Bijlage 4 - Nota financieel beleid aanpassing (met wijzigingen)
Tekst van het document
Nota Financieel Beleid
geactualiseerd in 20213
Nota Financieel Beleid
Inhoudsopgave Pagina
VOORWOORD .....................................................................................................................................5 SAMENVATTING.................................................................................................................................6 1.
FINANCIEEL BELEID...............................................................................................................8
1.1.
Visie financieel beleid .....................................................................................................................8
1.2.
Plaats van het financieel beleid.....................................................................................................8
1.3.
Taakverdeling tussen raad en college .........................................................................................9
1.4.
Rechtmatigheidsverantwoording..................................................................................................9
1.5.
Accountantscontrole.....................................................................................................................10
2.
DE PLANNING- EN CONTROL CYCLUS .............................................................................11
2.1.
Inleiding...........................................................................................................................................11
2.2.
Planning- en control cyclus .........................................................................................................11
3.
BUDGETRECHT .....................................................................................................................13
3.1.
Inleiding...........................................................................................................................................13
3.2.
Budgetrecht ....................................................................................................................................13
3.3.
Begrotingswijzigingen ..................................................................................................................14
3.4.
Een stringent begrotingsbeleid ...................................................................................................14
4.
KOSTENTOEREKENING ......................................................................................................16
4.1.
Inleiding...........................................................................................................................................16
4.2.
Definities .........................................................................................................................................16
4.3.
Uitgangspunten van kostentoerekening....................................................................................16
4.4.
Extracomptabele toerekening van overhead.............................................................................17 2
Nota Financieel Beleid
4.5.
Vennootschapsbelasting..............................................................................................................17
5.
RENTE .....................................................................................................................................19
5.1.
Inleiding...........................................................................................................................................19
5.2.
Rentelasten en -baten ...................................................................................................................19
6.
WAARDERING, ACTIVEREN EN AFSCHRIJVEN ..............................................................21
6.1.
Inleiding...........................................................................................................................................21
6.2.
Definities .........................................................................................................................................21
6.3.
Uitgangspunten van waardering en afschrijving......................................................................22
7.
GRONDEXPLOITATIES ........................................................................................................24
7.1.
Inleiding...........................................................................................................................................24
7.2.
Definities .........................................................................................................................................24
7.3.
Uitgangspunten grondexploitatie ...............................................................................................25
7.4.
Methode van grondexploitatie .....................................................................................................25
8.
WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ....................................................27
8.1.
Inleiding...........................................................................................................................................27
8.2.
Definities .........................................................................................................................................27
8.3.
Signaleringswaarden ....................................................................................................................28
8.4.
Weerstandsvermogen ...................................................................................................................29
9.
DE FINANCIERINGSFUNCTIE .............................................................................................33
9.1.
Inleiding...........................................................................................................................................33
9.2.
Definities .........................................................................................................................................33
9.3.
Schatkistbankieren........................................................................................................................34
9.4.
Integrale financiering ....................................................................................................................34
9.5.
Functies van het eigen vermogen...............................................................................................35 3
Nota Financieel Beleid
9.6.
Garantieverlening en verstrekking geldleningen aan derden ................................................35
10.
RESERVES EN VOORZIENINGEN .......................................................................................36
10.1.
Inleiding .......................................................................................................................................36
10.2.
Definities......................................................................................................................................36
10.3.
Verschil tussen een (bestemmings)reserve en een voorziening .......................................37
11.
VERBONDEN PARTIJEN ......................................................................................................38
11.1.
Visie op verbonden partijen .....................................................................................................38
BIJLAGEN...........................................................................................................................................39 Bijlage 1: Lijst van afschrijvingstermijnen en methoden ...................................................................39 Bijlage 2: Reserves en voorzieningen ...................................................................................................42
4
Nota Financieel Beleid
Voorwoord Deze nota Financieel Beleid is de volgende versie van de nota Financieel Beleid van Weststellingwerf (2017-2020) en is geactualiseerd in het 14e kwartaal van 20213. De nota heeft een onbeperkte looptijd (namelijk tot de volgende nota). De ambitie om minimaal een keer in een raadsperiode de nota te actualiseren blijft. De nota is een uitwerking van de financiële verordening (ex artikel 212 gemeentewet) en de voorschriften uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Ook is rekening gehouden met de diverse notities geschreven door de commissie BBV. In 2017 is het nieuwe BBV ingegaan, welke per 5 maart 2016 is vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant. Met het nieuwe BBV wordt getracht de toegankelijkheid van de gemeentefinanciën te vergroten, door meer eenheid te brengen in de wijze waarop cijfers en prestaties worden gepresenteerd. Sinds die tijd werken we met: 1. Een uniforme indeling in taakvelden; 2. Een uniforme basisset van beleidsindicatoren; 3. Een uniforme basisset van financiële kengetallen; 4. Verbeterde informatie over verbonden partijen; 5. Vernieuwing van de accountantscontrole; 6. Inzicht in de overheadkosten. De Eerste Kamer nam op 27 september 2022 de Wet versterking Decentrale Rekenkamers aan. De wet werd op 1 januari 2023 van kracht.
Voor gemeenten betekent dit dat over het verslagjaar 2023 (in 2024) voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording wordt afgeven. Zowel de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet) als de nota financieel beleid zijn hierop aangepast. Het uitgangspunt is dat het BBV wordt gevolgd. Wanneer vanuit het BBV of de notities van de commissie BBV een nadere invulling wordt gevraagd, is het standpunt van de gemeente Weststellingwerf in deze nota verwoord. Voor de afspraken gemaakt in OWO-verband met betrekking tot financiële bepalingen wordt verwezen naar de Bestuursovereenkomst OWO 2015. Tevens verwijzen wij naar de in de Raadsvergadering van januari 2021 behandelde OWO-Visie. Het beleid voor onze gemeente wordt hieronder samengevat. Voor een verdere toelichting op de uitgangspunten wordt verwezen naar de betreffende hoofdstukken.
5
Nota Financieel Beleid
Samenvatting De planning- en control cyclus Binnen de programmabegroting worden per programma de kaders vertaald naar doelstellingen, die verder zijn uitgewerkt naar: • Wat willen we bereiken? • Wat doen we ervoor? • Wat mag het kosten?
