenden Hogeschool, ROC Friese Poort en ROC Friesland College (de laatste twee zijn inmiddels gefuseerd tot Firda) een samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Hierin wordt afgesproken welke taken het EPF namens de betrokken partijen uitvoert. Daarnaast treedt de provincie Fryslân op als penvoerder in het economische verkeer voor zover dit voortvloeit uit de samenwerkingsovereenkomst. Met het opstellen van deze samenwerkingsovereenkomst hebben de betrokken partijen een netwerksamenwerking van privaatrechtelijke aard opgezet. Juridisch is een samenwerkingsovereenkomst van deze aard te kwalificeren als een overeenkomst tot opdracht – dat wordt verder toegelicht in hoofdstuk 4. Binnen deze kaders hoeven er in principe geen afspraken gemaakt te worden over de governance, aangezien de uitvoering primair taak is van de uitvoerder. Het mag echter wel, zoals ook gedaan is in artikel 3 van de samenwerkingsovereenkomst. We lichten deze afspraken hieronder verder toe. De algemene vergadering De algemene vergadering van deelnemers vertegenwoordigt de gezamenlijkheid van de Friese inzet op Europa en treedt op als het algemeen bestuur van het EPF. Het bestaat uit één vertegenwoordiger per deelnemer van het EPF en komt ten minste twee keer per jaar bijeen.
Het heeft de volgende taken en bevoegdheden: •
“Het vaststellen van het jaarplan, de jaarbegroting, het jaarverslag en de jaarrekening van de FPM;
•
het benoemen van de leden van de Stuurgroep;
•
in voorkomende gevallen besluiten nemen waarin deze Samenwerkingsovereenkomst niet voorziet en die voor een goed functioneren van de FPM noodzakelijk worden geacht.” 2
De stuurgroep De stuurgroep vormt het bestuurlijke boegbeeld van het EPF en treedt op als het dagelijks bestuur. Het bestaat uit vijf leden uit de drie geledingen (gemeenten, provincie en kennisinstellingen), de economische clusters en de Stichting Innovatiepact Fryslân. De leden zijn één wethouder, één gedeputeerde, één bestuurder van een kennisinstelling, één deskundige van de economische clusters en de directeur van het Innovatiepact Fryslân. De stuurgroep komt ten minste vier keer per jaar bijeen. Het heeft de volgende taken en bevoegdheden: •
“bepalen van de strategie van de FPM;
•
bewaken van de koers van de FPM;
•
opstellen van het ontwerp-jaarplan, de ontwerp-jaarbegroting, het ontwerp-jaarverslag en de ontwerp-jaarrekening van de FPM;
•
adviseren over het opstellen of wijzigen van de subsidieregeling voor de toekenning van ondersteuningsmiddelen die door het college van Gedeputeerde Staten van Fryslân wordt vastgesteld;
•
optreden als opdrachtgever voor de programmamanager. In de dagelijkse praktijk kan een lid van de Stuurgroep namens de Stuurgroep optreden als eerste aanspreekpunt voor de programmamanager. Dit lid van de Stuurgroep en de programmamanager brengen geregeld verslag uit aan de Stuurgroep, zowel in de vergaderingen, als tussentijds;
2
Samenwerkingsovereenkomst, 3.1
10
•
in voorkomende gevallen besluiten nemen waarin het mandaat van de programmamanager niet voorziet.”3
De aanjaaggroep De aanjaaggroep monitort namens de deelnemers de inhoudelijke koers van het EPF. Het bestaat uit medewerkers en deelnemers van het EPF, aangevuld met vertegenwoordigers vanuit inhoudelijke velden. De leden zijn vier medewerkers vanuit de gemeenten, twee medewerkers uit de provincie, twee medewerkers uit de kennisinstellingen en ca. vier vertegenwoordigers vanuit inhoudelijke velden. Daarnaast is de programmamanager van het EPF deelnemer en verzorgt het EPF in een secretaris. Het heeft de volgende taken en bevoegdheden: •
“bespreken van de inhoudelijke koers van de FPM met de programmamanager. Deze bespreking vindt plaats vanuit de vraag of de FPM met de goede dingen bezig is;
•
inhoudelijk voorbereiden van de vergaderingen van de Stuurgroep. De Aanjaaggroep brengt daartoe gevraagd of ongevraagd advies uit aan de Stuurgroep;
•
leden van de Beoordelingscommissie voordragen voor benoeming door de Stuurgroep;
•
bevorderen dat expertise die aanwezig is bij deelnemers aan de FPM beschikbaar wordt gesteld aan het Uitvoeringsteam en zo nodig hierin bemiddelen.”4
De beoordelingscommissie De beoordelingscommissie staat het uitvoeringsteam bij met het adviseren en begeleiden van initiatiefnemers. De leden zijn drie tot zes onafhankelijke deskundigen, waarbij het specifieke aantal bepaald en benoemd door de stuurgroep, op advies van de aanjaaggroep. De taken en bevoegdheden zijn: •
“het opstellen van inhoudelijke adviezen voor de initiatiefnemers;
•
het adviseren over de toekenning van de ondersteuningsmiddelen voor het inschakelen van externe expertise ten behoeve van de projectontwikkeling.”5
Het uitvoeringsteam EPF Het uitvoeringsteam EPF is de werkorganisatie van het EPF en wordt ook wel het programmateam genoemd. In hoofdstuk 2.3 gaan we verder in op de inrichting en het takenpakket. De rol van de Provincie Fryslân als penvoerder Daarnaast is het noemenswaardig dat de Provincie Fryslân de rol van penvoerder op zich neemt. Dit betekent dat de provincie het EPF vertegenwoordigt in het economisch verkeer en op kan treden en rechtshandelingen kan verrichten namen het samenwerkingsverband. Dit wel binnen de kaders zoals vastgesteld in de algemene vergadering. dit brengt een aantal verplichtingen en vrijwaringen met zich mee: •
“Penvoerder wijst in overleg met Partijen een contactpersoon aan als eerstverantwoordelijke en aanspreekpunt voor de uitvoering van de afspraken uit deze overeenkomst.
