Bijlage 3 - Begroting 2024
Tekst van het document
De bouwopgave tot en met 2030 telt 981.000 woningen erbij, waarvan twee derde betaalbaar. Om hierop te kunnen sturen schrijft de Omgevingswet straks voor dat Rijk, provincie en gemeenten een volkshuisvestingsprogramma opstellen. Het wetsvoorstel regie op de volkshuisvesting maakt het mogelijk dat juridisch beter knopen doorgehakt kunnen worden over wat, op welke plek voor wie gebouwd. Op deze manier werken de overheden als één overheid samen aan de volkshuisvestelijke opgave. Zo kunnen er met meer tempo en met meer regie meer betaalbare woningen gebouwd worden. De woonzorgvisie en woonvisie dienen vanaf 2024 als basis voor het nieuw op te stellen Huisvestingsprogramma. Dat Huisvestingsprogramma moet op 1 januari 2026 gereed zijn en dus het opstellen en begeleiden in 2024 en 2025 en vaststelling in 2025. Urgentieverordening De gemeente Weststellingwerf heeft geen volkshuisvestingsverordening. Er is echter wel een verplichting om een urgentieverordening voor bepaalde vastgestelde doelgroepen op te stellen. Wij hebben ons aangesloten bij het initiatief van de gemeente Leeuwarden om voor alle gemeenten een basisverordening te maken. Deze basisverordening kan door iedere gemeente naar behoefte nader worden aangepast. Naar bekend hebben inmiddels de meeste gemeenten zich aangemeld en de verwachting is dat alle gemeenten mee gaan doen.
Doelstellingen Verduurzamen gemeentelijk vastgoed Wat willen we bereiken? In 2020 is het plan van aanpak Verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille opgesteld. Hieruit vloeide de opdracht om op gebouwniveau een plan van aanpak op te stellen voor de vijf gebouwen uit de kernportefeuille.
Wat doen wij ervoor Ontzorgingsprogramma Verduurzamen maatschappelijk vastgoed Wij hebben ons aangemeld voor het ontzorgingprogramma verduurzaming van maatschappelijk vastgoed aangepast (KlimOp) vanuit de provincie Fryslân. Inmiddels worden de maatwerk verduurzamingsadviezen opgesteld voor de kern portefeuille. Eind 2023 zijn de maatwerkadviezen gereed. De maatwerkadviezen worden vanaf 2024/2025 verwerkt in de bestaande meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP) en daarmee getransformeerd tot duurzame meerjarenonderhoudsplanningen (DMJOP). 73
Doelstellingen Werken met de Omgevingswet Wat willen we bereiken? Vanaf 1 januari 2024 werken we met de omgevingswet. We blijven doorontwikkelen en de impact hiervan monitoren.
Wat doen wij ervoor Functioneren binnen de Omgevingswet Op 1 januari 2024 is, na jaren uitstel, de Omgevingswet in werking. Daarmee zijn we er nog lang niet. De impact van de Omgevingswet op onze organisatie is fors. We trekken bij de implementatie zoveel mogelijk in OWO-verband met elkaar op. De accenten liggen in 2024 op: - Informeren en assisteren burgers en bedrijven in het wegwijs maken van de nieuwe regelgeving; - Opleiden medewerkers; - Werken met interactieve participatie inwoners op basis van ontwikkelde participatiewijzer; - Door ontwikkelen pilot Appelscha als basis voor omvormen bestemmingsplannen in de OWOgemeenten; - Door ontwikkelen sneltoetscriteria Welstand om proces aanvraag Omgevingsvergunning te versnellen. - Capaciteit inzetten voor te verwachten bezwaren als gevolg nieuwe wetgeving; - Intensieve ketenafstemming met Veiligheidsregio, FUMO en andere externe partners; - Monitoren effecten Omgevingswet. Ruimtelijke kwaliteit onder de Omgevingswet Alle voorbereidingen die genomen moeten worden voor inwerkingtreding van de omgevingswet zijn uitgevoerd. Wanneer de Omgevingswet in werking is getreden is het mogelijk om de welstandstoets een andere invulling te geven. Voorlopig is besloten om de huidige werkwijze voort te zetten onder de omgevingswet.
