I-01b Bijlage 1 - U&H strategie 2026-2030 OWO-VTH (D2026-00018197)
Tekst van het document
Op weg naar een veilige & schone leefomgeving OWO-VTH Uitvoerings- & handhavingsstrategie 2026-2030 OWO-VTH
2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 8 1.1 Waarom een U&H strategie. 8 1.2 Waar gaat de U&H strategie over? 8 1.3 Hoe is de U&H strategie tot stand gekomen 9 2. Uitgangspunten 10 3. Doelen 11 4. Omgevingsanalyse en prioriteiten 19 4.1 Ontwikkelingen en context 19 4.2 Probleem- & risiscoanalyse 21 4.3 Conclusies 23 5. Strategieën 24 5.1 Preventiestrategie 26 5.2 Vegunningenstrategie 27 5.3 Toezichtstrategie 28 5.4 Handhavingsstrategie 30 5.5 Gedoogstrategie 32 5.6 Handhaving eigen organisatie 33 3 6. Uitvoering, organisatie en monitoring 34 6.1 Beleidscyclus Big8 en VTH uitvoeringsprogramma 34 6.2 Organisatie en middelen 34 6.3 Registratie en monitoring 37 6.4 Evaluatie en VTH jaarverslag 38 7. Samenwerkingspartners 40 Bijlagen Bijlage A – Uitwerking risicoanalyse………………………………………………………………………………... 44 Bijlage B1 – Uitwerking Preventiestrategie (hoofdstuk 5.1) ........................................................................... 47 Bijlage B2 – Uitwerking Vergunningenstrategie (hoofdstuk 5.2) ................................................................... 49 Bijlage B3 – Uitwerking Toezichtstrategie (hoofdstuk 5.3)…………………………………………………….....53 Bijlage B4 – Uitwerking Handhavingsstrategie (hoofdstuk 5.4) .....................................................................
59 Bijlage B5 – Uitwerking gedoogstrategie (hoofdstuk 5.5)…………………………………………………………63 4 Samenvatting De gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland (OWO) werken al jarenlang intensief samen op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Deze samenwerking is ontstaan vanuit de gedeelde ambitie om de kwaliteit v an dienstverlening te verbeteren, kwetsbaarheid te verminderen en efficiënter om te gaan met middelen en capaciteit. In een tijd waari n de fysieke leefomgeving steeds complexer wordt, is deze gezamenlijke aanpak relevanter dan ooit. De OWO-gemeenten staan voor diverse maatschappelijke opgaven: woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie, natuurbehoud en leefbaarheid in dorpen en buitengebied. Deze opgaven vragen om een robuuste en toekomstgerichte VTH -aanpak, waarin toezicht en handhaving niet alleen instrumenteel zijn, maar ook bijdragen aan vertrouwen, rechtszekerheid en een veilige leefomgeving. Met deze Uitvoerings- en Handhavingsstrategie geven we richting aan hoe we binnen de OWO-gemeenten toezicht houden en handhaven. We doen dit vanuit een gezamenlijke visie, maar met oog voor lokale verschillen en bestuurlijke accenten. De strategie biedt kaders voor: • Risicogericht werken: we zetten onze capaciteit in waar de impact het grootst is.
• Proportioneel handhaven: we kiezen passende interventies, van preventie tot sanctionering. • Gebiedsgericht en integraal handelen: we stemmen af met andere domeinen zoals ruimtelijke ordening, milieu, openbare orde en gezondheid. • Samenwerking en communicatie: met inwoners, ondernemers, ketenpartners en collega’s. De strategie sluit aan bij de uitgangspunten van de Omgevingswet, waarin integraliteit, participatie en maatwerk centraal sta an. Deze U&H- strategie is daarmee niet alleen een beleidsdocument, maar ook een kompas voor de dagelijkse praktijk. Het helpt ons om keuze s te maken, verantwoording af te leggen en continu te verbeteren. Samen werken we aan een leefomgeving waarin regels worde n nageleefd, begrepen en gedragen – in het belang van alle inwoners van Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland. De risico- en probleemanalyse De risico- en probleemanalyse vormt de basis voor het stellen van prioriteiten binnen de VTH -strategie van de OWO-gemeenten. Uit deze analyse blijkt dat een aantal thema’s zowel qua impact als qua kans op niet-naleving de grootste risico’s met zich meebrengen. Deze thema’s krijgen daarom extra aandacht en prioriteit bij de inzet van capaciteit en middelen.
5 Prioritaire thema’s: ▪ Ondermijning ▪ Openbare orde en veiligheid ▪ Brandveiligheid ▪ Cultuurhistorische waarden Naast deze speerpunten wordt er ook risicogestuurd gewerkt aan andere relevante thema’s zoals duurzaamheid, leefbaarheid en volksgezondheid. Hoewel deze een lager risicoprofiel hebben, blijven ze onderdeel van de integrale aanpak en worden ze afhank elijk van lokale omstandigheden en signalen uit de praktijk meegenomen in de uitvoering. Deze benadering zorgt ervoor dat VTH -taken niet alleen effectief en efficiënt worden uitgevoerd, maar ook aansluiten bij maatschappelijke opgaven en gebiedsspecifieke behoeft en binnen de OWO- gemeenten. De Doelen: 1. Wij streven naar het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en een schone leefomgeving, zodat deze nu en in de toekomst op een evenwichtige manier kan worden benut. 2. We zetten actief in op het versterken van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en ondernemers, zodat zij zich bewust zijn van hun rol in het naleven van wet- en regelgeving en het bijdragen aan een kwalitatieve fysieke leefomgeving. 3. We streven naar een goede uitvoeringskwaliteit. 4.
Wij streven naar een klantgerichte en toegankelijke dienstverlening, waarbij inwoners en ondernemers kunnen rekenen op een betrouwbare overheid die transparant en rechtvaardig handelt. 5. Beschikbare financiële middelen zijn in evenwicht met de gestelde doelen. De hierboven genoemde doelen worden concreet gemaakt via operationele doelstellingen. Deze zijn specifieker uitgewerkt en bie den jaarlijks richting binnen het uitvoeringsprogramma. 6 Binnen de U&H strategie van de OWO-gemeenten vormen een aantal vaste uitgangspunten de basis voor een consistente en betrouwbare werkwijze. Deze principes zijn grotendeels gebaseerd op eerder vastgesteld beleid en blijven relevant voor de dagelijkse prak tijk. De aanpak is deskundig en dichtbij: medewerkers werken zichtbaar en oplossingsgericht samen met inwoners, bedrijven en verenigingen, met persoonlijk contact als uitgangspunt. De inzet is risico-gestuurd, waarbij capaciteit wordt gericht op situaties met de grootste risico’s en het laagste naleefgedrag. Er wordt integraal samengewerkt met handhavingspartners, waarbij signalen actief worden gedeeld en bij sociale problematiek wordt afgestemd met het sociaal domein. Correct gedrag is de norm in alle klantcontacten; agressie of g eweld richting medewerkers wordt niet getolereerd en leidt tot aangifte. Kernpunten: ▪ Deskundig en dichtbij: oplossingsgericht, persoonlijk en gebiedskennis.
▪ Risicogestuurd werken: inzet waar risico’s en overtredingskans het hoogst zijn. ▪ Integrale samenwerking: afstemming met partners en domeinen. ▪ Normstelling gedrag: respectvol contact, geen tolerantie voor agressie. 7
8 1. Inleiding De gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland (OWO) werken al geruime tijd samen om hun krachten te bundelen. Het doel van deze samenwerking is het verbeteren van kwaliteit en klantgerichtheid, het verminderen van kosten en het verkleinen van kwetsbaarheid. Sinds 1 juli 2015 is hiervoor één gezamenlijke afdeling opgericht die verantwoordelijk is voor vergunningverle ning, toezicht en handhaving in de fysieke leefomgeving, en die adviseert over VTH-gerelateerde onderwerpen. Het huidige document is niet het eerste beleidsstuk van de afdeling OWO-VTH, maar een doorontwikkeling van eerder vastgesteld beleid. Met de komst van de Omgevingswet is het VTH-beleid omgevormd tot de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (U&H strategie) en hierdoor specifiek gericht op het aspect van uitvoering. Deze strategie bouwt voort op bestaande plannen en visies van de afzonderlijke gemeenten, maar houdt nadrukkelijk rekening met nieuwe wettelijke eisen en actuele ontwikkelingen. Daarmee vormt het e en dynamisch instrument dat richting geeft aan de uitvoering van de VTH- taken binnen het OWO-verband. 1.1 Waarom een U&H strategie? Een uitvoerings- en handhavingsstrategie (U&H-strategie) is van essentieel belang om richting en samenhang te geven aan de uitvoering van de VTH-taken.
