E-3c Bijlage Rapport Lelylijnraadpleging.pdf
Tekst van het document
Bijlage Lelylijnraadpleging
Datum: 15-05-2023
Dit onderzoek is uitgevoerd door Populytics, een startup van de TU Delft in samenwerking met Decisio en Move Mobility
Niek Mouter Martijn de Vries Aylin Munyasya Charlotte Tuit Niels Hoefsloot Floortje Cieraad Freek Lier Henk Tromp
www.populytics.nl
2 | Titel rapport
Inhoud 1. Beschrijving van de 11 doelen ___________________________________________________________ 4 2. Methodologische keuzes bij het ontwerpen van het discrete keuze experiment _________________ 8 Stap 1: Kenmerken selecteren _______________________________________________________________ 8 Stap 2: Niveaus van de kenmerken bepalen. ____________________________________________________ 8 3. Overzicht van de quotes bij de PWE-keuzetaak motivering __________________________________ 11 3.1 De natuur moet zo min mogelijk last hebben van de Lelylaan ___________________________________ 11 3.2 De reistijd per trein tussen Noordelijk Nederland en de Randstad zo kort mogelijk maken _____________ 13 3.3 Zorgen dat mensen vaker met de trein reizen en minder vaak met de auto of met het vliegtuig _________ 14 3.4 Inwoners van Noordelijk Nederland moeten meer kans op een fijne baan hebben ___________________ 16 3.5 Zorgen voor een sterkere economie van (Noordelijk) Nederland _________________________________ 18 3.6 Het bouwen van de Lelylaan moet niet te duur worden ________________________________________ 20 3.7 Mensen moeten zo min mogelijk last hebben van de Lelylaan ___________________________________ 22 3.8 Bijdragen dat de bouw van nieuwe woningen meer kan worden verdeeld __________________________ 23 3.9 Belangrijke voorzieningen moeten goed bereikbaar blijven voor inwoners van
Noordelijk Nederland ____ 25 3.10 Noordelijk Nederland moet aantrekkelijker worden voor jongeren ______________________________ 26 3.11 De Lelylijn moet de identiteit van Noordelijk Nederland niet veranderen __________________________ 28 4. Overzicht van illustratieve quotes bij de vraag naar welke kansen de Lelylijn kan bieden ________ 30 5. Overzicht van illustratieve quotes bij de vraag welke zorgen mensen hebben over de Lelylijn ____ 36 6. Overzicht van illustratieve quotes bij de vraag of mensen nog overige adviezen hebben over de Lelylijn ________________________________________________________________________________ 46 7. Analyse van ervaringen van deelnemers _________________________________________________ 55 7.1
Wat vond je goed aan de raadpleging? _________________________________________________ 55
7.2
Wat vond je niet goed aan de raadpleging? ______________________________________________ 58
3 | Titel rapport
1. Beschrijving van de 11 doelen Wanneer deelnemers wilden weten wat het zou betekenen als ze voor een doel zouden kiezen, dan konden ze op een informatieknop klikken. Tabel I-1 laat voor alle 11 doelen welke informatie deelnemers kregen. Tabel I-1: De 11 dingen waar de overheid rekening mee kan houden bij het nadenken over de Lelylijn
1) De Lelylijn moet eraan Wat is jouw advies aan de overheid? bijdragen dat scholen, Geef je hier veel punten? supermarkten en andere belangrijke voorzieningen Dan moet de overheid er volgens jou voor proberen te zorgen dat de Lelylijn eraan bijdraagt goed bereikbaar blijven voor dat belangrijke voorzieningen zoals scholen, supermarkten, buurthuizen en de huisarts goed inwoners van Noordelijk bereikbaar blijven voor inwoners van Noordelijk Nederland. Nederland. De Lelylijn kan ervoor zorgen dat het aantrekkelijker wordt om in Noordelijk Nederland te gaan wonen. Daardoor is het makkelijker om in de dorpen belangrijke voorzieningen te houden, zoals basisscholen, supermarkten, buurthuizen en de huisarts. Geef je hier veel punten? Dan vind je het belangrijk dat er voldoende mensen in de dorpen blijven wonen om daar belangrijke voorzieningen te kunnen houden. Om ervoor te zorgen dat dit lukt, kan de overheid ervoor kiezen om de stations van de Lelylijn goed bereikbaar te maken vanuit alle delen van Noordelijk Nederland met de bus, fiets en auto. Als er meer mensen in Noordelijk Nederland komen wonen en Noordelijk Nederland beter verbonden wordt met de rest van Nederland, dan is er in deze regio ook meer draagkracht voor voorzieningen als ziekenhuizen en cultuur.
Doordat Noordelijk Nederland en de rest van Nederland beter met elkaar verbonden zijn, kunnen mensen uit Noordelijk Nederland beter gebruik maken van voorzieningen in de rest van Nederland. En mensen uit de rest van Nederland kunnen gemakkelijker genieten van de rust en ruimte in het Noorden. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet te kijken naar de invloed op het goed bereikbaar houden van belangrijke voorzieningen zoals scholen en supermarkten voor inwoners van Noordelijk Nederland. 2) De Lelylijn moet ervoor Geef je hier veel punten? zorgen dat de economie van Dan moet de overheid van jou ervoor zorgen dat de economie van Nederland sterker wordt (Noordelijk) Nederland door de Lelylijn. Als de overheid besluit over de route van de Lelylijn en het aantal stations sterker wordt. waarop de trein stopt, dan vind je het belangrijk dat de overheid vooral kijkt welke keuze het beste is voor de economie. Je vindt het belangrijk dat de overheid de gebieden rond de stations van de Lelylijn aantrekkelijk maakt om te werken. Als de Lelylijn ervoor zorgt dat Noordelijk Nederland goed bereikbaar is vanuit andere delen van het land en vanuit grote steden in het buitenland zoals Hamburg en Kopenhagen, dan kan dit ervoor zorgen dat het aantrekkelijker wordt voor bedrijven om een kantoor te hebben in Noordelijk Nederland.
Dit kan leiden tot extra banen in Noordelijk Nederland. Doordat de Lelylijn Noordelijk Nederland en de rest van Nederland beter met elkaar verbindt kunnen inwoners makkelijker een baan vinden die bij hen past. De reis naar een baan in een ander deel van het land wordt korter door de Lelylijn. Geef je hier veel punten? Dan vind je het belangrijk dat de overheid bij keuzes over bijvoorbeeld de route en het aantal stations ervoor zorgt dat inwoners gemakkelijker naar een baan in een ander deel van het land kunnen reizen. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet te kijken naar de invloed van de Lelylijn op de economie.
4 | Titel rapport
3) De Lelylijn moet eraan Geef je hier veel punten? bijdragen dat de overheid de Dan vind je het belangrijk dat de Lelylijn eraan bijdraagt dat de overheid de bouw van nieuwe bouw van nieuwe woningen woningen meer kan verdelen over het land. meer kan verdelen over het land In Nederland is er op dit moment een tekort aan woningen. Bijvoorbeeld in de Randstad is het tekort aan woningen groot. Het bouwen van nieuwe woningen in de Randstad is niet makkelijk, want er is weinig ruimte. De Lelylijn verbindt Noordelijk Nederland beter met de rest van het land. Dit zorgt ervoor dat het aantrekkelijker wordt om in Noordelijk Nederland te gaan wonen. Hoe meer mensen er in Noordelijk Nederland gaan wonen, hoe minder nieuwe woningen er in de rest van het land nodig zijn. Gaat de overheid besluiten nemen over de route van de Lelylijn en het aantal stations waarop de trein stopt? Dan vind je dat de overheid vooral moet kijken naar welke invloed de besluiten hebben op de verdeling van nieuwe woningen over het land. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat de overheid probeert om de gebieden rond de stations van de Lelylijn aantrekkelijk te maken om te wonen. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet te kijken naar de invloed van de Lelylijn op de verdeling van het aantal nieuwe woningen over het land.
4) Mensen moeten zo min Geef je hier veel punten? mogelijk last hebben van de Dan moet de overheid van jou ervoor zorgen dat mensen zo min mogelijk last hebben van de Lelylijn Lelylijn. Dat betekent dat je vindt dat de overheid de volgende dingen moet doen: •
Voorkomen dat mensen last hebben van de bouw van de Lelylijn.