Wel zal Hûs en Hiem aan de voorkant meer betrokken worden in het proces in plaats van alleen bij een volledig uitgewerkt plan (niet alleen maar toetsen). De gemeenten in Friesland en Hûs en hiem gaan gezamenlijk toewerken naar een meer flexibele en klantgerichte werkwijze zoals beoogd onder de omgevingswet, en gaan daartoe waar nodig ook eigen gemeentelijke beleid of regelgeving updaten.
74
Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
195
283
279
273
274
277
8-1 Ruimtelijke ordening
842
1.299
1.220
1.150
1.100
1.100
8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreine
1.759
1.930
4.007
2.535
2.056
1.777
8-3 Wonen en bouwen
1.159
1.436
1.308
1.305
1.273
1.271
Totaal Lasten
3.954
4.948
6.814
5.263
4.703
4.426
54
7
7
7
7
7
Lasten 0-3 Beheer overige gebouwen en gronden
Baten 0-3 Beheer overige gebouwen en gronden 8-1 Ruimtelijke ordening
35
0
0
0
0
0
8-2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreine
1.503
1.930
4.007
2.535
2.056
1.777
8-3 Wonen en bouwen
677
621
711
711
711
711
Totaal Baten
2.269
2.558
4.726
3.254
2.774
2.496
Saldo van lasten en baten
1.686
2.390
2.088
2.009
1.929
1.930
Onttrekkingen 0-10F Mutaties reserves Resultaat
187
20
0
0
0
0
1.498
2.370
2.088
2.009
1.929
1.930
Toelichting wat mag het kosten Begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 De directe loonkosten van personeel moeten worden verdeeld over de taakvelden die in ieder programma staan. Om de kosten per taakveld beter in beeld te hebben is de verdeling voor 2024 opnieuw uitgerekend. Dit geeft een verschuiving in de kosten van de diverse taakvelden. Lasten Ruimtelijke ordening Door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor implementatie omgevingswet (€ 413.000) en DIOR (€ 50.000) vallen de lasten in 2024 hoger uit dan in 2023. De rest van het verschil komt door de herverdeling van de directe loonkosten. Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Het taakveld Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) gaat over de grondexploitaties van de nietbedrijventerreinen. Een toelichting hierop vindt u in de paragraaf grondbeleid. De baten en lasten van dit taakveld hebben nagenoeg geen invloed op het saldo van dit programma. Wonen en bouwen Dit verschil komt door de herverdeling van de directe loonkosten. Baten Wonen en bouwen De gemeente heeft in 2022 chalets aangeschaft voor de huisvesting van statushouders. Vanaf 2023 ontvangt de gemeente hier huurinkomsten voor. Daarnaast beginnen vanaf 2024 de afschrijvingen van huisvesting Oekraïne, deze kapitaallasten zijn neutraal opgevoerd en laten daarom vanaf 2024 een geraamde baat zien van € 90.000.
Wij verwachten dat alle kosten die wij maken voor de opvangen van Oekraïners neutraal zijn en vergoed worden door het Rijk.
75
Begroting 2024 en meerjarenperspectief Lasten Ruimtelijke ordening Door het beschikbaar stellen van de incidentele middelen voor DIOR (€ 100.000) vallen de lasten in 2024 hoger uit dan het meerjarenperspectief. Het opstellen van de regionale woonzorgvisie met uitvoeringsagenda gaat voor ons naar verwachting € 25.000 kosten. Daarnaast zal voor implementeren van de nieuwe wet versterking regie op de huisvesting en het opstellen en begeleiden van het hele Huisvestingsprogramma voor 2024 en 2025 een budget van € 80.000 benodigd zijn. Ook verwachten we in 2024 kosten (€ 15.000) te gaan maken voor het opstellen van een urgentieverordening. Ook stijgt de bijdrage aan de FUMO door begrotingswijziging 2024 structureel met € 85.000 (zie ook programma 7) en incidenteel € 50.000. De incidentele verhoging dekken we uit de middelen implementatie omgevingswet. Wonen en bouwen Dit verschil komt door de aflopende kapitaallasten van de herinrichting Lyklamaweg (€ 29.000).
