Bijlage 3 - Programmabegroting 2025-2028 (0098650326)
Tekst van het document
Begroting 2025
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 3 Voorwoord ..................................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 6 Begroting op hoofdlijnen ................................................................................................................................ 9 Begroting 2025 in één oogopslag ................................................................................................................ 14 Kerngegevens.............................................................................................................................................. 15 Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning .................................................................................................. 16 Programma 1 | Veiligheid ............................................................................................................................ 23 Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat .........................................................................................
27 Programma 3 | Economie ............................................................................................................................ 31 Programma 4 | Onderwijs ............................................................................................................................ 34 Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie ................................................................................................ 39 Programma 6 | Sociaal domein ................................................................................................................... 45 Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu ................................................................................................. 57 Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing ................................... 66 Overzicht Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................................... 74 Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten................................................................. 78 Overzicht kosten overhead ......................................................................................................................
78 Vennootschapsbelasting ......................................................................................................................... 79 Overige baten & lasten ............................................................................................................................ 80 Paragrafen ................................................................................................................................................... 81 Paragraaf Lokale heffingen ..................................................................................................................... 81 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ........................................................................... 89 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen ................................................................................................ 97 Paragraaf Financiering .......................................................................................................................... 101 Paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 105 Paragraaf OWO-samenwerking ............................................................................................................
108 Paragraaf Verbonden Partijen ............................................................................................................... 110 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................................... 120 Paragraaf Regiodeal .............................................................................................................................. 122 Paragraaf Dynamisch investeringsprogramma ..................................................................................... 124 Paragraaf Wet open overheid (Woo) ..................................................................................................... 128 Uiteenzetting van de financiële positie ...................................................................................................... 129 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................................... 129 Overzicht van incidentele lasten en baten ............................................................................................. 130 Geprognosticeerde balans 2025-2028 ..................................................................................................
133 Reserves en Voorzieningen .................................................................................................................. 134 3
Meerjareninvesteringsplan 2025-2028 .................................................................................................. 138 Bijlagen ...................................................................................................................................................... 139 Bijlage 1: Taakvelden overzicht ............................................................................................................. 139 Bijlage 2: Subsidieplafonds ................................................................................................................... 142 Bijlage 3: Beleidsindicatoren ................................................................................................................. 145 Bijlage 4: Lijst met afkortingen............................................................................................................... 148 Bijlage 5: Lijst met financiële begrippen ................................................................................................ 151
4
Voorwoord Voorwoord Beste leden van de raad van de gemeente Weststellingwerf, Hierbij bieden wij u de programmabegroting 2025-2028 aan. Wij vertrouwen erop dat deze begroting u in staat stelt om uw kaderstellende en controlerende rol inhoud te geven. Ondanks de dynamische en uitdagende tijd waarin we leven, blijven ons inzetten voor onze ambities en blijven we zorgen voor een sterk Weststellingwerf. Dat laat ook deze begroting weer zien. Zo hebben we de renovatie en/of verbouw van een aantal scholen opgenomen voor een toekomstbestendig integraal strategisch huisvestingplan (ISHP). We willen de kansen voor onze inwoners op een veerkrachtig en gezond leven vergroten door de Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) aanpak. We zetten extra middelen in voor het verstrekken van subsidie voor groot onderhoud van sportaccommodaties. We investeren in onze kapitaalgoederen, we willen goedkope/betaalbare koop realiseren en de bouw van sociale huur heeft onze aandacht. Daarbij moeten we helaas wel constateren dat de onzekerheid over onze eigen financiële gezondheid nog steeds aanwezig is. Ondanks de vele gesprekken, lobby-trajecten en signalen vanuit de Nederlandse gemeenten is het Rijk nog onvoldoende over de brug gekomen. Gelukkig hebben we gespaard waardoor we onze ambities vooralsnog voort kunnen zetten.
Daarom gaan we in 2025 door met het opstellen van de visie Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte, de Duurzame inrichting openbare ruimte (DIOR) en Water- en Klimaatadaptatievisie. Ook stellen we het sportbeleid vast, werken we aan een nieuwe nota cultuur en kunst en herdenken we de watersnoodramp 1825. Verder geven we vorm aan de energietransitie, gaan we door met uitvoeren van de Lokale Aanpak Isolatie en ronden we het project Energiecoachgesprek en witgoedwissel voor de huishoudens met de laagste inkomens af. Daarnaast blijven we aandacht houden voor inwoners met de kleinste portemonnee. Tevens staan de komende jaren in het teken van het project 'Centrumontwikkeling Wolvega': de herinrichting van de winkelstraat, de gebiedsontwikkeling van het Pastorieplein en de gebiedsontwikkeling van het Acht-Pilarenplein. We staan voor een steeds grotere uitdaging, de verantwoordelijkheden blijven groeien en er wordt veel inzet van ons verwacht bij brede maatschappelijke opgaven die onze gemeente overstijgen. Zo blijven we mogelijkheden onderzoeken voor verdere (tijdelijke) huisvesting van Oekraïense ontheemden en statushouders. Dit vraagstuk is op zich al uitdagend, maar wordt nog uitdagender door de grote druk op het elektriciteitsnetwerk.
Deze druk op het elektriciteitsnetwerk geeft overigens op meer plannen en doelen beperkingen en kan grote invloed hebben op toekomstige vestigingen, verduurzaming en ontwikkelingen. Dit alles zorgt voor een realistische begroting waarin zichtbaar is dat taken en middelen structureel vanaf 2026 niet in balans zijn. Als het kabinet geen andere keuzes maakt, zijn de gemeentelijke financiën onvoldoende om het huidige takenpakket op hetzelfde niveau voort te zetten. Wij blijven als gemeente alles op alles zetten om de kwaliteit van zorg, welzijn en leefbaarheid te waarborgen. De komende tijd zullen we onze inzet op dit gebied verder intensiveren en we hopen dat politiek Den Haag onze inspanningen ondersteunt met de juiste middelen. Als het nieuwe kabinet geen extra middelen beschikbaar stelt voor alle taken waar wij verantwoordelijk voor zijn ontkomen wij niet aan een ombuigingstaakstelling om het evenwicht tussen de structurele baten en de structurele lasten te herstellen. Ons uitgangspunt is en blijft het waarborgen van een gezonde financiële basis voor de toekomst van Weststellingwerf. Als college blijven we, in nauwe samenwerking met u, de organisatie en de samenleving, ons inzetten voor een sterk Weststellingwerf. Burgemeester en wethouders van de gemeente Weststellingwerf
5
Leeswijzer Leeswijzer De leeswijzer vertelt hoe deze begroting is opgebouwd.
Begroting op Hoofdlijnen Als eerste hebben we de onderdelen: •
Begroting op Hoofdlijnen
•
Overkoepelende thema's
•
Begroting in één oogopslag
•
Kerngegevens
Beleidsbegroting Daarna volgt de beleidsbegroting die bestaat uit een programmaplan en uit paragrafen. Programmaplan In het programmaplan staan de programma's en twee overzichten. De cijfers uit deze onderdelen samen vormen het begrotingssaldo. Programma’s De indeling van de programma’s is als volgt: •
Taakvelden
•
Beleidsnota’s
•
Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid
•
Doelstellingen
In deze programmabegroting staan de doelstellingen centraal. Per doelstelling zijn er twee W-vragen uitgewerkt. De twee W-vragen luiden: “Wat willen we bereiken?” (gewenste maatschappelijke ambities en effecten) en “Wat doen we daarvoor?” •
Beleidsindicatoren
De voorgeschreven beleidsindicatoren staan niet in de programma's maar zijn als bijlage opgenomen. Deze gegevens komen rechtstreeks van de website www.waarstaatjegemeente.nl. De beleidsindicatoren die wij als gemeente zelf willen presenteren staan wel in de betreffende programma's. •
Wat mag het kosten?