•
Voorkomen dat mensen last hebben van geluid en trillingen van treinen. De volgende afspraken zijn voorbeelden die daarbij zouden kunnen helpen:
•
Er mogen niet te veel treinen over de Lelylijn rijden.
•
De Lelylijn mag zo min mogelijk langs woonwijken lopen.
•
De treinen mogen minder hard rijden als ze door woonwijken rijden.
•
Ervoor zorgen dat de Lelylijn goed is ingepast in het landschap. Is er een landschap waar veel mensen van genieten? Dan kan dit een reden zijn om het spoor van de Lelylijn daar onder de grond te leggen. Of in ieder geval lager dan het landschap.
•
Ervoor zorgen dat de Lelylijn niet in de weg ligt. Tunnels onder het spoor kunnen daarbij helpen. Zo kunnen mensen via een tunnel van het ene naar het andere woongebied gaan.
Een manier om de overlast van de Lelylijn te beperken is om deze aan te leggen langs de bestaande snelwegen tussen Lelystad, Groningen en Leeuwarden. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet te kijken naar het voorkomen van overlast voor mensen.
5 | Titel rapport
5) De natuur moet zo min Geef je hier veel punten? mogelijk last hebben van de Dan moet de overheid van jou ervoor zorgen dat dieren, bomen en planten zo min mogelijk Lelylijn last hebben van de Lelylijn. Dat betekent dat je vindt dat de overheid de volgende dingen moet doen: •
Voorkomen dat de natuur last heeft van de bouw van de Lelylijn.
•
Voorkomen dat dieren last hebben van geluid en trillingen van treinen. De volgende afspraken zijn voorbeelden die daarbij zouden kunnen helpen:
•
De Lelylijn mag niet door natuurgebieden heenlopen.
•
De Lelylijn mag zo min mogelijk langs natuurgebieden lopen.
Een manier om de overlast van de Lelylijn te beperken is om deze aan te leggen langs de bestaande snelwegen tussen Lelystad, Groningen en Leeuwarden. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet extra te kijken naar het voorkomen van overlast voor de natuur. De overheid doet dan alleen wat er volgens de wet verplicht is. De Lelylijn moet voor Geef je hier veel punten? inwoners van Noordelijk Dan moet de overheid er volgens jou voor zorgen dat de Lelylijn eraan bijdraagt dat inwoners Nederland zorgen voor meer uit Noordelijk Nederland evenveel kans hebben om een baan te vinden die bij hen past als kans op een fijne baan en andere Nederlanders. De Lelylijn verbindt Noordelijk Nederland beter met andere delen van betere bereikbaarheid van het land. En ook raken verschillende delen van Noordelijk Nederland beter met elkaar plekken waar ze naartoe verbonden. Dit zorgt ervoor dat het gemakkelijker wordt voor mensen uit Noordelijk willen gaan Nederland om meer banen te bereiken. Daardoor wordt het voor hen makkelijker om een baan te vinden die goed past. Ook wordt het voor mensen uit Noordelijk Nederland makkelijker om andere plekken te bereiken waar zij graag naartoe willen.
Als je hier veel punten geeft, dan kan dit betekenen dat de overheid bij het maken van keuzes over de Lelylijn vooral kijkt naar het extra aantal banen en belangrijke plekken dat inwoners van Noordelijk Nederland kunnen bereiken. En, het kan betekenen dat de overheid ervoor zorgt dat de stations van de Lelylijn uit alle delen van Noordelijk Nederland goed bereikbaar zijn met de bus, fiets en auto. Geef je hier geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet te kijken naar het extra aantal banen en belangrijke plekken dat inwoners van Noordelijk Nederland kunnen bereiken. 7) De Lelylijn moet ervoor Geef je hier veel punten? zorgen dat mensen vaker Dan moet de Lelylijn ervoor zorgen dat mensen vaker met de trein reizen en minder vaak met met de trein reizen en de auto of het vliegtuig. Dit zorgt ervoor dat er minder broeikasgassen in de lucht komen. minder vaak met de auto of met het vliegtuig Dat betekent dat je vindt dat de overheid de volgende dingen moet doen: •
Bij keuzes over de route, het aantal stations waarop de Lelylijn stopt en het aantal treinen dat per uur op de Lelylijn zal rijden kijken naar welke keuzes er zoveel mogelijk voor zorgen dat mensen vaker met de trein en minder vaak met de auto of het vliegtuig zullen reizen.
•
Overwegen om de Lelylijn door te trekken naar Hamburg en Kopenhagen, want dat kan betekenen dat mensen sneller ervoor kiezen om met de trein naar deze steden te reizen in plaats van met het vliegtuig.
•
Ervoor zorgen dat mensen zoveel mogelijk van en naar de stations van de Lelylijn reizen met de bus, met de fiets of lopend. En zo min mogelijk met de auto.
Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn er niet voor te zorgen dat mensen vaker met de trein reizen en minder vaak met de auto of het vliegtuig.
6 | Titel rapport
De Lelylijn moet Noordelijk Geef je hier veel punten? Nederland aantrekkelijker Dan moet de overheid van jou bij de keuzes over de Lelylijn ervoor proberen te zorgen dat het maken voor jongeren Noorden aantrekkelijker wordt voor jongeren. Het aanleggen van de Lelylijn kan ervoor zorgen dat veel mensen in de buurt van de stations zullen gaan wonen. Dit helpt om meer bedrijven zoals restaurants, cafés en bioscopen naar het gebied te trekken. Dit maakt het aantrekkelijker voor jongeren om in het Noorden te blijven wonen. Of om naar het Noorden te verhuizen. Als je hier veel punten geeft, dan vind je het belangrijk dat de overheid gebieden rond de stations van de Lelylijn aantrekkelijk maakt voor jongeren om te wonen, werken en studeren. En je vindt het belangrijk dat de overheid met keuzes over de Lelylijn ervoor probeert te zorgen dat er meer banen komen in Noordelijk Nederland die jongeren aantrekkelijk vinden. Als je hier veel punten geeft dan vind je dat de overheid moet overwegen om een nachttrein op de Lelylijn te laten rijden zodat jongeren ook in de nacht voorzieningen in de rest van het land goed kunnen bereiken. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou niet te kijken hoe de Lelylijn Noordelijk Nederland aantrekkelijker kan maken voor jongeren. 9) Het bouwen van de Lelylijn moet niet te duur worden
Geef je hier veel punten? Dan vind je dat de overheid de kosten voor het bouwen van de Lelylijn laag moet houden. Bij elke beslissing weegt de overheid kosten en baten zorgvuldig af. Dit kan betekenen dat de overheid niet kiest voor de duurste ideeën voor de Lelylijn. Of dat er geen Lelylijn komt als de kosten te hoog blijken te zijn. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou niet te kijken naar de kosten van de Lelylijn.
10) De Lelylijn moet de Geef je hier veel punten? Dan moet de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn er zoveel identiteit van Noordelijk mogelijk voor zorgen dat de bestaande identiteit van Noordelijk Nederland behouden blijft. Nederland niet veranderen Komen er veel nieuwe mensen in Noordelijk Nederland wonen? Dan kan dit de cultuur en de manier van leven in het gebied veranderen. Geef je hier veel punten? Dan wil je dat de overheid de bestaande identiteit beschermt. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat er weinig woningen bijkomen in kleine dorpen. Als er weinig nieuwe mensen bijkomen in de dorpen, dan is de kans groter dat de bestaande identiteit behouden blijft. Als je hier veel punten geeft dan vind je het belangrijk dat het bestaande landschap en de rust en de ruimte behouden blijven als dit belangrijke onderdelen zijn voor de identiteit van een gebied. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou bij keuzes over de Lelylijn niet te kijken naar het behouden van de bestaande identiteit van het gebied. 11) De Lelylijn moet de Geef je hier veel punten? reistijd per trein tussen Dan moet de overheid er volgens jou voor zorgen dat de Lelylijn de reistijd per trein tussen Noordelijk Nederland en de Noordelijk Nederland en de Randstad zo kort mogelijk maakt.
Randstad zo kort mogelijk maken Als je hier veel punten geeft dan vind je dat de overheid erover moet nadenken om in ieder geval een hogesnelheidstrein op de Lelylijn te laten rijden die op weinig tussenstations stopt. Geef je geen punten? Dan hoeft de overheid van jou er niet voor te zorgen dat de Lelylijn de reistijd tussen Noordelijk Nederland en de Randstad zo kort mogelijk maakt.