Budgetrecht Van investeringsvoorstellen boven de € 500.000 worden de gevolgen voor de schuldpositie berekend Een investeringskrediet is voor maximaal drie jaren opgenomen. Deze termijn kan eventueel door het college worden verlengd met een jaar. Zo nodig moet het (restant)krediet na vier jaar door de raad opnieuw beschikbaar worden gesteld. Structurele budgetten worden niet overgeheveld naar het volgende boekjaar. Voor incidentele budgetten kan hiervoor op instemming van de raad een uitzondering worden gemaakt
Kostentoerekening De methode van kostentoerekening is voorgeschreven in de financiële verordening Conform het gestelde in het BBV worden zoveel mogelijk directe kosten ook direct aan de taakvelden toegerekend en de niet directe kosten, zijnde de overhead, wordt rechtstreeks aan het taakveld overhead toegevoegd Overhead wordt middels een door de raad vastgesteld percentage toegerekend aan kostendekkende activiteiten Indien de gemeente Vpb moet gaan betalen, wordt deze toegerekend aan de activiteit waarover de Vpb wordt geheven
Rente In de kadernota stellen we jaarlijks de omslagrente vast en bij de begroting stellen we de toe te rekenen rente aan de grondexploitatie vast We nemen in overeenstemming met het BBV geen rente over de eigen financieringsmiddelen (de zogenaamde bespaarde rente) op
Waardering, activeren en afschrijven Alle materiële uitgaven boven de € 50.000 moeten worden geactiveerd (BBV)
6
Nota Financieel Beleid
Grondexploitaties De maximale looptijd van een grondexploitatie is tien jaar, tenzij door de raad anders is besloten en beheersmaatregelen zijn getroffen De aan de grondexploitaties toe te rekenen rente moet worden gebaseerd op de werkelijk betaalde rente over het gemeentelijke vreemde vermogen (de uitstaande geldleningen). van de grondexploitatie. Het te hanteren rentepercentage wordt hierbij bepaald door het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande leningenportefeuille van de gemeente, naar verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen De kosten van de aanleg van bovenwijkse voorzieningen worden naar rato verdeeld over de betrokken locaties
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Voor de verplichte kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK 2020 gemeenten). Het streven van de gemeente is te voldoen aan minimaal categorie B (normaal risico) en waar mogelijk categorie A (minste risico) Gezien de aard van de weerstandscapaciteit is het niet wenselijk een norm in de vorm van een vast bedrag te hanteren. Immers, periodiek worden de risico’s opnieuw herijkt. Op het moment dat de risico’s toenemen, moet ook het bedrag aan beschikbare incidentele weerstandscapaciteit toenemen. Daarom gaan we uit van een tweetal uitgangspunten: • De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (ter hoogte van minimaal de vrije algemene reserve en de post onvoorzien) moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel de hoogte van de netto risico’s • Aangezien we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20% moet de hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal)
De financieringsfunctie Schatkistbankieren is verplicht gesteld voor alle decentrale overheden
Reserves en voorzieningen Voor de dekking van kapitaallasten van nieuwe investeringen kunnen we wel is een aparte, specifiek voor die investering, dekkingsreserve kapitaallasten inge stellend
In deze geactualiseerde nota Financieel Beleid worden diverse beleidsuitgangspunten benoemd. Om deze uitgangspunten expliciet zichtbaar te maken, worden de uitgangspunten aan het einde van ieder hoofdstuk (voorzien van een kader) herhaald, waarbij ze worden voorzien van het volgende opsommingsteken: .
7
Nota Financieel Beleid
1.
Financieel beleid
1.1.
Visie financieel beleid
Het financieel beleid is gericht op een gezonde financiële positie voor onze gemeente en transparantie in het financieel handelen. Om dat te verwezenlijken wil de gemeente optimaal inzicht geven in de financiële positie, zodat op de verschillende niveaus van raad, college en organisatie gestuurd kan worden op een efficiënte uitvoering, op het gewenste resultaat en op de gewenste dienstverlening voor de inwoners. Voor de raad en het college gaat het om inzicht en (bij)sturing op hoofdlijnen; voor de organisatie ook om de details. Dit in transparante onderlinge samenhang.
1.2.
Plaats van het financieel beleid
Wanneer wij spreken over financieel beleid, betekent dit dat het belangrijk is dat wij weten wat er op ons afkomt. Bijvoorbeeld welke doelen willen wij de komende jaren nastreven. Het is daarbij van belang dat de primaire discussie zich richt op de vraag welke ontwikkelingen er op ons afkomen en welke investeringen die van ons zullen vergen. Daarna volgt de vraag in welke mate wij dat financieel haalbaar kunnen maken en hoe wij dat doelmatig kunnen inrichten. Het is van belang daarbij beleidsdoelstellingen te formuleren die een richting aangeven: meer, minder of op hetzelfde niveau blijven. De voorwaarden voor het financiële beleid en de financiële administratie die wij stellen zijn dan ook als volgt: er wordt gewerkt volgens de wettelijke regels (BBV); financiële spelregels en procedures moeten transparant en duidelijk zijn voor raad, college en organisatie; integrale beleidsafweging van de verschillende bestedingen vindt plaats in de raad; het college bereidt deze integrale afweging met ondersteuning van de ambtelijke organisatie voor; administratieve procedures worden beperkt tot het meest noodzakelijke om te kunnen analyseren en bijsturen. Geen administratieve rompslomp; budgetten zijn gebaseerd op realistische ramingen en niet op historisch bepaalde budgetten. Zo wordt helder gemaakt wat waarvoor benodigd is.
Aanpassingen in ramingen worden transparant gemaakt; tegenvallers worden primair binnen het taakveld opgevangen en als dat niet lukt binnen het programma zoals opgenomen in de programmabegroting. Hierbij wordt rekening gehouden met de autorisatie van de raad (voor de programma’s) en van het college (voor de taakvelden); er wordt zoveel mogelijk een meerjarige, consequente gedragslijn gehanteerd; er is één financiële administratie. Deze moet gedegen, betrouwbaar en actueel zijn en aansluiten bij de sturingsbehoeften van de budgethouders. Dat betekent geen dubbele systemen en geen schaduwboekhoudingen. Het proces moet zo zijn ingericht dat correctieboekingen nauwelijks meer nodig zijn; controles zijn niet alleen bedoeld om het naleven van alle wet- en regelgeving met voor de gemeente financiële consequenties zichtbaar en toetsbaar vast te leggen, maar ook om een positieve bijdrage te leveren aan de werking en de beheersing van de processen. Het structureel opvolgen van verbeterpunten uit controles zal ten goede komen aan de interne beheersing van de organisatie.
8
Nota Financieel Beleid
1.3.
Taakverdeling tussen raad en college
In het voeren van deze primaire discussie hebben raad en college een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Ten aanzien van de gemeentelijke taken stelt de raad op programmaniveau de doelstellingen, de activiteiten en de financiële kaders vast. Het college bereidt de voorstellen hiertoe voor. In de kadernota en in de programmabegroting worden deze in het kader van het totaal van de activiteiten gepresenteerd. Daarnaast heeft de raad de controlerende taak en voert het college uit. De praktische uitvoering van deze principes hangt mede af van de mate van samenwerking tussen raad en college. Het college wil hier samen met de raad blijvend aan werken. Daarbij is het belangrijk dat de informatiefocus van het bestuur op hoofdlijnen is gericht. Het college is dan ook voornemens om ook de komende periode zoveel mogelijk op programmaniveau in te steken ten aanzien van de instrumenten uit de planning- en control cyclus.
1.4.