•
De Penvoerder is gehouden de hem verleende vertegenwoordigingsbevoegdheid uit te voeren ten behoeve van de Doelstelling indachtig de gezamenlijke belangen van Partijen.
•
De Penvoerder legt aan de overige Partijen jaarlijks rekening en verantwoording af over gedane uitgaven en aangegane verplichtingen in het kader van de Samenwerkingsovereenkomst.
Samenwerkingsovereenkomst, 3.2 Samenwerkingsovereenkomst, 3.3 5 Samenwerkingsovereenkomst, 3.5 3 4
11
•
Voor rechtshandelingen die betalingsverplichtingen of voorzienbare financiële risico’s meebrengen die vallen buiten de kaders van de vastgestelde begroting, behoeft de Penvoerder voorafgaande toestemming van de Partijen.
•
Overige Partijen vrijwaren de Penvoerder voor aanspraken als gevolg van ten behoeve van FPM bevoegd verrichte rechtshandelingen zo dat Partijen, met inbegrip van de Penvoerder, schulden uit dergelijke aanspraken voor gelijke delen dragen.”6
Uit verdere documentatie van de provincie Fryslân blijkt verder dat zij gelijkwaardigheid van partijen een belangrijk principe vinden in de samenwerking. Ook wordt aangegeven dat de gebruikelijke normen en voorschriften, waar de provincie aan hoort te voldoen, te allen tijde ook gelden voor uitvoering rondom het EPF. Daarnaast zijn de Algemene Inkoopvoorwaarden van toepassing voor leveringen of diensten van derden. De provincie heeft de subsidieregeling Ondersteuning Europese projectontwikkeling Fryslân opgesteld om subsidies te kunnen verstrekken voor een projectcoach, projectontwikkeling, netwerkontwikkeling en flagship projecten. Deze subsidie kan aangevraagd worden door initiatiefnemers ingeschreven bij de Friese Kamer van Koophandel. Voor toetsingscriteria wordt geleund op de deskundigheid van de programmamanager en beoordelingscommissie van het EPF.
2.3
Programmateam
Het uitvoeringsteam EPF is de werkorganisatie van het EPF. Deze bestaat uit een programmamanager (1,0 fte) en vier medewerkers (samen 3,2 fte) die in samenspraak met de programmamanager het takenpakket vaststellen. De programmamanager wordt benoemd door de stuurgroep – de overige leden worden voorgedragen door de programmamanager. Op papier wordt voor één van de functies (niet zijnde de programmamanager) een medewerker beschikbaar gesteld door de deelnemende kennisinstellingen. Het heeft de volgende taken en bevoegdheden: •
“het adviseren en begeleiden van initiatiefnemers om hun projectideeën uit te werken tot projectaanvragen die bij een Europees programma kunnen worden ingediend. Het Uitvoeringsteam wordt daarin bijgestaan door een Beoordelingscommissie het Uitvoeringsteam kan voor de vervulling van zijn taken ook een beroep doen op expertise die aanwezig is bij deelnemers aan de FPM. Dit loopt zoveel mogelijk via de leden van de Aanjaaggroep;
•
het organiseren en (doen) uitvoeren van het programma Europe Ready Fryslân;
•
het verder ontwikkelen en bijhouden van de website van Europe Ready Fryslân tot een website met actuele informatie over relevante EU calls en tenders, een agenda met aankomende events, workshops en trainingen, ondersteuningsmogelijkheden vanuit de FPM, Friese voorbeeldprojecten en projectinitiatieven en overige informatie die dienstbaar is aan de brede Friese inzet op Europa;
•
het organiseren (ad hoc en periodiek) van (maatwerk) bijeenkomsten voor initiatiefnemers van projecten, partners met sterke netwerken, (Friese) EU-lobbyisten en deelnemers aan de FPM;
•
het fungeren als aanspreekpunt voor de FPM;
•
inspelen op nieuwe vragen/issues van gebruikers en onvoorziene zaken waarmee in het Definitief Ontwerp van de FPM dat als bijlage 1 deel uitmaakt van deze Samenwerkingsovereenkomst, nog geen rekening was gehouden;
•
het voorbereiden van de bijeenkomsten van de Algemene Vergadering, de Stuurgroep en de Aanjaaggroep, inclusief het opstellen van de ontwerpstukken die daar behandeld worden”7
6 7
Samenwerkingsovereenkomst, 4 Samenwerkingsovereenkomst, 3.4.