Per programma worden de baten en lasten per taakveld aangegeven. Daaronder wordt een vergelijking gemaakt tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2025 met die van de vorige begroting jaarschijf 2024. En ook een vergelijking tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2025 met die van het meerjarenperspectief (2026, 2027 en 2028). Overzicht algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen vormen de financiële dekking van de bestedingen in de programma’s 0 tot en met 8. Hier staan de taakvelden die betrekking hebben op de gemeentefondsuitkering, de gemeentelijke belastingen en het renteresultaat.
6
Overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten Er is een afzonderlijk overzicht van de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces, het Overzicht Overhead, de (eventueel) verschuldigde vennootschapsbelasting en de overige baten en lasten. Hierin staat de verplichte post voor onvoorziene uitgaven en eventuele stelposten. Paragrafen Naast de programma's moeten gemeenten in ieder geval acht programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen (BBV-verplichting). In de paragrafen staat belangrijke informatie waarmee u inzicht krijgt in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's. De 8 verplichte paragrafen gaan over: •
lokale heffingen
•
weerstandsvermogen en risicobeheersing
•
onderhoud kapitaalgoederen
•
financiering
•
bedrijfsvoering
•
verbonden partijen
•
grondbeleid
•
Wet open overheid
Daarnaast hebben wij nog extra paragrafen opgenomen voor de OWO-samenwerking, de regiodeal en het Dynamisch investeringsprogramma.
Financiële begroting In de financiële begroting kunt u lezen hoe we er financieel voor staan. Overzicht baten en lasten In het overzicht baten en lasten staat het totaaloverzicht van de geraamde baten en lasten voor de komende jaren. Ook staan daar de cijfers van de afgelopen jaarrekening en de vorige begroting. Om het structurele evenwicht van de begroting te kunnen bepalen worden deze cijfers gecorrigeerd met de bedragen van de incidentele baten en lasten. Overzicht van incidentele lasten Omdat de gemeente structurele taken uitvoert zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zitten echter wel in het totaaloverzicht van de baten en lasten. Door te laten zien welke budgetten incidenteel zijn, weet je in principe ook de structurele budgetten. Geprognosticeerde balans 2025-2028 Om inzicht te geven in de belangrijkste mutaties in het vermogen (investeringen en financieringen) geven wij een geprognosticeerde balans weer. Dit is op basis van een schatting of raming voorspellen hoe de balans wordt de komende jaren. Deze balans geeft de geraamde stand in de vaste activa, het eigen vermogen, de opgenomen langlopende geldleningen en de voorzieningen. Reserves en voorzieningen Hier staat het meerjarige beeld van de reserves en voorzieningen met een toelichting daarop. De structurele reservemutaties staan ook apart genoemd in een tabel.
Meerjareninvesteringsplan 2025-2028 Dit is het totaaloverzicht van de geplande investeringen voor de begrotingsperiode 2025-2028. Bij vaststellen van de begroting worden de investeringen voor de 1e jaarschijf door de raad geautoriseerd.
7
Bijlagen Er zijn 5 bijlagen. Bijlage 1: Taakvelden overzicht. Bijlage 2: Een overzicht van de subsidies voor het begrotingsjaar 2025. Bijlage 3: De verplichte beleidsindicatoren van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Bijlage 4: De lijst van afkortingen die in deze begroting voorkomen. Bijlage 5: Hierin leggen we de financiële termen die voorkomen in deze begroting uit.
8
Begroting op hoofdlijnen Algemeen beeld Zoals u van ons gewend bent laten we in de programmabegroting zien wat we in het komende en daaropvolgende jaren willen bereiken en hoe we dat gaan doen. Uiteraard is ons collegeprogramma 'Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf' daarbij onze leidraad. Naast deze leidraad zijn er veel ontwikkelingen en opgaven die iets van ons vragen. Ook deze opgaven zijn, voor zover we hier al doelstellingen aan kunnen koppelen, meegenomen in deze begroting. We zijn daarnaast ook nog in afwachting van de uitwerking van het regeerakkoord. Het nieuwe kabinet komt waarschijnlijk op korte termijn met de uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord. De effecten hiervan op onze gemeente zijn nog niet duidelijk. We kunnen deze daarom niet meenemen in de begroting. We gaan bij deze begroting uit van de op dit moment bekende gegevens, informatie en ontwikkelingen. 'Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf' blijft onze ambitie en deze begroting weerspiegelt het ambitieuze karakter van ons collegeprogramma.
Financieel beeld 2025-2028 Geen meerjarig sluitende begroting Helaas moeten we constateren dat wij u, net als vorig jaar, geen meerjarig sluitende begroting aan kunnen bieden. We moeten daarmee ook constateren dat het Rijk en de Nederlandse gemeenten nog niet op één lijn zitten. Ondanks een jaar van gesprekken tussen VNG en het Rijk, diverse lobby's, vorming van een nieuw kabinet, enzovoort, zien we nog steeds donkere wolken vanaf 2026. Er zijn afgelopen jaar wel zaken opgelost of in gang gezet. Denk daarbij aan de opschalingskorting die geschrapt is. Dit was een lang gekoesterde wens van de gemeenten omdat deze korting niet realistisch was. Hiermee zijn er vanaf 2026 extra middelen beschikbaar voor de gemeenten. Het schrappen hiervan had echter tot gevolg dat er een eenmalige korting in 2025 voor terug kwam. Er zijn ook afspraken gemaakt over de kostenontwikkeling van de Wmo. Deze afspraken zijn helaas nog niet voldoende concreet om deze financieel mee te kunnen nemen in deze begroting. Met deze voorbeelden zien we dat de gesprekken tussen de VNG en het Rijk niet voor niets zijn geweest. Het is alleen niet voldoende. We blijven vanaf 2026 een financieel tekort zien in onze begroting. We hebben u hier eerder over geïnformeerd bij de Kadernota 2025.
Proces tot een eventuele ombuigingstaakstelling Het presenteren van een niet-sluitende meerjarenraming past niet in het voor ons gebruikelijke degelijke financieel beleid. Om die reden ontkomen wij niet aan een ombuigingstaakstelling als het nieuwe kabinet geen extra middelen beschikbaar stelt voor alle taken waar wij verantwoordelijk voor zijn. Die ombuigingstaakstelling is dan nodig om het evenwicht tussen de structurele baten en de structurele lasten te herstellen. We hebben er voor gekozen om in deze begroting nog geen ombuigingstaakstelling op te nemen. Om de omvang van een ombuigingstaakstelling te bepalen willen we cruciale informatie afwachten, bijvoorbeeld de septembercirculaire. In de septembercirculaire is de Miljoenennota van het Rijk, inclusief (een deel van) de uitwerking van het Hoofdlijnenakkoord, verwerkt. Deze informatie kan grote impact hebben op ons financieel perspectief. Op het moment van het opstellen van deze begroting is deze informatie nog niet beschikbaar. Door de omvang van de ombuigingstaakstelling nu nog niet te bepalen, voorkomen we het onnodig in gang zetten van onomkeerbare bezuinigingen. Naar verwachting komt de hiervoor genoemde informatie eind september. Dan is deze begroting reeds gepubliceerd.