76
Overzicht Algemene dekkingsmiddelen Overzicht algemene dekkingsmiddelen Portefeuillehouder(s)
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Taakvelden
OZB woningen
OZB niet-woningen
Belastingen overig
Economische promotie
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Treasury
Algemeen Dit overzicht gaat over de algemene dekkingsmiddelen. Het kenmerk van deze dekkingsmiddelen is dat ze vrij besteedbaar zijn. Ze zijn dus niet aan een bepaald programma gebonden. De algemene dekkingsmiddelen zijn de financiële dekking van de bestedingen in de programma`s 0 tot en met 8. Specifieke dekkingsmiddelen zijn bijvoorbeeld de opbrengst afvalstoffenheffing, de opbrengst rioolheffing maar ook de specifieke uitkeringen van het rijk. Specifieke uitkeringen zijn onder andere de Gebundelde Uitkering (BUIG; zie programma 6). De specifieke dekkingsmiddelen zijn opgenomen in de betreffende programma`s in deze begroting. Ze verlagen het saldo van lasten en baten op het betreffende programma. We zien momenteel een behoorlijke toename van het aantal specifieke uitkeringen. Gemeentelijke belastingen Naast de twee taakvelden van de onroerende-zaakbelastingen (OZB) wordt hier ook het taakveld Belastingen overig opgenomen. Dat is de reclamebelasting. In Wolvega wordt vanaf 2016 reclamebelasting geheven vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting wordt volledig uitgekeerd als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Onder het taakveld Economische promotie vallen de toeristenbelasting en de forensenbelasting. In de paragraaf lokale heffingen gaan we uitgebreid in op de gemeentelijke belastingen.
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds Gemeenten ontvangen geld van het Rijk uit het gemeentefonds om hun taken uit te voeren. Het is de grootste inkomstenpost voor iedere gemeente. Gemeenten mogen zelf bepalen waar ze dit geld aan besteden. Uiteraard wel binnen de regels van de wet. Hoeveel geld een individuele gemeente uit het gemeentefonds krijgt, hangt af van de kenmerken en de belastingcapaciteit van een gemeente. De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen. Het Rijk kijkt bij de verdeling van het gemeentefonds over de gemeenten onder meer naar:
aantal inwoners
aantal jongeren
aantal huishoudens met een laag inkomen
aantal bijstandsontvangers
oppervlakte van de gemeente. 77
We noemen er slechts vijf. De 'landelijke pot van het gemeentefonds' wordt verdeeld over alle gemeenten op basis van een groot aantal verdeelmaatstaven. Een groot deel van het geld uit het gemeentefonds keert het rijk uit in de vorm van een Algemene uitkering. Daarnaast zijn er nog integratie- en decentralisatie-uitkeringen. Een decentralisatie-uitkering is tijdelijk voor een bepaald aantal jaren. Een integratie-uitkering is ingesteld met de bedoeling dat het op korte termijn overgaat naar de Algemene uitkering. Dat is vanaf 2019 grotendeels gebeurd met de integratie-uitkering Sociaal domein. Gemeenten ontvangen normaal gesproken op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkering. De raming van de gemeentefondsuitkering voor de jaren 2024-2027 is in deze programmabegroting bepaald op basis van de meicirculaire 2023. Voor 2024 verwachten we ruim € 63,8 miljoen uit het gemeentefonds te ontvangen. Treasury Alle rente ramen we op het taakveld Treasury. Dat is de rente die we moeten betalen voor de langlopende geldleningen die we hebben. Daar tegenover staat de ontvangen rente van het schatkistbankieren en voor geldleningen die wij als gemeente hebben verstrekt (bijvoorbeeld de hypothecaire geldleningen aan ambtenaren). Ook staat op dit taakveld de ontvangen dividenduitkering van BNG.
Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Herijking gemeentefonds Per 2023 wordt het gemeentefonds op een nieuwe manier verdeelt over de Nederlandse gemeenten. Hoofddoel van dit nieuwe verdeelstelsel was om het eenvoudig en uitlegbaar te maken en dat het beter aansluit bij de noodzakelijke kosten die gemeenten maken. Het nieuwe verdeelmodel pakte voor ons positief uit. Voor de herverdeling werd een ingroeipad gevolgd van drie jaren en het herverdeeleffect werd gemaximeerd. 2024 is het tweede jaar van het ingroeipad. Dat betekent dat er in de jaarschijf 2024 een positief effect van € 22,50 per inwoner verwerkt is. Dit is bij de meicirculaire 2022 al verwerkt. Overigens is er op basis van een advies van de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) een onderzoeksagenda opgesteld naar aanleiding van dit nieuwe verdeelmodel. De uitkomsten van deze onderzoeken kunnen leiden tot aanpassingen in het model. Financieel ravijn vanaf 2026 Gemeenten zijn nauw betrokken bij alle grote maatschappelijke opgaven in Nederland en zijn in de afgelopen jaren op veel opgaven zelfs voor meer taken verantwoordelijk geworden. Uit de Voorjaarsnota 2023 van het Rijk blijkt dat gemeenten vanaf 2026 structureel € 3 miljard minder krijgen om hun taken uit te voeren. De opschalingskorting is één van de oorzaken dat de gemeenten minder geld krijgen.