12
2.4
EuropeReady Sessie
Het EuropaPact Fryslân (EPF) organiseerde op 1 februari, 15 februari en 29 februari 2024 de meest recente van de EuropeReady Sessies. Eerder vonden dit soort sessies ook al plaats, maar het EPF heeft de organisatie sinds vorig jaar op zich genomen en inmiddels vijf cycli georganiseerd. Deze kennissessies zijn gericht op het informeren en adviseren van de Friese bedrijven, overheden, kennisinstellingen, belangenorganisaties en andere betrokkenen die deel uitmaken van het EPF. Het hoofddoel van deze sessies is om de deelnemers vertrouwd te maken met het beleid en de programma's van de Europese Unie (EU), en om hen te informeren over hoe het EPF kan begeleiden bij deelname aan Europese samenwerkingsverbanden en netwerken. Elk kwartaal vindt een sessie plaats, met in totaal vier cycli van EuropeReady Sessies per jaar. De sessies voorzien in een grote behoefte af te lezen aan de hoge deelname. Alle plekken voor de tweede sessie van 2024 zijn inmiddels dan ook bezet en er zijn zelfs al een handvol voor aanmeldingen voor de cyclus voor de herfst van 2024 binnen. Elke onderdeel van de sessies wordt gestructureerd rond een specifiek thema. De eerste sessie in de cyclus richt zich op het verkennen van Europa, haar beleid en programma's.
Hierbij worden vragen behandeld zoals de relevantie van Europese kwesties voor de deelnemende organisaties, de werkwijze van de Europese Commissie, en beschikbare fondsen en programma's. De tweede sessie concentreert zich op het ontwikkelen van geschikte projectideeën voor Europese samenwerking en financiering. Deelnemers worden begeleid bij het formuleren van projectconcepten en het identificeren van potentiële partners. Daarnaast wordt informatie verstrekt over financiële ondersteuningsmogelijkheden vanuit het EPF. In de derde sessie staat de praktische uitvoering van Europese projecten centraal. Onderwerpen als de verantwoordelijkheden en voordelen van partnerschap, het opzetten van projecten en het aanvragen van subsidies worden behandeld. De eerste sessie van 2024 is illustratief wat betreft de variatie in achtergrond en expertise van de deelnemers aan de EuropeReady Sessies. Onder hen bevond zich een zelfstandig ondernemer van een adviesbureau, een Manager Business Development van de Campus Fryslân van de Rijksuniversiteit Groningen, medewerkers vanuit vijf verschillende Friese gemeenten, twee CEO's van innovatieve, duurzame Friese ondernemingen en een vertegenwoordiger van een onafhankelijk bureau gewijd aan het ondersteunen van Friese ondernemers. Op basis van de ontvangen gegevens zijn de deelnemers van de Europe Ready Sessies ook weergegeven in onderstaande figuren.
In figuur 2 en figuur 3 wordt weergegeven van wat voor soort organisaties de deelnemers aanwezig waren die in 2023 en 2024 deelnamen. Het overgrote deel van de deelnemers kwam vanuit gemeenten. In 2023 zijn ook kennisinstellingen en netwerkorganisaties bereikt. De figuur met deelname voor 2024 bevat de cijfers tot nu toe. Gegevens van de resterende maanden zijn uiteraard nog niet beschikbaar. In figuren 4 en 5 wordt ook de geografische herkomst van de deelnemers weergegeven. In 2023 zijn 10 gemeenten vertegenwoordigd. Gemeenten die in 2023 en 2024 (nog) niet hebben deelgenomen aan EuropeReady Sessies zijn Harlingen, Tytsjerksteradiel, Vlieland, Ameland, Achtkarspelen, Opsterland en Dantumadiel.
13
Figuur 3: Soort organisatie deelnemers 2023
Figuur 5: Geografische herkomst deelnemers 2023
Figuur 4: Soort organisatie deelnemers 2024
Figuur 6: Geografische herkomst deelnemers 2024
De deelnemers van de EuropeReady Sessies uiten overwegend positieve feedback en prijzen de sessies als zeer informatief met een goede mix van deelnemers. Er wordt opgemerkt dat de geboden informatie een helder overzicht geeft van de mogelijkheden die Europa te bieden heeft. Het informele karakter en de kleine groepen bieden voldoende ruimte voor interactie en het stellen van persoonlijke vragen, wat door de deelnemers als waardevol wordt ervaren. Het wordt beschouwd als een laagdrempelige mogelijkheid om kennis te maken met de kansen die Europa biedt. Een enkele deelnemer merkt echter op dat de hoeveelheid informatie in de korte duur van de sessie overweldigend kan zijn.