Daarom willen we parallel aan het besluitvormingsproces van de programmabegroting een separaat raadsvoorstel opstellen voor het bepalen van een (eventuele) ombuigingstaakstelling. Zodra we de benodigde informatie hebben ontvangen bereiden we het separate raadsvoorstel voor. We verwachten u dit raadsvoorstel medio oktober te kunnen sturen waardoor deze betrokken kan worden bij de besluitvorming van de begroting. Naast de voorbereiding van een (eventuele) ombuigingstaakstelling, blijven we ons samen met de VNG inzetten voor een goede balans tussen taken en middelen. We blijven ons inzetten voor een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief.
9
Goedkeuring begroting 2025 Op grond van de Gemeentewet ziet u er als gemeenteraad op toe dat de gemeentebegroting structureel en reëel in evenwicht is. U kunt hiervan afwijken als het aannemelijk is dat dit evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand wordt gebracht. Ook de provincie als toezichthouder kan ondanks het tekort in de laatste jaren nog steeds tot een positief oordeel komen. We presenteren immers een sluitende begroting voor 2025. Een reëel beeld in een dynamische tijd Zoals in de eerste alinea van dit hoofdstuk al aangegeven gaan we bij deze begroting uit van de op dit moment bekende gegevens, informatie en ontwikkelingen. Daarmee geeft deze begroting een reëel beeld van het komende jaar en de jaren die hierop volgen. We leven echter in een dynamische tijd. We blijven daarom de ontwikkelingen nauwlettend volgen om de financiële stabiliteit te waarborgen, terwijl we tegelijkertijd voorbereid zijn op onvoorziene uitdagingen. Via de reguliere planning en controlcyclus houden we u op de hoogte. Ratio weerstandsvermogen De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0. In ons collegeprogramma hebben we opgenomen dat ons beschikbare weerstandsvermogen minimaal twee keer zo groot moet zijn dan de benodigde weerstandscapaciteit.
Met andere woorden een ratio van 2,0. In 2025 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 1,81. Daarmee voldoen wij aan de minimale weerstandsratio, maar (nog) niet aan onze eigen gestelde norm van 2,0. Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen wij u naar de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing'.
Structureel begrotingssaldo 2025-2028 In de begroting moet duidelijk zijn welke lasten en baten structureel zijn en welk incidenteel. Als de structurele lasten gedekt zijn door de structurele baten (de structurele baten zijn groter dan de structurele lasten), dan is er sprake van structureel evenwicht. Als de eerste jaarschijf van de begroting (het jaar 2025) niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk zijn dat het evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren er wel is. Uit de tabel hierna blijkt dat we in 2025 voldoen aan het structurele evenwicht. Zoals hiervoor beschreven geldt dit niet voor de jaren 2026 en verder. Met deze begroting (begrotingsjaar 2025) voldoen we aan de eis van onze toezichthouder om in aanmerking te komen voor het repressief toezicht (controle achteraf). Uiteraard past dit ook bij onze eigen wens om te streven naar een financieel gezond perspectief. x € 1.000 Saldo van de begroting
Begroot 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
Lasten (excl. reservemutaties)
102.955
99.699
99.425
100.454
Baten (excl. reservemutaties)
104.294
97.510
97.391
98.105
Saldo van baten en lasten
1.339
-2.189
-2.034
-2.349
Toevoegingen reserves
25
25
25
25
Onttrekkingen reserves
565
500
500
500
Saldo reservemutaties
540
475
475
475
Begrotingssaldo
1.880
-1.714
-1.559
-1.874
Incidentele lasten (incl. reservemutaties)
4.772
1.398
971
952
Incidentele baten (incl. reservemutaties)
4.375
1.372
952
952
397
26
19
0
2.277
-1.688
-1.540
-1.874
Saldo incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo
10
Uitgangspunten bij de begroting 2025-2028 In deze begroting gaan we uit van de onderstaande technische uitgangspunten. Deze hebben betrekking op specifieke onderdelen van de begroting, zoals te hanteren percentages voor rente en loon- en prijsstijging en de berekening van het gemeentefonds. We lichten ze hieronder toe. Daarnaast hebben we in het kader van het financieel toezicht van de provincie een aantal richtlijnen ontvangen. Wij houden ons aan deze richtlijnen. Rente Bij het bepalen van de rekenrente (renteomslag-percentage) volgen we de notitie rente van de commissie BBV. Voor 2025 hanteren we, zoals bij de kadernota 2025 aangegeven, afgerond 1,5%. We blijven de ontwikkelingen op het gebied van de rente in 2025 volgen en rekenen waar nodig de rente opnieuw door. Gemeentefonds Bij de inkomsten uit het gemeentefonds zijn de mutaties op basis van de meicirculaire 2024 meegenomen. Loonontwikkelingen Voor de ramingen van de salarissen van het ambtelijk personeel vormen de cao-afspraken het uitgangspunt. De cao gemeenten heeft een looptijd tot 31 maart 2025. Er is nog geen nieuwe cao afgesloten. Om die reden baseren we ons op het indexatiecijfer (cao-loon (b)) uit de raming van het Centraal Economisch Plan door het CPB. De raming uit maart 2024 geeft een verwachte indexatie weer van 3,9%. De pensioenpremie van het ABP is nog niet bekend.
Binnen de OWO-gemeenten is een loonontwikkeling van 3,9% afgestemd. Prijsstijgingen (inflatie) We hanteren in principe de nullijn, ook voor prijsgevoelige ramingen. Het uitgangspunt is dat noodzakelijke verhogingen binnen het budget (door bijvoorbeeld efficiëntiemaatregelen) moeten worden opgevangen. Bij uitzondering kan van deze nullijn worden afgeweken als blijkt/vaststaat dat dit uitgangspunt niet is uit te voeren. Dan is er een mogelijkheid tot budgetbijstelling. Ook is de mogelijkheid tot budgetbijstelling er als we als gemeente op basis van een overeenkomst/contract verplicht zijn subsidie-instellingen te compenseren voor loon/prijsstijgingen. Ontwikkeling van de lokale heffingen Uitgangspunt bij de riool- en afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid. De overige gemeentelijke belastingen worden in 2025 verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,8%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan. Ook worden waar mogelijk de huur- en pachtopbrengsten geïndexeerd met een inflatiecorrectie van 2,8%. Dekkingsreserves kapitaallasten Vanwege financieel technische redenen maken we steeds vaker gebruik van een dekkingsreserve kapitaallasten. Deze dekkingsreserves zijn, zoals de naam al zegt, bestemd voor de dekking van de kapitaallasten. Deze reserves zijn niet vrij besteedbaar.
De dekkingsreserves kapitaallasten wordt als één bestemmingsreserve weergegeven in het overzicht van reserves en voorzieningen. Dit is het totaal van alle dekkingsreserves kapitaallasten. Administratief is de reserve opgebouwd per investering. Middelen jeugdzorg Rijk en VNG werken al enige tijd aan de Hervormingagenda jeugdzorg. De provincie, als toezichthouder, heeft een richtlijn uitgebracht over hoe wij in de begroting om mogen gaan met de middelen zoals die zijn afgesproken in de Hervormingsagenda. Concreet betekent dit dat wij in 2025, 2026 en 2027 extra inkomsten mogen ramen zoals in de Hervormingsagenda opgenomen (Algemene uitkering). Daarnaast mogen wij rekening houden met een besparing op de uitgaven in de jeugdzorg (Programma 6, Sociaal Domein). Het Rijk is verantwoordelijk om deze besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Deze besparing is voor 2025 inmiddels ongedaan gemaakt door het kabinet. Dat is verwerkt in deze begroting. Het nieuwe kabinet heeft daarnaast het voornemen om de besparing vanaf 2026 structureel te schrappen. Dit is echter nog niet verwerkt, maar verloopt budgettaire neutraal door de begroting. Wij volgen de richtlijn van de provincie en hebben de stelpost gecontinueerd die wij al sinds 2022 hadden opgenomen voor de extra middelen jeugdzorg.
