E-9b Advies Natuurinclusief Nederland def.pdf
Tekst van het document
hebben een leefgebied dat verschillende continenten bestrijkt. Over het
cultuurhistorie en belevingswaarde zijn voor mensen verbonden met de
algemeen kan worden gesteld dat het vóórkomen van soorten en de
natuur. Ook hierover zal informatie moeten worden vergaard en vastgelegd
werking van ecosystemen vaak gebonden zijn aan het functioneren van het
in een gebiedsspecifieke analyse: wat is de plaatselijke cultuurhistorie,
landschap. Maatregelen om de natuur te verbeteren hebben doorgaans het
hoe wordt in het gebied de natuur beleefd door bewoners en bezoekers?
meeste effect op landschapsniveau.
Gegevens hierover zullen naast de ecologische analyse van het gebied worden gelegd om tot een integrale afweging te komen om de natuur
Centrale rol van bodem- en watersystemen
kwaliteit als geheel voor iedereen te verbeteren.
Nederland is bij uitstek een ‘gemaakt land’. Maar de intensieve benutting van de leefomgeving loopt tegen haar grenzen aan. De afnemende
Wanneer wordt voldaan aan de gebiedseigen condities voor de basis
biodiversiteit is daarvan een teken.
kwaliteit natuur, kunnen de bij het gebied behorende algemene soorten
De afgelopen decennia is onvoldoende rekenschap gegeven van de rand-
daar ook daadwerkelijk blijven voorkomen of terugkeren.
voorwaarden die ons water- en bodemsysteem stellen aan ruimtelijke ingrepen (Deltares, BoschSlabbers & Sweco, 2021). Dat heeft bijgedragen
Wat de concrete kenmerken zijn van basiskwaliteit natuur verschilt uiteraard
aan grote problemen in het Nederland van nu, waaronder het biodiver-
per gebied en is afhankelijk van de aard van het landschap ter plaatse. Die
siteitsverlies. Deze condities zullen meer dan voorheen centraal moeten
aard van het landschap wordt zowel bepaald door natuurlijke processen als
staan in het omgevingsbeleid (PBL, 2021). De kennis over bodem- en
door de invloed van de mens, door de geschiedenis heen.
watersystemen is dan ook cruciaal voor het concept basiskwaliteit natuur en zal er een fundamenteel onderdeel van moeten worden.
8.3 Operationaliseren van basiskwaliteit natuur 8.3.2 Maatwerk per type landschap en type gebruik 8.3.1 Maatregelen op landschapsniveau
De drie condities als minimumvereisten voor basiskwaliteit natuur die
Nederland kent veel verschillende soorten leefgebieden voor planten
we in de vorige paragraaf hebben besproken, verschillen per gebied. De
en dieren. De omvang van het leefgebied verschilt sterk per soort. Voor
aanwezige biotische en abiotische condities in een gebied beïnvloeden de
sommige soorten geldt dat hun gehele leefgebied zich beperkt tot een
plant- en diersoorten en de ecosystemen ter plaatse. Met andere woorden:
kleine, specifieke locatie. Andere soorten, bijvoorbeeld migrerende vogels,
wat een ‘algemene soort’ is verschilt per type landschap en per type gebruik
NATUURINCLUSIEF NEDERLAND | DEEL 2: ANALYSE | HOOFDSTUK 8
99
(welke functie heeft de mens het gebied gegeven?). Welke typen landschap
8.3.3 Kennisontwikkeling en handreikingen voor realisatie in de praktijk
en typen gebruik zoal kunnen worden onderscheiden is weergegeven in
Basiskwaliteit natuur is een relatief nieuw concept, maar over de effecten
onderstaande indeling, die wij ontlenen aan het OBN (zoals weergegeven in
die de in § 8.2 genoemde condities op het vlak van milieuomstandigheden,
Kwak & Louwe Kooijmans, 2021).33
inrichting en beheer en gebruik hebben op natuurkwaliteit, is al veel bekend.
Typen landschap
Typen gebruik
Zo heeft het OBN per landschapstype reeds de knelpunten bepaald die
Beekdallandschap Droog zandlandschap Duin- en kustlandschap Heuvellandschap Laagveenlandschap Zeekleilandschap, inclusief afgesloten zeearmen Nat zandlandschap Rivierenlandschap
Agrarisch gebied Bos (productie) Stedelijk gebied, infrastructuur, bedrijfsterreinen Beschermd natuurgebied (zout- en zoetwater, moeras, heide, hoogveen, bos)
prioriteit zouden moeten krijgen in het natuurbeheer (Biesmeijer et al., 2021). De belangrijkste aangrijpingspunten voor ecologisch herstel zijn: optimalisatie van hydrologische systemen, vergroten van zowel het areaal aan natuurgebieden als de verbindingen tussen die gebieden, vergroten van de dynamiek en diversiteit, verminderen van het gebruik van nutriënten en chemische stoffen en herstel van schade, herstel van biotische kwaliteit en tot slot de aanpak van exoten. Deze analyse is voornamelijk gericht op natuurgebieden, maar het is tegelijkertijd een goede indicatie voor de knoppen waaraan kan worden gedraaid buiten natuurgebieden bij het
Bij het operationaliseren van het concept basiskwaliteit natuur zal voor ieder
streven naar basiskwaliteit natuur.
type landschap en van ieder type gebruik moeten worden bepaald welke condities minimaal aanwezig moeten zijn. Zoals uiteengezet in § 8.2 is
Veel is dus al bekend, maar om de meest effectieve maatregelen te kunnen
hiervoor niet alleen ecologische kennis nodig, maar ook informatie over de
kiezen voor de verschillende typen landschap en typen gebruik, blijft voort-
cultuurhistorie en de natuurbeleving ter plaatse en kennis van het huidige
schrijdende kennisontwikkeling belangrijk. Op basis van de beschikbare
gebruik van het gebied.
informatie en in nauwe samenwerking met de kennisnetwerken kunnen we basiskwaliteit natuur gaan realiseren.
33 Er zijn verschillende indelingen in landschapstypen in omloop. Het CLO onderscheidt bijvoorbeeld tien landschapstypen, waar Kwak & Louwe Kooijmans (2021) tot wel 71 domeinen van ‘karakteristieke vogellandschappen’ komen.
NATUURINCLUSIEF NEDERLAND | DEEL 2: ANALYSE | HOOFDSTUK 8
Of het sturen op condities een positief effect heeft op de biodiversiteit, is vast te stellen door inventarisaties te maken van de in een bepaald gebied
100