14
2.5
Projectenfunnel & vouchers
Uit het projectenoverzicht (voor de volledige lijst, zie Bijlage 5) blijken een aantal zaken: •
Uit het overzicht van de projectenfunnel kan niet goed worden opgemaakt of er in de aanvragende consortia sprake is van een triple helix.
•
Een aantal projecten zijn in het projectenfunneloverzicht niet aangemerkt met een jaartal, aanvragende instantie of locatie.
2023 •
In 2023 zijn er in het totaal 21 vouchers goed gekeurd door de beoordelingscommissie.
•
In 2023 zijn er 34 aanvragen gedaan voor hulp bij de strategie fase
•
In 2023 zijn er 13 aanvragen gedaan voor hulp bij de ontwikkel fase
•
Het overgrote deel (12) van de vouchers dat is goedgekeurd is door organisaties in Leeuwarden aangevraagd. Hiervan waren er 2 voor de gemeente Leeuwarden.
•
Het overgrote deel (13) van de hulp in de strategie fase is door organisaties in Leeuwarden aangevraagd
•
Uit het projecten overzicht blijkt dat er nog geen projecten zijn goedgekeurd door de Europese Commissie
2024 •
In 2024 zijn er tot nu toe 11 aanvragen goedgekeurd door de beoordelingscommissie.
•
In 2024 zijn er 44 aanvragen in de strategie fase en 16 aanvragen in de ontwikkelingsfase.8
8
Stand per 28 mei 2024.
15
HOOFDSTUK 3
Bevindingen 3.1
Publiekewaardepropositie
Tijdens de eerste leersessie is het programmateam van het EPF aan de slag gegaan met het opstellen van de eigen theory of change of publiekewaardepropositie (zie Bijlage 3). Mede op basis daarvan is het evaluatiekader opgesteld (zie Bijlage 4). Aan de hand van dit kader gaat dit deel van de rapportage in op de bevindingen over de processen en activiteiten van het EPF. Ook presenteren we de beelden opgehaald bij de gesprekspartners over de inrichting en het functioneren van de governance. We kijken welke knelpunten er benoemd zijn, welke knelpunten inmiddels ook opgelost zijn, en welke lessen er geleerd kunnen worden uit de behaalde successen. Dit doen we aan de hand van een grove driedeling van de werkzaamheden van het EPF in kennisdeling, samenwerking en netwerkvorming, en ondersteuning van projectontwikkeling.
3.1.1 Processen en activiteiten •
Welke activiteiten worden er ondernomen op gebied van 1) leersessies, 2) contacten onderhouden, 3) communicatie, 4) deelname aan Brusselse events, 5) afhandeling van aanvragen, 6) begeleiding en advies bij subsidieaanvragen en 7) verantwoording richting provincie?
•
Zijn er knelpunten die weggenomen moeten worden om ervoor te zorgen dat de activiteiten leiden tot de juiste prestaties?
•
Welke successen kunnen gevierd worden en welke ‘best practices’ levert dit op?
Kennisdeling •
De kennis en kunde van het programmateam worden breed gewaardeerd. Aanvragers zijn positief over de ondersteuning en ook onder deelnemende gemeenten en kennisinstellingen heerst waardering voor het team.
•
Meerdere gesprekspartners gaven aan met enthousiasme de EuropeReady Sessies te hebben bijgewoond, tevreden te zijn geweest over de organisatie ervan en veel te hebben opgestoken. Ook raden ze collega’s en kennissen aan om deel te nemen aan de volgende cycli van sessies.
•
Communicatie over het EPF en de mogelijkheden die het biedt voor ondersteuning loopt inmiddels. Wel lopen de verwachtingen hierbij uiteen. Medewerkers van het EPF geven aan weinig tijd te hebben voor communicatie naast hun kernwerkzaamheden. Wel publiceren ze de relevante informatie en worden nieuwe subsidiekansen regelmatig gepubliceerd op de website. Stakeholders verwachten daarentegen wel eens dat het EPF daarin verdergaat en actief contact opneemt over mogelijkheden en kansrijke initiatieven.
Samenwerking en netwerkvorming •
Netwerken worden actief onderhouden en versterkt. Wel wordt ook aangegeven dat daarbij de aandacht veel richting overheden gaat, en nog minder naar andere partijen – een logisch gevolg van de constatering dat de deelnemende partijen aan het EPF voornamelijk overheden zijn. Voor meer aandacht voor niet-overheden is de capaciteit op dit moment ook een beperkende
16
factor. Aangegeven in de gesprekken wordt dat een beter bemand EPF meer partijen kan behartigen. •
Afgelopen jaar organiseerde het EPF het bezoek vanuit de Provincie Fryslân aan de European Week of Cities and Regions. Gesprekspartners geven aan dat meer dan honderd deelnemers aanwezig waren en kijken met plezier terug op dit evenement. Wel klonk her en der de kritische noot dat het toch ook een beetje iets had van een gezamenlijk uitstapje, wat meer deed voor de interne netwerkvorming tussen deelnemers dan die met andere Europese regio’s.