We hebben deze stelpost geheel volgens de richtlijn in 2026, 2027 en 2028 gesplitst in een deel meer inkomsten en een deel minder uitgaven. 11
Middelen klimaat en duurzaamheid Het kabinet heeft voor de jaren 2023 tot en met 2025 geld uitgetrokken om gemeenten te ondersteunen bij de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. Met dit geld kunnen gemeenten extra personeel aantrekken, kennis vergroten en externe expertise in huis halen. Om langjarige verplichtingen aan te kunnen gaan, hebben wij ook langjarige zekerheid nodig van deze middelen. Over het vervolg na 2026 zijn bestuurlijke afspraken gemaakt. Hoe dit echter verder vorm wordt gegeven is op dit moment nog niet duidelijk. In navolging van vorig jaar blijft de provincie als richtlijn stellen dat gemeenten het bedrag dat zij in 2023 ontvingen voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid als structurele baat op mogen nemen voor de jaren 2025 tot en met 2028. Daarbij moet een gelijk bedrag aan extra lasten worden opgenomen voor klimaat- en energietaken. Wij volgen deze richtlijn (zie programma7). Extra middelen voor indexatie Wmo Het nieuwe kabinet heeft een reservering opgenomen op de Rijksbegroting voor de kostenontwikkeling van de Wmo. Volgens de richtlijn van de provincie ramen wij deze extra middelen nog niet zolang deze niet zijn opgenomen in het gemeentefonds.
Toelichting programmabegroting 2025-2028 Het vertrekpunt van deze programmabegroting is de Kadernota 2025. Voor de volledigheid is het overzicht hierna opgebouwd vanuit de eindstand van de programmabegroting 2024-2027 inclusief de begrotingswijzigingen die de raad nadien heeft vastgesteld. Dat leidt tot de eindstand van de Kadernota 2025. Vervolgens staan de diverse mutaties die verwerkt zijn in deze begroting in het overzicht. Het verwerken van deze mutaties leidt tot het eindsaldo van de programmabegroting 2025-2028. De mutaties lichten we toe na de tabel. x € 1.000 Eindstand programmabegroting
Begroot 2025
MJB 2026
MJB 2027
MJB 2028
Eindstand programmabegroting 2024-2027
2.571
-1.081
-1.995
-3.062
1. Mutaties Kadernota 2025-2028
-2.153
-1.490
-358
514
418
-2.572
-2.353
-2.548
1.066
443
358
301
395
415
437
373
1.880
-1.714
-1.559
-1.874
Eindstand Kadernota 2025-2028 2. Mutaties gemeentefonds (meicirculaire 2024) 3. Mutaties op basis van herijking exploitatie Eindstand programmabegroting 2025-2028
1. Mutaties voorjaarsnota 2024 en kadernota 2025-2028 De raad heeft op 1 juli 2024 de Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025-2028 behandeld. De structurele gevolgen van de Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025-2028 zijn verwerkt in deze begroting. Voor een toelichting op deze mutaties verwijzen wij naar de Voorjaarsnota 2024 en Kadernota 2025-2028. Alleen deze 5e begrotingswijziging van 2024 van de voorjaarsnota/kadernota had effect op het begrotingssaldo. De overige begrotingswijzigingen die de raad in 2024 heeft vastgesteld, hadden geen invloed op het begrotingssaldo van 2025 en verder. Deze wijzigingen betroffen met name reservemutaties.
2. Mutaties gemeentefonds In juni 2024 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds. De uitkomsten zijn conform de memo aan de raad verwerkt in de begroting 2025. Voor een uitgebreidere toelichting op de mutaties verwijzen wij u naar de raadsmemo en het hoofdstuk Algemene Dekkingsmiddelen in deze begroting.
3. Mutatie op basis van de herijking exploitatie Bij de herijking van de exploitatie berekenen we jaarlijks de terugkerende posten volgens de uitgangspunten van de begroting. Dit zijn technische aanpassingen. Zo zijn onder ander de kapitaallasten geactualiseerd, inclusief nieuwe investeringen. Daarnaast hebben we de directe loonkosten en de overhead opnieuw berekend.
12
Woonlasten De gemiddelde woonlast voor een meerpersoonshuishouden - bestaande uit de OZB voor woningen, de riool- en afvalstoffenheffing - bedroeg in 2024 € 819. OZB De aanslag OZB voor het belastingjaar 2025 is gebaseerd op (nog door de raad vast te stellen) tarieven voor 2025 en de waardepeildatum per 1 januari 2024. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven vindt in de raad van december plaats. De totale opbrengst voor 2025 is ten opzichte van 2024 gecorrigeerd met het inflatiepercentage van 2,8%. Afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing neemt het tarief met 2% toe. Het uitgangspunt is een 100% kostendekking. Het tarief 2025 is zodanig verhoogd, dat de opbrengst uit de afvalstoffenheffing de te maken kosten 100% dekken. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. Hierbij heeft de gemeente naast de zorgplicht voor afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. Voor de rioolheffing neemt het tarief met 7% toe. Het tarief 2025 is zodanig verhoogd, dat de opbrengst uit de rioolheffing de te maken kosten 100% dekken.
13
Begroting 2025 in één oogopslag
14
Kerngegevens Kerngegevens
Kerngegevens Sociale structuur
Jaarstukken 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Prognose 2026
Prognose 2027
Prognose 2028
31-12-2023
1-1-2024
1-1-2025
1-1-2026
1-1-2027
1-1-2028
van 0-4 jaar
990
1.170
1.140
1.150
1.160
1.160
van 5-19 jaar
4.091
4.106
4.100
4.110
4.120
4.130
van 20-64 jaar
14.267
14.429
14.325
14.330
14.350
14.360
Inwoners
vanaf 65 jaar
7.142
6.802
7.009
7.020
7.030
7.040
Totaal inwoners
26.490
26.507
26.574
26.610
26.660
26.690
419
435
435
430
430
430
Uitkeringsgerechtigden Fysieke structuur Oppervlakte gemeente in km² binnenwater
8,15
8,15
8,15
8,15
8,15
8,15
land
220,30
220,30
220,30
220,30
220,30
220,30
Totaal oppervlakte
228,45
228,45
228,45
228,45
228,45
228,45
Koopwoningen (excl.recreatie)
8.074
8.074
8.117
8.150
8.225
8.250
Huurwoningen
3.329
3.329
3.324
3.376
3.417
3.432
Recreatiewoningen
186
186
196
196
196
196
Totaal woonruimten
11.589
11.589
11.637
11.722
11.838
11.878
Woonwagens
16
16
16
16
16
16
Woonschepen
1
1
1
1
1
1
Binnen de bebouwde kom
123.995
123.995
124.300
124.500
125.000
125.500
Buiten de bebouwde kom
284.815
284.415
284.815
284.865
284.915
284.965
Totaal lengte van de wegen
408.810
408.410
409.115
409.365
409.915
410.465
Woonruimten
Lengte van de wegen in meters
Lengte van de fietspaden in meters Aantal m2 openbaar groen
87.490
87.490
87.490
87.490
87.490
87.490
1.136.968
1.133.901
1.137.505
1.137.505
1.137.505
1.137.505
15
Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning
Portefeuillehouder(s)
Van de Nadort en Hartog
Organisatie
Publiek & Communicatie
Taakvelden •
Bestuur
•
Burgerzaken
Beleidsnota's 2018 Verordening op de OWO rekenkamer 2019 Notitie OWO-Visie 2022 Visie Dienstverlening Gemeente Weststellingwerf 2024 Subsidieregeling dorpenfonds gemeente Westellingwerf
Doelstellingen De bevordering van de participatie van burgers binnen de besluitvorming van de gemeenteraad Wat willen we bereiken? - Verkorten van de afstand tussen gemeenteraad, bestuurders en inwoners. - Inspraakmogelijkheden zichtbaar maken voor inwoners. - Inwoners actief laten meedenken met de gemeentelijke politiek. - Betrokkenheid van raadsleden bij initiatieven van inwoners. - Een gemeenteraad die midden in de samenleving staat en actief aanwezig is.