=
7 | Titel rapport
2. Methodologische keuzes bij het ontwerpen van het discrete keuze experiment In deze bijlage beschrijven we de ontwerpstappen van het discrete keuze experiment (DCE).
Stap 1: Kenmerken selecteren Een uitdaging bij het ontwerpen van een DCE is het selecteren van de kenmerken van de alternatieven waar deelnemers een keuze tussen moeten maken. Tijdens de ontwerpsessie met stakeholders in Assen bleek dat zij graag in deze fase van de planvorming op een aantal aspecten input wilden hebben van burgers bij het maken van keuzes. Specifiek wilde men graag weten hoe burgers een afweging maken tussen: 1.
De reistijdwinst die de Lelylijn zou opleveren
2.
Het aantal stations waarop de trein zou stoppen
3.
De frequentie van de Lelylijn
4.
De overlast die de Lelylijn zou veroorzaken
5.
De kosten van de Lelylijn
6.
De invloed van de Lelylijn op de toegang tot basisvoorzieningen zoals supermarkten en een basisschool
Omdat het onduidelijk is hoeveel invloed de Lelylijn precies zou kunnen hebben op de toegang tot basisvoorzieningen hebben we besloten om het zesde kenmerk alleen mee te nemen in de raadpleging met het panel en niet in de open raadpleging die toegankelijk was voor iedereen.
Stap 2: Niveaus van de kenmerken bepalen. Daarna moest er een besluit worden genomen over de niveau van de kenmerken die deelnemers aan de raadpleging te zien kregen. In gesprek met onderzoekers van Decisio, MOVE Mobility en het Planbureau voor de Leefomgeving besloten we ten eerste om een grote variatie aan te brengen in de niveaus van de kenmerken omdat er nog veel onzekerheid is. We vroegen aan de onderzoekers was goede minimum- en maximumwaarden zouden kunnen zijn voor de kenmerken. In andere woorden: omdat uit de gesprekken bleek dat de Lelylijn minimaal 20 minuten reistijdwinst op zou moeten leveren en maximaal 60 minuten op zou kunnen leveren (bij de meest snelle variant) hebben we dit gekozen als minimaal niveau en maximaal niveau. Daarnaast hebben we 30 minuten tijdwinst, 40 minuten tijdwinst en 50 minuten tijdwinst als tussenniveaus gebruikt. Het aantal stations waarop de trein zou stoppen Voor het aantal tussenstations waarop de trein die het vaakst stopt tussen Amsterdam en Leeuwarden/Groningen hebben we 1 station als minimum genomen en 8 als maximum. Ondanks dat het onbekend is op hoeveel stations de Lelylijn precies zal stoppen als deze wordt aangelegd was het volgens de onderzoekers duidelijk dat 8 tussenstations een goede benadering is van het maximaal aantal stations.
De frequentie van de Lelylijn Bij het aantal treinen dat er in elke richting per uur op de Lelylijn zou rijden was de inschatting dat er minimaal 2 per uur zouden rijden in elke richting en als maximum 8 tot 12 per uur. We hebben daarom 2 per uur als minimum genomen en 10 per uur in elke richting als maximum.
8 | Titel rapport
De overlast die de Lelylijn zou veroorzaken Het aantal mensen dat overlast zou ervaren van de Lelylijn is op dit moment lastig te schatten. We hebben er daarom voor gekozen om een brede bandbreedte op te nemen in de DCE (500 mensen met overlast tot 7500 mensen met overlast). Wanneer er meer bekend is over de mogelijke trajecten van de Lelylijn en de overlast die daarbij gepaard gaat, kan het relevant zijn om het experiment nog een keer te herhalen met deze specifieke informatie. Het is ook belangrijk om dan meer informatie te hebben over de dienstregeling: rijdt de Lelylijn ook in de nacht of alleen overdag en in de avond? De kosten van de Lelylijn Voor de hoeveelheid belastinggeld die de overheid mag uitgeven aan de Lelylijn is ervoor gekozen om totale kosteninschattingen van de Lelylijn te delen door het aantal huishoudens in Nederland (ongeveer 8 miljoen). Uitgaande van kosten tussen de 4 miljard en 7 miljard euro hebben we gekozen voor het opnemen van 500 euro per belastingbetaler als minimum en 850 euro per belastingbetaler als maximum De invloed van de Lelylijn op de toegang tot basisvoorzieningen zoals supermarkten en een basisschool De bereikbaarheid van basisvoorzieningen hebben we geoperationaliseerd als het percentage inwoners van Noordelijk-Nederland dat een basisschool en een supermarkt binnen 15 minuten kan bereiken.
Dit zijn basisvoorzieningen die voorkomen in de studie van Bastiaansen en Breedijk (2022)1. Uit deze studie blijkt dat deze basisvoorzieningen op dit moment in Noordelijk Nederland voor alle autobezitters bereikbaar zijn binnen 15 minuten. Maar dit geldt niet voor mensen die geen auto bezitten. Omdat de bereikbaarheid van basisvoorzieningen op sommige plekken in het landelijk gebied van Noordelijk Nederland achteruit gaat is de inschatting dat het percentage inwoners uit Noordelijk Nederland dat binnen 15 minuten een supermarkt en een basisschool kan bereiken nog steeds minimaal op 80% ligt op het moment dat de Lelylijn zou rijden. In het beste geval zou dit op 100% liggen. In de DCE met het panel hebben we gevarieerd tussen 80% en 100% voor dit kenmerk. Omdat er veel onzekerheid is over de mate waarin de Lelylijn invloed kan hebben op dit kenmerk hebben we het weggelaten in de open raadpleging. De verschillende niveaus van de kenmerken staan weergegeven in Tabel II-1.
Bastiaanssen, J., Breedijk, M. 2022. Toegang voor iedereen? Een analyse van de (on)bereikbaarheid van voorzieningen en banen in Nederland. 1
9 | Titel rapport
Tabel II-1: Attribuutlevels van het discrete-keuze experiment
Level 1
Level 2
Level 3
Level 4
Level 5
Wat is de reistijd van de snelste trein tussen Amsterdam en Groningen/Leeuwarden?
60 minuten
70 minuten
80 minuten
90 minuten
100 minuten
Op hoeveel tussenstations stopt de trein die het vaakst stopt tussen Amsterdam en Groningen/Leeuwarden?
1 keer
2 keer
3 keer
4 keer
5 keer
Hoeveel treinen rijden er per uur over de Lelylijn?
2 in elke richting
4 in elke richting
6 in elke richting
8 in elke richting
10 in elke richting
Hoeveel mensen hebben last van de Lelylijn?
500
1500
2500
3500
Hoeveel belastinggeld mag de overheid per huishouden uitgeven?
500 euro
550 euro
600 euro
Hoeveel huishoudens kunnen een supermarkt en een basisschool binnen 15 minuten bereiken?
80%
85%
90%
10 | Titel rapport
Level 6
Level 7
Level 8
6 keer
7 keer
8 keer
4500
5500
6500
7500
650 euro
700 euro
750 euro
800 euro
850 euro
95%
100%
3. Overzicht van de quotes bij de PWE-keuzetaak motivering De kwalitatieve data van de PWE-keuzetaak analyseerden we met content analyse. Dit deden we in twee fases. In de eerste fase stelde een team van codeerders een overzicht op van de typen argumenten dat door deelnemers wordt genoemd bij de onderbouwing van de keuzes voor maatregelen. Hiertoe namen de codeerders een willekeurige reeks argumenten door met als doel te komen tot een dekkende reeks categorieën per maatregel. Zij zijn doorgegaan met het analyseren van nieuwe argumenten totdat verzadiging optrad in de categorieën. In de tweede fase hebben (andere) codeerders in overleg de categorieën definitief gemaakt en ingedeeld in een aantal hoofdcategorieën. In het rapport geven we met bolletjes een indicatie van of het argument zeer weinig (1 bolletje) of zeer vaak (5 bolletjes) voorkomt. In deze bijlage geven we per argument een aantal illustrerende quotes. Dit aantal komt overeen met het aantal bolletjes dat aangeeft hoe vaak het argument voorkomt in sectie 4.1 in het hoofdrapport.