Projectontwikkeling •
In 2023 was een funnel van 66 projecten opgebouwd, waarvan 21 een voucher zijn toegekend. Gesprekspartners zijn over het algemeen tevreden met de afhandeling van voucheraanvragen. Wel wijzen ze op de hoeveelheid werk, tijd en moeite die gevraagd werden van indieners. Ook kwamen gesprekspartners wel eens klem te zitten door doorlooptijden die niet goed afgestemd waren op deadlines voor Europese calls. Een enkele keer leek dat ook te liggen aan de interne processen bij de Provincie Fryslân rondom de subsidiebeschikking.
•
Gesprekspartners geven wel aan dat de begeleiding en advies rondom subsidievragen vanuit het EPF professioneel, kundig en prettig was. Enkele gesprekspartners gaven ook aan dat dankzij de ondersteuning door middel van vouchers er aanvragen geschreven en ingediend zijn, die zonder deze ondersteuning niet van de grond waren gekomen.
Verantwoording richting provincie •
Hoewel niet expliciet in de interviewleidraad opgenomen, is tijdens de leersessie en de interviews gebleken dat een aanzienlijk deel van de tijdsbesteding van de medewerkers van het EPF is opgegaan aan wat geduid wordt als verantwoording richting de provincie. Programmamedewerkers geven aan dat het een aanzienlijk beslag op hun tijd legt voor wat ook wel gevoeld wordt als dubbel werk door de provincie wanneer het gaat over de beoordeling van vouchers. Ook onder voucheraanvragers is opgemerkt dat er vanuit de provincie veel extra administratie werd gevraagd, waarvan ze hadden gehoopt dat dit juist deels uit handen zou worden genomen door het EPF. Wel is door gesprekspartners aangegeven dat deze situatie inmiddels is opgelost.
3.1.2
Knelpunten
Kennisdeling •
Uit gesprekken komt de wens naar boven dat het EPF actiever en vaker naar buiten kan treden om bijvoorbeeld het MKB aan te haken of meer te doen in de communicatie. Op dit moment schort het aan de middelen en mankracht om aan die wens tegemoet te komen. Overigens wordt er wel degelijk veel gedaan op gebied van communicatie. Daarbij merken we op dat we gedurende de doorlooptijd van het project meermaals op berichten over de activiteiten van het EPF in onze newsfeed zijn gestuit, waaronder in Binnenlands Bestuur.
•
Uit de gesprekken komt naar voren dat deelnemende partijen en voucheraanvragers verschillende verwachtingen hebben ten aanzien van het EPF met betrekking tot wat ‘breedtesport’ versus ‘topsport’ wordt genoemd. Vergevorderde gemeenten en met name kennisinstellingen hebben alles al in huis voor subsidieaanvragen en willen inzetten op de grote fondsen en grote bedragen. Tegelijkertijd verwachten minder ervaren gemeenten of kleinere bedrijven te worden geholpen in het bijtrekken van hun been, zodat zij ook kunnen participeren in projectontwikkeling. Vol inzetten op beiden kan op dit moment niet, met het risico op teleurstellingen aan alle kanten.
17
•
Er wordt weinig gebruik gemaakt van de optie om een voucher aan te vragen. Relatief onervaren en meerdere gesproken gemeenten geven aan de voorkeur te hebben om eerst aan te sluiten bij consortia als projectpartners voordat ze zelf projecten ontwikkelen en opstarten.
Samenwerking en netwerkvorming •
Een knelpunt benoemd door provincie en kennisinstellingen betreft de toegezegde bijdrage van de laatste. Bij de provincie heerst het beeld dat vanuit de kennisinstellingen niet de beloofde toezegging in natura, dat wil zeggen in de vorm van beschikbare ruimtes en een medewerker, is gedaan. Dit ondanks dat het expliciet in de samenwerkingsovereenkomst was opgenomen. Dat bleek ingewikkeld door bestaande regelgeving betreffende het aanstellen van medewerkers niet ten behoeve van onderwijs.
•
Vanuit de kennisinstellingen leeft echter het beeld dat ze wel degelijk invulling hebben gegeven aan hun verplichtingen, maar dat de handschoen anderzijds niet is opgepakt om de beschikbare medewerker goed in te zetten. Daarnaast wordt aangegeven dat subsidieadviseurs regelmatig tijd steken in de samenwerking met en binnen het EPF. Wel is aangegeven de betere aansluiting te maken.
Projectontwikkeling •
Op dit moment is het niet mogelijk via de voucherregeling het proeflidmaatschap van een Europees netwerk voor een jaar te sponsoren. Er gaan stemmen op dat wel mogelijk te maken.
•
Op dit moment komt nog veel geld terecht bij de ‘usual suspects’, dat wil zeggen, de kennisinstellingen en verdergevorderde gemeenten die de kennis en capaciteit in huis hebben om projectideeën en aanvragen te ontwikkelen.