Bijna alle gemeenten, waaronder ook wij, zien hierdoor vanaf 2026 een tekort ontstaan op de begroting. De VNG is inmiddels in overleg met het kabinet over de disbalans die vanaf 2026 ontstaat en de gevolgen daarvan. De VNG zet in op een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief. Nieuwe financieringssystematiek Het kabinet heeft (eenzijdig) besloten om het gemeentefonds voor de volume-ontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. De nieuwe financieringssystematiek houdt in dat de volumeontwikkeling van het gemeentefonds vanaf 2027 wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Het kabinet wil hiermee voor meer stabiliteit zorgen. De nieuwe financieringssystematiek moet nog worden uitgewerkt en is financieel nog niet verwerkt. Vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek heeft het kabinet in de septembercirculaire 2022 in 2026 eenmalig € 1 miljard beschikbaar gesteld. Dit bedrag is in de meicirculaire 2023 vanaf 2027 structureel opgenomen.
78
Middelen hervormingsagenda jeugd Rijk en VNG werken al een tijd aan de Hervormingagenda jeugdzorg. Onderhandelingen hierover zijn nu afgerond. Op basis hiervan zijn voor de jaren 2022 tot en met 2025 aanvullende, incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds. Deze middelen zijn in lijn met de financiële reeks van de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW). Naast de besparingsopgave die volgt uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen heeft het kabinet besloten tot het realiseren van een aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen. Deze besparingsopgave is een Rijksverantwoordelijkheid. Concreet betekent dit dat het aan de Rijksoverheid is om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Een structurele compensatie voor de tekorten op de jeugdzorg is hiermee nog steeds niet voorhanden. We blijven de ontwikkelingen op dit gebied volgen. Zie ook de uitgangspunten van deze begroting (Hoofdstuk 'Begroting op hoofdlijnen'). Woonlasten In de loop van 2024 leveren wij een notitie woonlasten op aan de raad. Deze notitie kan de raad gebruiken om kaders af te geven. Aan de hand van deze kaders stellen wij de belastingvoorstellen 2025 op.
Doelstellingen Balans tussen gemeentelijke inkomsten en uitgaven Wat willen we bereiken?
Structureel evenwicht tussen onze baten en lasten met daarbij ruimte voor investeringsambities.
Betaalbare gemeentelijke (woon)lasten.
Wat doen we ervoor Sturen via de reguliere P&C cyclus De raad besluit over het aangaan van nieuwe voornemens. De (meerjarige) financiële effecten verwerken wij in de jaarlijkse p&c documenten. Ook maken wij de gevolgen op de kengetallen inzichtelijk. Op deze manier kan de gemeenteraad sturen op het realiseren van: - meerjarig structureel evenwicht in baten en lasten - weerstandsratio van 2.0 - solvabiliteitsratio van minimaal 20% - betaalbare gemeentelijke (woon)lasten
79
Algemene dekkingsmiddelen Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2022
Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 Begroting 2027
Lasten 0-5 Treasury
181
92
155
132
201
264
0-61 OZB woningen
198
189
307
307
307
307
0-62 OZB niet-woningen
193
189
307
307
307
307
0-64 Belastingen overig
178
123
93
93
93
93
0-7 Algemene uitkering en overige uitkeringe
0
0
0
0
0
0
0-8 Overige baten en lasten
12
0
0
0
0
0
3-4 Economische promotie
0
58
0
0
0
0
762
650
862
839
908
970
Totaal Lasten Baten 0-5 Treasury
246
146
146
146
146
146
0-61 OZB woningen
3.022
3.074
3.169
3.169
3.169
3.169
0-62 OZB niet-woningen