Wat doen wij ervoor Actief promoten van inspraakmogelijkheden Om ervoor te zorgen dat inwoners de raad en de raadsleden gemakkelijk kunnen benaderen, worden inspraakmogelijkheden, zoals inloopspreekuren en inspreekmomenten tijdens commissievergaderingen en raadsvergaderingen, actief gepromoot waarbij onder andere gebruik wordt gemaakt van de animatievideo’s. Contacten met scholen Een aantal keren per jaar worden basisschoolleerlingen uitgenodigd in het gemeentehuis. Ze krijgen uitleg over de verkiezingen en het werk van de gemeenteraad, kunnen hun mening geven over de gemeente en krijgen een rondleiding door het gemeentehuis. Raadsleden begeleiden deze bijeenkomsten.
16
Programma Klassenbezoek Voor middelbare scholieren organiseert de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing het programma Klassenbezoek. Leerlingen kruipen in de huid van raadsleden en houden een raadsvergadering over een plan, waarbij ze vragen kunnen stellen aan echte raadsleden en kwesties kunnen bespreken die voor hen belangrijk zijn. Gast van de raad Inwoners worden uitgenodigd als Gast van de raad. De avond begint met een gezamenlijke maaltijd, gevolgd door een presentatie over de gemeenteraad, het college, de verkiezingen en de werkzaamheden. De presentatie wordt verzorgd door raadsleden. Daarna wonen de gasten (een deel van) de raadsvergadering bij. Gemeenteraad op pad De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing benadert sport-, muziek- en andere verenigingen om hen te informeren over het werk van de gemeenteraad en hoe zij invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming. Er wordt gestart met een pilot bij drie verenigingen, waarna de bijeenkomsten geëvalueerd en eventueel verder ontwikkeld worden. Presentatie aan Plaatselijke Belangen Raadsleden bezoeken lokale belangenorganisaties en plaatselijke belangen om een presentatie te geven over het werk van de raad en de manieren waarop men in contact kan komen met het college en de gemeenteraad, zowel voor het aankaarten van zaken als voor invloed op de besluitvorming.
Opleidingen/thema-avonden voor raadsleden en duo-commissieleden De kwaliteit van de lokale democratie en het bestuur is mede afhankelijk van goed opgeleide volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren. Daarom is het essentieel dat raadsleden en duocommissieleden voldoende ondersteuning en opleidingsmogelijkheden krijgen. Elke fractie ontvangt een vergoeding die kan worden ingezet voor het opleiden en bijscholen van fractieleden. Daarnaast organiseert de griffie opleidings- en thema-avonden voor raadsleden en duocommissieleden, waarbij actuele thema’s centraal staan en ruimte is voor verdieping. Pilot informatieve markt De pilot informatieve markt is een initiatief van de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing en in gezamenlijkheid met de gemeentelijke organisatie uitgewerkt. De informatieve markt is een belangrijk onderdeel van de geformuleerde doelstelling: de verbetering van de kwaliteit van de besluitvorming van de gemeenteraad. De pilot heeft vooralsnog een intern karakter. De evaluatie van de pilot is uitgevoerd en de verbeterpunten zijn doorgevoerd.
Doelstellingen De verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad
Wat willen we bereiken? De verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad. Daarnaast willen we de bekendheid en zichtbaarheid van de raad vergroten en daarmee hopelijk ook de eventuele drempel verlagen voor inwoners om de raadsleden te benaderen.
17
Wat doen wij ervoor Digitale toegankelijkheid van de gemeenteraadswebsite verbeteren De website van de gemeenteraad van Weststellingwerf speelt een cruciale rol in de toegankelijkheid en benaderbaarheid van de raad. De website van de gemeenteraad van Weststellingwerf wordt dagelijks bijgewerkt. Conform de Wet Open Overheid worden ook het komende jaar ingekomen stukken aan de raad terstond gepubliceerd, mits deze stukken conform de AVG geanonimiseerd zijn. Inwoners kunnen deze stukken via het dashboard op de website inzien. De ontwikkelde animatievideo’s worden het komende jaar extra onder de aandacht gebracht van inwoners door deze te tonen op externe bijeenkomsten voor inwoners waarbij de raad betrokken is. Registreren en actualiseren Vergaderingen van de gemeenteraad en de algemene commissie moeten kwalitatief goed ondertiteld worden, zodat ook doven en slechthorenden deze kunnen volgen. Het onderdeel ‘Vraagbaak’ op de website wordt verder ontwikkeld en aangevuld met actuele informatie en het onderdeel ‘Overzichten’ wordt structureel geactualiseerd door de griffie. Publiceren via website Alle raadsstukken worden gepubliceerd op de website van de gemeenteraad. Social media / overig De hiervoor genoemde animatievideo’s worden gedeeld op social media. Ook de raadsleden en fracties/lijst maken in meer of mindere mate gebruik van social media.
Vanuit de griffie wordt onderzocht hoe de gemeenteraad in de toekomst de communicatie via social media kan verbeteren. Raadscommunicatieplan De communicatieadviseur van de griffie werkt aan een raadscommunicatieplan. In dit plan worden zowel strategieën als concrete acties benoemd om de verschillende doelgroepen - zowel intern als extern optimaal te bereiken.
Doelstellingen Professionalisering communicatie Wat willen we bereiken? Professionalisering van de communicatie In 2025 werken we verder aan de professionalisering van de communicatie. We zetten in op de ontwikkeling van cluster communicatie en gaan aan de slag met plannen en acties die voortkomen uit de nieuwe communicatievisie. Daarnaast kijken we naar: • trends en ontwikkelingen in de maatschappij, waaronder de ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie; • hoe we met communicatie kunnen bijdragen aan de organisatiedoelen; • hoe we met de omgeving willen communiceren en doelgroepen kunnen bereiken; • hoe we organisatie en omgeving met elkaar kunnen verbinden; • de rol en de kernactiviteiten van de communicatiefuncties.