3.1 De natuur moet zo min mogelijk last hebben van de Lelylaan Tabel 3.1.1 Argumenten van deelnemers die veel punten toekennen aan deze optie
Natuur boven alles
• • • •
De natuur staat al onder druk
• • • •
Mag niet ten kosten gaan van natuur
•
•
•
11 | Titel rapport
“De bescherming en verbetering van natuur en biodiversiteit zijn prio 1. De Lelylijn kan bijdragen, maar mag geen last geven” “Natuur is ongehoord belangrijk voor zowel de leefbaarheid maar ook voor de ontspanning.“ “Natuurbehoud is veel, veel en veel wezenlijker dan een paar minuutjes minder reistijd.” “Biodiversiteit en klimaatverandering beperken zijn de echt belangrijke opgaven waar de wereld en Fryslân voor staan. Fryslân kan een bijdrage leveren met gezonde bodems, biodiversiteit en groene ruimte. Lelylijn draagt daar niet aan bij. Behalve als een aantal snelwegen daarvoor verdwijnt misschien. Dus in Fryslân moeten we gaan voor ruimte voor moderne circulaire landbouw en voor natuur, Niet voor infrastructuur en steen. Wij hebben nog die keus. Grote delen van het land zijn al een en al steen. We moeten die kans grijpen. Niet aan beginnen die Lelylijn. Focus op gezonde bodems, circulaire landbouw en natuur.” “Natuur staat al onder druk en is erg versnipperd. Het moet zo mogelijk worden voorkomen dat het erger wordt” “Natuurbescherming is erg belangrijk is een relatief vol land waar de druk op de natuur al erg hoog is.” “We hebben al weinig natuur in Nederland, een beetje respect voor de natuur die we hebben is wel nodig.” “In een tijd dat we het hebben over biodiversiteit en natuur die onder druk staat, is het niet handig om nog een extra streep door het landschap te halen.
Daarnaast het vliegen wordt elektrisch en daarbij heb je niet te maken met spoorinfra, die heel veel ruimte in beslag neemt. En hoe gaan we om met No Net Land Take?” “Hoe belangrijk deze treinverbinding ook is, van groot belang is het dat er bij de bouw ervan gebruik wordt gemaakt van bestaande locaties, zodat er niet meer overlast voor dieren en natuur in het algemeen plaats vindt. Een paar minder snelwegen zou ook mooi zijn, maar de lijn langs bestaande snelwegen laten lopen, heeft voorkeur boven nieuwe natuurgebieden op te offeren.” “Het is van groot belang dat de spoorlijn niet door of langs natuurgebieden als Van Oordts mersken aangelegd wordt. Aan de ene kant zorgt het stikstofdossier van de overheid ervoor dat boeren in de buurt van Natura2000 gebieden moeten wijken, maar dan zou het van de gekke zijn dat hier wel een spoorlijn aangelegd mag worden, met alle negatieve effecten die daarbij horen.” “Er is net een natuurgebied aangelegd met de overtuiging een bijdrage te leveren aan het welzijn van dieren en planten. De komst van een trein en bijkomende verstoring vlakbij dit
• •
gebied staat er volgens mij haaks op( dus de bereikbaarheid versus woningbouw). De Lelylijn moet geruisloos, electrisch, niet vervuilend en met zo min mogelijk licht-vervuiling.” “Er is nog een stukje redelijk leeg Nederland. Doodzonde dat dat ook doorkruist moet worden. Er blijft steeds minder ruimte en stilte voor dieren en natuur over.” “Fryslân is veel te mooi voor nog een spoor”"
Agrariërs moeten weg maar er wordt wel een Lelylijn gebouwd
•
“Agrariërs moeten weg vanwege het Natura 2000 gebied en de Lelylijn komt er wel? Ook is het vreemd dat de lijn door een oude zeedijk gaat, terwijl deze nodig is voor de stijgende zeespiegel.”
Leg de Lelylijn aan met een goede inpassing in het landschap
•
“Inpassing moet met aandacht gebeuren. Ook in stedelijke omgeving. Voorkomen van barrierewerking, geluidsoverlast voor mens en dier” “Een spoor, dwars door het land aan leggen, waar al veel infrastructuur is, versnipperd het landschap dramatisch. Het mooiste zou dan zijn, deze te combineren met bestaande infrastructuur, zoals snelwegen. Het probleem daarbij is, dat gemeenten onsamenhangend ieder voor zich hun industrie aanleggen vlak langs deze snelwegen, waardoor hierdoor zeer beperkte mogelijkheden overblijven de snelwegen te combineren met nieuwe hogesnelheids-treinspoor.” “Natuur moet goed gecompenseerd worden vlak bij het traject of elders moeten grote natuur stukken aangelegd worden. De trein moet snel en zuinig (25kv is zuiniger dan 3kv is sneller dan1.5kv) wordne. Overigens denk ik dat je beter van 1,5kv naar 3kv kunt gaan dan een leylyijn aan leggen ivm snelheid optrekken en energiebesparing. je zou ook Lelystad Almere recht door OVP kunnen trekken met extra compensatie” “Natuurlijk moet er rekening gehouden worden met de natuur. En in beginsel willen bewoners liever niet dan wel extra 'overlast' van een nieuwe spoorlijn. Maar als we in Nederland vooruit willen en duurzamer willen moeten we niet altijd natuur zo zwaar laten mee wegen.
Uiteraard moet er gebouwd worden met zo min mogelijke schade/onttrekken van bestaande natuur(gebieden), maar een trein levert ook veel CO2-reductie op.”
•
•
Maak een zorgvuldige afweging tussen natuur en andere belangen
•
Tabel 3.1.2 Argumenten van deelnemers die geen punten toekennen aan deze optie
Natuur / milieu zal juist profiteren
•
•
Belang van natuur is (relatief) overdreven
• •
•
Natuur past zich er vanzelf op aan Natuur valt te compenseren
• • •
Geen probleem als de Lelylijn langs de snelweg komt te lopen
•
•
12 | Titel rapport
“De natuur is bij een project als de Lelylijn eigenlijk onbelangrijk. Het gaat hier over vervoer van een grote hoeveelheid mensen over lange afstand op een groene manier. De natuur is juist gebaat bij meer spoorlijnen uit milieuoogpunt.” “De Lelylijn gaat een beetje invloed hebben op natuur. Maar een snelweg heeft veel meer invloed daarop dan een treinspoor. Uiteindelijk zorgt een trein voor een groene en milieuvriendelijke oplossing dat een auto nooit zou kunnen zijn.” “Van secundair belang. Treinen op sporen stoten ter plaatse niets uit, en door ecoducten en tunnels heeft fauna er minder last van.” “De natuur waar we het over hebben bestaat voor 99% uit grasland. Natuurlijk hou je rekening met broedende weidevogels, vissen en andere dieren, maar laat het geen reden te zijn om te vertragen. Hoe eerder die lijn ligt, des te beter het is voor de natuur, immers de auto en vlieg km zullen dan af nemen. Stop met denken in problemen, we hebben niet te maken met het Amazone gebied....” “Op het potentiële tracé is weinig serieuze natuur te vinden. Wel belangrijke landschapswaarden die beschermd moeten worden binnen wat mogelijk is maar offers zullen gemaakt worden” “De natuur past zich heel snel aan. Wél moet het landschap (aangezicht) er zo weinig mogelijk door worden beïnvloed.” “De lijn is zeer belangrijk voor het noorden om te kunnen ontwikkelen en te groeien.
Als nodig is nastuur op andere plek compenseren.”" “Mocht de Lelylijn toch worden aangelegd, dan ruimschoots compenseren zoals bij de aanleg van de Centrale As.” “Bundeling met bestaande infrastructuur is het beste. Niet alleen om doorsnijding van landschappen te vermijden waardoor restruimtes ontstaan. Ook hierdoor kunnen ruimtes optimaal benut worden. Zie daarbij als voorbeeld de HSL Zuid langs de A4 en A16, de Schnellfahrstrecke Köln-Frankfurt gebundeld met de A3, de Schnellfahrstecke NürnbergIngolstadt gebundeld met de A9.” “Er moet geen natuur verloren gaan, maar ik ga er vanuit dat we ook snelwegen kunnen gaan afschaffen. Ik ga er ook vanuit de spoorlijn langs de snelweg komt.”
•
“Een spoorlijn naast een bestaande weg aanleggen moet toch geen probleem zijn.”