1.849
1.857
1.915
1.915
1.915
1.915
0-64 Belastingen overig
132
134
137
137
137
137
0-7 Algemene uitkering en overige uitkeringe
59.333
58.613
63.763
63.809
59.584
58.963
0-8 Overige baten en lasten
61
0
0
0
0
0
3-4 Economische promotie
226
216
218
218
218
218
Totaal Baten
64.868
64.041
69.348
69.394
65.169
64.547
Saldo van lasten en baten
-64.106
-63.390
-68.486
-68.555
-64.261
-63.577
8.414
16.465
0
0
0
0
Onttrekkingen 0-10G Mutaties reserves Stortingen 0-10G Mutaties reserves
6.748
3.013
0
0
0
0
Mutaties reserves
-1.667
-13.452
0
0
0
0
Resultaat
-65.773
-76.842
-68.486
-68.555
-64.261
-63.577
Toelichting algemene dekkingsmiddelen Begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 en meerjarenperspectief De directe loonkosten van personeel/software moeten worden verdeeld over de taakvelden die in ieder programma staan. Om de kosten per taakveld beter in beeld te hebben is de verdeling voor 2024 opnieuw uitgerekend. Dit geeft een verschuiving in de kosten van de diverse taakvelden. Lasten Treasury Op het taakveld treasury staat de rente die we moeten betalen voor onze langlopende geldleningen (zie ook paragraaf financiering). Deze rentekosten berekenen we door aan de taakvelden in de programma's. De totale doorberekende rente is in mindering gebracht op de rente die we moeten betalen. Hier staat dus het saldo. OZB woningen, OZB niet-woningen, Overige belastingen en Economische promotie Dit verschil komt door de herverdeling van de directe softwarekosten. Baten OZB woningen en OZB niet-woningen De geraamde opbrengst is gecorrigeerd met een inflatiepercentage van 3,1%.
80
Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds De raming voor de jaren 2024-2027 zijn gebaseerd op de meicirculaire 2023. Bij het kopje actuele ontwikkelingen worden de mutaties toegelicht. Reserve mutaties De reservemutatie in 2023 betreft de onttrekking aan de algemene reserve voor de overheveling van incidentele budgetten voor de omgevingswet en energietoeslag van 2022 naar 2023. Daarnaast betreft het de stortingen en onttrekkingen aan de algemene reserve en de reserve investeringsambitie voor de herinrichting winkelstraat Wolvega, het Groene Hart Wolvega en het Acht Pilarenplein in Wolvega.
81
Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten
82
Overzicht kosten overhead Overhead kosten De definitie van overhead uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) luidt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Alle bedrijfskosten die direct verbonden zijn aan activiteiten die gericht zijn op de externe klant vallen hier dus niet onder maar zijn in de betreffende taakvelden opgenomen. De bedrijfskosten die gerekend worden tot de overhead zijn: • Personele kosten (alleen leidinggevenden en interne afdelingen) • Huisvesting • ICT • Communicatie • Overige bedrijfsvoeringskosten Toerekening aan kostendekkende activiteiten Alle directe kosten zijn rechtstreeks toegerekend aan de taakvelden. Voor taakvelden waar kostendekkende tarieven het uitgangspunt zijn, zoals bij de exploitatie afvalinzameling en riolering, wordt een opslag voor de overheadkosten toegepast. De opslag is een percentage van de directe salariskosten. De overhead waarmee wij voor de begroting 2024 rekenen, is 98%. Ter informatie: Er zijn ook andere manieren om de opslag voor overhead uit te rekenen. Bij de door het rijk verplichte beleidsindicatoren wordt het saldo van de overhead uitdrukt in een percentage van de totale geraamde lasten. Zie hiervoor de beleidsindicators in programma 0.
