CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

E-1e Regionale Monitor Brede Welvaart Zuidoost-Friesland.pdf

Raadsvergadering 4 oktober 2021, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Ingekomen stukken13.851 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

// 33

Mediaan vermogen van huishoudens in euro’s, 2018

Nederland

€ 38.400

Fryslân

€ 44.800

Zuidoost Friesland

€ 49.000

Heerenveen

€ 46.900

Ooststellingwerf

€ 66.500

Opsterland Smallingerland

€ 91.500 € 28.700

Weststellingwerf

€ 60.500

Definities Economisch Kapitaal Gemiddelde schuld per huishouden Het gemiddelde van de schulden van particuliere huishoudens. De schulden betreffen de hypotheekschuld van de eigen woning, studieschulden en overige schulden zoals voor consumptieve doeleinden, de financieringen van aandelen, obligaties of rechten op periodieke uitkeringen, schulden voor de financiering van de tweede woning of ander onroerend goed. Mediaan vermogen van huishoudens Het saldo van bezittingen en schulden. Bezittingen worden gevormd door bank- en spaartegoeden, effecten, de eigen woning, overig onroerend goed, ondernemingsvermogen, aanmerkelijk belang en de overige bezittingen. De schulden omvatten onder meer schulden ten behoeve van een eigen woning en consumptief krediet. Stand per 1 januari.

// 34

// NATUURLIJK KAPITAAL Bij natuurlijk kapitaal gaat het erom hoe de huidige generatie met de natuurlijke voorraden, zoals fossiele brandstoffen, natuur, lucht, water en bodem omgaat. In hoeverre worden de voorraden uitgeput of door vervuiling onbruikbaar gemaakt? In deze monitor omvat het thema ‘natuurlijk kapitaal’ zes indicatoren: particuliere zonne-energie, natuur- en bosgebieden, bebouwd terrein, emissies van fijnstof naar lucht, fosfaaten stikstofuitscheiding van de landbouw. Particuliere zonne-energie Bij particuliere zonne-energie wordt het totaal vermogen van installaties van zonnepanelen bij woningen gemeten. Dit vermogen wordt gedeeld door het totaal aantal woningen. Voor de regio Zuidoost Friesland zijn geen cijfers beschikbaar. Voor de afzonderlijke gemeenten echter wel, daar zien we uitschieters van de gemeenten Ooststellingwerf en Opsterland. Alle gemeenten in Zuidoost Friesland hebben per woning gemiddeld meer zonne-energie dan landelijk (290 Watt). De provincie Fryslân staat op een gedeelde vierde plek op de provinciale ranglijst met een gemiddeld vermogen van 420 Watt aan vermogen van zonnepaneleninstallaties per woning. Collectieve vormen van energieopwekking tellen in dit cijfer niet mee. Opgesteld vermogen van zonnepanelen installaties in watt per woning gedeeld door het totaal aantal woningen, 2018

Nederland Fryslân

290 420

Zuidoost Friesland Heerenveen

410

Ooststellingwerf

590

Opsterland Smallingerland Weststellingwerf

540 410 490

Natuur- en bosgebieden Deze indicator vormt ook onderdeel van het thema Milieu in het deel Hier & Nu. Daaruit bleek dat het aandeel

natuur- en bosgebieden voor Zuidoost Friesland en Fryslân bijna even groot is, en iets onder het landelijk gemiddelde. Voor details verwijzen we terug naar het deel Hier & Nu. Bebouwd terrein In 2015 was 5,5 procent van het landoppervlak van Zuidoost Friesland bebouwd terrein. Dit percentage is nagenoeg even hoog als Fryslân. Fryslân is in Nederland de provincie met het kleinste aandeel bebouwd terrein. Het landelijk gemiddelde ligt op 10,7 procent bebouwd terrein. Bebouwd terrein wordt hierbij gezien als terrein in gebruik voor wonen, werken, winkelen, uitgaan, cultuur en openbare voorzieningen. In de regio Zuidoost Friesland zien we wel verschil tussen gemeenten. Smallingerland kent een aanzienlijk hoger percentage bebouwd terrein (13,1%) dan de overige gemeenten, terwijl Weststellingwerf maar 3 procent bebouwd terrein heeft.