Het helpt om keuzes te maken in een breed en complex takenpakket, waarin niet alles tegelijk kan worden opgepakt. Door het opstellen van een strategie wordt duidelijk welke risico’s en opgaven prioriteit krijgen, op basis van een omgevings - en risicoanalyse. Daarnaast draagt de strategie bij aan transparantie en voorspelbaarheid in het handelen van de overhe id, zowel intern als richting inwoners en bedrijven. Het biedt een gemeenschappelijk kader voor alle betrokken partijen en zorgt ervoor dat uitvoe ring en handhaving niet alleen voldoen aan wettelijke eisen, maar ook bijdragen aan een veilige, gezonde en le efbare fysieke omgeving. 1.2 Waar gaat de U&H strategie over? De U&H strategie richt zich op de wettelijke taken binnen de fysieke en ruimtelijke leefomgeving, voor zover deze taken een component bevatten van vergunningverlening, toezicht en/of handhaving. Binnen dit domein vallen onder andere de volgende aandachtsgebie den: ▪ ruimtelijke ordening; ▪ bouwen en wonen; ▪ brandveiligheid; ▪ milieu en natuur; ▪ openbare ruimte en de Algemene Plaatselijke Verordening (APV); 9 ▪ De alcoholwet en overige bijzondere wetten. VTH-taken andere afdelingen, FUMO en VRF De U&H strategie is van toepassing op alle VTH-taken die worden uitgevoerd door de afdelingen Beleid/Ruimte, de klantencontactcentra en de buitendiensten van de drie moederorganisaties.
Dit geldt ook voor de werkzaamheden die de Veiligheidsregio Fryslân (VRF) namens ons uitvoert. Eerder dit jaar heeft de FUMO een Fryslân-brede uitvoerings- en handhavingsstrategie opgesteld, die inmiddels bestuurlijk is vastgesteld door de deelnemende colleges. Deze geldt specifiek voor de taken die de FUMO voor haar deelnemers uitvoert. 1.3 Hoe is de U&H strategie tot stand gekomen? Begin 2025 zijn we gestart met het opstellen van de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie (U&H) VTH, de opvolger van het voormalige VTH - beleid. Conform de wettelijke kaders is het college verantwoordelijk voor het vaststellen van deze strategie. Het documen t geeft richting aan hoe wij uitvoering geven aan vergunningverlening, toezicht en handhaving binnen onze gemeente. Bij de totstandkoming van deze strategie is nadrukkelijk ingezet op een breed en zorgvuldig participatieproces. In de eerste fase zijn gesprekken gevoerd met diverse interne afdelingen, waaronder KCC, RO, OOV en de projectleiders van het evenementenbeleid en het Omgevingsplan. Vervolgens heeft een uitgebreide werksessie plaatsgevonden met een vertegenwoordiging van alle teams binnen on ze eigen VTH-afdeling. Op basis van deze sessies zijn tezamen met het managementteam van de afdeling OWO-VTH nieuwe beleidsdoelen geformuleerd en risico- en omgevingsanalyses uitgevoerd.
Met deze inzichten zijn wij in gesprek gegaan met de drie OWO-colleges, waarbij ook de conceptdoelstellingen zijn voorgelegd. Om de raden te informeren, is een OWO-themabijeenkomst aangeboden waarin zij de gelegenheid kregen om zich te laten bijpraten over het onderwerp. Vanwege een te laag aantal aanmeldingen is deze bijeenkomst niet doorgegaan. Gedurende het proces zijn onze counterpartners o p meerdere momenten geïnformeerd over de voortgang en daarnaast heeft de OWO-directie ingestemd met de voorliggende U&H strategie. De verzamelde input is besproken met het managementteam van VTH en verwerkt in de omgevings - en risicoanalyse. Dit vormt samen met de interne en bestuurlijke afstemming de basis voor deze strategie. Door het ophalen van input bij verschillende afdelingen e n het delen van concepten willen we ervoor zorgen dat het document niet alleen inhoudelijk aansluit, maar ook goed wordt gedragen binnen de o rganisatie. Dit vergroot de uitvoerbaarheid en borging van de strategie in de praktijk. Met het vaststellen van de U&H-strategie vervalt het Beleidsplan VTH fysieke ruimtelijke leefomgeving 2020 -2024 OWO-gemeenten. De voorliggende U&H strategie blijft van kracht totdat er een nieuwe U&H strategie wordt vastgesteld. 10 2. Uitgangspunten De uitgangspunten vormen de basis voor hoe we binnen VTH werken, oftewel onze vaste werkwijze.
Veel van deze principes zijn niet nieuw, maar komen voort uit eerdere beleidsplannen en blijven relevant voor een consistente en betrouwbare uitvoering. Deskundig en dichtbij Wij streven naar een constructieve samenwerking met inwoners, bedrijven en verenigingen. Daarbij hanteren we een positieve en oplossingsgerichte benadering: we denken in mogelijkheden. Persoonlijk contact staat centraal; we zijn zichtbaar en benaderba ar. We kennen ons gebied goed en zijn op de hoogte van wat er speelt. Risico-gestuurd De mate van beoordeling bij aanvragen, de intensiteit en frequentie van toezicht worden afgestemd op de risico’s. We zetten onze beschikbare capaciteit daar in waar de risico’s het grootst zijn en waar het naleefgedrag laag is. Zo zorgen we voor een doel gerichte en effectieve inzet van onze middelen. Integraal samenwerken met onze handhavingspartners Bij zowel vergunningverlening als toezicht hanteren we een integrale benadering. Initiatieven worden beoordeeld op basis van alle relevante wettelijke kaders waarvoor wij bevoegd zijn. Tijdens toezicht stemmen we waar mogelijk controles op elkaar af en del en we signalen actief met elkaar. De handhavingsstrategie wordt bepaald nadat we de verschillende aspecten van handhaving in kaart hebben gebracht. Wanneer onze bevoegdheden eindigen of overlappen, zoeken we actief de samenwerking met onze handhavingspartn ers.
Bij sociale problematiek stemmen we af met het sociaal domein om tot een passende aanpak te komen. Correct gedrag is de norm In onze klantcontacten hanteren we een respectvolle en professionele houding, en verwachten dit ook van inwoners, bedrijven e n verenigingen. Agressie of geweld, verbaal of fysiek, richting onze medewerkers accepteren we niet. Bij incidenten doet de gem eente aangifte. 11 3. Doelen In het kader van de uitvoerings- en handhavingsstrategie van de afdeling VTH formuleren we doelen die bijdragen aan een effectieve, transparante en klantgerichte uitvoering. Ze geven richting aan de dagelijkse praktijk en zorgen voor aansluiting bij maatsc happelijke verwachtingen, wetgeving en bestuurlijke ambities. Naast naleving van regels richten we ons op het versterken van vertrouwen, het verbeteren van dienstverlening en het vergroten van inzicht in ons handelen. In dit hoofdstuk presenteren we de doelstellingen die als leidraad dienen voor de U&H strategie in de komende jaren. Meetbare en realistische doelen: sturen op data, outcome en risico’s Het beleidsdoel om te streven naar een veilige, gezonde, duurzame en schone leefomgeving met een goede ruimtelijke kwaliteit is breed en ambitieus. De realisatie ervan wordt beïnvloed door tal van externe factoren, waarvan onze VTH -taakuitvoering er één is.