3.2 De reistijd per trein tussen Noordelijk Nederland en de Randstad zo kort mogelijk maken Tabel 3.2.1 Argumenten van deelnemers die veel punten toekennen aan deze optie
Tijd is geld, dus hoe sneller hoe beter Reistijdwinst levert andere voordelen op
• • • •
•
“Zeker, dit is juist cruciaal, daar doen we het namelijk voor!” “Alles voor de ongeduldige mens.” “Hiermee worden automatisch de andere doelen gehaald" “De afstand naar het noorden is al zo groot en mensen moeten meestal overstappen voor het zuiden, dus mag de totale reis niet te lang zijn. Dan komt er ook meer toerisme in Noord Nederland en dat is goed voor de economie.” “Belangrijk om mensen uit de Randstad aan te trekken zodat zij kennis kunnen maken met het mooie noorden en uiteindelijk naar ons toe zullen komen. Met alle positieven effecten daaropvolgend....” “”kortere reistijd es beter voor woon werk verkeer “Zou ideaal zijn, korte reistijden voor werkende mensen, due nu vaak met de auto gaan” “Hier heb ik zelf een behoorlijk belang bij. Woonwerk verkeer per trein is voor mij een ultieme droom. Ik rijdt al 21 jaar 180 km per dag voor mijn werk. Zou toch mooi zijn als dit per trein kan. Reizen en werken gelijktijdig, uitgerust thuis komen en genieten van het mooie platteland.”
Goed voor woon-werk verkeer
• • •
Reistijdwinst is nodig om aantrekkingskracht Noordelijk Nederland voor jongeren te verbeteren
•
“Ik denk dat vooral de jeugd in noord-nederland het fijner zou vinden om sneller en makkelijke in de randstad te zijn maar ook in verband met familie opzoeken.”
Reistijdwinst is nodig om de bereikbaarheid te verbeteren
• •
Zonder reistijdwinst levert de Lelylijn weinig op
• •
“Hoe korter hoe beter, hoe meer het noorden ontsloten wordt” “Heel belangrijk dat je makkelijk naar de randstad kan en dat zou met deze mogelijkheid moeten lukken Belangrijk. In de Randstad vinden ze het Noorden ver weg. Er gebeurt veel in de Randstad. Daarom staat het noorden gauw op achterstand. Dat is jammer. De reistijd is erg lang. Er zijn beperkingen qua studie e.d., als jongeren de stap naar de Randstad niet durven te zetten.” “Dat maakt de Lelylijn aantrekkelijk - plus de zwanehals tussen Meppel en Zwolle.” “Dit is van belang aangezien er al een spoorweg verbinding is tussen het noorden en de Randstad. Als de Lelylijn de reistijd niet verkort heeft het volgens mij weinig nut om het te bouwen.” “De reistijd moet aanzienlijk verbeterd worden van de huidige reistijd om de Lelylijn het beoogde effect te laten hebben. Anders brengt deze lijn geen verandering teweeg.” “Anders pakken we gewoon weer de auto als het allemaal te lang duurt” “Als de lelylijn er te lang over doet kunnen mensen net zo goed overstappen via andere treinen zoals ze nu al doen”
• Zonder aanzienlijke reistijdwinst zullen mensen alternatieven voor de trein blijven gebruiken Dit maakt het makkelijker om vrienden, familie of evenementen in de Randstad te bezoeken
• •
Noordelijk Nederland heeft hier recht op Zo wordt de Lelylijn een verbinding naar andere voorzieningen
•
13 | Titel rapport
•
• •
•
“Geweldig lijkt me dit want ik woon in Groningen (heb bij een van de eerste vragen per ongeluk Zeeland aangeklikt en kon niet meer terug). Ik heb tot vorig jaar 14 jaar in Utrecht gewoond dus nog veel vrienden en zakelijke relaties daar. Daarom zou ik een snelle trein die kant op fijn vinden."“ “Zodat een dagtrip of familiebezoek makkelijk te realiseren is, ook als je hier woont.” “Het duurt nu uren voor je in de Randstad bent. Als je een dagje Amsterdam wilt doen, wordt dat zo een half dagje. De andere halve dag zit je in de trein te loeren.” “Dit is een principekwestie, omdat deze regio nu ongelijk behandeld wordt." “De Lelylijn moet vliegveld Lelystad overslaan en Luchthaven Eelde aandoen. Het moet een airport verbinding worden die doorgetrokken wordt via Schiphol naar Eindhoven en Maastricht Airport. Dat scheelt heel veel autokilometers en biedt de mogelijkheid voor Randstedelingen om te shoppen en de druk van Schiphol weg te nemen.”
•
“Zeker. Ziekenhuizen, scholen, werk etc. etc. worden voor meer Nederlanders sneller bereikbaar. Misschien zelfs zo dat men auto's laat staan.”
Tabel 3.2.2 Argumenten van deelnemers die geen punten toekennen aan deze optie
Reistijd is van ondergeschikt belang
Bereikbaarheid is goed genoeg Een snelle trein draagt niet bij aan betere bereikbaarheid
•
• •
•
•
“Voor mij ligt de nadruk hier vooral op de mensen die wonen in Noordelijk Nederland maar hun kansen in de Randstad hebben gezocht qua baan, voor de rest hoeft het van mij niet per se zo kort mogelijk, als dit gaat om toerisme bijvoorbeeld, maar vooral over een directe lijn. Dus zo min mogelijk tussenstops is in deze uitleg voor mij niet van het allerhoogste belang” “Niet zo belangrijk, men komt daar alleen voor schiphol” “We hebben genoeg stations en aansluitingen met de randstad”
“Het van en naar 't station reizen komt er ook nog bij. Als ik in een uur van Drachten naar Amsterdam kan, wil niet zeggen dat ik van deur tot deur geen twee uur per enkele reis kwijt ben.” “Hoeft niet, forensen zijn wat mij geen belangrijke doelgroep”
3.3 Zorgen dat mensen vaker met de trein reizen en minder vaak met de auto of met het vliegtuig Tabel 3.3.1. Argumenten van deelnemers die veel punten toekennen aan deze optie
Belangrijk om bij te dragen aan klimaatdoelen
• •
• •
•
Nodig want de wegen zijn al vol genoeg
• •
“Door de klimaatverandering is er hierdoor per persoon minder uitstoot. Door een verkorte reistijd en een betere verbinding wordt het aantrekkelijker om met de trein te gaan” “We moeten er alles aan doen om te verduurzamen. Daarvoor is de trein het ideale transportmiddel voor grotere afstanden. Hoe meer de Lelylijn dat mogelijk maakt, hoe beter het is. Zowel op regionaal als internationaal niveau.” “Goed voor duurzaamheid en trein is toekomst bestendig” “Dit is belangrijkste element van de aanleg van de Lelylijn. Vanwege klimaatopwarming is het noodzakelijk dat minder met privé-vervoer en meer met collectief vervoer wordt gereisd.” “Ik vind het erg belangrijk dat we minder de auto gebruiken met zn allen, zodat de co2 uitstoot vermindert. Wel moet de prijs van een treinticket vergelijkbaar zijn met de kosten van een autorit.” “Heel belangrijk oor familie bezoek die ergens anders wonen dan in het noorden er zijn nog steeds mensen zonder rijbewijs trouwens de qegen zijn al vol genoeg” “Minder files”
Betere (multimodale) bereikbaarheid Noordelijk Nederland
•
“De treinverbinding tussen Noord Nederland en de rest van het land is gewoon te kwetsbaar, waardoor de trein nu geen betrouwbaar alternatief is waardoor mensen de auto blijven nemen. Groningen-Amsterdam is nu een kleine 2 uur per auto, een snelle trein kan hier serieus mee concurreren.”