Tabel overhead kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten
16.918
21.900
21.181
20.498
20.606
20.368
Baten
7.137
8.259
8.455
8.043
8.153
8.019
Saldo van lasten en baten
9.782
13.641
12.725
12.455
12.454
12.349
Resultaat
9.782
13.641
12.725
12.455
12.454
12.349
Investeringen Omschrijving
2024
2025
2026
2027
450.000
450.000
450.000
450.000
Automatisering
219.451
1.528.453
620.697
1.477.041
Tractie
240.000
485.000
617.500
67.500
Investeringsbudget gemeentelijke gebouwen op basis van het MJOP
178.105
-
519.622
83.172
1.087.556
2.463.453
2.207.819
2.077.713
Budget informatisering Vervangingsbudget:
Totaal bruto investeringsbedrag
83
Vennootschapsbelasting Vennootschapsbelasting Per 1 januari 2016 is er de Wet belastingplicht overheidsondernemingen. Dit houdt in dat gemeenten vennootschapsbelasting (Vpb) moeten betalen op het moment dat ze activiteiten uitvoeren waarvoor ze aangemerkt worden als ondernemer. De afvalinzameling doen wij als gemeente zelf. De afvalverwerking wordt gedaan door Omrin. Omrin heeft geen vaststellingsovereenkomst (VSO) met de Belastingdienst gesloten met betrekking tot de opbrengsten uit huishoudelijke afvalstromen. Deze opbrengsten verlagen de aan de gemeente doorbelaste kosten en Omrin geeft deze opbrengsten niet zelf aan. Daarom moet de gemeente deze opbrengsten aangeven als belaste bate. De andere activiteit waarbij we de afgelopen jaren als ondernemer kunnen worden aangemerkt is de grondexploitatie. Daarvoor is de verwachting dat we voor de begroting 2024 niet door de zogenaamde ondernemerspoort komen (geen fiscale winst) en daarom geen Vpb hoeven te betalen. Op dit moment liggen er landelijk een aantal zaken met betrekking tot de afdracht van Vpb voor aan de rechtbank. De Belastingdienst stelt dat de gemeenten in die zaken een venootschapsbelastingplicht hebben. Ook voor ons kan dit betekenen dat onze venootschapsbelastingplicht breder is dan wij tot nu toe dachten. Wij houden de ontwikkelingen in de gaten.
84
Overige baten & lasten Overige baten en lasten Het taakveld 'Overige baten en lasten' is hier verantwoord. De post onvoorziene uitgaven maakt deel uit van dit taakveld.
Stelpost risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Bedragen x €1.000 Exploitatie
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
0
530
530
530
530
530
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
0
0
600
800
500
500
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
0
375
365
365
365
365
Lasten
Indexatie Bedragen x €1.000 Exploitatie Lasten
Stelpost coalitieakkoord Bedragen x €1.000 Exploitatie Lasten
Toelichting Stelpost algemene risicobeheersing en niet voorziene uitgaven Wij ramen in de begroting een structurele stelpost om risico's af te dekken. Dit is een stelpost van € 500.000. Beschikking over deze stelpost kan alleen via een raadsbesluit en is uitsluitend bedoeld ter dekking van structurele risico’s die op enig moment werkelijkheid worden. De post voor onvoorziene incidentele uitgaven bedraagt ieder jaar € 30.000. Stelpost indexatie Vanwege de enorme fluctuatie in het accres van het gemeentefonds hebben wij vanaf 2023 een buffer gevormd om schommelingen in de algemene uitkering op te kunnen vangen. Jaarlijks wordt deze stelpost bij de kadernota beoordeeld en valt het lopende jaar vrij. Stelpost coalitieakkoord De middelen voor het collegeprogramma zijn opgenomen in de exploitatie of in de reserves. Alle middelen zijn toegekend aan de desbetreffende programma's en taakvelden op € 365.000 na. Dit bedrag staat nog op de stelpost. Het betreft middelen voor klimaat en duurzaamheid en een ontmoetingslocatie in Wolvega. Zodra plannen voldoende concreet zijn, worden de middelen toegekend aan het juiste programma.
85
Paragrafen
86
Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Lokale heffingen Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Deze paragraaf gaat over alle gemeentelijke heffingen. Hier gaan we ook in op de actuele ontwikkeling rondom het gemeentelijk belastinggebied. Ook de lokale lastendruk en de kwijtschelding komen in deze paragraaf aan de orde.
Inleiding De lokale heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten. Belastingen De opbrengsten van belastingen vallen onder de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. In onze gemeente heffen we de onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, (water-) toeristenbelasting en reclamebelasting. Rechten Dit zijn vergoedingen voor concrete prestaties door de gemeente geleverd. Denk aan de afvalinzameling, het onderhoud aan de riolering en het verstrekken van een paspoort. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar. Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt kostendekkende tarieven.
Actuele ontwikkelingen Index op heffingen Voor 2024 zijn de lokale heffingen verhoogd met de inflatiecorrectie van 3,1%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan (maart 2023). Wet WOZ De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering van de Wet Onroerende Zaken (WOZ). De Waarderingskamer geeft aan dat de mogelijkheid om WOZ-waarden van andere woningen te raadplegen via www.woz-waardeloket.nl door veel Nederlanders wordt gewaardeerd en benut. De berekening van de taxaties voor woningen vindt sinds 2022 verplicht plaats op basis van de oppervlakte van een woning. Afvalstoffen- en rioolheffing Rioolheffing De tarieven zijn conform het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. In 2023 is het GRP herzien. Het investeringsschema is bijgesteld conform de Voorjaarsnota 2023 en Kadernota 20242027. Het rioolheffingstarief kan in 2024 gelijk blijven. Een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het beleid voor de uitvoering van de drie watertaken die gemeenten volgens de wet hebben. Deze drie wettelijke watertaken zijn het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het verwerken van hemelwater (neerslagwater), en een zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied.