Rechtmatigheidsverantwoording
Vanaf verslagjaar 2021 is het college verplicht een rechtmatigheidsverantwoording af te leggen die onderdeel vormt van de jaarrekening. Dit betekent dat de gemeente zelf een oordeel gaat afgeven over de rechtmatigheid. Om de invoering van rechtmatigheidsverantwoording in verslagjaar 2021 mogelijk te maken zijn wetsaanpassingen nodig in onder andere de Financiële Verhoudingswet en de Gemeentewet. Vooruitlopend op deze aanstaande wetswijzigingen, zijn de paragrafen 1.4 en 1.5 geschreven op de nieuwe situatie die geldt vanaf verslagjaar 2021. Als de nieuwe wet ingaat, zal ook de controleverordening worden geactualiseerd. Vanaf verslagjaar 2023 dient het college van burgemeester en wethouders zelf een verantwoording af te geven over de rechtmatigheid die opgenomen wordt in de jaarrekening. In de rechtmatigheidsverantwoording geeft het college van burgemeester en wethouders aan in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de gemeenteraad vastgestelde kaders zoals de begroting, het controleprotocol en gemeentelijke verordeningen. Om dit te waarborgen zal gesteund moeten worden op een adequaat functionerend systeem van interne beheersing en -controle.
De rechtmatigheidsverantwoording van het college valt, als onderdeel van de jaarrekening, onder het getrouwheidsoordeel van de accountant. De rechtmatigheidsverantwoording van het college is een uitwerking van de (mate van) interne beheersing van de gemeentelijke organisatie. De onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording van het college is daarmee een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de teams, de verbijzonderde interne controle en concern control. Voor een goede onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording is het van belang dat zowel de rollen als verantwoordelijkheden in de 1e lijn (in de processen), in de 2e lijn (in de teams), en in de 3e lijn (verbijzonderde interne controle) nadrukkelijk zijn neergezet en zich blijven door ontwikkelen. Zo kan enerzijds een grotere mate van onafhankelijkheid in de derde lijn worden gewaarborgd en anderzijds de interne beheersing in de 2e en 3e lijn worden verbeterd. Beleidsplan Interne beheersing 2020 – 2022 Op 18 mei 2020 heeft de controlecommissie het “Beleidsplan Interne beheersing gemeente Weststellingwerf 2020 – 2022” besproken. Bij het afleggen van de rechtmatigheidsverantwoording door het college geeft de gemeente zelf een oordeel over de rechtmatigheid. Hiervoor zullen kaders en normen moeten worden bepaald (raad) en zal de ambtelijke organisatie verder ontwikkeld moeten worden. 9
Nota Financieel Beleid
Het onderbouwen van de rechtmatigheidsverantwoording voor het college is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de vakafdelingen en de 2e lijn. Hierbij worden in de vakafdelingen (1e lijn) kwaliteitscontroles uitgevoerd door kwaliteitsmedewerkers (of door medewerkers uit de afdeling die betrokken zijn in/verantwoordelijk zijn voor een proces). In het team concern control (2e lijn) worden de verbijzonderde interne controlewerkzaamheden (VIC-werkzaamheden) uitgevoerd. Rechtmatigheid Er zijn negen rechtmatigheidscriteria: het begrotingscriterium, het voorwaarden-criterium, het misbruiken oneigenlijk gebruik-criterium (M&O-criterium), het calculatiecriterium, het valuterings-criterium, het adresseringscriterium, het volledigheids-criterium, het aanvaardbaarheids-criterium en het leveringscriterium. Van deze negen criteria worden er zes al getoetst bij het getrouwheidsonderzoek. Voor het oordeel op de rechtmatigheid van het financiële beheer is de controle gericht op het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het M&O-criterium. Deze drie criteria komen expliciet tot uitdrukking in de rechtmatigheidsverantwoording. De verantwoording van deze drie criteria dient vindt vanaf boekjaar 20213 plaats te vinden conform de modeltekst1 van de commissie BBV.
Begrotingscriterium Het begrotingscriterium heeft betrekking op de financiële beheershandelingen die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten. Deze financiële beheershandelingen moeten tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s. Als blijkt dat de gerealiseerde bedragen hoger zijn dan de geraamde bedragen is er in beginsel sprake van een onrechtmatigheid, omdat de overschrijding een inbreuk vormt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Begrotingsrechtmatigheid heeft betrekking op het financiële handelen binnen het kader van de geautoriseerde begroting. Het begrotingscriterium betreft onder andere de verantwoording van de kosten op het juiste jaar, voor het juiste bedrag en op het juiste programma. De door de gemeenteraad goedgekeurde begroting en vastgestelde begrotingswijzigingen zijn de norm voor de begrotingsrechtmatigheid. Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de voorwaarden die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De voorwaarden zijn afkomstig uit diverse interne en externe regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.
De toetsing betreft het voldoen van de financiële beheershandelingen aan de voorwaarden zoals die gesteld zijn in interne en externe wet- en regelgeving. Het niet in acht nemen van de voorwaarden kan leiden tot een onrechtmatigheid. Besteding en inning van gelden door een gemeente zijn aan bepaalde voorwaarden verbonden waarop moet worden getoetst. Deze voorwaarden liggen vast in wet- en regelgeving. De minimale voorwaarden voor het verrichten van een financiële beheershandeling hebben betrekking op recht, hoogte en duur. Voor alle geldstromen moet ondubbelzinnig vaststaan welke voorwaarden van toepassing zijn. M&O-criterium Het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium heeft betrekking op de toetsing van de juistheid en volledigheid van de gegevens die door de belanghebbenden zijn verstrekt om het voldoen aan 1 https://www.commissiebbv.nl/file/download/57983168/Rechtmatigheidsverantwoording%20jan%202020.pdf
10
Nota Financieel Beleid
voorwaarden aan te tonen. Dit ter voorkoming en bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving. De uitwerking van het overkoepelend beleidsstuk M&O is geïncorporeerd in de diverse vigerende specifieke regelingen, verordeningen en processen van de gemeentelijke organisatie. De rollen en verantwoordelijkheden zijn in lijn met de inrichtingsprincipes van onze organisatie. Op 12 maart 2020 heeft het directieoverleg de “Oplegnotitie frauderisico-analyse” vastgesteld. Het doel is om inzichtelijk te krijgen welke beheersmaatregelen er zijn getroffen dan wel getroffen kunnen worden om risicodefinities van integriteit, fraude, misbruik & oneigenlijk gebruik en corruptie (verder) te minimaliseren respectievelijk te voorkomen. De gemeente Weststellingwerf neemt een aantal maatregelen om fraude te voorkomen. De maatregelen zijn ingebed in de procedures. De risico’s en beheersmaatregelen zijn per proces beschreven. Fraude kan op vele manier voorkomen. In deze oplegnotitie wordt voornamelijk stilgestaan bij het mogelijk halen van geldelijk voordeel door middel van fraude.
1.5.
Accountantscontrole
De accountant stelt de getrouwheid van de jaarrekening vast, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording. In de controleverklaring van de accountant wordt vanaf verslagjaar 20213 geen afzonderlijk oordeel meer gegeven over rechtmatigheid, het college neemt een rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. De accountant toetst wel of deze rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. Bij de start van de accountantscontrole zal worden beoordeeld of de minimaal noodzakelijk interne beheersing aanwezig is. Ook zal de kwaliteit van de interne controlewerkzaamheden door de accountant worden getoetst. Naarmate de kwaliteit van de interne beheersing (vakafdelingen teams + verbijzonderde interne controle) beter is zal de accountant daar meer gebruik van kunnen maken. De vereisten voor de accountantscontrole liggen vast in de controleverordening.