Nodig want treinreizen is beter voor het milieu dan de auto / vliegen
•
“Ja ik vind het belangrijk dat mensen vaker met het openbaar vervoer reizen en misschien als de verbinding met de rest van Nederland beter is dat ze dat vanuit het Noorden dat ook gaan doen” “Ik vind duurzaamheid erg belangrijk. Idealiter zou de lijn ook gebruikt kunnen worden voor lange afstand treinen naar noord Europa vanaf Amsterdam. Zo gaan we echt minder vliegen.” “Ik ben ervan overtuigd dat de trein vele malen milieuvriendelijker én sneller is dan de auto/vliegtuig. Vooral op zo’n afstand en alleen al daarom vind ik dat dit heel veel aandacht moet verdienen. Ook ben ik driedubbel voorstander van het doortrekken van de lijn naar Bremen, Hamburg en Scandinavië. Er zit heel veel potentie op deze route (dat zien we ook in de luchtvaart) en het zou heel fijn zijn als we de luchtreizigers kunnen laten overstappen op de uitstootvrije hogesnelheidstrein. Zo brengen we op een milieuverantwoorde manier Europa nog dichter bij elkaar.” “Evident: autobezit en -gebruik is en te millieu belastend en op termijn ook niet betaalbaar voor de 'gewone' burger. Dus of we moeten opschuiven naar (betaalbaar !) OV, of wachten op de onwikkeling van mobility as a service (zonder zelf een voertuig te bezitten). Een snelle
•
•
•
14 | Titel rapport
• Kansrijk, maar naast de Lelylijn zijn er extra investeringen nodig in spoorinfrastructuur
•
•
verbinding naar Duitsland en Frankrijk kan korte-afstand vliegverkeer reduceren. (bv zakelijk naar Frankfurt, Parijs, Keulen/Dusseldorf, Hamburg). Mits duidelijk betaalbaarder dan vliegen mag dit best iets langer duren qua reistijd.” “Voor het milieu is het van belang dat er minder met de auto gereisd wordt. En als zakenmensen de trein kunnen nemen in plaats van het vliegtuig is ook dat milieu-winst.” “De huidige reistijden met het openbaar vervoer als ook de omvang van de storingen maakt dat het doorgaans vele malen aantrekkelijker is om met de auto te gaan die toch al voor de deur staat. Echter wanneer mensen het voordeel van de trein ontdekken en wanneer deze problemen verholpen zijn dan zal men sneller geneigd zijn om de trein te pakken als ook de internationale treinverbindingen op te zoeken. Dit is momenteel nog verre van ideaal En is in vergelijking tot vliegen doorgaans duurder en meer tijdrovend, plus meer stress van mogelijke omleidingen etc.” “Voordat wij bij een station zijn moeten wij al met de auto. Het OV is slecht. Dan is het gemakkelijker om met de auto verder te reizen. Maak het reizen met OV goedkoper, dan maak je er meer gebruik van.”
Tabel 3.3.2 Argumenten van deelnemers die geen punten toekennen aan deze optie
Mensen moeten zelf kunnen bepalen welk vervoersmiddel ze gebruiken
•
Het openbaar vervoer is te duur
• •
De trein is geen praktisch vervoersmiddel
•
Gaat niet helpen
•
•
•
• Mensen gaan juist meer vliegen als er een Lelylijn komt
15 | Titel rapport
•
“Ik denk dat de komst van een snelle treinverbinding mensen wel kan stimuleren, of in ieder geval de optie geeft om meer met de trein te reizen. Uiteindelijk maken mensen zelf hun persoonlijke afwegingen. Het hangt met name af van de prijs van de reis, de toegankelijkheid, en de kwaliteit van het reizen met de trein, ten opzichte van het comfort van autorijden.” “Vaak wordt openbaar vervoer duurder, veel uitval, veel vertragingen.” “Dat hangt af van de prijs. Nu is het openbaar vervoer erg duur. En van station naar station dan ben je er nog niet.” “De NS is een uiterst onbetrouwbaar en slecht georganiseerd bedrijf. Mensen meer afhankelijk maken van hen is een schadelijke ontwikkeling” “minder auto rijden is geen praktische oplossing, omdat je geen eigen trein voor je voordeur hebt, dan kan je niet elk moment ergers heen gaan en zo, is alleen geschikt voor de randstad en zo, of wel voor het groot vervoer van mensen die van ene grote steden naar de andere moet gaan reizen!” “Binnenlands commercieel vliegen wordt sowieso niet gedaan. Ik denk dat mensen die de gewoonte en mogelijkheid hebben om de auto te gebruiken niet per se zullen stoppen hiermee” “De trein zal de auto nooit gaan vervangen. Het is relatief duur en wordt elk jaar duurder, terwijl de service niet altijd betrouwbaar is.
Voor plekken verder weg in Europa of daarbuiten zie ik de Lelylijn niet echt als een alternatief.” “Als de lelylijn op dezelfde wijze gaat funcioneren als het openbaar vervoer nu, dan gaan mensen kiezen voor eigen auto” “Door Schiphol dichterbij te brengen, wordt echter het tegenovergestelde bereikt. Het vliegen wordt voor noorderlingen makkelijker gemaakt en aantrekkelijk. Het kan zelfs spotgoedkoper met de trein zijn, dan voor mensen uit de andere regio’s, die op de auto zijn aangewezen, en duur bij Schiphol moeten parkeren. Een dure treinrit daarentegen zal weer invloed hebben op het aantal treinreizigers en keuze voor een goedkoper alternatief.”
3.4 Inwoners van Noordelijk Nederland moeten meer kans op een fijne baan hebben Tabel 3.4.1 Argumenten van deelnemers die veel punten toekennen aan deze optie
Betere spreiding van wonen/werken
• •
Zorgen dat Noordelijk Nederland niet meer achterloopt op de rest van het Land: een eerlijke verdeling
• •
• • •
Verminderen van de psychologische afstand tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland Zorgen dat Noordelijk Nederland erkent wordt door de rest van Nederland
•
•
• • •
Goed voor de economie van Nederland
• • •
De Lelylijn is goed voor de ontwikkeling van de economie in Noordelijk Nederland
• •
• Meer bedrijven en werkgelegenheid blijft behouden in Noordelijk Nederland
• •
•
Meer werkgelegenheid voor mensen in Noordelijk Nederland als de rest van
16 | Titel rapport
•
“Randstad bubbel verkleinen” “Bepaalde werksectoren (waaroner cultuur, banken, etc.) zijn meer vertegenwoordigd in de randstad dan in het Noorden. Hierdoor wordt het makkelijker om in de randstad te werken, en in het Noorden te blijven wonen.” “Wij hebben al in het Noorden te weinig dat moet veel beter worden, de komende tijd!” “Er moet meer eerlijkheid komen voor de kansen voor mensen uit Nederland. Mensen uit noordelijk Nederland hebben nu minder kansen dan mensen uit de randstad omdat ze verder weg wonen. De trein verbinding moet dit verbeteren.” “Minder regionale verdeeldheid in economische kracht is wenselijk voor een verenigde nationale en Europese identiteit.” “Al decennia heeft het noorden een achtergestelde positie qua economie. Laten we we er nu voor zorgen dat de reistijd geen barrière meer vormt.” “Ik kom uit het Noorden, daar is relatief veel armoede en afstand van de politiek, door meer verwevenheid en verbinding zouden mensen in het grotere ontwikkelingskansen krijgen” “Noord Nederland is nu nog tamelijk geisoleerd”
“Er mag door de overheid eindelijk wel eens rekening gehouden worden met het feit dat het noorden van nederland ook bestaat. Dat daar ook mensen wonen, waar naar geluisterd mag worden en die er evenzeer recht op hebben een fijn leven te leiden en mogelijkheden hebben om daar te kunnen komen waar ze heen zouden willen gaan.” “Het Noorden is en blijft het ondergeschoven kindje” “Omdat in het Noorden (riemen vast) ook Nederlanders wonen die bijdragen aan de begroting voor infrastructuur.” “Voor het wegvallen van de gaswinning en de inkomsten die de Noordelijke provincies daarvan nooit hebben ontvangen, moet Noordelijk Nederland worden gecompenseerd.” “Voor het hele land is het een voordeel als de economie van Noordelijk Nederland sterker wordt” “Versterking van de economie zal bijdragen aan de ontwikkeling van ons land als geheel, er ligt veel potentieel” “Zorg voor groei van de Eemshaven waardoor meer handel met Duitsland en Scandinavië” “Een sterke lokale economie bevordert de sociale aantrekkelijkheid van de regio.” “Sneller en beter OV is belangrijk, zowel voor de landelijke als de lokale economie. Ook maakt het Noordelijk Nederland een soort spil tussen de Randstad en Hamburg/Bremen, waardoor een gedeelte van de armere gemeenten kan groeien.” “Het is voor het Noorden erg belangrijk om goed vervoer te hebben naar de Randstad.