// 35

Bebouwd terrein (wonen, werken, winkelen, uitgaan, cultuur en openbare voorzieningen) als percentage van het totale oppervlakte land, 2015

Nederland

10,7

Fryslân

5,4

Zuidoost Friesland

5,5

Heerenveen

7,9

Ooststellingwerf

3,4

Opsterland

3,8

Smallingerland Weststellingwerf

13,1 3

Emissies van fijnstof naar lucht Deze indicator is ook onderdeel van het thema Milieu in het deel Hier & Nu. Er is geen cijfer voor de regio Zuidoost Friesland beschikbaar. Fryslân staat op de derde plek van laagste emissies vergeleken met de andere provincies. Voor details verwijzen we terug naar het deel Hier & Nu. Fosfaatuitscheiding bij landbouw Fosfaatuitscheiding gaat over de hoeveelheid fosfaat in dierlijke mest. Fosfaat blijft voor langere tijd in het grondwater. Het werpt een schaduw op de toekomstige biodiversiteit, omdat te veel fosfaat negatieve gevolgen heeft voor de soortenrijkdom. De hoeveelheid fosfaat is afhankelijk van zowel het aantal dieren als van de fosfaatuitscheiding per dier. De cijfers zijn niet voor de regio Zuidoost Friesland en de vijf gemeenten beschikbaar. Fryslân zit met een gemengd landbouwsysteem in de middenmoot vergeleken met andere provincies, en daarmee iets onder het landelijk gemiddelde. Uitgescheiden hoeveelheid fosfaat in dierlijke mest per hectare uitgedrukt in P205, 2018

Nederland Fryslân

92 84

Stikstofuitscheiding landbouw De hoeveelheid stikstof in dierlijke mest wordt stikstofuitscheiding genoemd. De stikstof die tijdens mestopslag in de stal en bij opslag buiten de stal vervluchtigt in de vorm van ammoniak wordt in deze indicator niet meegenomen. Het potentiële probleem is te vergelijken met de fosfaatuitscheiding: de gevolgen van stikstof werken jarenlang door in het ecosysteem. Daarbij is het wel belangrijk om onderscheid te maken in hoe er met de mest wordt omgegaan; verschillende methoden van mestverwerking beïnvloeden het ecosysteem verschillend. Ook de stikstofuitscheiding is zowel afhankelijk van het aantal dieren als van de stikstofuitscheiding per dier. De cijfers zijn niet op regionaal en gemeentelijk niveau beschikbaar. Fryslân zit met een gemengd landbouwsysteem in de middenmoot vergeleken met andere provincies, en daarmee iets boven het landelijk gemiddelde.

// 36

Totale stikstofuitscheiding in dierlijke mest per hectare met aftrek van de stikstof die tijdens mestopslag in en buiten de stal is vervluchtigd in de vorm van ammoniak, 2018

Nederland Fryslân

250 269

Definities Natuurlijk Kapitaal Particuliere zonne-energie Het opgesteld vermogen van zonnepaneleninstallaties in watt per woning aan het einde van het referentiejaar. Het betreft het vermogen van installaties van zonnepanelen bij woningen gedeeld door het totaal aantal woningen, dus woningen met of zonder zonnepanelen. Natuur- en bosgebieden Bos en open natuurlijk terrein als percentage van het totale oppervlakte land. Bos: terrein beplant met bomen bestemd voor houtproductie en/of natuurbeheer, inclusief onverharde en half verharde wegen. Natuurlijk terrein: terrein in droge en natte natuurlijke staat. Bebouwd terrein Terrein in gebruik voor wonen, werken, winkelen, uitgaan, cultuur en openbare, voorzieningen als percentage van het totale oppervlakte land. Emissies van fijnstof naar lucht Jaarlijkse gemiddelde fijnstofemissie naar lucht. Fijnere fractie van fijnstof bestaat uit deeltjes waarvan de diameter kleiner is dan 2,5 micrometer. Fosfaatuitscheiding landbouw De uitgescheiden hoeveelheid fosfaat in dierlijke mest per hectare uitgedrukt in P2O5. In tegenstelling tot stikstof treden bij fosfaat geen gasvormige verliezen op.

Stikstofuitscheiding landbouw De totale stikstofuitscheiding in dierlijke mest per hectare, met aftrek van de stikstof die tijdens mestopslag in de stal en bij opslag buiten de stal is vervluchtigd in de vorm van ammoniak (NH3) inclusief de afvoer via spuiwater van luchtwassers, lachgas (N2O), stikstofoxide (NO) en stikstofgas (N2).