Omdat de directe impact van onze inzet op deze beleidsdoelen lastig te isoleren is, kiezen we voor een gestructureerde aanpak. We willen onze beleidsdoelen bereiken door deze jaarlijks te vertalen naar operationele doelstellingen. Deze doelstellingen w orden concreet uitgewerkt in het VTH-jaarprogramma, waarin we de koppeling leggen tussen beleid, uitvoering en monitoring. Zo maken we onze inzet meetbaar, stuurbaar en transparant. Datagestuurd werken als basis voor inzicht en sturing Om onze voortgang en impact goed te kunnen volgen, zetten we in op datagestuurd werken. Dit betekent dat we systematisch gege vens verzamelen, analyseren en gebruiken om onze keuzes te onderbouwen en onze uitvoering te verbeteren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan data over: ▪ het aantal verleende vergunningen, ▪ het aantal uitgevoerde controles (periodiek, thematisch, gebiedsgericht), ▪ geconstateerde overtredingen, ▪ naleefgedrag van doelgroepen, ▪ klanttevredenheid. Deze gegevens worden vastgelegd in onze VTH-vakapplicatie en vormen de basis voor monitoring, evaluatie en bijsturing. Door deze data jaarlijks op consistente wijze te verzamelen en te analyseren, kunnen we trends herkennen, prestaties vergelijken en geric ht verbeteren.
12 Outcomegericht werken: sturen op effect We werken outcomegericht, wat betekent dat we niet alleen sturen op aantallen en activiteiten, maar vooral op het effect van onze inzet op de leefomgeving. Een belangrijke indicator hiervoor is het naleefgedrag. We gaan ervan uit dat verbetering van het na leefgedrag bijdraagt aan een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving. Via een geautomatiseerd systeem registreren we waar en wanneer controles plaatsvinden en welke overtredingen worden geconstateerd. Dit maakt het naleefgedrag zichtbaar in de vorm van n aleefpercentages per doelgroep, thema of gebied. Door deze metingen jaarlijks te herhalen, kunnen we ontwikkelingen volgen en gericht ingrijpen wa ar nodig. Risicogestuurd werken: prioriteren op impact Onze inzet is risicogestuurd. Dat betekent dat we onze capaciteit en middelen inzetten op basis van een analyse van risico’s voor mens, milieu en leefomgeving. We richten onze activiteiten op de grootste risico’s en prioriteiten. Bij vergunningverlening to etsen we intensiever naarmate het risicoprofiel hoger is. Bij toezicht en handhaving richten we ons op slecht naleefgedrag, herhaalde overtredinge n en risicovolle activiteiten. Zo zorgen we dat onze inzet effectief en doelgericht is.
Lerende organisatie: evaluatie en bijsturing Door onze data en outcome-indicatoren te koppelen aan de operationele doelstellingen, bouwen we aan een lerende organisatie. We evalueren jaarlijks onze aanpak en resultaten, en gebruiken deze inzichten om onze strategie en uitvoering bij te stellen. Mo nitoring en evaluatie zijn daarmee geen eindpunt, maar een continu proces van verbetering. Stapsgewijze groei met ruimte voor ontwikkeling De operationele uitvoering van VTH-taken is gericht op continue verbetering, waarbij het gemiddelde van de afgelopen drie jaar als trendmaat wordt gebruikt om prestaties en ontwikkelingen te volgen. Deze aanpak biedt houvast bij het monitoren van voortgang , maar erkent ook dat verbetering niet altijd rechtlijnig verloopt. Soms doen zich terugslagen voor, of blijkt dat een verandering m eer tijd nodig heeft om goed te landen in de organisatie. Daarom kiezen we bewust voor een stapsgewijze ontwikkeling, waarbi j nieuwe werkwijzen en inzichten zorgvuldig worden ingebed in bestaande processen. Dit vraagt om ruimte voor leren, experimenteren en bijstellen, zodat verbet eringen niet alleen effectief zijn, maar ook duurzaam en breed gedragen worden binnen de organisatie. Doelen & operationele doelen De doelen binnen de strategie zijn vaak overkoepelend en strategisch van aard. Ze geven richting aan de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving.
Om deze doelen concreet en uitvoerbaar te maken, worden ze vertaald naar operationele doelen. Deze operatio nele doelen vormen de basis voor de dagelijkse praktijk en maken het mogelijk om gerichte acties te plannen, uit te voeren en te e valueren. Zo zorgen we ervoor dat de uitvoering aansluit bij de bredere beleidsdoelstellingen. 13 De doelen: 1. Wij streven naar het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, veilig heid, gezondheid, duurzaamheid en een schone leefomgeving, zodat deze nu en in de toekomst op een evenwichtige manier kan worden be nut. Wij zetten ons actief in voor het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving, met nadruk op ruimtelijke kwaliteit, veiligheid, gezondheid, duurzaamheid en een schone omgeving . Daarbij verstaan wij onder ruimtelijke kwaliteit de samenhang tussen gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde, zodat ontwikkelingen bijdragen aan een functionele, aantrekkelijke en toekomstbestendige omgeving. Dit doen we vanuit onze eigen ambitie om een leefomgeving te creëren die uitnodigt tot wonen, werken en leven nu én in de toekomst. We streven naar een evenwichtige benutting van de ruimte, waarbij maatschappelijke belangen zorgvuldig worden afgewogen en samenhang centraal staat.
Hoewel dit doel voortkomt uit onze eigen omgevingsvisies op een toekomstbestendige leefomgeving, sluit het tevens aan bij de uitgangspunten van de Omgevingswet. Deze wet biedt een kader dat integrale en duurzame ontwikkeling stimuleert, en ondersteunt ons bij het realiseren van een veilige, gezonde en kwalitatief hoogwaardige leefomgeving. 2. We zetten actief in op het versterken van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en ondernemers, zodat zij zich bewust zijn van hun rol in het naleven van wet- en regelgeving en het bijdragen aan een kwalitatieve fysieke leefomgeving. Het vergroten van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en ondernemers draagt bij aan een betere naleving van regels, meer betrokkenheid en een sterker draagvlak voor beleid. Door mensen bewust te maken van hun rol in de leefomgeving, ontstaat ruimte voor samenwerking, maatwerk en lokaal initiatief. Dit maakt het mogelijk om als overheid meer faciliterend en risicogericht te werken binnen het VTH-domein. Onder een kwalitatieve fysieke leefomgeving verstaan wij een veilige, gezonde en aantrekkelijke leefomgeving die doelmatig wordt gebruikt en duurzaam wordt ontwikkeld. De kwaliteit hiervan wordt onder de Omgevingswet concreet beoordeeld op vier pijlers: veiligheid, gezondheid, omgevingskwaliteit en doelmatig ruimte gebruik.
Deze aanpak sluit aan bij onze visie op een toekomstbestendige leefomgeving, waarin kwaliteit en veiligheid worden geborgd door een combinatie van duidelijke regels en gedeeld eigenaarschap tussen overheid, inwoners en ondernemers.
14 3. We streven naar een goede uitvoeringskwaliteit. We handelen aanvragen, meldingen e.d. binnen de wettelijke termijnen af. Daarnaast zetten we in op vooroverleg. We handelen de (formele) procedures voortvarend af en verlenging van de beslistermijn komt slechts bij uitzondering voor. We evalueren rechterlijke uitspraken en passen waar nodig onze werkwijze daarop aan. We maken heldere dienstverleningsafspraken met onze (interne & externe) adviseurs en monitoren deze afspraken. Voor dit alles liggen de vigerende kwaliteitscriteria ten grondslag. Dit legt een solide basis: kwalitatief en kwantitatief toegeruste medewerkers en processen die de wettelijke toets kunnen doorstaan. 4. Wij streven naar een klantgerichte en toegankelijke dienstverlening, waarbij inwoners en ondernemers kunnen rekenen op een betrouwbare overheid die transparant en rechtvaardig handelt. Een toegankelijke en klantgerichte overheid is essentieel voor het vertrouwen van inwoners en ondernemers. Zij moeten kunnen rekenen op duidelijke informatie, eerlijke behandeling en transparante besluitvorming. Door helder te communiceren en zorgvuldig te handelen, maken we onze dienstverlening begrijpelijk en betrouwbaar. Dit draagt niet alleen bij aan het imago van de overheid, maar versterkt ook de bereidheid tot samenwerking en naleving van regels.