Beleidsuitgangspunten: Sturen op hoofdlijnen; de raad op programmaniveau, het college op taakveldniveau De planning- en control cyclus beschouwen als instrument voor gemeentelijke aansturing Het college legt verantwoording af aan de Raad over de rechtmatigheid De accountantscontrole voldoet aan de vereisten conform de vastgestelde controleverordening
11
Nota Financieel Beleid
2.
De planning- en control cyclus
2.1.
Inleiding
De planning- en control cyclus is de ruggengraat voor de aansturing van een gemeente op alle niveaus. De raad stuurt daarin op programmaniveau. In het BBV is bepaald dat het college de begroting (en jaarrekening) opstelt aan de hand van bij ministeriële regeling vast te stellen taakvelden. Een taakveld is een eenheid waarin de programma's worden onderverdeeld. Hieruit vloeit voort dat in de programmabegroting en de jaarstukken (het jaarverslag en de jaarrekening) een totaaloverzicht moet worden opgenomen met de geraamde baten en lasten per taakveld. De voorgeschreven taakvelden hebben geen invloed op de indeling van de programmabegroting en de uitoefening van de autorisatiebevoegdheid van de gemeenteraad.
2.2.
Planning- en control cyclus
Voor het voeren van een goed financieel beleid werkt de gemeente met een planning- en control cyclus. Hiervoor hanteren we de jaarkalender planning en control. Voorafgaand aan elk begrotingsjaar, wordt deze (bestuurlijke) planning geactualiseerd. Onderliggende detailplanningen worden daarbij ambtelijk verspreid. Visueel kan de planning- en control cyclus uitgedrukt in de tijd als volgt worden gepresenteerd:
Kadernota
Programma -begroting
Voorjaarsnota
Najaarsnota
Jaarstukken
Naast de programmabegroting en de jaarstukken zijn in deze cyclus ook een kadernota en een tweetal tussentijdse rapportages opgenomen. Het vaststellen van de programmabegroting en de jaarstukken door de raad is opgenomen in de Gemeentewet. De gemeenteraad heeft een vrije keuze in het opstellen van een kadernota en één of meer tussentijdse rapportages. Kadernota In de kadernota worden de beleidsinhoudelijke en financiële kaders voor de komende vier jaar op hoofdlijnen vastgelegd. De nota bevat een geactualiseerd meerjarenperspectief op basis van de ontwikkelingen op rijks- en lokaalniveau en is hét instrument om het gehele (nieuwe) beleid integraal af te wegen. Programmabegroting 12
Nota Financieel Beleid
De programmabegroting wordt opgesteld binnen de richtinggevende kaders zoals door de raad bij de kadernota aangegeven. Hierbij zijn de kaders vertaald naar doelstellingen. Deze doelstellingen zijn per programma verder uitgewerkt naar: • Wat willen we bereiken? • Wat doen we ervoor? • Wat mag het kosten? De doelstelling per programma (Wat willen we bereiken?) wordt verder toegelicht in het onderdeel “Wat doen we ervoor?”. Hieronder zijn ook de door het BBV voorgeschreven vaste set aaneigen beleidsindicatoren opgenomen. Per programma worden de meerjarige budgetten, ingedeeld naar door het BBV voorgeschreven taakvelden, opgenomen, waarbij voor het eerste (begrotings-)jaar geldt dat de opgenomen budgetten (voor zowel de exploitatie als het investeringsplan) hét financiële kader zijn (Wat mag het kosten?). De door het BBV voorgeschreven vaste set aan beleidsindicatoren zijn opgenomen in de bijlage van de programmabegroting. Voorjaarsnota De voorjaarsnota is de eerste tussenrapportage en biedt een actueel overzicht van de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van de programmabegroting. De gegevens op de peildatum zijn (mede) basis voor een prognose voor het gehele begrotingsjaar. Verder is het een middel om zo nodig eventueel bij te sturen op beleid en uitvoering. Najaarsnota De najaarsnota is net als de voorjaarsnota eveneens een tussenrapportage.
We richten ons met name op de financiën, dat wil zeggen de geraamde exploitatielasten en –baten en geplande investeringen in het begrotingsjaar. De najaarsnota gebruiken we ook als een verkenning met daarbij de vraag of het huidige jaar financiële gevolgen heeft voor de komende begrotingsjaren. Jaarstukken De jaarstukken (het jaarverslag en de jaarrekening) zijn het instrument waarmee het college verantwoording aflegt aan de raad over wat er in de programmabegroting is afgesproken. Er wordt verantwoording afgelegd over het gevoerd beleid en de kwaliteit van de dienstverlening. Het jaarverslag bevat de programmaverantwoording. De programmaverantwoording bestaat uit de verantwoording over de realisatie van de programma’s en het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen. Per programma wordt inzicht gegeven in de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd, de wijze waarop getracht is de beoogde effecten te bereiken en de werkelijke uitgaven en inkomsten over dat jaar. De jaarrekening bevat de balans en de (programma)rekening van baten en lasten. Deze wordt gecontroleerd door de accountant en voorzien van een accountantsverklaring.
Beleidsuitgangspunten: De planning- en control cyclus in onze gemeente omvat de volgende producten: kadernota, programmabegroting, voorjaarsnota, najaarsnota en de jaarstukken Binnen de programmabegroting worden per programma de kaders vertaald naar doelstellingen, die verder zijn uitgewerkt naar: • Wat willen we bereiken? • Wat doen we ervoor? • Wat mag het kosten? 13
Nota Financieel Beleid
3.
Budgetrecht
3.1.
Inleiding
Een belangrijke functie van de programmabegroting is de autorisatiefunctie. De raad machtigt het college tot het doen van uitgaven en het aangaan van verplichtingen. Door de vaststelling van het betreffende programma geeft de gemeenteraad de totale lasten en baten aan, die voor het betreffende programma beschikbaar zijn.
3.2.
Budgetrecht
Autorisatie door de raad vindt op programmaniveau plaats. Eventuele begrotingswijzigingen worden ook op dit niveau vastgesteld (zie § 3.3). Alleen als het totaal van de lasten en baten per programma wijzigt, is een begrotingswijziging noodzakelijk. Dit betekent dat het college binnen een programma de vrijheid krijgt binnen de aan het programma gerelateerde taakvelden te schuiven. Overigens zal dat beperkt zijn, omdat de raad door de vaststelling van de inhoud van programma’s en door de vaststelling van andere beleidsnota’s al heeft aangegeven wat er moet gebeuren. Feitelijk wordt er inhoudelijk een opdracht aan het college verstrekt met de financiële uitgangspunten. Het college zal die opdracht uitvoeren, waarbij zij de ruimte krijgt beperkt tussen budgetten te schuiven binnen één van de programma’s. Bij de vaststelling van de programmabegroting stelt de gemeenteraad tevens de investeringskredieten en grondexploitaties vast die in het begrotingsjaar naar verwachting zullen gaan plaats vinden. Daarmee wordt het college gemachtigd tot het doen van uitgaven, tenzij de raad aangeeft voor welke investeringen zij op een later tijdstip een apart voorstel voor autorisatie van het investeringskrediet of grondexploitatie wil ontvangen.