// 37

// MENSELIJK KAPITAAL Voor toekomstige generaties is voldoende menselijk kapitaal belangrijk om brede welvaart te kunnen voortbrengen en op peil te houden. Daarbij gaat het om scholing, vaardigheden, kennis en competenties van mensen om bij te dragen aan de economie, de gemeenschap en persoonlijk welzijn. Het menselijk kapitaal omvat vijf indicatoren: arbeidsduur per week, hoogopgeleide bevolking, levensverwachting mannen en vrouwen en ervaren gezondheid. Arbeidsduur per week De omvang van de gemiddelde arbeidsduur (per persoon per week) zegt iets over de mate waarin de werkende bevolking actief is op de arbeidsmarkt. Meer activiteit betekent een verhoging van het menselijk kapitaal. Dit kan positief doorwerken op de toekomst, maar ook negatieve effecten hebben op bijvoorbeeld iemands gezondheid. In 2018 lag het gemiddeld aantal gewerkte uren in Zuidoost Friesland op 26,8 uur. Dit is iets lager dan in Nederland, waar dit 27,5 uur is en vrijwel vergelijkbaar met het Friese gemiddelde (26,7 uur). Voor de afzonderlijke gemeenten zijn geen cijfers beschikbaar. Totaal aantal uur dat werknemers en zelfstandigen werkelijk hebben gewerkt, uitgedrukt in uren per werkende per week, 2018

Nederland

27,5

Fryslân

26,7

Zuidoost Friesland

26,8

Hoogopgeleide bevolking Voor menselijk kapitaal in de toekomst is ook het opleidingsniveau relevant. Deze indicator vormt ook onderdeel van het thema Arbeid en vrije tijd in het deel Hier & Nu. In Zuidoost Friesland en Fryslân ligt het percentage hoogopgeleiden nagenoeg gelijk (26,6 en 26,7%). Deze percentages liggen behoorlijk onder het landelijk gemiddelde (32,5%). Voor meer details verwijzen we naar het deel Hier & Nu. Levensverwachting mannen en vrouwen Voor menselijk kapitaal in de toekomst wordt de levensverwachting van mannen en vrouwen gezien als een belangrijke indicator. In het deel Hier & Nu (thema gezondheid) wordt de levensverwachting van mannen en vrouwen uitgebreider besproken. De levensverwachting van mannen ligt in Fryslân (79,2 jaar) iets onder het landelijk gemiddelde (79,8 jaar), bij vrouwen is dat gelijk (83,2 jaar). Voor meer details verwijzen we naar het deel Hier & Nu. Ervaren gezondheid Ook de ervaren gezondheid wordt binnen het menselijk kapitaal als belangrijke indicator gezien. In het deel Hier & Nu (thema gezondheid) wordt de ervaren gezondheid uitgebreider besproken. In Zuidoost Friesland Fryslân ervaart 79,4 procent van de inwoners zijn of haar eigen gezondheid als (zeer) goed. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde (75,6%), en ook iets hoger dan in Fryslân (78,9%). Voor meer details verwijzen we naar het deel Hier & Nu.

// 38

Definities Menselijk Kapitaal

.

Arbeidsduur per week Het totale aantal uren dat werknemers en zelfstandigen werkelijk hebben gewerkt. Niet-gewerkte uren door verlof of ziekte tellen dus niet mee. De gewerkte uren van werknemers zijn berekend door de betaalde uren (de overeengekomen uren plus de betaalde overuren) te vermeerderen met onbetaalde overuren en te verminderen met feitelijk niet gewerkte uren die betaald worden, zoals ziekteverzuim, zwangerschaps- en bevallingsverlof, stakingen, weerverlet, ouderschapsverlof, kort verzuim. De gewerkte uren van zelfstandigen zijn rechtstreeks bepaald. Hoogopgeleide bevolking Percentage van de bevolking van 15 tot en met 74 jaar dat hoger onderwijs heeft afgerond (op hbo- of wo-niveau). Levensverwachting mannen Levensverwachting in jaren voor mannen bij geboorte. Gemiddelde waarde over periode 20132016. Levensverwachting vrouwen Levensverwachting in jaren voor vrouwen bij geboorte. Gemiddelde waarde over periode 20132016. Ervaren gezondheid Percentage personen van 19 jaar en ouder met antwoordcategorie ‘goed’ of ‘zeer goed’ naar de vraag algemene gezondheidstoestand.