Klantgerichtheid betekent dat we oog hebben voor het perspectief van de gebruiker, zonder onze verantwoordelijkheid en wettelijke kaders uit het oog te verliezen. 5. Beschikbare financiële middelen zijn in evenwicht met de gestelde doelen. We beschikken over voldoende financiële en personele middelen om onze doelen te realiseren. Als het nodig is, stellen we de doelen bij of vragen we om extra middelen. We gaan zorgvuldig en bewust om met onze beschikbare middelen en leggen hierover verantwo ording af via de begrotingscyclus.
15 De Operationele doelen: 1. Wij streven naar het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, veilig heid, gezondheid, duurzaamheid en een schone leefomgeving, zodat deze nu en in de toekomst op een evenwichtige manier kan worden be nut. a. Terugdringen werkvoorraad toezicht bouw (Wabo): Er is nog een aanzienlijk restant van het Wabo-proces dat moet worden afgebouwd. We streven naar een structurele vermindering van de werkvoorraad binnen het Wabo-proces. Daarbij hanteren we het gemiddelde werkvoorraadniveau van de afgelopen drie jaar als referentiepunt. Jaarlijks monito ren we de voortgang en sturen we actief op verbetering van doorlooptijden en procesinrichting, met als doel het werkvoorraadniveau stapsgewijs onder dit meerjarig gemiddelde te brengen. b. Verbeteren van bouwplaatsveiligheid door gerichte controles en inzicht: We werken continu aan het verbeteren van de veiligheid op bouwplaatsen. Door jaarlijks controles uit te voeren op zichtbare r isico’s zoals afzettingen, kraangebruik en inrichting langs wegen, krijgen we inzicht in de praktijk. Het gemiddelde van de afgelop en drie jaar dient als referentiepunt. Op basis van de bevindingen sturen we bij en vergroten we het veiligheidsbewustzijn bij uitvoerende partijen. c.
Elke horecagelegenheid wordt minimaal eens per vier jaar bezocht voor gesprek en controle : De gemeente bezoekt iedere horeca inrichting minimaal eens per vier jaar met als doel het bevorderen van naleving van regelge ving en het versterken van de relatie met ondernemers. Tijdens dit bezoek wordt zowel een controle uitgevoerd op de geldende vergun ningvoorschriften als een gesprek gevoerd met de ondernemer over eventuele ervaren overlast, knelpunten en verbeterpunten. d. Het naleefgedrag bij milieucontroles & brandveiligheidcontroles verbeteren door te sturen op een stijgende trend in het gemid delde naleefpercentage over de afgelopen drie jaar: Door te sturen op het gemiddelde naleefpercentage over de afgelopen drie jaar ontstaat inzicht in structurele verbeteringen o f terugval. Deze aanpak maakt het mogelijk om trends te signaleren en (waar nodig) gerichter te interveniëren. e. Projecten in gevolgklasse 2 en 3 voor 100% toetsen op brandveiligheid en constructieveiligheid : Deze projecten brengen grotere risico’s met zich mee voor veiligheid en gezondheid. Een volledige toetsing op brandveiligheid en constructie veiligheid is daarom essentieel om te voldoen aan wet- en regelgeving en om de veiligheid van gebruikers en omgeving te waarborgen . 16 1.
Wij streven naar het beschermen en verbeteren van de fysieke leefomgeving, met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, veilig heid, gezondheid, duurzaamheid en een schone leefomgeving, zodat deze nu en in de toekomst op een evenwichtige manier kan worden be nut. f. Alle projecten in gevolgklasse 1 (niet-woninggerelateerd) voor 100% toetsen op brandveiligheid: Bij gevolgklasse 1-projecten is de kans groot dat risico’s ontstaan die de brandveiligheid van gebruikers en omgeving beïnvloeden. Omdat vooraf vaak geen duidelijk beeld bestaat van wie zich in het gebouw zal bevinden, is het des te belangrijker om deze pr ojecten volledig te toetsen. g. Minimaal 70% van de klachten via Buiten Beter wordt binnen 7 werkdagen op gereageerd: Een snelle en adequate reactie op klachten versterkt het vertrouwen van inwoners in de gemeentelijke dienstverlening. Door te sturen op het driejaarsgemiddelde van het afhandelingspercentage ontstaat een stabieler beeld van de prestaties en wordt incidentele afwijk ing minder bepalend. Deze aanpak stimuleert continue verbetering en maakt het mogelijk om tijdig bij te sturen waar nodig. h. Jaarlijks meer mensen bereiken met voorlichting over ondermijning: Door inwoners, ondernemers en professionals actief te informeren, versterken we hun weerbaarheid tegen criminele invloeden.
H et sturen op een stijgend driejaarsgemiddelde van het aantal bereikte personen helpt om structurele groei en effectiviteit van de v oorlichtingsinspanningen inzichtelijk te maken. Zo werken we gericht aan continue verbetering van onze preventieve aanpak. i. Minimaal 12 dagen per jaar inzetten voor integrale controles gericht op het opsporen en tegengaan van ondermijning: Integrale controles geven zicht op criminele invloeden die zich verschuilen achter ogenschijnlijk legale activiteiten. Door verschillende partners samen te brengen tijdens deze controles, ontstaat een breder beeld van mogelijke misstanden en kunnen signalen effectiever worden j. Minimaal 12 controledagen per jaar inzetten op het tegengaan van illegale bewoning: Om illegale bewoning effectief op te sporen en aan te pakken, zetten we jaarlijks minimaal 12 dagen in voor gerichte controle s. Deze inzet draagt bij aan het waarborgen van de leefomgevingskwaliteit, het naleven van regelgeving en het voorkomen van ongewen ste situaties zoals permanente bewoning van recreatiewoningen. Door structureel capaciteit te reserveren voor dit thema, geven we invulling aan onze handhav ingsstrategie en zorgen we voor zichtbare en geloofwaardige handhaving. Integrale controles geven zicht op criminele invloeden die zich verschuilen achter ogenschijnlijk legale activiteiten.
Door verschillende partners samen te brengen tijdens deze controles, ontstaat een breder beeld van mogelijke misstanden en kunnen signalen effectiever worden opge pakt. Het structureel inzetten van minimaal 12 controledagen per jaar zorgt voor zichtbaarheid, versterkt de handhavingscapaciteit en vergroot de p akkans. Daarmee draagt het bij aan een weerbare samenleving en een veilige leefomgeving. 17 2. We zetten actief in op het versterken van de eigen verantwoordelijkheid van inwoners en ondernemers, zodat zij zich bewust zijn van hun rol in het naleven van wet- en regelgeving en het bijdragen aan een kwalitatieve fysieke leefomgeving. a. We maken informatie digitaal toegankelijker zodat het aantal informatieverzoeken structureel afneemt Door te investeren in toegankelijke en actuele digitale informatievoorziening, kunnen veelgestelde vragen en informatieverzoe ken proactief worden beantwoord. Dit vermindert de druk op de organisatie, verhoogt de zelfredzaamheid van burgers en bedrijven, en draagt bij aan een efficiëntere uitvoering. Het doel is om jaarlijks een meetbare afname van het aantal binnenkomende informatieverzoeken te realiseren, doordat gebruikers s neller en eenvoudiger zelf de juiste informatie kunnen vinden. 3. We streven naar een goede uitvoeringskwaliteit. a.
Jaarlijkse inzet op borging van kwaliteit binnen de afdeling OWO-VTH: We zetten er jaarlijks actief op in om aantoonbaar te voldoen aan de landelijke kwaliteitscriteria voor het VTH -domein. Wanneer uit evaluatie blijkt dat we hier (deels) niet aan voldoen, stellen we een concreet verbeterplan op om alsnog aan de eisen te vol doen. b. We zetten jaarlijks in op de doorontwikkeling van VTH-processen om de efficiëntie, transparantie en kwaliteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving structureel te verbeteren: Het doorontwikkelen van VTH-processen biedt ons de mogelijkheid om onze dienstverlening te versterken en optimaal aan te sluiten bij veranderende wet- en regelgeving, maatschappelijke verwachtingen en interne kwaliteitsnormen. We investeren in flexibele en rob uuste processen die meebewegen met nieuwe ontwikkelingen en sturen op data en resultaten. Door continu te verbeteren en inzichten uit data te benutten, zorgen we voor duidelijke communicatie, consistente uitvoering en een organisatie die wendbaar blijft. Outcomegericht werken helpt ons om niet alleen activiteiten uit te voeren, maar ook aantoonbare effecten te realiseren, zoals bijvoorbeeld een hogere klanttevredenheid en betere naleving van regels. Uniforme werkwijzen bevorderen samenwerking tussen afdelingen en externe partners, terwijl we risico’s op fouten en vertragingen actief beperken.