Er zijn echter situaties waarbij de raad de autorisatie van investeringskredieten of grondexploitaties niet bij de vaststelling van de programmabegroting doet, maar hierover expliciet wil beraadslagen en besluiten. Om de bestuurlijke afweging op dat moment goed tot zijn recht te laten komen, is het noodzakelijk dat een toe te kennen investeringskrediet of grondexploitatie goed wordt onderbouwd. Met betrekking tot de grondexploitaties verwijzen we verder naar hoofdstuk 7. Voor besluitvorming over de investeringskredieten gelden de volgende criteria: Aangegeven wordt waarvoor de investering is bestemd (nut en noodzaak); Aangegeven wordt welke (afgeschreven) investering wordt vervangen dan wel welke investering wordt verricht en het geraamde bedrag wordt onderbouwd; De structurele lasten (kapitaallasten en overige exploitatielasten) worden in beeld gebracht; De dekking van de (structurele) lasten wordt aangegeven; Voor investeringsvoorstellen boven de € 500.000 worden de gevolgen op de schuldpositie berekend. Uitgangspunt bij investeringskredieten is dat de financiële planning van de investering overeenkomt met de uitvoeringsplanning. Sommige kredieten worden niet helemaal besteed in het jaar waarin ze zijn geautoriseerd en lopen over de jaargrens heen. Voorkomen moet worden dat stuwmeren aan kredieten ontstaan en dat daardoor een onduidelijk beeld van het budgetbeslag bestaat.
Bovendien moet goed bewaakt worden dat beschikbare budgetten een relatie hebben met de beschikbare capaciteit in een organisatie. Voorgesteld wordt daarom dat eenmaal toegekende kredieten maximaal 14
Nota Financieel Beleid
3 jaren open staan. Wanneer de looptijd van een voorgenomen investering wordt overschreden vervalt het beschikbaar gestelde krediet tenzij het college deze termijn nogmaals met een jaar verlengd als er sprake is van aangegane verplichtingen. Als bij een krediet een tekort dreigt, wordt dit in de eerstvolgende rapportage vermeld onder aangeving van de dekking van dit tekort. Als een krediet niet volledig benodigd is, wordt dit eveneens gemeld bij de eerstvolgende rapportage.
3.3.
Begrotingswijzigingen
3.3.1. Inleiding In het verlengde van het budgetrecht van de raad ligt de vraag wanneer een begrotingswijziging moet worden voorgelegd aan de raad en wanneer een begrotingswijziging op college dan wel ambtelijk niveau kan worden vastgesteld. Het wijzigen van de begroting is immers een bevoegdheid van zowel de raad als het college. In tussentijdse begrotingsrapportages wordt ter informatie aan de raad een totaaloverzicht van alle begrotingswijzigingen die effect hebben op het saldo van de begroting, opgenomen. 3.3.2. Begrotingswijziging via de raad In de programmabegroting worden zowel de lasten en de baten als het beleid per programma vastgesteld. Dit is hét instrument voor het realiseren van het budgetrecht van de raad. Dit betekent dat alleen de raad het college toestemming kan geven om in een bepaald jaar en voor een bepaald doel uitgaven te doen en verplichtingen aan te gaan tot een bepaald bedrag (de zogenaamde autorisatiefunctie). Blijkt in de loop van het begrotingsjaar dat voor een bepaalde activiteit meer geld nodig is én het vastgestelde bedrag voor het betreffende programma hoger moet zijn, dan zal er een begrotingswijziging aan de raad ter vaststelling moeten worden voorgelegd. Ook voor het schuiven met budgetten tussen de verschillende programma’s zal de raad via een begrotingswijziging zijn goedkeuring moeten geven.
Ook zal er een begrotingswijziging aan de raad moeten worden voorgelegd op het moment dat het beleid inhoudelijk wijzigt; zelfs al staan er direct gerelateerde inkomsten tegenover die in dezelfde omvang muteren. Uitzonderingen daarop kunnen zijn de bijdragen van derden die niet vrij besteedbaar zijn (denk aan Wet BUIG en Spuk’s ) maar ingezet moeten worden voor het doel; de zogenaamde bijdragen met een bestedingsverplichting / doeluitkeringen / specifieke uitkeringen. De raad heeft hier dus geen bestedingsvrijheid. Wel zal in een dergelijke situatie het college via besluitvorming moeten worden geïnformeerd en wordt de afwijking (hoger dan wel lager) meegenomen in de voor- of najaarsnota. Als dat niet meer mogelijk is, dan zal achteraf verantwoording moeten plaatsvinden via de jaarstukken.
3.4.
Een stringent begrotingsbeleid
Voor de komende periode geldt nog steeds dat een stringent begrotingsbeleid moet worden gevoerd om in de toekomst de begroting sluitend te kunnen houden. Voorwaarde van een stringent begrotingsbeleid is een structureel sluitende begroting volgens de definitie van de BBV voorschriften. 3.4.1. Onvoorziene uitgaven Op basis van art. 8, lid 1 BBV, bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorzien op te nemen. Het staat de gemeente echter vrij hiervoor een eigen norm te hanteren. Om een beroep te doen op deze post met worden voldaan aan de volgende voorwaarden:
15
Nota Financieel Beleid
Structurele zaken worden niet ten laste van onvoorzien gebracht; Achteraf wordt over de onvoorziene uitgaven verantwoording afgelegd in de voorjaarsnota, de najaarsnota, de jaarrekening of op enig ander moment dat het college nodig acht. De middelen worden ingezet voor de opvang van onvoorzienbare, niet uitstelbare en onvermijdbare uitgaven. 3.4.2. Overheveling van budgetten naar het volgende boekjaar Een niet besteed gedeelte van een incidenteel budget kan worden toegevoegd aan de begroting van het jaar daarna. Deze overheveling van budgetten naar een volgend jaar kan alleen door middel van een begrotingswjiziging van het begrotingsjaar, die gelijktijdig wordt aangeboden bij de jaarrekening van het af te sluiten boekjaar. De overheveling gebeurt in beperkte omvang en heeft alleen betrekking op incidentele baten en lasten. Het is toegestaan om in deze gevallen het project onverkort voort te zetten en het budget pas gelijktijdig met het vaststellen van de jaarrekening, middels een begrotingswjiziging te actualiseren en autoriseren. In de jaarrekening wordt verantwoord welke incidentele budgetten dit betreft. Er worden geen structurele budgetten overgeheveld naar het volgende boekjaar. Dit zou namelijk het resultaat van het boekjaar vertroebelen.