// 39

// SOCIAAL KAPITAAL Voor de brede welvaart is het belangrijk dat iedereen kan deelnemen aan de samenleving en dat mensen vertrouwen op elkaar en op instituties zoals de overheid en het rechtssysteem. Hiervoor wordt het begrip ‘sociaal kapitaal’ gebruikt. Daarbij gaat het om de kwaliteit van de sociale verbanden in een samenleving. Sociale relaties dragen bij aan het onderling vertrouwen, het gemeenschapsgevoel en dat samen dingen voor elkaar worden gekregen. Daarnaast dragen goede sociale relaties ook weer bij aan de andere kapitaalvormen, zoals een groter gevoel van welzijn of grotere (economische) productiviteit. Het thema Sociaal kapitaal omvat één indicator, namelijk sociale cohesie. Sociale cohesie De sociale cohesie is gemeten door inwoners op een schaal van 1 tot 10 aan te laten geven hoe tevreden zij waren over de sociale aspecten van hun woonbuurt. Voor Zuidoost Friesland zijn deze cijfers niet op regioen gemeenteniveau beschikbaar. Het landelijk gemiddelde ligt op een score van 6,3. In Fryslân ligt dat iets hoger, namelijk 6,6. Daarmee staat Fryslân op de derde plek in de provinciale ranglijst. Tevredenheid van inwoners over de sociale aspecten in hun woonbuurt op een score van 0-10, 2019

Nederland

Fryslân

6,3 6,6

Definitie Sociaal Kapitaal Sociale cohesie De schaalscore loopt van 0 tot 10. Hoe hoger de score op deze schaal, hoe meer de inwoners tevreden zijn over de sociale aspecten van hun woonbuurt. Cijfers per gemeente zijn alleen beschikbaar voor gemeenten met meer dan 70.000 inwoners.

// 40

// EERSTE CONCLUSIES In de vorige hoofdstukken zijn de scores van de regio Zuidoost Friesland op de indicatoren van de regionale Monitor Brede Welvaart op een rij gezet en zijn de scores van de regio per indicator vergeleken met de landelijke en provinciale scores. Dit leidt tot een aantal conclusies over hoe het gesteld is met de brede welvaart in de regio Zuidoost Friesland. En welke verschillen er zijn op het gebied van de brede welvaart tussen Zuidoost Friesland, Nederland en Fryslân. Hoewel in deze rapportage de focus op de regio ligt, wordt ook kort ingegaan op de verschillen tussen de gemeenten die tezamen de regio Zuidoost Friesland vormen. Zuidoost Friesland vergeleken met Nederland De algemene uitkomsten uit de analyse van de indicatoren van de regionale Monitor Brede Welvaart in Zuidoost Friesland bevestigen de conclusie uit eerder FSP-onderzoek, die bekend is geworden als de ‘Friese paradox’ (FSP, 2019). Net als de provincie Fryslân doet ook de regio Zuidoost Friesland het relatief goed op de thema’s ‘welzijn’, ‘samenleving’ en ‘veiligheid’. Dit ondanks een lagere materiële welvaart, die doorgaans als een belangrijke voorwaarde wordt gezien voor het welzijn en de sociale samenhang.

Inwoners van de regio Zuidoost Friesland scoren in vergelijking met heel Nederland gunstiger op de tevredenheid met het leven, de ervaren (goede) gezondheid, de deelname aan vrijwilligerswerk en het vertrouwen in anderen. Daarentegen ligt het bruto binnenlands product (bbp) per inwoner en het besteedbaar inkomen lager dan landelijk. Ook zijn er minder hoogopgeleiden dan elders in het land. Op het thema milieu zijn er geen grote verschillen met de landelijke situatie, behalve dat het natuurgebied per inwoner in Zuidoost Friesland aanzienlijk hoger is. Ten aanzien van de indicatoren valt verder op dat inwoners van de regio Zuidoost Friesland opvallend hoog scoren op overgewicht. Verder is er minder vertrouwen in instituties dan landelijk. Ten aanzien van ‘later’, de kapitaalsvormen voor de toekomst, valt op dat Zuidoost Friesland gunstig scoort op ‘economisch kapitaal’. Dit komt omdat de gemiddelde schuld per huishouden in de regio Zuidoost Friesland lager ligt dan het landelijke gemiddelde. Dit lijkt nauw samen te hangen met de gemiddelde woningprijs die in Zuidoost Friesland lager is dan landelijk. Hiermee samenhangend is ook het gemiddeld vermogen in de regio hoger dan landelijk.