Zo versterken we onze basis om toekomstbestendig te blijven en continu te verbeteren waar dat nodig is. 18 4. Wij streven naar een klantgerichte en toegankelijke dienstverlening, waarbij inwoners en ondernemers kunnen rekenen op een betrouwbare overheid die transparant en rechtvaardig handelt. a. We toetsen de klanttevredenheid: We toetsen jaarlijks de klanttevredenheid binnen het vergunningen- en meldingenproces en streven daarbij naar een gemiddelde score van minimaal een 7,0. Als de uitkomst daaronder ligt, gebruiken we de feedback als input om samen met betrokkenen verbeteract ies te formuleren die bijdragen aan een hogere klanttevredenheid. b. We zetten in op heldere communicatie met onze inwoners en bedrijven: Binnen het VTH-domein zorgen we ervoor dat alle externe communicatie en documenten die bedoeld zijn voor inwoners of bedrijven, geschreven z ijn op taalniveau B1. Dit bevordert begrijpelijkheid en toegankelijkheid. We toetsen steekproefsgewijs of aan dit ni veau wordt voldaan en ondernemen gerichte acties als blijkt dat teksten te complex zijn, zoals herschrijven of training. c.
We maken informatie over het VTH domein digitaal toegankelijk voor onze inwoners, bedrijven en partners : We zorgen ervoor dat alle actuele VTH -beleidsinformatie, relevante wet- en regelgeving en vergunningsstatussen digitaal en overzichtelijk beschikbaar zijn via een centrale online omgeving. Zo verbeteren we de toegankelijkheid, actualiteit en gebruiksvriend elijkheid voor zowel collega’s als externe partners. 5. Beschikbare financiële middelen zijn in evenwicht met de gestelde doelen. a. De inzet van de afdeling VTH wordt zodanig beheerd dat deze continu in balans is met de beschikbare financiële middelen : Het realiseren van de doelen vraagt om een zorgvuldig afgestemde inzet van zowel financiële middelen als capaciteit binnen de afdeling VTH. Door ee n structurele koppeling tussen budgettering, taakuitbreiding en doelstellingen te waarborgen, ontstaat een evenwichtige verdeli ng die efficiëntie en effectiviteit bevordert. Wanneer er sprake is van uitzetting van middelen of uitbreiding van het takenpakket, is het essentieel dat dit tij dig en transparant wordt afgestemd met zowel de organisatie en het bestuur als de afdeling. Dit om financiële en operationele risico’s te beperken en draagvlak te behouden. Dit vraagt om een proces van continue monitoring, evaluatie en communicatie, zodat afwijkingen vroegtijdig worden gesignaleerd en bijgestuurd.
Op deze manier blijft het evenwicht tussen beschikbare middelen, capaciteit en gestelde doelen gewaarborgd. 19 4. Omgevingsanalyse en prioriteiten Hieronder beschrijven we de belangrijkste (wettelijke) ontwikkelingen die van invloed zijn op ons werk in de komende vier jaa r. Daarnaast schetsen we de context rond de afdeling OWO-VTH. Daarna gaan we in op de omgevingsanalyse en prioriteiten. 4.1 Ontwikkelingen en context Omgevingswet De Omgevingswet, van kracht sinds 1 januari 2024, introduceert één integrale omgevingsvergunning via het Digitaal Stelsel Omg evingswet (DSO). Voor gemeenten betekent dit een transitie naar meer digitale processen en intensieve samenwerking met ketenpartner s. Binnen het VTH-domein verschuift toezicht en handhaving nadrukkelijk naar een systeemgerichte, risicogestuurde aanpak, waarbij afwijkingen v an algemene regels en geconstateerde milieu- of veiligheidsrisico’s proactief worden aangepakt. Gemeenten fungeren als bevoegd gezag, met verantwoordelijkheid voor vergunningverlening én handhaving van dezelfde omgevingsregels, via uniforme instrumenten zoals maatwerkvoorschriften en boetebevoegdheden. Daarnaast vereist de Omgevingswet dat VTH -teams beschikken over hoogwaardige datakoppelingen, mobiele inspectiecapaciteit en geïntegreerde informatie -uitwisseling via het DSO.
Deze ontwikkelingen vragen om herziening van de VTH-uitvoerings- en handhavingsstrategie: de focus ligt op proactief risicotoezicht, digitale ver sterking en samenwerking, zonder uitbreiding van personele inzet. Wetsvoorstel Versterking VTH-stelsel Milieu De Rijksoverheid werkt aan het Wetsvoorstel Versterking VTH-stelsel Milieu, met als doel de kwaliteit en uniformiteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving op milieutaken te verbeteren. Het voorstel voegt robuustheidscriteria toe aan de Omgevingswet, zoals minimale eisen aan capaciteit, deskundigheid, taakverdeling en samenwerking. Daarnaast worden de landelijke kwaliteitscriteria VTH wettelijk verankerd. Deze criteria stellen eisen aan processen, personele bezetting (kritieke massa), en competen ties, zodat gemeenten en omgevingsdiensten hun taken aantoonbaar en op een vergelijkbare manier uitvoeren. Ook komt er meer regie v anuit het Rijk, onder andere via verplichte kwaliteitsmonitoring en gegevensuitwisseling. Voor onze VTH -strategie betekent dit dat we ons voorbereiden op deze nieuwe kaders door te investeren in kwaliteit, samenwerking en digitale ondersteuning — zonder dat dit leidt tot extra personele inzet.
Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen ( Wkb) De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen is sinds 1 januari 2024 gefaseerd ingevoerd voor nieuwbouw van eenvoudige bouwwerken (gevolgklasse 1), zoals eengezinswoningen en kleine bedrijfspanden. Bij deze projecten nemen private kwaliteitsborgers de bou wtechnische toetsing over, gedurende ontwerp en uitvoering. 20 De gemeente blijft het bevoegd gezag: zij beoordeelt bouwmeldingen, voert risicogestuurd toezicht en handhaving uit op onderd elen die niet onder de borging vallen, en beheert de vergunning- en gereedmeldingsprocedures. Voor verbouwingen geldt de Wkb nog ni et. Ontwikkelingen Boa-bestel In de brief (d.d. 2 oktober 2025) van de Minister van Justitie en Veiligheid is aangekondigd dat de rol van de buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s) de komende jaren aanzienlijk wordt versterkt en verduidelijkt. De huidige domeinen worden sameng evoegd, zodat een boa breder inzetbaar is en handelingsverlegenheid vermindert. Hierbij blijven de taakaccenten behouden. Expliciet w ordt vermeld dat de boa geen onderdeel van de politie wordt en dat de samenwerking van de politie en boa gelijkwaardig wordt getro kken, ieder vanuit eigen expertise. Daarbij is de taak van de politie het handhaven van de openbare orde. De rol van de boa richt zich met name op de handhaving van de rechtsorde.