Verantwoording richting provincie •
Eén van de grootste knelpunten, en daarmee een belangrijke bron voor de soms gevoelde noodzaak het EPF te verzelfstandigen, is de moeite die het kost een strategisch adviseur aan het programmateam toe te voegen. Omdat programmateamleden werknemer zijn van de provincie, heeft de Directie van de provincie daar het laatste woord over. In de stuurgroep van het EPF is al besloten tot het aannemen van een strategisch adviseur om minder afhankelijk te zijn van externe inhuur. Financiën houden dat op dit moment nog tegen met als argument dat er een wervingsstop is voor functies met een vast dienstverband.
•
Vanuit de provincie wordt aan de ene kant aangegeven dat de invulling van het penvoerderschap nu eenmaal bepaalde obstakels zoals de bemoeienis met personeelsbenoeming en met de subsidieverstrekking met zich meebrengt, die niet per se anders waren geweest als het penvoerderschap elders was ondergebracht.
•
Aan de andere kant wordt ook aangegeven dat er gewerkt wordt om belangrijke knelpunten weg te nemen. Als onderdeel van de faciliteringsovereenkomst tussen het Innovatiepact Fryslân en het EPF zit inmiddels een vrije ruimte van anderhalf ton voor de programmamanager. Eén van de juristen van de provincie is ingezet om mee te denken hoe de bureaucratie te beperken en het proces van voucherverstrekking te versnellen. Aangegeven wordt ook dat er inmiddels de afspraak is gemaakt dat de inhoudelijke beoordeling van voorstellen bij het EPF en de beoordelingscommissie ligt. Er wordt geen subsidie verstrekt bij negatief advies van de commissie, en bij positief advies gebeurt de verstrekking min of meer automatisch.
•
Een ander genoemd knelpunt is de relatief schaarse informatieverstrekking in de cyclus van jaarrapportages en jaarplannen. Aangegeven wordt dat iets meer gedetailleerder informatie niet alleen de controle zou faciliteren, maar ook actievere sturing voor de deelnemende partijen mogelijk maakt. Het betreft voornamelijk informatie over welke projectideeën het nu uiteindelijk tot project brengen, onder welke thema’s deze vallen en hoe het staat op de verschillende terreinen wat betreft projectontwikkeling.
18
3.1.3
Succesverhalen en ‘best practices’
Het EPF is erin geslaagd om het momentum rondom de oprichting in stand te houden. Het
•
enthousiasme onder deelnemende gemeenten blijft groot. Er zijn gesprekken gaande met de Hogeschool Van Hall Larenstein, de Campus Fryslân van de RUG, en Wetterskip Fryslân om toe te treden tot de samenwerking. Daarmee zouden alle overheden en kennisinstellingen binnen de provinciegrenzen toegetreden zijn. Dat alleen al is een prestatie van formaat. Eén van de succesverhalen van het EPF is de investering in verwachtingsmanagement over wat
•
het EPF is, en welke diensten het EPF kan leveren. De beelden over de mate waarin het EPF slechts een doorgeefluik van subsidies zou zijn, of de mate waarin het EPF ontzorgend zou moeten optreden richting voucheraanvragers die bezig zijn met projectontwikkeling verschilden en verschillen ook nu nog. Deze inzet is belangrijk geweest, en zal nog belangrijker worden en blijven. Niet alleen om de verwachtingen te temperen dat het EPF wel even grote delen van de projectontwikkeling of het subsidieaanvraagproces overneemt, maar ook om projectpartijen zelf in de doe-modus te zetten. Het stuk projectontwikkeling ligt immers bij de aanvrager zelf. Het EPF speelt daarin een faciliterende rol waar het aankomt op informatieverstrekking en financiële ondersteuning om eigen capaciteit binnen de organisatie vrij te spelen of een externe adviseur in te huren. Aansluitend op het vorige punt, heeft het programmateam van het EPF zelf ook een helder en
•
goed onderbouwde visie waartoe het EPF dient, en waar ze wel en niet van zijn. Dit blijkt wel uit de voortvarendheid waarmee het team aan de slag is gegaan met het opstellen van de eigen Theory of Change (zie Bijlage 3). Het team heeft uitstekend zicht op de effecten die ze willen bereiken en op de prestaties die daarvoor geleverd moeten worden. Dat verhoogt de mate waarin de middelen en mankracht efficiënt en effectief leiden tot de gewenste uitkomsten. Het EPF heeft, zoals blijkt uit de gesprekken, actief bijgedragen aan het Europabewustzijn in de
•
Provincie Friesland (en mogelijk aan het Frieslandbewustzijn in Europa). Dat bewustzijn is onder meer gestoeld op de mate van invloed van Europese wet- en regelgeving op lokaal niveau evenals de kansen die de EU biedt voor lokale en regionale ontwikkeling. Uit Brussel komt niet alleen regelgeving, maar ook de stimulans voor het doorlopen van complexe maatschappelijke transities. De uitdaging voor een eventuele vervolgperiode voor het EPF ligt in het omzetten van dit breed gedeelde Europabewustzijn in een breed gedeelde Europabekwaamheid.