Beleidsuitgangspunten Voor investeringsvoorstellen boven de € 500.000 worden de gevolgen op de schuldpositie berekend Bij de vaststelling van de programmabegroting stelt de gemeenteraad tevens de investeringskredieten en grondexploitaties vast die in het begrotingsjaar naar verwachting zullen gaan plaatsvinden, tenzij de gemeenteraad bij de begrotingsbehandeling heeft aangegeven hierover expliciet te willen beraadslagen en besluiten Niet bestede beschikbaar gestelde investeringskredieten worden na 3 jaar afgeboekt. Het college kan deze termijn met 1 jaar verlengen Kredietoverschotten en –tekorten (inclusief dekkingsvoorstel) worden gemeld bij de eerstvolgende bestuurlijke rapportage In tussentijdse rapportages wordt ter informatie aan de raad een totaaloverzicht van alle begrotingswijzigingen, die effect hebben op het saldo van de begroting, opgenomen Structurele budgetten worden niet overgeheveld naar het volgende boekjaar. Voor incidentele budgetten kan hiervoor op instemming van de raad een uitzondering worden gemaakt. Bij de jaarstukken wordt verantwoord welke incidentele budgetten dit betreft.
16
Nota Financieel Beleid
4.
Kostentoerekening
4.1.
Inleiding
Het BBV schrijft voor dat overheadkosten niet toegerekend worden aan de verschillende producten/diensten die de gemeente levert, maar dat deze op een eigen taakveld centraal worden verantwoord. Hiermee wil men bereiken dat gemeenten onderling beter vergelijkbaar zijn, ook op het gebied van de overhead.
4.2.
Definities
Directe kosten Onder directe kosten worden de kosten verstaan die rechtstreeks samenhangen met, dan wel veroorzaakt worden door de door de gemeente verrichte dienstverlening. Tot de directe kosten behoren bijvoorbeeld de loonkosten van degene die een vergunningaanvraag behandelt, kapitaallasten en materiële kosten voor de beoordeling van een vergunning of ontheffingsaanvraag. Ook de kosten voor het opstellen en publiceren van de beschikking en de kosten van externe adviseurs vallen hier onder. Overhead Onder overhead wordt verstaan het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Voorbeelden hiervan zijn de salariskosten van ondersteunend personeel, de kosten van huisvesting en ICT. De baten en lasten van overhead worden centraal onder een afzonderlijk taakveld geregistreerd.
4.3.
Uitgangspunten van kostentoerekening
4.3.1. Toerekening van overhead In de programma’s worden alleen de kosten opgenomen die betrekking hebben op het primaire proces. Dus alleen nog maar directe kosten op een taakveld en geen overhead meer. In een aantal gevallen speelt het hanteren van een integrale kostprijs echter nog wel een rol. Zo zou het niet toerekenen van overhead (en rente) aan grondexploitaties en investeringen leiden tot een tekort in de bestaande begroting. De jaarlijkse overheadlasten van deze investeringen zouden dan namelijk in één keer ten laste van de exploitatie moeten worden gebracht, in plaats van deze te activeren en meerjarig af te schrijven. Om het inzicht te behouden, blijven de overheadkosten van deze investeringen in de begroting zichtbaar in het overzicht kosten overhead. Overhead zal bij grondexploitatie deels om fiscale redenen worden toegerekend maar toerekening van deze overhead aan allerlei andere investeringen is een keuze. De gemeente heeft deze werkwijze vastgelegd in de financiële verordening. Hierbij moet een consistente gedragslijn worden gevolgd. Concreet betekent dit dat bij alle grondexploitaties en investeringen op eenzelfde wijze wordt omgegaan met overhead. Daarnaast bestaan taken/activiteiten en daarmee samenhangende diensten waarvoor gemeenten kostendekkende tarieven mogen berekenen zoals afval en riolering.
Het uitgangspunt van kostentoerekening is 100%-kostendekkendheid met inachtneming van de wettelijke kaders en
17
Nota Financieel Beleid
mogelijkheden op dat gebied. Dit betekent dat bij de berekening de overheadkosten meegenomen moeten worden. Om verwarring te voorkomen wordt in het BBV de verplichting opgenomen om in de paragraaf lokale heffingen toe te lichten hoe de algemene overhead zich verhoudt tot dergelijke heffingen volgens in de financiële verordening opgenomen systematiek. Deze systematiek wordt hierna verder toegelicht. 4.3.2.
Methode van kostentoerekening
Om te komen tot een kostendekkend tarief, dienen alle kosten betreffende een taakveld inzichtelijk te worden gemaakt. De directe kosten worden rechtstreeks toegerekend aan het taakveld. De overheadkosten worden centraal begroot en toegerekend aan het taakveld Overhead. De overheadkosten worden doorbelast aan de kostendekkende tarieven op basis van een opslagpercentage. De overhead wordt uitgedrukt in een percentage van de directe salariskosten. De raad stelt met de vaststelling van de begroting ook dit opslagpercentage vast.
4.4.
Extracomptabele toerekening van overhead
Uit efficiencyoverwegingen wordt alleen tijd geschreven ten behoeve van externe producten. Tijd wordt geschreven om verantwoording af te kunnen leggen richting burger, subsidieverstrekker, voor kostentoerekening bij investeringen of omdat er uren moeten worden toegerekend in verband met het bepalen van de kostendekkendheid, bijvoorbeeld in het geval van afval of riolering. Dit gebeurt extracomptabel, oftewel een berekening buiten het administratieve systeem. De kostprijs wordt gebaseerd op de aan het betreffende taakveld toegerekende lasten met een door de raad vastgesteld opslagpercentage voor de overhead.
4.5.
Vennootschapsbelasting
Vanaf 1 januari 2016 zijn overheidsondernemingen op basis van de Wet modernisering Vpb-plicht overheidsondernemingen verplicht om vennootschapsbelasting (Vpb) af te dragen over winstgevende activiteiten. De wet bepaalt dat gemeenten Vpb-plichtig worden voor deze winstgevende activiteiten “voor zover zij een onderneming drijven”. Van het drijven van een onderneming is sprake als: door een duurzame organisatie van kapitaal en arbeid; wordt deelgenomen aan het economische verkeer; met het oogmerk daarmee winst te behalen, welke winst ook redelijkerwijs te verwachten valt. Het begrip winstoogmerk wordt ruimer toegepast dan men op grond van het spraakgebruik zou vermoeden. Aan de eis van ‘winstoogmerk’ is voldaan als er geregeld overschotten worden behaald, ook al wordt er niet naar winst gestreefd. Indien de gemeente Vpb moet gaan betalen, wordt deze toegerekend aan de activiteit waarover de Vpb wordt geheven.
18
Nota Financieel Beleid
Beleidsuitgangspunten De methode van kostentoerekening is voorgeschreven in de financiële verordening Conform het BBV worden zoveel mogelijk directe kosten ook direct aan de taakvelden toegerekend en de niet directe kosten, zijnde de overhead, wordt rechtstreeks aan het taakveld overhead toegevoegd Overhead wordt middels een door de raad vastgesteld percentage toegerekend aan kostendekkende activiteiten De kostentoerekening is er op gericht om 100%-kostendekkendheid te verkrijgen bij kostendekkende producten (bijvoorbeeld rioolheffing, afvalstoffenheffing, grondexploitaties et cetera), uiteraard met inachtneming van de wettelijke kaders en mogelijkheden op dat gebied Tijd wordt geschreven om verantwoording af te kunnen leggen, voor kostentoerekening van investeringen of omdat er uren moeten worden toegerekend in verband met het bepalen van de kostendekkendheid Indien de gemeente Vpb moet gaan betalen, wordt deze toegerekend aan de activiteit waarover de Vpb wordt geheven
19
Nota Financieel Beleid
5.