Daarnaast wordt het opsporingsgebied van de boa in lijn gebracht met die van de politie en andere Bijzondere Opsporingsdienst en. Ook krijgen werkgevers een grotere verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en rechtmatigheid van het werk en moet er een interne toezichthouder worden aangesteld. Deze veranderingen moeten knelpunten zoals versnippering van bevoegdheden, onduidelijkheid over taken en verwachtingen, en gebrek aan toegang tot informatiesystemen oplossen. Het nieuwe stelsel wordt binnenkort besproken in de Tweede Kamer, wordt stapsgewijs ingevoerd en is in 2028 volledig operationeel. We houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten r ondom dit thema. Coalitie-afspraken drie OWO-gemeenten De uitvoerings- en handhavingsstrategie VTH sluit aan bij de ambities en beleidsdoelen zoals vastgelegd in de coalitieafspraken van de 3 OWO- colleges. Aangezien deze afspraken per bestuursperiode kunnen verschillen, vormt de strategie een flexibel kader d at ruimte biedt voor bestuurlijke accenten en prioriteiten. Jaarlijks wordt binnen het uitvoeringsprogramma VTH de bestuurlijke prioritering verwerkt, waarin onder andere maatschappelij ke ontwikkelingen worden meegenomen. Deze jaarlijkse prioritering maakt het mogelijk om de inzet op toezicht en handhaving dynam isch af te stemmen op de bestuurlijke context, zonder de meerjarige strategische lijn uit het oog te verliezen.
Interbestuurlijk toezicht door provincie Fryslân (IBT) Het interbestuurlijk toezicht van de provincie richt zich op het bewaken van de rechtmatige en volledige uitvoering van gemee ntelijke taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De provincie toetst bijvoorbeeld of gemeenten v oldoen aan de wettelijke kwaliteitscriteria. Zo wordt gecontroleerd of de gemeenten over voldoende deskundigheid beschikken. Daarnaast word t er gekeken of er een actuele risicoanalysen wordt gehanteerd en of er een actueel uitvoeringsprogramma is. Daarbij hanteert de provincie een risicogerichte toezichtaanpak, gebaseerd op vertrouwen in de lokale uitvoering. Alleen wanneer gemeenten structureel tekorts chieten in hun wettelijke verplichtingen, kan de provincie ingrijpen. 21 Omgevings- en gebiedsanalyse De omgevingsanalyse is een belangrijk instrument om de gemeentelijke omgeving in brede zin in beeld te brengen. Met ‘omgeving ’ bedoelen we het volledige grondgebied van de OWO-gemeenten, inclusief de fysieke leefomgeving en openbare ruimte, met daarin vers chillende gebiedstypen zoals landbouw, natuur en bedrijventerreinen. Elk van deze gebieden kent zijn eigen kenmerken, kwaliteiten, risi co’s en risicovolle activiteiten.
Door middel van de omgevingsanalyse verkrijgen we een actueel en integraal beeld van het grondgebied, de omvang en trends van het VTH-takenpakket, en de aanwezige problemen en risico’s. Dit vormt de basis voor het bepalen van prioriteiten en het gericht in zetten van capaciteit binnen de uitvoering van onze VTH-taken. De analyse is tot stand gekomen op basis van relevante beleidsdocumenten, omgevingsvisies en coalitieakkoorden van de drie OW O- gemeenten. Daarnaast is input opgehaald bij diverse gemeentelijke afdelingen en is in samenwerking met het management van de OWO- VTH-afdeling een probleem- en risicoanalyse opgesteld. De OWO-gemeenten vormen samen een uitgestrekte plattelandsregio in Zuidoost-Friesland, gekenmerkt door een groene leefomgeving, een sterk agrarisch karakter en een verspreide bevolkingsopbouw over dorpen en buitengebieden. De fysieke leefomgeving bestaa t uit waardevolle natuurgebieden, landbouwgronden, kleine kernen en enkele bedrijventerreinen. Deze ruimtelijke structuur brengt sp ecifieke uitdagingen met zich mee voor toezicht en handhaving, zoals inzicht in het buitengebied, toezicht op agrarische activit eiten en bescherming van natuurwaarden. De relatief lage bevolkingsdichtheid vraagt om een efficiënte inzet van capaciteit en middelen, vooral in het buitengebied.
D aarnaast is er sprake van een sterke sociale verbondenheid binnen de dorpen, wat invloed kan hebben op meldingsbereidheid en nalevi ng. De aanwezigheid van kwetsbare natuur en cultuurhistorisch waardevolle landschappen vereist extra aandacht bij ruimtelijke ontwik kelingen en toezicht op naleving van regels. Ook speelt de verwevenheid van wonen, werken en recreatie in het buitengebied e en rol bij het beoordelen van vergunningaanvragen en het uitvoeren van controles. De samenwerking tussen de drie gemeenten binnen de OWO-structuur biedt voordelen op het gebied van kennisdeling, uniformiteit en gezamenlijke uitvoering van VTH-taken. Deze gebiedskenmerken vormen een belangrijk uitgangspunt voor het vormgeven van een effectieve en passende VTH-aanpak. 4.2 Probleem- en risicoanalyse Algemeen Binnen het VTH-domein wordt de probleem- en risicoanalyse toegepast als een strategisch instrument om op een gestructureerde en onderbouwde manier prioriteiten te bepalen en de inzet van capaciteit en middelen effectief te organiseren. 22 Voor elk taakgebied binnen vergunningverlening, toezicht en handhaving wordt beoordeeld wat de mogelijke negatieve gevolgen z ijn als regels niet worden nageleefd, en hoe groot de kans is dat zo’n overtreding daadwerkelijk plaatsvindt. Deze twee factoren wo rden gecombineerd volgens de formule: risico = effect × kans op niet-naleving.
Hoe groter het effect en hoe hoger de kans, hoe hoger het risico, en daarmee ook de prioriteit binnen de uitvoerings- en handhavingsstrategie. Om de risicoanalyse compleet te maken, zijn daarnaast een aantal bredere maatschappelijke thema’s meegenomen. Voor elk thema is ingeschat welk risico de overtreding kan vormen voor de uitvoering van VTH-taken. De thema’s die hierin zijn meegenomen zijn: fysieke veiligheid, volksgezondheid, duurzaamheid, leefbaarheid, financiële impact en bestuurlijk/imago. Door deze aanvullende invals hoeken ontstaat een breder en realistischer beeld van de risico’s, waarmee de uitvoerings- en handhavingsstrategie beter kan worden afgestemd op de lokale context en maatschappelijke opgaven. De analyse maakt het mogelijk om taken met een hoog risico gericht aan te pakken en af te stemmen op gebiedskenmerken zoals het buitengebied, dorpskernen of bedrijventerreinen. De toepassing van deze analyse zorgt ervoor dat de uitvoerings - en handhavingsstrategie transparant, effectief en gebiedsgericht is ingericht. De risicoanalyse is tot stand gekomen op basis van input vanuit verschillende gemeentelijke afdelingen en de 3 colleges van de OWO- gemeenten. Deze input is geanalyseerd en verwerkt in samenwerking met het managementteam van OWO-VTH, waarbij ook relevante beleidsdocumenten, omgevingsvisies en actuele ontwikkelingen zijn meegenomen.
Door deze integrale en actuele benadering sluit de risicoanalyse niet alleen aan bij de eisen van de Omgevingswet, maar ook b ij de bestuurlijke en operationele realiteit van de regio. Het resultaat is een onderbouwd en gebiedsgericht risicobeeld dat richti ng geeft aan de uitvoering van VTH-taken en bijdraagt aan een veilige, schone en leefbare omgeving. Klachten Binnen het VTH-domein vormen klachten van inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden een belangrijke informatiebron voor het signaleren van mogelijke overtredingen en risico’s in de leefomgeving. Om deze signalen op een gestructureerde en effectieve manier te kunnen beoordelen en opvolgen, wordt ook bij klachten een risicogerichte analyse toegepast. Hierbij wordt per klacht gekeken naar de ernst van het mogelijke effect en de kans dat de geconstateerde situatie daadwerkelijk leidt tot overtredingen of schade aan de fysieke leefomgeving. Deze risicogestuurde benadering maakt het mogelijk om klachten te prioriteren en de inzet van capaciteit af te stemmen op sit uaties met de grootste maatschappelijke impact. Hierdoor kunnen we sneller en gerichter optreden waar dat het meest nodig is, en te gelijkertijd zorgen voor een transparante en proportionele afhandeling van klachten. 23 Belangrijk is dat deze analyse geen eenmalige exercitie is, maar een continu proces dat zich blijft ontwikkelen.