// 41

Zuidoost Friesland vergeleken met Fryslân Op veel thema's van brede welvaart scoort de regio Zuidoost Friesland vergelijkbaar met de provincie Fryslân. Op de thema's welzijn, arbeid en vrije tijd, wonen, veiligheid en milieu zijn er geen grote verschillen. Hoewel de regio op het thema ’materiële welvaart’ lager scoort dan landelijk, scoort zij daarentegen hierop gunstiger dan gemiddeld in Fryslân. Dit komt omdat het besteedbaar inkomen in Zuidoost Friesland iets hoger is dan provinciaal, evenals het bbp per inwoner. Vergeleken met gemiddeld in Fryslân scoort de regio Zuidoost Friesland iets hoger op de ervaren gezondheid. Tussen de gemeenten onderling zijn op deze indicator echter wel verschillen. Traditioneel scoren de inwoners van de provincie Fryslân hoog op de deelname aan vrijwilligerswerk. In Zuidoost Friesland is het aandeel van de inwoners van 15 jaar en ouder dat vrijwilligerswerk verricht zelfs nog hoger dan provinciaal. Wat betreft het economisch kapitaal valt op dat het mediaan vermogen in Zuidoost Friesland hoger is dan gemiddeld in de provincie Fryslân. Op het gebied van natuurlijk kapitaal valt op dat het aantal zonnepanelen bij particulieren in Zuidoost Friesland hoger is dan gemiddeld in Fryslân. Op een aantal indicatoren zijn lagere scores in de regio dan provinciaal. Hoewel de regio goed scoort op gezondheid, is er een ongunstiger score op overgewicht.

Verder valt op dat het vertrouwen in anderen in de regio Zuidoost Friesland lager is dan elders in Fryslân, maar dit is nog wel hoger dan het landelijk gemiddelde. Verder is de gemiddelde schuld per huishouden in Zuidoost Friesland hoger dan in de provincie. Dit lijkt te maken te hebben met de wat hogere huizenprijzen in de regio dan in andere delen van Fryslân. De gemeenten in Zuidoost Friesland vergeleken Tussen de gemeenten in Zuidoost Friesland zijn op de thema’s en indicatoren van brede welvaart een aantal verschillen te zien. De gemeente Opsterland heeft vaker een hogere score dan de andere gemeenten in de regio. Dit betreft met name de indicatoren van de thema’s materiële welvaart (inkomen), arbeid en vrije tijd (arbeidsparticipatie, hoogopgeleide bevolking, werkloosheid), gezondheid (overgewicht, ervaren gezondheid, aandeel personen met een langdurige ziekte), samenleving (vertrouwen in instituties, vertrouwen in anderen, vrijwilligerswerk), veiligheid (geregistreerde misdaden) en milieu (natuur- en

bosgebieden). Op de welzijnsindicatoren

'tevredenheid met het leven' en 'tevredenheid met vrije tijd' scoort Opsterland daarentegen wat lager dan andere gemeenten in de regio. Dit geldt tevens voor het contact met familie, vrienden of buren. De gemeente Ooststellingwerf scoort het vaakst bovengemiddeld op de sociale thema's welzijn en samenleving. Op de indicatoren 'tevredenheid met het leven' en 'deelname vrijwilligerswerk' scoort Ooststellingwerf zelfs landelijk van alle gemeenten het hoogst, en voor de indicator 'vertrouwen in anderen' op nummer twee. Ook op het thema milieu scoort Ooststellingwerf gunstig, met name door de 'natuur- en bosgebieden'

en

'natuurgebied

per

inwoner'.

Op

de

gezondheidsindicatoren

(overgewicht,

levensverwachting, ervaren gezondheid, langdurige ziekte of aandoening) en arbeid en vrije tijd (arbeidsparticipatie, hoogopgeleide bevolking) scoort Ooststellingwerf daarentegen lager. De gemeente Heerenveen scoort op de thema's welzijn, inkomen, wonen en economisch kapitaal vergelijkbaar met de andere gemeenten in de regio. Op enkele indicatoren op het gebied van gezondheid (overgewicht), en arbeid en vrije tijd (arbeidsparticipatie en hoogopgeleide bevolking) scoort Heerenveen gunstiger. Op een aantal indicatoren van het thema samenleving (contact met familie, vrienden of buren) en veiligheid (aantal geregistreerde misdrijven per 1000 inwoners) scoort Heerenveen ongunstiger. De gemeente Smallingerland heeft vergelijkbare scores met de andere gemeenten in de regio op de meeste indicatoren van de thema's welzijn, gezondheid, wonen en arbeid en vrije tijd. De gemeente scoort ongunstiger dan de meeste andere gemeenten op materiële welvaart (inkomen), samenleving (vertrouwen in