Alleen de verplichting tot het hebben van een vastgesteld GRP, nu nog opgenomen in de wet Milieubeheer, verdwijnt met invoering van de Omgevingswet. Het ministerie heeft een nieuw model rioolverordening uitgegeven naar aanleiding van het Watertakenprogramma 2025 voor de gemeenten. Deze watertaken staan nu nog in verschillende wetten, maar zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in de Omgevingswet.
87
Afvalstoffenheffing Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht voor het inzamelen van huishoudelijk afval. Zij hebben de plicht om het huishoudelijk restafval en het (gescheiden aangeboden) gft-afval (groente, fruit en tuinafval) bij elk perceel in te zamelen. Daarnaast zijn zij verplicht een aantal droge componenten zoals papier en karton, glas, textiel, klein chemisch afval, elektr(on)ische apparaten, asbesthoudend afval gescheiden in te zamelen. Dit kan zijn huis aan huis maar een brengsysteem is hierin ook voldoende. Voor grof huishoudelijk afval geldt een plicht tot inzameling bij elk perceel (zonder minimale frequentie) en de plicht om een brengvoorziening beschikbaar te stellen. Al deze verplichtingen zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm), de belangrijkste Nederlandse wetgeving op het gebied van afvalstoffen. Het tweede belangrijk nationaal beleidskader is het Landelijk AfvalbeheerPlan, kortweg LAP. Omgevingswet en legesverordening algemene leges De Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) gaan per 2024 in. Gelijktijdig met het invoeren van de nieuwe wetgeving, moet ook de legesverordening worden aangepast om aan te sluiten op de nieuwe wetgeving. In de huidige legesverordeningen van de OWO gemeenten zitten aanzienlijke verschillen in activiteiten waarvoor leges wordt geheven en in maatstaven en tarieven.
Bestuurlijk is de ambitie uitgesproken om zowel beleidsinhoudelijk als qua financiën (zoveel mogelijk) in te zetten op harmonisatie binnen de OWO gemeenten. De harmonisatie betreft de hoofdstukken 2 (omgevingsvergunningen) en 3 (APV gerelateerde diensten), omdat de diensten binnen deze hoofdstukken worden uitgevoerd door de OWO-afdeling VTH. Via themabijeenkomsten bent u geïnformeerd over de belangrijkste gevolgen van de nieuwe wetgeving. U ontvangt eind dit jaar een voorstel voor een nieuwe geharmoniseerde legesverordening. Voor hoofdstuk 1 vindt geen harmonisatie plaats. Hiervoor is gekozen omdat de dienstverlening voor hoofdstuk 1 niet plaatsvindt via OWO-VTH, maar via de individuele gemeenten.