Rente
5.1.
Inleiding
Er is een notitie Rente door de (landelijke) commissie BBV opgesteld waarin wordt ingegaan op de verwerking van de rentelasten en -baten in de begroting en jaarstukken. Een aantal richtlijnen in deze notitie zijn voor gemeenten leidend, dat houdt in dat er verwacht wordt dat gemeenten ze volgen. Als daarvan wordt afgeweken dan moet dit expliciet worden gemotiveerd bij de begroting en de jaarstukken. Uitgangspunt is dat wij de meest recente notitie Rente volgen. Daarnaast worden in de notitie Rente aanbevelingen gedaan die “steun en richting geven aan de praktijk”. In deze nota geven we aan hoe wij in onze gemeente invulling willen geven aan de notitie Rente. In het treasurystatuut, dat door uw raad afzonderlijk is vastgesteld, staat het beleid van onze gemeente ten aanzien van de regels over het lenen en beleggen van gelden. Hier wordt in hoofdstuk 9 “De financieringsfunctie” verder op ingegaan.
5.2.
Rentelasten en -baten
We hebben te maken met rentelasten (de kosten die zijn verbonden aan het aantrekken van geldleningen) en rentebaten (een vergoeding die wordt ontvangen voor het uitlenen van geld). We trekken niet voor iedere financiering een aparte lening aan, maar financieren het geheel van investeringen (integrale financiering). In onze gemeente worden de kosten van rente voor gedane investeringen via een vooraf bepaald percentage toegerekend aan de betreffende producten (inclusief grondexploitatie) en maken ze vervolgens deel uit van de betreffende programma’s. Deze methode heet renteomslag. In het BBV wordt deze methode ook voorgeschreven. 5.2.1. De toerekening van rente Het toerekeningen van rente aan de taakvelden vindt plaats via het taakveld treasury. De renteomslag methode leidt er toe dat er een zo goed mogelijk inzicht wordt gegeven in de totale kosten van een taakveld. Dit draagt ook bij aan een betere onderlinge vergelijking tussen gemeenten. De omslagrente wordt berekend door de werkelijk aan de taakvelden toe te rekenen rente (in euro’s) te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa die integraal zijn gefinancierd. De omslagrente mag op een veelvoud van een half procent worden afgerond. De werkelijke rentelasten en boekwaarden kunnen verschillen van de begrote rentelasten en boekwaarden die als basis hebben gediend voor het gecalculeerde omslagrentepercentage.
Hierdoor kunnen de werkelijke rentelasten die aan de taakvelden moeten worden doorbelast afwijken van de rentelasten die aan de taakvelden zijn doorbelast. Wij corrigeren dit alleen als de afwijking groter is dan 25%. Dan is dit ook pas verplicht om te doen. Een uitzondering op deze regel vormt de rente die we toerekenen aan de grondexploitatie. Het te hanteren rentepercentage wordt hierbij bepaald door het gewogen gemiddelde rentepercentage van de bestaande leningenportefeuille van de gemeente, naar verhouding vreemd vermogen/totaal vermogen. De rente aan de grondexploitatie wordt toegerekend over de boekwaarde van de grondexploitatie per 1 januari van het betreffende boekjaar. 20
Nota Financieel Beleid
In de kadernota stellen we jaarlijks de omslagrente vast en bij de begroting stellen we de toe te rekenen rente aan de grondexploitatie vast. Dit maakt onderdeel uit van een aantal technische uitgangspunten voor de komende programmabegroting. Hoe de rentetoerekening in de praktijk wordt vormgegeven leggen we vast via een renteschema in de paragraaf financiering van de begroting en jaarstukken. Hiermee wordt inzicht gegeven in de rentelasten externe financiering, het renteresultaat en de wijze van rentetoerekening.
Beleidsuitgangspunten In de kadernota stellen we jaarlijks de omslagrente vast en bij de begroting stellen we de toe te rekenen rente aan de grondexploitatie vast
21
Nota Financieel Beleid
6.
Waardering, activeren en afschrijven
6.1.
Inleiding
Voor het realiseren van beleidsdoelen zijn vaak investeringen nodig. Van een investering is sprake als het gaat om een relatief grote uitgave, waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. Investeringen worden ook wel vaste activa genoemd. Hieronder zijn bepalingen opgenomen ten aanzien van het activeren van investeringen. Het BBV maakt daarbij onderscheid tussen investeringen met een economisch nut, investeringen met een economisch nut waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven en investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut. Uitgangspunt in deze nota is dat we alle investeringen (zowel investeringen met economisch nut als maatschappelijk nut) gaan activeren een jaar na het gereedkomen van de investering dan wel een jaar na de aankoop van het actief.
6.2.
Definities
Investeren Het aanschaffen of in eigen beheer produceren van duurzame middelen met een meerjarig nut, ook wel geheten “materiële vaste activa”. De gebruiksduur of het nut van een materieel vast actief strekt zich uit over meerdere jaren. Investeringen zijn tevens uitgaven en zijn als zodanig van invloed op het saldo van de liquide middelen. Activeren Het op de balans opnemen van uitgaven die een meerjarig nut hebben en dus niet in één keer ten laste van de exploitatie gebracht worden. In plaats daarvan worden de lasten van rente en afschrijving - de kapitaallasten - gespreid over de duur van het meerjarig nut van de investering. Waarderen Het vaststellen van de waarde van een actief waarvoor het op de balans wordt opgenomen. De basis daarvoor is de verkrijgings- of aanschafprijs. Lineaire afschrijvingen Lineaire afschrijvingen worden berekend op basis van de historische kostprijs verminderd met de eventuele restwaarde gedeeld door de voor het betreffende actief geschatte economische levensduur. Dit betekent dat gedurende de afschrijvingstermijn de investering in jaarlijks gelijkblijvende bedragen wordt afgeschreven. Door de afnemende boekwaarde daalt de rentecomponent jaarlijks. Uitgangspunt is een consistent afschrijvingenbeleid volgens vaste termijnen. Kapitaallasten Lasten van rente en afschrijving vormen samen de kapitaallasten.
Afschrijvingslasten zijn de jaarlijks te boeken lasten die verband houden met de waardevermindering van de activa. De waarde afname wordt in de praktijk veroorzaakt door technische slijtage of economische veroudering. Afschrijvingen zijn geen uitgaven, maar wel lasten. Om die reden drukken ze wel op de exploitatie maar niet op het saldo van liquide middelen.