3.1.4
Governance
•
Is de aansturing juist ingericht om de beoogde governance in werking te zetten?
•
Biedt de governance de juiste kaders om het proces in te richten?
•
Hoe werkt de governance in de praktijk?
Beoogde werking van de governance In hoofdstuk 2 is de governance van het EPF verder toegelicht. De beoogde werking van de governance wordt in een figuur uit de samenwerkingsovereenkomst samengevat.
19
Figuur 7: Governance EuropaPact Fryslân
•
Met deze governance wordt door partijen beoogd om vanuit gelijkwaardigheid samen te werken. De centrale rol voor de Algemene Vergadering kan hieraan bijdragen. Daarnaast kan er met het instellen van de Stuurgroep voor zowel het Programmateam als voor de Algemene Vergadering een helder aanspreekpunt zijn. Ook kan de Beoordelingscommissie bijdragen aan de objectieve beoordeling van subsidieaanvragen. De aanjaaggroep kan daarnaast een belangrijke inhoudelijke sparringpartner zijn voor zowel de stuurgroep als het Programmateam.
•
Tegelijkertijd is de verbintenis met de economische clusters een aandachtspunt in de governance. Zij nemen plaats in de Stuurgroep in de vorm van één vertegenwoordiger, maar zijn verder niet betrokken als partij in de samenwerkingsovereenkomst en dus niet lid van de Algemene Vergadering. Daarmee is niet gegarandeerd dat de vertegenwoordiger in de Stuurgroep de belangen van alle economische clusters uitdraagt.
•
De beperkte betrokkenheid van het bedrijfsleven komt ook terug in de gesprekken. Een paar betrokken partijen geven aan zelf weinig zicht te hebben op mogelijk samenwerking met bedrijven in het kader van Europese projecten, terwijl daar wel behoefte aan is. Zij worden hierin ook niet gefaciliteerd door het EPF. Een ander wijst er ook op dat voor het bedrijfsleven ook financieringskansen op nationaal niveau liggen, waarvoor het relatief ingewikkeldere EUniveau niet altijd aantrekkelijk is. Het is dus zaak om het bedrijfsleven te enthousiasmeren, als de intentie wel is om met hen samen te werken.
Verhouding tussen de governance en uit te voeren taken •
Er is voor het EPF een stevige governance opgezet met veel onderdelen waar het Programmateam zich toe dient te verhouden. Het risico bestaat op regeldrukte, waarmee het Programmateam verhoudingsgewijs te veel tijd kwijt is aan bestuurlijke aspecten van het werk. Dat zou ten koste kunnen gaan van de kerntaken.
20
Deze regeldrukte komt ook terug in de gesprekken. Een paar betrokken partijen geven aan het
•
EPF top-heavy te vinden, met veel bestuurlijk overleg. Ook geven anderen aan dat het EPF veel tijd kwijt is aan gesprekken met bestuurders. Wel moet geconstateerd worden dat van tevoren de keuze voor de huidige governance bewust
•
is gemaakt. Aangezien het gaat om een bestuurlijke samenwerking, waarbij bovendien belang werd gehecht dat alle partijen goed aangehaakt konden blijven. Aangegeven in de gesprekken is dat de huidige governance in die zin zijn functie erg goed heeft vervuld. Werking van de governance in de praktijk Uit de gesprekken blijkt niet dat de governance de werking van het EPF in de praktijk al te zeer
•
in de weg zit. Er wordt waardering uitgesproken voor de wijze waarop alle deelnemende partijen aangehaakt blijven en gehoord worden binnen de huidige constructie. Tegelijkertijd zijn verschillende knelpunten die ervaren worden, weldegelijk te linken aan de gekozen governance. Dit wordt in hoofdstuk 3.3.2 verder toegelicht en raakt aan de rol van penvoerder van de provincie.
3.2 •
Capaciteit
Is de bemensing voldoende en toereikend op zowel kwantitatief als kwalitatief niveau voor de uitvoering van de taken van het EPF? (e.g. kennis, ervaring, werklast).
•
Is financiële organisatie zoals deze nu is ingericht voldoende slagvaardig om de doelstellingen te realiseren? Is het budget waarover EPF beschikt adequaat voor de uitvoering van de taken?
Op dit moment zijn er vijf medewerkers in dienst bij het EPF. De bezetting bestaat uit vaste krachten en externe inhuur. De meeste medewerkers werken parttime. De senior adviseurs zijn op dit moment voornamelijk externe inhuur. De vaste krachten zijn medior en junior medewerkers. Er is gesteld dat er voldoende budget beschikbaar is vanuit het samenwerkingsverband om nog 2 fte aan te nemen en extra activiteiten te ondernemen.
3.2.1
Successen & best practices
Kwaliteit van de medewerkers •
De medewerkers van het EPF hebben een zeer goede reputatie bij de gemeenten en kennisinstellingen. De ondersteuning, inzet en geleverde kwaliteit wordt goed gewaardeerd. Zowel bij de aanvraag van vouchers als de inzet tijdens evenementen.