// 42

anderen, vertrouwen in instituties en vrijwilligerswerk) en veiligheid (aantal geregistreerde misdrijven per 1000 inwoners). Ook scoort Smallingerland ongunstig op de indicator 'overgewicht'. De gemeente Weststellingwerf scoort op de thema's welzijn, wonen, veiligheid, milieu en economisch kapitaal vergelijkbaar met de andere gemeenten in de regio. Op indicatoren van de thema's materiële welvaart (inkomen), gezondheid (overgewicht, levensverwachting mannen, ervaren gezondheid, personen met langdurige aandoening) arbeid en vrije tijd (arbeidsparticipatie, hoogopgeleide bevolking), wonen (afstand tot café ed.), samenleving (vertrouwen in anderen, vrijwilligerswerk) en de indicator 'broeikasemissies per inwoner' van het thema milieu, scoort Weststellingwerf minder gunstig dan de meeste andere gemeenten in de regio.

// 43

// BESCHOUWING De (regionale) Monitor Brede Welvaart biedt een nationaal-uniforme methode waarmee de regio zichzelf een eerlijke spiegel voor kan houden. De acht thema’s uit het eerste deel, en de vier kapitaalvormen uit het tweede deel, bieden een brede, integrale blik op hoe de regio ervoor staat. Het biedt inzicht op de aspecten waar de regio trots op kan zijn. Tegelijkertijd geeft het ook de gelegenheid om kritisch te kijken naar wat nog beter kan. In deze beschouwing bespreken we een aantal methodologische kanttekeningen die we moeten maken ten aanzien van de regionale Monitor Brede Welvaart en de daaruit voortvloeiende onderliggende scan. We noemen een aantal beleidsimplicaties die uit deze systematiek kunnen voortkomen. We sluiten af met een aantal suggesties voor doorontwikkeling van deze systematiek, zowel landelijk als regionaal. Methodologische kanttekeningen We kunnen bij deze scan vier methodologische kanttekeningen plaatsen. Ten eerste geldt voor elke monitor, dus ook voor de onderliggende scan, dat de beschikbare cijfers vaak achterlopen. De huidige Monitor Brede Welvaart is gebaseerd op de cijfers uit 2019 en daarvoor. Daarmee missen we de meest actuele ontwikkelingen, zoals de gevolgen van de coronacrisis. De meest actuele cijfers verschillen ook nog eens per indicator, waardoor niet voor alle indicatoren cijfers uit 2019 beschikbaar zijn.

Dat de scan gebaseerd is op de meest actuele cijfers, betekent ook dat we in de scan geen trends laten zien. In sommige situaties is het zinvol om ook verder terug te kijken in het verleden. Dat kunnen we in de toekomst verder onderzoeken. Ook komt het voor dat cijfers niet op alle schaalniveaus beschikbaar zijn, meestal omdat de betreffende aantallen te klein zijn om een representatieve score te kunnen geven. Meer fundamenteel, kwantitatieve gegevens kunnen nooit alles in beeld brengen, ze vangen de werkelijkheid slechts voor een deel. Ze geven bijvoorbeeld geen verklaring waarom sommige gemeenten op een bepaalde indicator hoger of juist lager scoren. Daarom is het belangrijk om hetgeen wel voor handen is, zorgvuldig te duiden en eventueel aan te vullen met kwalitatieve methoden. Ten derde moeten we opmerken dat alle data uit de regionale Monitor Brede Welvaart gemiddelden tonen. Ze zeggen dus weinig over de variëteit en spreiding tussen mensen in een bepaald gebied. De statistieken leren ons wel wat over de verschillen tussen gemeenten, maar dus altijd op basis van gemiddelden. Dat levert een beperkt zicht op hoe de mogelijkheden voor een goed, kwalitatief leven zijn verdeeld onder de bevolking. Ten slotte de vierde kanttekening, namelijk het beperkte aantal indicatoren dat in de Monitor Brede Welvaart is opgenomen.