In de komend e jaren willen we, mede op basis van beschikbare data, steeds specifieker en effectiever te werk gaan. De mate waarin dit mogelijk is, hangt echter samen met de doorontwikkeling van datasystemen en de kwaliteit van de geregistreerde informatie. Zo bouwen we stap voor stap aan een steeds slimmer en responsiever klachtensysteem dat bijdraagt aan een veilige, gezonde en leefbare leefomgeving. 4.3 Conclusies Algemeen De uitkomsten van de risico- en probleemanalyse vormen de basis voor het stellen van prioriteiten binnen de uitvoerings - en handhavingsstrategie van het VTH-domein. Uit deze analyse blijkt dat de volgende thema’s de grootste risico’s (zowel qua impact als qua kans op niet-naleving) met zich meebrengen, namelijk: ▪ Ondermijning ▪ Openbare orde en veiligheid ▪ Brandveiligheid ▪ Cultuur historische waarden Deze thema’s worden daarom als speerpunten benoemd en krijgen prioriteit in de inzet van capaciteit en middelen. Wat opvalt ten opzichte van het vorige VTH-beleid, is dat het behoud van cultuurhistorische waarden nu als nieuw thema is opgenomen. Dit thema is met name door de colleges nadrukkelijk naar voren gebracht als prioriteit. Tegelijkertijd wordt er risicogestuurd gewerkt aan andere relevante thema’s die uit de analyse naar voren zijn gekomen .
Hoewel deze thema’s mogelijk een lager risicoprofiel hebben, blijven ze onderdeel van de integrale aanpak en worden ze afhankelijk van de lokale context en signalen uit de praktijk op passende wijze meegenomen in de uitvoering. Deze benadering zorgt ervoor dat de VTH-taken niet alleen effectief en efficiënt worden uitgevoerd, maar ook aansluiten bij de maatschappelijke opgaven en gebiedssp ecifieke behoeften binnen de OWO-gemeenten. De uitwerking van de risicoanalyse is terug te vinden in bijlage A. Klachten Uit de klachtenanalyse blijkt dat bepaalde typen meldingen structureel een verhoogd risico met zich meebrengen voor de veilig heid, gezondheid en leefbaarheid binnen de gemeente. Klachten die betrekking hebben op de volgende thema’s worden als hoge priorite it aangemerkt: ▪ Acuut gevaar voor de veiligheid of gezondheid, 24 ▪ Grote milieuschade of risico op onherstelbare schade, ▪ Klachten(vermoedelijke) illegale bouw of gebruik met grote impact, ▪ En meldingen die gepaard gaan met veel maatschappelijke of bestuurlijke aandacht. Deze klachten worden binnen één à twee werkdagen beoordeeld, zodat snel kan worden vastgesteld welke actie noodzakelijk is. U iterlijk binnen een week wordt opvolging gegeven aan deze meldingen, passend bij de ernst en urgentie van de situatie.
Door deze we rkwijze wordt geborgd dat de beschikbare capaciteit gericht wordt ingezet op situaties met de grootste maatschappelijke impact, en dat er a dequaat en transparant wordt gereageerd op signalen uit de samenleving. Voor andere klachten maken onze specialisten een inschatting of, en op welke manier, deze worden opgepakt. Anonieme klachten nemen we in principe niet in behandeling, tenzij ze aansluiten bij onze prioriteiten. 25 5. Strategieën In dit hoofdstuk worden de strategieën beschreven die de gemeente hanteert voor de uitvoering van de VTH -taken, met als doel het bevorderen van de naleving van wet- en regelgeving. Het naleven van regels wordt beïnvloed door verschillende factoren, zoals kennis van de regels, het besef van hun nut en nood zaak, en andere belangen zoals gemak of kostenbesparing. Een deel van deze factoren kan door de gemeente worden beïnvloed. Dit gebeurt door consequent te toetsen, toezicht te houden en waar nodig handhavend op te treden. Onderstaand worden de strategieën samengevat weergegeven. In bijlage D1 t/m D5 zijn de nadere uitwerking en details te vinden.
Uitvoerings-& Handhavings strategie Preventie (voorkomen van overtredingen) Vergunningen (reguleren van activiteiten) Toezicht (controleren van activiteiten) Handhaving (optreden tegen overtredingen) Gedogen (gemotiveerd accepteren) 26 5.1 Preventiestrategie De preventiestrategie richt zich op het voorkomen van overtredingen door middel van communicatie en voorlichting. Door mensen goed te informeren, vergroten we hun bewustzijn over regels en verwachtingen. We stimuleren vooroverleg vóórdat f ormele procedures starten. Zo ontstaat er duidelijkheid over wat wel en niet mogelijk is, en welke informatie nodig is bij een aanv raag. Dit helpt om de formele afhandeling sneller te laten verlopen. Tijdens het overleg zijn we alert op de achterliggende vragen en zetten we, indien nodig, buurtbemiddeling in bij onderliggen de problemen. Na belangrijke momenten voeren we evaluatiegesprekken. Dit draagt bij aan relatiebeheer én biedt leerpunten voor toek omstige situaties.
De preventiestrategie wordt verder uitgewerkt in bijlage B1 Onze preventiestrategie (voorkomen van overtredingen): ‘Voorkomen is beter dan genezen’: ▪ Communicatie en voorlichting om spontaan naleefgedrag te bevorderen ▪ Vooroverleg: uitleg regels en mogelijkheden, verkorten afhandeltermijnen ▪ (Persoonlijk) overleg en buurtbemiddeling om tot oplossingen te komen ▪ Evaluatiegesprekken na belangrijke activiteiten 27 5.2 Vergunningenstrategie Om binnen de formele afhandeltermijnen te blijven, zetten we actief in op vooroverleg. Tijdens de formele procedures hanteren we de eisen voor ontvankelijkheid strikter: aanvragen moeten compleet en op tijd zijn. Tegelijkertijd houden we oog voor de verschillende belangen die kunnen spelen. We bewaken de adviestermijnen van zowel interne als externe adviseurs. Bij binnenkomst van een aanvraag bekijken we direct welke wet- en regelgeving en beleidskaders van toepassing zijn. Ook bepalen we wie we tijdens de procedure moeten betrekken. We zijn alert op signalen van ondermijning en passen indien nodig de Bibob -toets toe. Daarnaast controleren we of de activiteit plaatsvindt op gemeentegrond of op grond van derden. De mate van toetsing hangt af van de ris ico’s, waarbij veiligheid altijd een belangrijke factor is.
Bij complexe vergunningen, afwijkende gevallen of bijzondere situaties voeren we een juridische toets en een handhaafbaarheid stoets uit. Na het verlenen van de vergunning dragen we het dossier actief over aan de toezichthouder. Tijdens de gebruiksfase voeren we controles uit en toetsen we of de vergunning nog actueel is.Voor omgevingsvergunningen die niet worden gebruikt, starten we in principe een intrekkingsprocedure. Rechterlijke uitspraken volgen we op, evalueren we, en verwerken w e waar nodig in onze digitale werkprocessen. Daarbij maken we gebruik van algemeen geaccepte erde en landelijk ontwikkelde hulpmiddelen, zoals leidraden en toolboxen. De vergunningenstrategie wordt verder uitgewerkt in bijlage B2 Onze vergunningenstrategie (reguleren van activiteiten): ▪ Voldoen aan termijnen door vooroverleg en monitoring adviestermijnen ▪ Integraal toetsen, alert op ondermijning ▪ Risicogericht toetsen ▪ Vaste toetsingskaders ▪ Handhaafbaarheidstoets en actieve overdracht vergunningsdossier ▪ Actuele vergunningen, intrekken niet gebruikte omgevingsvergunningen ▪ Juridische kwaliteitstoets ▪ Werkprocessen digitaal en geborgd in RxMission 28 5.3 Toezichtstrategie Toezicht helpt ons om overtredingen en illegale activiteiten op te sporen. We gaan ervan uit dat toezicht een preventieve werking heeft. In de meeste gevallen komen we op een vriendelijke manier tot een oplossing.