Wat doen wij ervoor Begrijpelijke communicatie We schrijven onze teksten in ‘heldere taal’. Want teksten op taalniveau B1 begrijpt bijna iedereen. Daarom brengen we B1 op verschillende manieren in de organisatie onder de aandacht. We trainen de medewerkers om B1 te schrijven en bieden hiervoor diverse hulpmiddelen aan. 18
Toegankelijke communicatie Daarnaast zorgen we ervoor dat onze communicatiemiddelen, zoals de website, toegankelijk zijn. We voldoen daarbij aan de Wet digitale toegankelijkheid. Bezoekers moeten snel de juiste informatie vinden en producten ook gemakkelijk digitaal af kunnen nemen. Uiteraard hebben we daarbij oog voor minder digtaalvaardige inwoners, zodat we ook hen goed blijven bereiken. Verbinden en vertrouwen Het communicatielandschap is de laatste jaren flink veranderd. Waar we vroeger meer algemene boodschappen verzonden in het kader van goede voorlichting, ligt de focus in 2025 op verbinden en vertrouwen. Dit vraagt meer strategie, maatwerk en specifieke inhoud om verschillende doelgroepen te bereiken. Daarnaast verandert ook het (social)medialandschap snel. We volgen deze ontwikkelingen op de voet en houden kanaalverschuivingen goed in de gaten. Participatie We zorgen er niet alleen voor dat de informatievoorziening duidelijk en toegankelijk is. We willen ook graag dat inwoners meedenken, meepraten en meedoen. We adviseren de organisatie over de inzet van participatie en zetten verschillende on- en offline instrumenten in om met inwoners in gesprek te komen. Ook zetten we in op verdere uitbreiding van een informatie- en participatie-app in de dorpen.
Doelstellingen Het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving (wijken en kernen) Wat willen we bereiken? Weststellingwerf biedt haar inwoners veel: een aantrekkelijke groene woonomgeving en de belangrijkste voorzieningen op beperkte afstand. De gemeente zet zich voortdurend in om dat te behouden en te versterken. Geld, menskracht en tijd zijn vaak de beperkende factoren om het iedereen naar de zin te maken. Duidelijkheid over wat wel en niet kan, wat wel en niet voor de gemeente is en “gewoon” tijdig informeren over gemeenteplannen helpt voor het begrip over en weer. We maken daarbij gebruik van lokale communicatiemiddelen. Met interesse volgen we nieuwe toepassingen op dat gebied en stimuleren het gebruik daar waar het kan. Dit doen wij naast het veelvuldige overleg dat wij hebben met plaatselijke belangen, werkgroepen, initiatiefnemers. Verenigingen en bewoners maken onze dorpen De staat van de openbare ruimte is belangrijk, maar het verenigingsleven, de omgang met elkaar en de betrokkenheid bij het eigen dorp of wijk maken het wonen in Weststellingwerf speciaal en zorgen ervoor dat onze bewoners zich echt thuis voelen. Dit is een belangrijke reden dat jong en oud graag in eigen omgeving willen blijven wonen en zich voor de buurt, wijk en dorp inzetten.
De plaatselijke belangen pleiten daarom al langere tijd voor extra woningbouwmogelijkheden, juist voor deze doelgroepen. Met o.a. een financiële ondersteuning uit het dorpenfonds bieden wij dorpen de kans om de woonbehoefte in kaart te brengen en plannen op haalbaarheid te toetsen. Gezonde en actieve verenigingen zijn van groot belang voor de levendige dorpen. Zij zorgen voor verbinding, dragen bij aan het welzijn van onze bewoners en hebben een belangrijke functie voor het “inburgeren” van nieuwkomers al dan niet uit de omgeving. Nieuwe ideeën die daaraan bijdragen ondersteunen wij daar waar mogelijk. Met een subsidie uit het dorpenfonds, maar ook door deskundigheidsbevordering, advies van onze medewerkers en de inzet van steunfuncties.
19
Dorpsvisie als motor van nieuwe ideeën en leidraad voor samenwerking Een dorpsvisie is een plan van en voor het dorp dat de plaatselijke belangen kan helpen gericht aan de slag te gaan met kleine en grote leefbaarheidsvraagstukken. Maar het is ook een mooie leidraad voor de dorpsgesprekken en de verdere samenwerking met onze organisatie. Zo’n dorpsvisie is vormvrij en past bij de aard van het dorp. De bloeizone-aanpak is een mooi voorbeeld van een werkwijze die nieuwe ideeën oplevert over hoe bewoners gezond oud kunnen worden in hun eigen omgeving. Met het beschikbaar stellen van procesgeld helpen wij om het dorpsvisieproces voortvarend op te pakken en worden bewoners intensief betrokken bij de totstandkoming van de dorpsvisie. Daarbij staan wij open voor nieuwe vormen van samenwerking en nodigen bewoners uit om de ideeën met ons te delen en daar afspraken over te maken. Zoals wij in onze dorpennotitie verwoorden: van overleg naar samenwerking, zowel bestuurlijk als ambtelijk, waarbij wij actief meedenken met onze inwoners. De praktijk is echter weerbarstig: onze actieve bewoners lopen tegen grenzen aan als het gaat om actief en intensief meepraten, meedenken en initiatief nemen, De mogelijkheden van onze bewoners zijn bepalend voor de samenwerking en deze verschilt per dorp. Dit vraagt van ons dat wij meebewegen en maatwerk bieden.
Onze dorpencoördinator vervult daarin de rol van schakelpunt tussen de plaatselijke belangen en onze organisatie.
Wat doen wij ervoor Ondersteunen van initiatieven Vanuit de samenleving bereiken ons regelmatig wensen en ideeën die bijdragen aan een mooier Weststellingwerf. De gemeente vindt dat eigen initiatief belangrijk en stimuleert dat. Met de dorpencoördinator hebben we een duidelijk aanspreekpunt, waarna deze hun weg in de organisatie vinden. Wij stellen bovendien ons netwerk en kennis beschikbaar om initiatieven te ondersteunen. De gemeente neemt een project niet automatisch over. We bepalen samen met de initiatiefnemers welke rol de betrokken partijen hebben, wie verantwoordelijkheid is voor het creëren van draagvlak en realisatie. Tijd, menskracht, gevoelige en ingewikkelde onderwerpen, maken onze plaatselijke belangen soms terughoudend bij het nemen van nieuw initiatief. Met de Subsidieregeling Dorpenfonds geven wij de mogelijkheid voor professionele ondersteuning bij complexe processen. In 2025 is in totaal €200.000 beschikbaar, onderverdeeld in vijf onderdelen: •
€125.000 is beschikbaar voor werkbudget voor 25 wijk- en plaatselijk belangenverenigingen, procesbudget voor het opstellen van dorpsvisie of het uitwerken daarvan en projectengeld voor goede ideeën van verenigingen en stichtingen. We verwachten dat dit tot een investering van €300.000 leidt
•
€45.000 is beschikbaar voor procesbudget voor drie woningbouwinitiatieven
•
We reserveren €30.000 voor actuele leefbaarheidsvraagstukken. Een deel hiervan wordt ingezet voor het haalbaarheidsonderzoek naar een nieuw dorpshuis in De Groote Veenpolder
Netwerk dorps- en wijkorganisaties vormt basis voor beleid Weststellingwerf kent een uniek netwerk van plaatselijke belangen en wijkverenigingen. Wij vinden het behoud hiervan belangrijk en zetten ons daarvoor in: zij vormen de belangrijke voelsprieten en signaleren nieuwe ontwikkelingen en potentiële knelpunten. Zij geven ons gevraagd en ongevraagd advies en denken mee over het betrekken van bewoners. •
In het kader van de nieuwe omgevingsvisie maken wij gebruik van dit netwerk en betrekken wij hen bij de totstandkoming daarvan.