Dat is nu eenmaal het zwaartepunt van de economie.” “Door betere verbindingen blijven banen in het noorden en wordt het een prima alternatief voor de werknemers uit het westen.” “Of andersom, de fijne banen kunnen nu in het Noorden gerealiseerd worden. Voor de nodige fysieke overleggen met vestigingen in de Randstad kan de Lelylijn een pluspunt zijn.” “De lijn is niet alleen belangrijk om mensen en bedrijven naar het Noorden te krijgen, maar vooral ook om de kansen vanuit het Noorden te vergroten zonder dat het nodig is dat je moet verhuizen. Dus ja een heel belangrijke motivatie om de lelylijn aan te leggen. Maakt afstanden kleiner en verbindingen letterlijk en figuurlijk groter.” “Wil je ergens anders gaan werken als je bijvoorbeeld in Groningen woont, is de enorme reistijd vaak een grote belemmering, om die keuze te gaan maken.En dit moet mijns inziens anders.”
Nederland beter bereikbaar wordt
•
•
•
•
Meer werkgelegenheid als buitenland beter bereikbaar wordt
•
•
•
Hierdoor blijven meer jongeren / hoogopgeleiden in Noordelijk Nederland
•
“Dit vind ik het meest belangrijke argument want zo geef je meer mensen een goede kans op een fijne baan die echt bij hen past! En omdat er in het Noorden minder banen zijn kunnen zij dan ook met de Lelylijn naar de Randstad reizen om daar te gaan werken.” “Mensen die in het noorden wonen kunnen via de lelylijn in dezelfde tijd verder nederland in waar de mogelijkheid op werk waar je meer je talenten kan benutten wellicht wat groter is.” “Door een verkortere reistijd hebben inwoners van Nederland meer keuze op het gebied van werk en locatie. woon-werk verkeer is gunstiger met de aanleg van de lelylijn, dus meer kansen en mogelijkheden voor banen die buiten woonplaats liggen” “Zolang in het noorden minder werk is dan in de randstad, is het erg belangrijk dat je schoon, veilig en snel op je werk kan komen. Als jouw droombaan in de randstad is maar je hele leven zich in het noorden afspeelt, is het ook fijn om schoon, veilig en snel op je werk te komen.” “ik denk dat het vooral interessant is om de aansluiting met duitsland te maken. de randstad blijft ons toch wel te ver weg vinden, dat zit in hun hoofd. we moeten kijken naar wat het boorden zélf nodig heeft” “Een goede economie bestaat mede bij gratie van een optimale bereikbaarheid.
Een goede verbinding met de Randstad helpt daarbij (en hopelijk later ook naar Bremen en Hamburg)” “op dit moment is er weinig werkgelegenheid in Noord Nederland voor hoog opgeleiden. Wellicht zorgt de Lelylijn ervoor dat jongeren in het Noorden blijven wonen en in de randstad gaan werken. Of andersom dat grote bedrijven in het Noorden gaan vestigen omdat de reisafstand kleiner wordt.” “Het Noorden wordt zo beter ontsloten. Kansen voor met name jongeren in het noorden worden groter. Vanuit het Noorden is alles altijd ver weg. Het zou fijn zijn, als de Randstad beter bereikbaar wordt. En andersom heeft het noorden veel te bieden aan de Randstad qua natuur, rust en ontspanning.”
Tabel 3.4.2 Argumenten van deelnemers die geen punten toekennen aan deze optie
De economie is sterk genoeg / geen groei nodig
•
• Dit kan beter op andere manieren worden gestimuleerd
• •
De Lelylijn gaat hier niet aan bijdragen
• • •
We hoeven niet verder weg van werk te gaan wonen
• •
•
Dit levert extra inwoners in Noord Nederland op en dat is niet gewenst
17 | Titel rapport
•
“Dat lijkt mij een non-issue. In het noorden zijn nu ook genoeg fijne banen. Misschien niet de banen waar je het meeste mee verdient, maar zeker wel banen die je een goed gevoel geven. Wie een wil verdienen moet dat in de randstad zoeken, in het noorden krijg je naast een lager loon te maken met lagere woonlasten, ruimt, natuur en goede voorzieningen in de steden.” “wij kunnen overal komen zonder lijn en die banen is een lachertje . Die lijn willen jullie alleen doordrukken om huizen voor rijke randstedelingen te bouwen” “Dat kan het noorden prima zelf regelen ook zonder treinverbinding” “Voor meer banen zul je de economie regionaler op moeten zetten en dus het plaatselijk vervoer makkelijker maken. Beter vervoer over langere afstanden trekt alleen maar meer economie weg uut noordelijk nederland.” “Voor de economie zorgen ondernemers en andere werkgevers. Infrastructuur - zoals een spoorverbinding - kan dat hoogste enigszins faciliteren.” “Invloed van Lelylijn heeft hier niets mee te maken. Als westen vol raakt verplaatst het zich automatisch.
Zien we nu ook al.” “Ik denk niet dat er meteen heel veel nieuwe bedrijven als paddestoelen uit de grond schieten zodra de Lelylijn er is.” “Het doel zou minder forenzenverkeer moeten zijn, niet meer.” “We kunnen toch thuis werken? Ik ga er vanuit dat die fijne banen, geen fabrieksbanen in IJmuiden zullen zijn en dat de arbeidertjes op de trein gaan stappen in Drachten. Verder is nog maar de vraag wat de tussenstations zoals Heerenveen, Drachten, Emmeloord etc gaan opleveren, dat zullen vooral forenzenstops worden.” “Nu zijn er ook fijne banen beschikbaar. Ook kun je je afvragen of we allemaal wel naar andere plekken toe zouden moeten willen. In je eigen omgeving wonen, werken en je sociale leven hebben, worden steeds belangrijkere kenmerken van de maatschappij.” “Dat levert alleen meer mensen op die hier komen wonen maar niet zullen meedoen in de gemeenschap”
3.5 Zorgen voor een sterkere economie van (Noordelijk) Nederland Tabel 3.5.1 Argumenten van deelnemers die veel punten toekennen aan deze optie
Goede infrastructuur draagt bij aan een sterke economie
• • •
•
Noordelijk Nederland moet aantrekkelijker worden
• • •
•
Door de Lelylijn zal het vestigingsklimaat in Noordelijk Nederland verbeteren
•
•
•
•
Door de Lelylijn kan de internationale handel toenemen
• •
• •
Dit is nodig voor een betere verdeling van wonen en werken in Nederland
• • •
Jongeren zullen naar Noordelijk Nederland
18 | Titel rapport
•
“Economisch blijft vooral Groningen (en sommige delen van Fryslân ook) achter. Een snelle verbinding met de randstad kan de economie een impuls geven.” “Door een zeer snelle treinverbinding met Groningen krijgt de economie en werkgelegenheid meer kansen.” “Daarnaast goede OV-verbindingen tussen dorpen en steden en industrieterreinen, zodat forenzen soepel van A naar B kunnen reizen in zo kort mogelijk tijdsbestek. Tevens moet de Lelylijn open zijn voor goederen en vrachtvervoer van Noord-Nederland naar de rest van Europa met Goede aansluiting op de luchthavens.” “De economie is verantwoordelijke voor het welzijn van mensen, het neemt de behoefte van mensen weg neer het westen te verhuizen en stopt daarmee de ontvolking en helpt de werkgelegenheid op peil te houden.” “Ja zeker, als mensen sneller vanuit de Randstad naar het Noorden kunnen reizen met bijvoorbeeld de Lelylijn dan zal de economie zeker groeien in het Noorden.” “Geeft een laagdrempelige toegang waardoor het Noorden aantrekkelijker wordt” “Men kan makkelijker een uitstap maken vanuit het Noorden naar Randstaf en andersom. Interessant voor stedenbezoek. Aantrekkelijker om te werken in het Noorden als reistijd met een uur minimaal beperkt wordt.” "Het noorden heeft een economische impuls nodig. Het is een krimp gebied met alleen de stad Groningen die veel perspectief bied.