Lukt dat niet, dan treden we daadkrachtig op. We voeren integraal en risicogericht toezicht uit, in samenwerking met onze handhavingspartners. De prioriteit van een zaak b epaalt hoe intensief het toezicht is: hoe hoger de prioriteit, hoe vaker en grondiger we controleren. We zijn alert op signalen van ondermijning en sociale problematiek. Bij een overtreding onderzoeken we eerst of legalisatie m ogelijk is. Als dat kan en de initiatiefnemer bereid is mee te werken, stemmen we het verdere handhavingstraject daarop af. Wanneer er vermoedens zijn van onderliggende problemen, zoals een burenconflict, wijzen we actief op de mogelijkheden van buurtbemiddeling of mediation. Preventief toezicht voeren we uit op verleende vergunningen, meldingen en andere toestemmingen. Voor periodieke controles op milieuvoorschriften, de Alcoholwet en brandveiligheid hanteren we vaste controlefrequenties. Deze passen we aan op basis van risico’s en naleefgedrag. We willen het toezicht verder ontwikkelen door het gerichter in te zetten, bijvoorbeeld via thematische of projectmatige controles.
Onze toezichtstrategie (controleren van activiteiten): ‘Vriendelijk waar het kan, streng waar het moet’ ‘Minder toezicht waar mogelijk – Meer toezicht waar nodig’ ‘Toezicht op basis van prioriteiten’ ▪ Integraal toezicht in samenwerking ▪ Legalisatietoets voordat handhaving wordt ingezet ▪ Buurtbemiddeling / mediation ▪ Preventief toezicht om overtredingen en illegale activiteiten op te sporen ▪ Risicogericht toezicht, alert op ondermijning ▪ Afhandeling meldingen, klachten en verzoeken om handhaving 29 Toezicht in de openbare ruimte wordt uitgevoerd door toezichthouders die Boa zijn (domein I). Zij reageren op eigen waarnemin gen en op meldingen of klachten. Een goede risicoanalyse van deze meldingen is essentieel om de juiste prioriteiten te stellen. Daa rbij helpt een helder meldingenprotocol voor de fysieke leefomgeving, evenals kwaliteitsmetingen zoals dorpsspiegels en toezichtvragen vanuit belei dsafdelingen. Op anonieme meldingen reageren we in principe niet, tenzij er sprake is van veiligheidsrisico’s. De toezichtstrategie wordt verder uitgewerkt in bijlage B3 30 5.4 Handhavingsstrategie De handhavingsstrategie is primair gericht op het optreden tegen overtredingen en het beëindigen van illegale situaties. Als legalisatie niet mogelijk is, wordt de verdere handhavingsaanpak bepaald.
Dit gebeurt op basis van risico’s, naleefgedrag en priori teit, maar ook andere mogelijkheden van aanpak (buurtbemiddeling, extra tijd gunnen) worden bekeken. Als het toezicht niet tot oplossingen leidt, d an is handhaving een (logisch) sluitstuk. Een eenmaal ingezet handhavingstraject wordt doorgezet tot de overt reding is beëindigd en sancties worden geëffectueerd. Consequent en vasthoudend optreden is nodig om reden van geloofwaardigheid. Bovendien gaat hier een preventieve werking van uit naar derden. Daarom zijn hercontroles belangrijk. We houden daarbij echte r altijd in het achterhoofd dat elk handhavingstraject ook maatwerk is. We hanteren de Landelijke Handhavingsstrategie omgevingsrecht (LHSO) voor ons gehele VTH -takenpakket. Daarmee sluiten we aan bij de rest van Nederland: vergelijkbare situaties → vergelijkbare keuzes. Het principe van de LHSO is dat elke overtreding wordt ‘ingeschaald’ op basis van de ernst en het risico van de overtreding en het gedrag van de overtreder. Vervolgens wordt gemotiveerd gekozen voo r bestuursrechtelijke en/of strafrechtelijke vervolgstappen. Met uitzondering van de bestuurlijke boete houdt bestuursrechtelijk optreden in dat de sancties die opgelegd worden, worden opgelegd met als oogmerk de situatie te herstellen. Met het opleggen van een strafrec htelijke sanctie wordt beoogd om de overtreder te straffen.
Het is mogelijk om gelijktijdig zowel een strafrechtelijke sanctie als een bestuursrechtelijke sanctie op te leggen. De strafrechtelijke handhaving voeren we uit met onze eigen Boa’s domein I & II of in samenwerking met andere Friese gemeenten of de FUMO volgens de Friese afspraken ‘Functionele B oa-structuur’. Onze handhavingsstrategie (optreden tegen overtredingen): ‘Consequent en vasthoudend’ ‘Handhaving als logisch sluitstuk’ ▪ Landelijke handhavingsstrategie omgevingsrecht (LHSO) wordt toegepast voor alle VTH -taken ▪ We voeren strafrechtelijke handhaving met onze eigen Boa’s uit of werken samen op basis van de Friese afspraken ‘Functionele Boa- structuur’ ▪ We passen de Leidraad hoogte dwangsom en lengte begunstigingstermijnen toe ▪ Er vindt invordering plaats van verbeurde dwangsommen 31 Bij de bestuursrechtelijke handhaving hanteren we de Leidraad hoogte dwangsommen en lengte begunstigingstermijnen van Infomil als uitgangspunt. Tevens ligt er de mogelijkheid om de “bestuurlijke boete” toe te passen . Bij invordering (bijvoorbeeld van dwangsommen) werken we conform een protocol samen met onze afdelingen OWO-BVI en OWO-FA. De handhavingsstrategie wordt verder uitgewerkt in bijlage B4. 32 5.5 Gedoogstrategie Wanneer wet- en regelgeving wordt overtreden is het bevoegde gezag in beginsel verplicht om handhavend op te treden.
Jurisprudentie geeft aan dat er kan worden afgezien van handhaving als er sprake is van kleine overtredingen waarbij handhaving niet proport ioneel is en in gevallen wanneer er concreet zicht is op legalisatie. Onder gedogen wordt verstaan: het bestuur dat bevoegd is tot handhaving kan en mag wel handhaven maar neemt een gemotiveerde beslissing 1 om hiervan af te zien. Het niet constateren van overtredingen valt niet onder de definitie van gedogen. Wanneer we gedogen maken we daarbij gebruik van de landelijke nota ‘Grenzen aan gedogen’. De gedoogstrategie wordt verder uitgewerkt in bijlage B5. 1 Op 24 april 2019 heeft de Raad van State een belangrijke uitspraak gedaan. Een beslissing om een bepaalde situatie te gedogen, is geen beslissing in de zin van de Algemene wet bestuursrecht en staat daarom niet open voor bezwaar en beroep. De Raad van State heeft bepaalde categorieën hiervan uitgezonderd, zoals coffeeshops. Voor die categorie staat nog wel bezwaar en beroep open tegen een gedoogbeschikking.
Onze gedoogstrategie (gemotiveerd accepteren): Aansluiten bij landelijk kader: ▪ Gedogen slechts in uitzonderingsgevallen ▪ Alleen indien beperkt in omvang en/of tijd ▪ Expliciet middels een gedoogbeschikking met voorwaarden ▪ Toezicht op naleving 33 5.6 Handhaving eigen organisatie In de praktijk kan het voorkomen dat de gemeente zelf een overtreding begaat waartegen handhavend moet worden opgetreden. Hie r gaan we als volgt mee om. We maken geen onderscheid in de wijze van handelen bij geconstateerde overtredingen tussen burgers, bedrijven en (eigen) bestuursorganen. Overtredingen door eigen en/of andere bestuursorganen worden op in deze strategie beschreven wijze aangepakt en afgehandeld als bij inwoners, bedrijven en verenigingen. Ook in deze gevallen wordt de LHSO gehanteerd. Het proces is gericht op een snel en effectief herstel van overtredingen met het oog op de eigen voorbeeldfunctie van de gemeente. Handhaving op overtredingen door de eigen organisatie is gericht op snel en effectief herstel van overtredingen (voorbeeldfun ctie) en vindt in principe op dezelfde wijze plaats. 34 6. Uitvoering, organisatie en monitoring De doelen en prioriteiten die voortkomen uit de omgevingsanalyse moeten worden vertaald naar de praktijk. Het VTH -jaarprogramma speelt hierin een centrale rol.