•
Wij hechten waarde aan de inbreng van de Vereniging Kleine Dorpen Weststellingwerf (VKD) en maken gebruik van hun deskundigheid en netwerk. Op een aantal specifieke onderwerpen, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, werken wij intensief samen. Ook gaan wij actief in gesprek met de VKD als zij actuele maatschappelijke ontwikkelingen onder de aandacht brengen en onderzoeken we gezamenlijk de mogelijke aanpak en oplossingen. 20
•
Blijvend aandachtspunt is de druk op onze actieve bewoners; onze bewoners willen graag meedenken en zelf de plannen uitvoeren, maar er zijn grenzen aan wat onze bewoners zelf willen en kunnen doen. Dit heeft ook impact op de bezetting van bijvoorbeeld de plaatselijk belangbesturen en werkgroepen. Het vrijwilligerspunt kan helpen bij het vinden van vrijwilligers en adviseert over wet- en regelgeving. We geven daarom de ruimte voor een creatieve aanpak die past bij de mogelijkheden van een dorp of wijk.
Dichtbij besturen Wij blijven werken aan het vertrouwen tussen dorpen en gemeente als basis voor succes in de samenwerking met onze "georganiseerde" bewoners. Een zichtbare en benaderbare organisatie vinden wij belangrijk. In de dorpennotitie omschrijven wij hoe dit overleg plaatsvindt. •
Wij doen dit onder andere door te werken met gebiedswethouders en een dorpencoördinator. Zij vormen het eerste aanspreekpunt namens het college en de ambtelijke organisatie. Zij zoeken geregeld onze bewoners op en is er contact met de vertegenwoordigers van de dorpen en wijken. De honderden vragen en ideeën die dit oplevert, vinden hun weg in de organisatie.
•
Door regelmatige contacten, overleggen en bijeenkomsten horen wij wat ze vinden van nieuwe ontwikkelingen, wat hun ervaringen, ideeën en zorgen zijn. Daardoor weten wij nog beter wat er speelt, komen wij tot betere plannen of kunnen wij beter inspelen op lokale initiatieven.
•
Onze medewerkers denken graag mee, toch moeten wij ook prioriteiten stellen om verwachtingen ook waar te maken. Een realistisch beeld schetsen van de (on)mogelijkheden van de gemeente hoort daar ook bij, waarbij ook een duidelijk “nee” verhelderend kan werken.
•
Goede communicatie tussen de plaatselijk belangen en bewoners is een belangrijk onderdeel voor het draagvlak en/of kennis van nieuwe plannen en een belangrijke schakel in de samenwerking met onze dorpen. We zetten daarom in op verdere uitbreiding van een participatieapp in de dorpen.
Doelstellingen Verbeteren dienstverlening Wat willen we bereiken? In 2025 wordt onze visie op dienstverlening vernieuwd. Dienstverlening omvat elke interactie tussen een inwoner, bedrijf of instelling en iedereen die voor de gemeente werkt. In de visie zijn duidelijke principes en thema’s vastgesteld en is een uitvoeringsprogramma gemaakt. Naast de uitvoering van het programma, investeren wij in bewustwording. Het is belangrijk dat alle medewerkers zich bewust zijn van deze visie en begrijpen welke veranderingen nodig zijn om die visie te realiseren. Met een heldere en gedragen visie kunnen teams werken aan het verbeteren van de dienstverlening. Digitalisering speelt een steeds grotere rol in onze dienstverlening. Daarbij blijven wij toegankelijk voor onze inwoners op de manier dat zij dat willen, of dat digitaal, telefonisch of fysiek aan de balie is. Wetgeving heeft hierin ook een belangrijke rol. Bovendien anticiperen we op de piek in aanvragen voor nieuwe reisdocumenten die van 2024 tot 2029 duurt.
Wat doen wij ervoor Doorontwikkelen dienstverlening We willen dat elke medewerker de visie op de dienstverlening begrijpt en ondersteunt, en dat de visie door de hele organisatie wordt gedragen. Om dit te bereiken, kunnen we verschillende middelen inzetten, zoals themadagen voor de organisatie, het meten en sturen van de dienstverlening, teamtrainingen en het opnemen van de dienstverleningsvisie in alle teamplannen. 21
De dienstverlening van de overheid is ook deels wettelijk vastgelegd. Het volgen van en voldoen aan veranderende wet- en regelgeving, maakt deel uit van de werkprocessen van de afdelingen. Dit omvat bijvoorbeeld wetgeving die gemeenten verplicht om diensten ook digitaal aan te bieden als ze een rechtsgevolg hebben, en dat een gemeente hierbij passende ondersteuning moet bieden.
Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren vanuit het rijk Eenheid
Begroting 2024 Begroting 2025
Formatie
Fte per 1.000 inwoners
12,52
Bezetting
Fte per 1.000 inwoners
11,24
13,41 11,66
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
€ 946,04
€ 955,37
Externe inhuur
Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
20,00%
20,00%
Overhead
% van totale lasten
12,15%
10,88%
Bron: eigen gegevens
Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028
Lasten 0-1 Bestuur
3.842
2.069
2.098
2.098
2.097
2.079
0-2 Burgerzaken
1.150
1.839
1.962
2.052
2.122
2.023
Totaal Lasten
4.992
3.907
4.060
4.150
4.219
4.101
Baten 0-1 Bestuur 0-2 Burgerzaken
1.836
49
49
49
49
49
288
400
399
459
448
397
Totaal Baten
2.124
449
448
508
498
446
Saldo van lasten en baten
2.869
3.458
3.612
3.642
3.721
3.655
Onttrekkingen 0-10 Mutaties reserves Resultaat
0
0
0
0
0
0
2.869
3.458
3.612
3.642
3.721
3.655
Toelichting wat mag het kosten Begroting 2025 ten opzichte van de begroting 2024 Lasten en baten Burgerzaken Het verschil komt door de golfbeweging van de reisdocumenten en rijbewijzen (door de geldigheid van 10 jaar). Ook begroten we in 2025 geen kosten voor de verkiezingen. De rest van het verschil komt door hogere doorbelasting van de directe loonkosten en door aangepaste regelgeving over wat moet worden doorbelast. Begroting 2025 ten opzichte van meerjarenperpectief Lasten en baten Burgerzaken De verwachte lasten reisdocumenten en rijbewijzen heeft een golfbeweging in de meerjarenreeks. Ook is de verkiezingskalender bij de vorige begroting verwerkt, daardoor fluctueert deze reeks ook in de begroting.
22
Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Portefeuillehouder(s)
Van de Nadort
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Taakvelden •
Crisisbeheersing en brandweer
•
Openbare orde en veiligheid
Beleidsnota's 2022 Regionaal risicoprofiel 2022-2025 2023 Regionaal beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân 2023-2026 2023 Beleidsplan integrale veiligheid 2024-2027 2023 Regionaal beleidsplan veiligheid Noord Nederland 2024-2027
Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Landelijk is er veel aandacht voor ondermijnende criminaliteit. Het Rijk heeft dit onderwerp geprioriteerd en extra middelen beschikbaar gesteld aan onder ander het Regionale Inlichtingen en Expertise Centra (RIEC) voor de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Ook politie Zuidoost Fryslân heeft het geprioriteerd en hier capaciteit voor ingericht. In samenwerking met onze ketenpartners werken we onder andere aan het implementeren en borgen van het Bibob beleid. Daarnaast zijn ook de aanpak digitale criminaliteit, aanpak van personen met verward gedrag en de ketensamenwerking Zorg en Veiligheid actuele thema's. De gemeentelijke rol in de keten rondom aanpak digitale criminaliteit is in beweging. Bovenstaande vraagt steeds meer van de gemeentelijke organisatie, om die reden is in de kadernota besloten om de capaciteit van openbare orde en veiligheid te versterken. De politie heeft aangekondigd het politiebureau in Wolvega in 2025 te gaan sluiten. De gemeenteraad heeft, middels de motie Politiebureau Wolvega, tijdens de raadsvergadering van 3 juli 2023, het college verzocht om het politiebureau in Wolvega te behouden of een alternatieve oplossing te zoeken.