•
Het penvoerderschap van de provincie Friesland biedt een voordeel voor de medewerkers van het EPF. Ze hebben makkelijk toegang tot de kennis en kunde van de provinciemedewerkers. Ook kunnen zij aansluiten bij overleggen van het EU-team en gebruik maken van persoonlijke ontwikkeltrajecten.
•
De ambitie is uitgesproken een strategisch adviseur aan te trekken om zodoende de kwaliteit van het programmateam uit te bouwen. Ook is door gesprekspartners aangegeven dat het wenselijk zou kunnen zijn om meer expertise aan te trekken in het schrijven van projectvoorstellen.
21
3.2.2
Knelpunten
Werklast van de medewerkers •
Vanaf de start van het EPF zijn de werknemers veel doende geweest met het voeren van gesprekken om de verwachtingen van de gemeenten op hetzelfde niveau te krijgen. Ondertussen blijkt uit de gesprekken dat ongeveer 80% van de gemeenten nu op de hoogte is van de dienstverlening van het EPF en wat de medewerkers van het EPF als takenpakket hebben. Deze gespreksrondes hebben veel tijd gekost voor het EPF alvorens er daadwerkelijk met de dienstverlening aan de slag kon worden gegaan.
•
De personele bezetting van vier inhoudelijke medewerkers wordt als te weinig ervaren voor de hoeveelheid taken die uitgevoerd moeten worden. Er wordt een hoge werklast ervaren door het EPF zelf maar ook partners geven aan dat ze zien dat er veel wordt gevraagd van de werknemers van het EPF.
•
De ambities van het EPF kunnen door de hoeveelheid werk bij te weinig mensen niet goed waargemaakt worden. Er wordt bijvoorbeeld genoemd dat er te weinig capaciteit is om ook in te zetten op het bedrijfsleven. De focus ligt nu bijna volledig op ondersteuning van de gemeenten, die bovendien ook nog uiteen vallen in een koplopergroep en een meer onervaren groep, die beiden op hun eigen manier gefaciliteerd willen worden. Daarmee kan het EPF in zijn huidige vorm niet in alle behoeften onder deelnemers of andere Friese partijen voorzien.
•
Dit heeft niet alleen invloed op de uitvoering van de taken maar ook voor de interne samenwerking. Nieuwe collega’s ontvangen door gebrek aan capaciteit van hun collega’s niet de beste mogelijke ondersteuning bij het inwerken. Daarnaast heeft iedereen nog veel ondersteunende taken in het pakket die naast de reguliere taken ook moeten worden uitgevoerd.
•
Ook de vele wissels van programmamanagers is als moeilijk ervaren. Intern heeft dit de doorontwikkeling van het EPF benadeeld en extern is het lastig om goede contacten op te bouwen.
•
Het EPF zou volgens gesprekspartners senior medewerkers moeten aantrekken met specifieke detailkennis over Europese programma’s.
Budget •
Er is voldoende budget beschikbaar vanuit het samenwerkingsverband om meer te kunnen doen maar er zijn niet voldoende mensen om dit ook daadwerkelijk vorm te geven.
•
Het gehele werkbudget is inmiddels ondergebracht bij het IPF om vrije ruimte te creëren voor de programmamanager.
3.3
Legitimiteit - draagvlak
•
Is er draagvlak voor de huidige vorm van het EPF; of behoefte aan een andere vorm?
•
Is er draagvlak voor de huidige rolinvulling en taakinvulling; of zijn er suggesties voor verbeteringen?
•
Is er vertrouwen dat de geleverde prestaties ook bijdragen of bij gaan dragen aan de gewenste effecten?
3.3.1 •
Successen en best practices
Gesprekspartners geven aan dat het EPF zorgt voor verbinding tussen alle samenwerkingspartners. Zij hadden elkaar anders niet gevonden. De netwerkfunctie van het
22
EPF wordt als zeer waardevol ervaren. Uit de gesprekken komt ook dat het EPF in de huidige vorm heel benaderbaar is. •
Uit de gesprekken komt ook dat het voor gemeenten zeer waardevol is dat de informatie en kennis gecentreerd is bij het EPF. Het is voor zeker de kleine gemeenten niet haalbaar om zelf de kennis en kunde in huis te houden en hier capaciteit voor vrij te maken.
•
Er is veel tijd gestoken in het opzetten en ontwikkelen van een goede gestructureerde organisatie. Er staat een steeds sterkere organisatie. Een opheffing van het EPF zou als zeer zonde van de investering van alle partijen worden ervaren.
•
Er wordt steeds nieuwe belangstelling getoond van mogelijke nieuwe partners, voornamelijk vanuit Friese kennisinstellingen. Daaruit blijkt dat er nog steeds draagvlak is voor de activiteiten van het EPF. Het zou mooi zijn als deze partijen ook bereid zouden zijn om in capaciteit bij te dragen, zowel in financieel aspect als in mensen.