Met name de dimensie ‘later’ moet nog verder uitgewerkt worden. Er zitten nu nog veel indicatoren in die ook al in het ‘Hier en Nu’ zijn opgenomen. Het CBS hanteert strenge kwaliteitseisen en selecteert indicatoren vanuit een zevental criteria1. De strikte eisen rondom datakwaliteit betekent dat het CBS inzet op vergelijkbare gegevens tussen regio’s. Bruikbare regionale data blijven hierdoor onbenut; dergelijke bronnen zijn niet altijd voor alle regio’s op dezelfde wijze beschikbaar. Dit gaat ten koste van het praktisch nut op regionaal niveau. Daarbij moet wel opgemerkt worden 1 1) de validiteit ten aanzien van het thema; 2) vergelijkbaarheid met de Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals; 3)

betrouwbaarheid van de beschikbare bronnen; 4) tijdigheid; 5) volledigheid; 6) internationale vergelijkbaarheid van gegevens; 7) interne consistentie door de tijd.

// 44

dat het CBS voornemens is om de regionale Monitor Brede Welvaart verder aan te vullen met eigen databestanden. Beleidsimplicaties De onderliggende scan levert een omvangrijke lijst met indicatoren en scores, maar wat betekent dat voor de beleidspraktijk? We stimuleren het gebruik van de Monitor Brede Welvaart als een manier om een breed, integraal beeld te vormen van de regionale ‘stand van zaken’. De Monitor Brede Welvaart kan het beleid voor brede welvaartsontwikkeling voeden. Als methode voor monitoring is de Monitor Brede Welvaart nu (nog) niet geschikt om specifiek beleid te volgen en uitspraken te kunnen doen over het succes dan wel falen daarvan. De scan biedt geen pasklare antwoorden op specifieke beleidsvragen. De vraag is ook of dit wel de ambitie moet zijn in de doorontwikkeling van de methode. De Monitor Brede Welvaart moet immers juist een algemeen, integraal beeld geven. We zien de Monitor Brede Welvaart als een hulpmiddel dat ondersteunend kan zijn in het vaststellen van uitdagingen, het formuleren van oplossingsrichtingen en het lerend evalueren. Het kan een afwegingskader bieden dat helpt om integrale keuzes te maken, en door te redeneren wat de gevolgen zijn van beleidskeuzes voor het heden en de toekomst. De monitor biedt geen concreet antwoord op de vraag of en hoe gemeenten en regio’s bepaalde thema’s tegen elkaar kunnen of moeten ‘afruilen’.

Daarmee bedoelen we de balans tussen de aan elkaar gerelateerde positieve en negatieve veranderingen, bijvoorbeeld meer consumeren in het heden en minder sparen voor later. Deze afruilen kunnen zichtbaar worden tussen de drie dimensies, maar ook binnen een dimensie. Afruilen zijn een belangrijk onderdeel van het antwoord op de vraag of de brede welvaart 'per saldo' is toegenomen. In de inleiding noemden we al de Sustainable Development Goals (SDG's), die (internationaal) gebruikt worden als vuistregels voor een duurzame toekomst. De indicatoren van de SDG's zijn vaak heel breed en niet of moeilijk toepasbaar op regionale of gemeentelijke schaal. Toch is het de moeite waard om de koppeling tussen de regionale monitor brede welvaart en de SDG's te onderzoeken. Op landelijke schaal is dat al wel gebeurd, maar voor de regio vraagt dit om meer doorontwikkeling. Doorontwikkeling Eind 2020 is de regionale Monitor Brede Welvaart van het CBS voor het eerst verschenen. In de komende jaren zal de monitor doorontwikkeld worden, zowel landelijk als regionaal. Dat betekent allereerst dat het CBS onderzoekt op welke manier zij nog aanvullingen kan doen op de huidige indicatoren en thema’s. Als Fries Sociaal Planbureau vinden we het belangrijk om maatwerk te leveren en toe te snijden op de verschillende regio’s in Fryslân.