Doelstellingen Uitvoeren van beleidsplan integrale veiligheid Wat willen we bereiken? We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsbeleid 2024 - 2027 (IVB). Dit is een kaderstelling door de gemeenteraad en is door deze raad voor de komende vier jaar vastgesteld. Speerpunten in het IVB zijn: 1. Aanpak ondermijnende criminaliteit; 2. Aanpak digitale criminaliteit verbeteren; 3. Het verbinden van zorg en veiligheid voor een veilige woon- en leefomgeving; 4. Lokale verbinding en betrokkenheid bij brandveiligheid. Het tot stand komen van de speerpunten is gerealiseerd in nauw overleg met diverse interne en externe partijen. Belangrijke partijen zijn in ieder geval de politie, het OM en RIEC. Onder het kopje Doelstelling worden deze speerpunten nader omschreven. In het genoemde IVB concretiseren wij deze speerpunten. We maken gebruik van smart solutions ten behoeve van de speerpunten uit het IVB. 23
Het doel van het Integraal Veiligheidsbeleid is om het welzijn van de inwoners van de gemeente te vergroten door te werken aan veiligheid. Om het welzijn te vergroten zetten we in op bewustwording, preventie en het bieden van een handelingsperspectief op de door de gemeenteraad bepaalde speerpunten. Via deze strategie verwachten we de weerbaarheid te vergroten en het aantal slachtoffers van onder andere criminaliteit te verminderen.
Wat doen wij ervoor Het verbinden van zorg en veiligheid voor een veilige woon- en leefomgeving. De balans vinden in het tegengaan van overlast en onveiligheid en het bieden van tijdige en goede zorg. De geïmplementeerde persoonsgerichte aanpak zorgt ervoor dat we ernstige overlast door personen in de woonomgeving bij huiselijk geweld, zorgmijders, als ook (jeugd)criminaliteit tegengaan. Verstevigen van de samenwerking op zorg en veiligheid, zowel intern als extern op uitvoerend en bestuurlijk niveau. Enkele voorbeelden hiervan zijn het verder uitdragen en borgen van de Aanpak voorkomen escalatie (AVE). In tegenstelling tot het voorgaande IVB is het Verkeersveiligheidsbeleid onder gebracht in het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP), zie Programma 2 'Verkeer, Vervoer en Waterstaat'. Verkeersveiligheidsbeleid is echter dusdanig complex dat deze, bijvoorbeeld bij bewustwording en beïnvloeding van verkeersgedrag, ook raakvlakken heeft met de veilige woon- en leefomgeving. Lokale verbinding en betrokkenheid bij brandveiligheid. De gemeente is een veilige samenleving op het gebied van de brandveiligheid. Volgens de Wet op de veiligheidsregio’s voert Veiligheidsregio Fryslân de brandweertaken uit. Wij zijn een verbindende rol tussen het regionale beleid en de lokale uitvoering.
De gemeentelijke inzet richt zich op het vergroten van de bewustwording van risico’s op brand en op de eigen verantwoordelijkheid van inwoners voor brandpreventie. De aanpak van ondermijnende criminaliteit De gemeente Weststellingwerf weerbaarder maken door misbruik van de gemeentelijke faciliteiten en regelgeving te minimaliseren. De gemeente heeft een herkenbare rol als regiehouder en is ingericht als centraal punt voor informatie voor zowel in- als externe partners. Er is een aanpak op risicobranches, drugs, witwassen en ongebruikelijk bezit. Het Hennepconvenant Friesland helpt ons, samen met de politie en provincie, in de aanpak tegen de illegale hennepteelt en drugshandel. Inwoners en bedrijven zijn bewust van de risico’s van ondermijning. Voor inwoners is zichtbaar dat er opgetreden wordt tegen ondermijnende criminaliteit. Het uitvoeringsplan Ondermijning is opgesteld met daarin aandacht voor het voeren van een robuust Bibob-beleid voor de kwetsbare sectoren in de gemeente en integrale controles door politie en vergunningen, toezicht en handhaving (VTH). De aanpak van digitale criminaliteit verbeteren De geregistreerde en traditionele criminaliteit in Nederland neemt af, terwijl andere (minder zichtbare) vormen toenemen. Digitale criminaliteit is hier een voorbeeld van.
Dat kan gaan over zaken als je privacy maar ook om bijvoorbeeld Identiteitsfraude en Marktplaatsfraude. In samenwerking met belangrijke partners zoals politie en experts, gaan we de inwoners en ondernemers bewust en weerbaar maken tegen gedigitaliseerde criminaliteit.
24
Beleidsindicatoren De gemeenteraad krijgt jaarlijks via de begrotingscyclus inzicht in de activiteiten die worden gepland en uitgevoerd. De verantwoording over de uitvoering van de prioriteiten is kwantitatief van aard, namelijk welke acties zijn uitgevoerd, welke doelgroep is bereikt en wat het bereik is geweest. Criminaliteitscijfers worden waar mogelijk ondersteunend gebruikt. De gemeente is een veilige samenleving op het gebied van de sociale kwaliteit woon- en leefomgeving Lokale beleidsindicator Burenruzies voorgelegd aan mediator*
aantal x1 2020 2021 2022 1
2023
0
0
0
Geregistreerde meldingen over burengerucht**
129 103
98
17
Meldingen van overspannen/verwarde personen**
89 144 110
137
Nazorg ex-gedetineerden trajecten***
3
4
3
Waarvan begeleiding vanuit zorg mbt ex- gedetineerden****
1
3
0
0
Incidenten vernieling en zaakbeschadiging**
96
77
95
20
Incidenten overlast**
475 522 332
202
6
*Bron: Interne registratie veiligheid **Bron: 12 maand rapportage politie ***Bron: Justid ****Bron: Interne registratie procesregisseur Sociaal domein
De gemeente is een veilige samenleving op het gebied van de objectieve veiligheid en de criminaliteit Lokale beleidsindicator
aantal x1 2020 2021 2022
2023
Aangiftes woninginbraken*
14
12
20
Aangiftes inbraken in schuren/bijgebouwen*
7
10
6
9 2
Aangiftes mishandelingen*
43
38
28
18
Aangiftes bedreigingen*
45
26
29
8
Opgelegde huisverboden**
5
5
7
4
Registraties huiselijk geweld*
91
59
62
60
*Bron: 12 maand rapportage politie **Bron: Online registratie huisverboden Khonraad
De gemeente is een veilige samenleving op het gebied van verkeersveiligheid Lokale beleidsindicator VVN vrijwilligers acties op scholen in samenwerking met scholen en plaatselijke belangen/verkeerswerkgroepen politie
aantal x1 2020 2021 2022 4
5
2023
15
24
Bron: Atlas Verkeerseducatie - Provincie Fryslân De gemeente is een veilige samenleving op het gebied van de brandveiligheid Lokale beleidsindicator