22
Nota Financieel Beleid
Onderuitputting Onderuitputting betekent dat de kapitaallasten in een bepaald jaar nog niet geboekt worden, bijvoorbeeld omdat investeringen niet gereedkomen volgens de planning van de begroting. Hierdoor ontstaat eenmalig een voordelig effect ter hoogte van de afschrijvingslasten ten opzichte van de raming. Investeringen met een economisch en maatschappelijk nut Op basis van de artikelen 35 en 59 van het BBV worden investeringen onderscheiden in: a. investeringen met een economisch nut Investeringen met economisch nut indien ze verhandelbaar zijn (er een markt voor is) b. Investeringen met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven. Investeringen met economisch nut indien ze kunnen bijdragen aan het genereren van middelen, bijvoorbeeld door het vragen van rechten, heffingen, leges of prijzen. c.
6.3.
investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut genereren geen middelen, maar vervullen wel duidelijk een publieke taak. Het betreft investeringen in bijvoorbeeld wegen, water en groenvoorzieningen.
Uitgangspunten van waardering en afschrijving
6.2.1. Activeren en waarderen Uitgangspunt is dat materiële uitgaven met een meerjarig economisch of maatschappelijk nut worden geactiveerd (conform art. 59 BBV). Dit betekent dat de jaarlijkse lasten (rente en afschrijving) van deze investeringen ten laste van de exploitatie worden gebracht. Bij het activeren van investeringen met een economisch nut wordt de zogeheten componentenbenadering gebruikt in die gevallen waarin de investering is op te delen in componenten Dit is conform de meest recente uitgebrachte notitie uitgebracht door de Commissie BBV. De opsplitsing in componenten wordt bepaald aan de hand van de economische/technische levensduur. De componentenmethode is een hulp bij het realistisch ramen. Overigens is het uit praktische overwegingen (de lengte van de staat van investeringen) wel raadzaam om opsplitsingen enigszins te beperken. Indien bijvoorbeeld een pand wordt aangekocht, zal de investering minimaal worden gesplitst in een bedrag voor de grond en voor het pand, waarbij op de grond niet wordt afgeschreven. De gemeentelijke boekhouding werkt met het zogeheten “gemodificeerd stelsel van baten en lasten”. De uitgaven en inkomsten worden daardoor toegerekend aan de jaren waar ze betrekking op hebben. Voor investeringsuitgaven geldt dat de kapitaallasten worden gespreid over de jaren waarin het actief gebruikt wordt.
Om een veelheid aan administratieve handelingen te voorkomen en de inzichtelijkheid van de staat van investeringen te bevorderen, wordt een ondergrens voor te activeren investeringen vastgelegd. Aanschaffingen met bedragen onder € 2550.000 worden op grond van het bovenstaande niet als investering opgenomen. Deze zaken worden rechtstreeks als last in de exploitatie opgenomen. Hierbij wordt uitgegaan van het netto-investeringsbedrag. Tevens wordt voor het activeren van investeringen een minimale gebruiksduur van 5 jaar gehanteerd. Wanneer een bestelling verzameld plaatsvindt (bijvoorbeeld. kantoormeubilair), zal het totaalbedrag van deze goederen op jaarbasis bepalend zijn voor het al dan niet activeren. 23
Nota Financieel Beleid
Een actief wordt gewaardeerd tegen de aanschafwaarde verminderd met de afschrijvingen; Aandelen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde. Ontvangen subsidies en bijdragen van derden die in directe relatie staan met het actief, worden op het actief in mindering gebracht. Mogelijke boekwinsten of verliezen die tot stand komen bij het afstoten van een actief, worden als incidentele bate dan wel als incidentele last in de jaarrekening verwerkt. De opbrengst mag niet direct met de boekwaarde van een mogelijk vervangend actief worden verrekend. Bijdragen aan activa van derden worden, mits dit financieel haalbaar is, in één keer ten laste van de exploitatie gebracht of kunnen worden gedekt uit de algemene reserve, dan wel een daartoe bestemde reserve. Als dit financieel niet haalbaar is, kunnen zij worden geactiveerd met een afschrijvingstermijn die afhankelijk is van de levensduur van het actief en mits kan worden voldaan aan de vereisten in art 61 BBV. 6.2.3. Afschrijven Afschrijvingen mogen volgens het BBV niet resultaatafhankelijk zijn. Mutaties in geschatte levensduur of waardering van het actief kunnen wel leiden tot een extra afschrijving.
Met betrekking tot de afschrijvingen zijn nog de volgende opmerkingen te maken: op gronden wordt niet afgeschreven; beneden een bedrag van € 2550.000 worden uitgaven niet geactiveerd, maar worden de kosten rechtstreeks ten laste van het exploitatieresultaat gebracht; Met het afschrijven op een kapitaalgoed wordt begonnen in het begrotingsjaar dat volgt op het jaar waarin het actief gereed komt dan wel verworven wordt. Extra afschrijving vindt plaats wanneer de levensduur of de gebruiksduur tijdens de looptijd van het object korter blijkt te zijn dan eerder was aangenomen (conform art. 65 BBV). Ten aanzien van afschrijvingen wordt een bestendige gedragslijn gevolgd (conform art. 64 BBV). Het college stelt daartoe een lijst met afschrijvingstermijnen en methoden vast en brengt deze ter kennis van de raad (bijlage 1).
Beleidsuitgangspunten Materiële uitgaven met een meerjarig economisch of maatschappelijk nut moeten worden geactiveerd Aanschaffingen met bedragen onder € 2550.000 worden niet als investering opgenomen. Met het afschrijven op een kapitaalgoed wordt begonnen in het begrotingsjaar dat volgt op het jaar waarin het actief gereed komt dan wel verworven wordt Ontvangen subsidies en bijdragen van derden die in directe relatie staan met het actief, worden op het actief in mindering gebracht Er wordt afgeschreven op basis van de lineaire methode Bijdragen aan activa van derden worden, mits dit financieel haalbaar is, in één keer ten laste van de exploitatie gebracht. Als dit niet financieel haalbaar is, worden deze bijdragen aan activa van derden gedekt uit de algemene reserve dan wel een daartoe bestemde reserve
24
Nota Financieel Beleid
7.
Grondexploitaties
7.1.
Inleiding
Ten aanzien van het financieel beleid op het gebied van grondexploitatie, wordt uitgegaan van het BBV, de Notitie grondbeleid in begroting en jaarstukken (2019) van de commissie BBV en van de Nota ‘Grondbeleid’ die door de raad is vastgesteld. Uitgangspunt is dat wij dit voorgeschreven beleid volgen. Het grondbeleid van onze gemeente is in principe actief. Bij actief grondbeleid voert de gemeente zelf alle fasen van de grondexploitatie uit: van de aankoop van de gronden, sloop, bouwrijp en woonrijp maken tot en met de uitgifte/verkoop van de bouwkavel. Er kan ook sprake zijn van faciliterend grondbeleid. Bij faciliterend grondbeleid is de bouwkavel in het bezit van een private partij en wordt deze door die partij ontwikkeld. De gemeente treedt daarbij op als faciliterende overheidspartij. In dat geval is ook de Nota ‘Faciliterend grondbeleid’ van de commissie BBV van toepassing. Uitgangspunt is dat wij, indien sprake is van faciliterend grondbeleid, de Nota ‘Faciliterend grondbeleid’ hanteren.