Als er niet extra aandacht en investeringen komen zal armoede en braindrain een groter probleem worden." “Noordelijk Nederland is relatief arm, met weinig kans tot doorbreken van sociale ladder, mensen blijven in hun dorp wonen. Als mensen snel in de randstad zouden zijn zou de overweging tot zelfontplooiing veel groter zijn, zij nemen kennis en geld uit hun werk mee en forensen uit de Randstad die gaan wonen in het Noorden nemen kapitaal mee, tevens is het gunstig voor bedrijven om te gaan vestigen in het Noorden.” “De reistijd verkorten geeft ook een boost aan het vestigingsklimaat voor wonen en bedrijven in Noord Nederland. Meer wonen en meer werken zorgt voor economische veerkracht” “Alles staat met elkaar in verbinding en er wordt nu te weinig geïnvesteerd om het Noorden van ons land ook aantrekkelijk te maken voor inwoners uit de Randstad. Bedrijven zullen zich eerder willen vestigen als er een spoorverbinding is en ook toerisme zal aantrekken. Dit kan een prachtig effect hebben op diverse aspecten van onze economie.” “Een betere bereikbaarheid gaat zorgen voor een betere ontsluiting van bedrijven in Noorden en ook dat deze aantrekkelijker worden.
Ik heb een bedrijf met meerdere vestigingen in NL maar vanwege personele bezetting is de vestiging in het Noorden er nog niet van gekomen.” “De Zuidas kan zo mooi naar Emmeloord of Drachten verhuizen.” “Verkorte reistijd maakt dat het makkelijker is om verbondenheid met het westen maar eventueel ook noordelijk Europa te creëren. Daarmee zal het potentieel van de bevolking alhier verder tot wasdom komen, en voor meer creativiteit en bedrijvigheid leiden. Het contact met andere zorgt voor het aanwakkeren van ideeen en creativiteit” “Hoe korter de lijnen tussen economische centra in Nederland en Duitsland, hoe beter voor de aansluiting daarop.” “ik denk dat het vooral interessant is om de aansluiting met duitsland te maken. de randstad blijft ons toch wel te ver weg vinden, dat zit in hun hoofd. we moeten kijken naar wat het boorden zélf nodig heeft” “Zekers, meer heen en weer van mensen zodat vraag en aanbod van vacatures gevuld kan worden” “De Randstad is overvol en er liggen economisch nog zoveel kansen voor Noordelijk Nederland.” “Braakliggende industrieterreinen zat in het noorden. Zo worden ze ook vanuit het westen toegankelijk.
(Al zijn er fossielen die daar anders over denken) Ipv de keuze meer dan 2 uur per trein of een ruim uur per auto wordt het een uur relaxen in de trein vs ruim een uur plus file in de auto.” “De economie in het Noorden houdt geen gelijke tred met bijvoorbeeld de Randstad. Er is veel leegloop. Na de studie vertrekken veel jongeren weer. Wellicht draagt een goede
verhuizen als er meer werkgelegenheid is •
•
Compensatie voor de aardbevingen of de onttrekking van gasbaten uit de regio
• • •
Dicht de kloof tussen Noordelijk Nederland en de rest van Nederland Eerlijkere verdeling van kansen in Nederland
• •
•
•
• • Door goederenvervoer over de Lelylijn te laten rijden
• •
spoorverbinding er toe bij dat zich in het Noorden bedrijven gaan vestigen, zodat meer jongeren genegen zijn in het Noorden te blijven.” "Er is hier voldoende ruimte voor bedrijven. Studenten en jongeren trekken hier weg omdat er weinig interessante banen zijn. Met de Lelylaan zou men hier kunnen (werken en wonen)en indien nodig naar de randstad of zakelijk verkeer uit de randstad komt makkelijker hier naar toe." “De economie in het Noorden houdt geen gelijke tred met bijvoorbeeld de Randstad. Er is veel leegloop. Na de studie vertrekken veel jongeren weer. Wellicht draagt een goede spoorverbinding er toe bij dat zich in het Noorden bedrijven gaan vestigen, zodat meer jongeren genegen zijn in het Noorden te blijven.” “Door de aardbevingen gaat de economie in noord Nederland naar beneden dus extra economie is dus wenselijk” "De economie kan wel een boost gebruiken. Wat terugdoen voor alle ellende die ze als gevolg van de gaswinning over zich heen krijgen" “Gezien de ~600mld die er uit Groningen is onttrokken dmv de gaswinning en het feit dat er minder dan 1% is geherinvesteerd, werd het wel een keer tijd dat Groningen niet langer als ordinair wingewest word gebruikt.” “Het Noorden telt net zo goed mee als het westen” “Een goede verbinding maakt hopelijk dat mensen en dus ook bedrijven buiten het noorden het noorden niet meer als einde van de wereld zien.
Dat is nu natuurlijk ook al onzin, maar het is soms wel het beeld.” “Sterkere rol voor gebieden buiten de randstad is essentieel wil Nederland niet worden opgedeeld in een rijke en belangrijk gevonden randstad en een arme en irrelevante periferie. Buiten de randstad is het vertrouwen in de politiek nu al nul (en terecht!)” “Alles staat met elkaar in verbinding en er wordt nu te weinig geïnvesteerd om het Noorden van ons land ook aantrekkelijk te maken voor inwoners uit de Randstad. Bedrijven zullen zich eerder willen vestigen als er een spoorverbinding is en ook toerisme zal aantrekken. Dit kan een prachtig effect hebben op diverse aspecten van onze economie." “De economie mag van mij wel wat verdeeld worden. Doordat er nu zo veel in de randstad zit, zorgt het daar ook voor problemen zoals hoge prijzen” “We moeten af van het stelselmatig 'voortrekken' van de Randstad. Investeer in de krimpgebieden wat tevens een positief effect zal hebben op de Randstad.” “De Lelylijn moet ook geschikt zijn voor goederenvervoer om zo de snelwegen te ontlasten.” “Hopelijk zorgt het voor meer bedrijvigheid en meer spoorbewegingen van transport. Waardoor minder vrachtwagens nodig zijn.”
Tabel 3.5.2 Argumenten van deelnemers die geen punten toekennen aan deze optie
Lelylijn kan hier niet (alleen) voor zorgen
•
• • • Economie is sterk genoeg
• • •
19 | Titel rapport
"Economische ontwikkeling is een complex iets. Het aanleggen van een spoorlijn kun je niet direct vertalen in economische gevolgen. De economie is een te complex iets. Voor economische ontwikkeling spelen vele beheersbare en onbeheersbare punten een rol Komt er een snelle verbinding kan het een ondersteunende rol spelen, maar de modiale ontwikkelingen zijn van grotere betekenis." “Alleen een lelylijn zorgt daar niet voor, daar is meer voor nodig.”" “De economie is niet afhankelijk van de trein!” “Door een toekomst van thuis- en hybridewerken is dit een illusie. Een spoorlijn brengt hier geen verandering in.” “Ik ben van mening dat deze economie al sterk is” “Wij redden onszelf wel in het noorden. Grote economische groei komt met verrommeling door veel bedrijventerreinen en grote woonwijken. Willen we niet in het noorden.” “Wij zitten helemaal niet te wachten op westerlingen die hier hun meningen en boeren pesten door zetten. Onze economie heeft zich altijd aangepast aan de mogelijkheden die er zijn. De Lely lijn zal alleen meer narigheid van opgedrongen cultuur omslag brengen. Westerlingen die wel weten hoe landbouw en boeren een bedrijf moeten runnen zonder dat ze zelf nog maar eens een trekker van dichtbij gezien hebben. We redden ons wel. Altijd gedaan, zal ook wel zo blijven”"
Economie is niet zo belangrijk
•
“De economie in het noorden is naar mijn mening niet veel slechter dan in de rest van het land.”
•
“De economie is belangrijk, maar dit moet niet ten koste gaan van de rust die er nu in het noorden is” “Waarom altijd 'de economie'?” "Natuur en identiteit zijn de enige zinnige opties in dit stel vragen. Immers: - economie sterker... maar Lelylijn is toch gericht op het noorden met de Randstad te verbinden? Dus versterking van Randstad economie waarbij het Noorden een versterkte perifere rol speelt. niet te duur... indien te duur gaat het vanzelf niet door. - supermarkten bereikbaar... onzinvraag, wie gaat er nu naar de super aan de andere kant van het land!? - etc." “Het zal ongetwijfeld een beetje helpen, maar als dit het doel is dan zijn er andere belangrijkere maatregelen.” "Dat doen je door te kiezen voor nabijheid en hoogstedelijk te bouwen in Leeuwarden en Groningen. Als je daar ook de IJsselmeerlijn aan koppelt dan doe je het goed"