Het is belangrijk om de resultaten van de scan in de regio te passen, door ook rekening te houden met regionale kenmerken die niet in de scan zijn opgenomen (zoals bijvoorbeeld de streekgeschiedenis en lokale cultuur). Daarnaast kan maatwerk ertoe leiden dat verschillende thema’s uit de regionale Monitor Brede Welvaart aangevuld kunnen worden met nieuwe indicatoren, bijvoorbeeld het aandeel mensen dat in armoede leeft of de mate van eenzaamheid. We kunnen in de komende jaren met aanvullende cijfers een Friese schil om de Monitor Brede Welvaart leggen en daarmee de regionale monitor door ontwikkelen en passend maken voor de regio. Dat kunnen we bijvoorbeeld doen met data uit het Panel Fryslân, waarmee inwoners uit de provincie bevraagd worden over uiteenlopende onderwerpen. Het wordt daarmee wel lastiger om vergelijkingen met andere regio’s te maken, maar het vergroot wel ons inzicht in het hier & nu en voedt het nadenken over later.

// 45

// GERAADPLEEGDE BRONNEN Publicaties van het Fries Sociaal Planbureau (FSP) Leven in Fryslân. (2019). Brede welvaart in Fryslân. Eerste duiding van de CBS-monitor (2021).

Overige publicaties Centraal Bureau voor de Statistiek. (2020a). Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals 2020. Den Haag: CBS. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2020b). Regionale Monitor Brede Welvaart 2020. Den Haag: CBS. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2020c). Materiële welvaart in Nederland in 2020. Den Haag: CBS. Horlings, E. en J.P. Smits (2019). Conceptueel kader voor een regionale monitor brede welvaart. Den Haag: CBS. OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) (2011). How’s Life? Measuring Well-Being. Paris: OECD Publishing. RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2016). Volksgezondheidenzorg.info: Levensverwachting. Den Haag: RIVM. RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2018). Volksgezondheid Toekomst Verkenningen. Den Haag: RIVM. Stiglitz, J.E., A. Sen, and J.-P. Fitoussi (2009). Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress. United Nations Economic Commission for Europe (2014). Conference of European Statisticians Recommendations on Measuring Sustainable Development (CES). New York and Geneva: United Nations. WCED (World Commission on Environment and Development) (1987). Our Common Future. Oxford: Oxford University Press.

// 46

// BIJLAGE Brede welvaart Zuidoost Friesland vergeleken met Nederland per thema en indicator Indicatoren Thema

gunstig

gelijk

Welzijn

Tevredenheid met het leven Tevredenheid met vrije tijd

Materiële welvaart

ongunstig

geen data

Bruto binnenlands product Besteedbaar inkomen

Gezondheid

Ervaren gezondheid

Levensverwachting mannen

Overgewicht

Levensverwachting vrouwen Personen met aandoeningen Arbeid en vrije tijd

Brutoarbeidsparticipatie

Hoogopgeleide bevolking

Vacaturegraad

Nettoarbeidsparticipatie Tevredenheid reistijd werk Werkloosheid Wonen

Tevredenheid met woning

Afstand tot basisschool

Afstand tot café e.d.

Tevredenheid woonomgeving Afstand tot sportterrein Samenleving

Vertrouwen in anderen

Contact familie, vrienden, buren Vertrouwen in instituties

Vrijwilligerswerk Veiligheid

Geregistreerde misdrijven

Aantal delicten Onveilig voelen

Milieu

Natuurgebied per inwoner

Afstand tot openbaar groen

Kwaliteit binnenwateren

Kwaliteit kustwateren

Broeikasgasemissies/inwoner Natuur- en bosgebieden

// 47

COLOFON ‘Regionale Monitor Brede Welvaart in Zuidoost Friesland’ is een uitgave van het Fries Sociaal Planbureau, april 2021.

Auteurs Wilma de Vries & Arlette Bickel

Fries Sociaal Planbureau Doelestraat 8a 8911 DX Leeuwarden (058) 234 85 00 info@fsp.nl www.fsp.nl

Begeleidingscommissie André van de Nadort (regiobestuur), Evelien Klunder (regioteam), Bert Looper (Tresoar), Christien Stoker (dealmaker Rijk). Marijke Kramer en Anneke Oosterwoud (coördinator resp. programmasecretaris Regio Deal ZOF). Deze monitor is mede op verzoek van de regio Zuidoost Friesland opgenomen in de onafhankelijk opgestelde onderzoeksagenda van het FSP. Met dank aan Marijn Molema, Keimpe Anema, Wouter Marchand, Ymko Braaksma (allen FSP).

Het Fries Sociaal Planbureau wordt gesubsidieerd door de provincie Fryslân.

// 48

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=6b70f65f-944a-4196-b13e-b708703af8b9