Opbrengst van de belangrijkste heffingen x € 1.000 Lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027 5.084
5.084
5.084
5.084
Forensenbelasting
53
53
53
53
Toeristenbelasting
165
165
165
165
Afvalstoffenheffing
3.148
3.148
3.148
3.148
Rioolheffing
2.277
2.369
2.369
2.369
Leges burgerzaken
400
412
472
461
Leges omgevingsvergunningen (WABO)
530
530
530
530
Marktgelden
14
14
14
14
Begraafplaatsen
97
97
97
97
Reclamebelasting
102
102
102
102
11.869
11.973
12.033
12.023
Eindtotaal
Toelichting op opbrengst van de belangrijkste heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) De OZB zijn veruit de belangrijkste gemeentelijke belastingen. Er zijn drie belastingsoorten, namelijk: 1. een belasting geheven van de eigenaren van woningen; 2. een belasting geheven van de eigenaren van niet-woningen; 3. een belasting geheven van de gebruikers van niet-woningen. De heffingsgrondslag is gebaseerd op de waarde zoals vastgesteld in het kader van de Wet waardering onroerende-zaken (wet WOZ). Het OZB-bedrag wordt berekend op basis van een percentage (het tarief) van de WOZ-waarde. Voor de genoemde OZB-belastingen hanteren we verschillende percentages. De aanslag OZB voor het belastingjaar 2024 is gebaseerd op tarieven voor 2024 en de waardepeildatum per 1 januari 2023. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven 2024 vindt in de raad van december plaats. 88
Forensenbelasting Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die niet in de gemeente wonen, maar daar meer dan 90 dagen per jaar voor zichzelf en/of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Grondslag voor de heffing is net als bij de OZB de WOZ-waarde. (Water) toeristenbelasting (Water) toeristenbelasting wordt geheven van degene die tegen vergoeding overnachtingen aanbiedt, bijvoorbeeld in een hotel, een bed & breakfast of op een camping. Grondslag voor de heffing is de logiesomzet. In vergadering van 22 juni 2015 heeft de raad besloten de grondslag en het tarief vast te stellen op 4%. Reclamebelasting In Wolvega wordt vanaf 2016 reclamebelasting geheven vanuit het principe 'Voor ondernemers, door ondernemers'. De opbrengst van reclamebelasting wordt volledig uitgekeerd als subsidie aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing
Werkelijk 2022
Begroot 2023
Begroot 2024
Tarief meerpersoonshuishouden
290,00
290,00
299,72
Tarief eenpersoonshuishouden
193,00
193,00
199,41
Opbrengsten (x € 1.000)
3.002
3.048
3.148
Afvalstoffenheffing kan worden geheven wanneer de gemeente tenminste eenmaal per week het huishoudelijk afval ophaalt, zoals de Wet milieubeheer voorschrijft. Het uitgangspunt is een 100% kostendekking. Rioolheffing Rioolheffing
Werkelijk 2022
Begroot 2023
Begroot 2024
Tarief huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater
129,27
134,59
134,59
Tarief hemel- en grondwatertaken
52,44
54,60
54,60
Opbrengsten (x € 1.000)
2.186
2.277
2.277
De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. De tarieven zijn conform het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. In 2023 is het GRP herzien. Het investeringsschema is bijgesteld conform de Voorjaarsnota 2023 en Kadernota 20242027. Het riooltarief kan in 2024 gelijk blijven. Evenals bij de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt een 100% kostendekking. Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Markt- en staangelden Marktgeld word geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijkse) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond.
89
Leges burgerzaken Leges worden geheven voor gemeentelijke diensten, bijvoorbeeld het afgeven van paspoorten en rijbewijzen of het verstrekken van afschriften. De legesverordening bevat een tarieventabel waarin de diensten worden genoemd met de bijbehorende tarieven. De variabelen in de begrotingsreeks komen voort uit de vervangingscyclus van rijbewijzen en reisdocumenten. Leges omgevingsvergunningen De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben forse impact op de legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2024 nog relatief beperkt, doordat de OWO gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. Hierin worden gemeentelijk keuzes gemaakt of omgevingsplanactiviteiten vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide. Deze keuzes kunnen gevolgen hebben voor de legesbaten. Door de Wkb wordt de leges voor bouwactiviteiten opgeknipt in een ruimtelijk en een bouwtechnisch deel. De technische bouwkundige toets wordt voor gevolgklasse 1 door kwaliteitsborgers uitgevoerd en niet meer door de gemeente. De inwerkingtreding van de wet wordt in tweeën geknipt: vanaf 1 januari het deel 'nieuwbouw', vanaf 1 juli het deel 'verbouw'. Hierdoor komt de leges voor het bouwtechnisch deel te vervallen. Gevolgklasse 1 zijn bijvoorbeeld eensgezinswoningen en simpele bedrijfspanden.
Circa 90% van alle bouwvergunningen in de OWO gemeenten zit in gevolgklasse 1. Historisch heeft ruim 60% tot 75% van de legesopbrengsten betrekking op bouwvergunningen. De consequenties voor de legesopbrengsten zijn derhalve aanzienlijk. De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. Die onzekerheden waren er in andere jaren ook, maar zijn door de nieuwe wetgeving nu groter. Door de knip tussen de ruimtelijke en technische vergunning (Wkb) hebben we de kosten voor deze vergunningssoorten opnieuw geraamd. Na invoering van de Wkb moet blijken of deze raming accuraat is. Ook het aantal vergunningsaanvragen varieert jaarlijks. Het eerste jaar waarin we met de nieuwe wetgeving werken is een overgangsjaar, waarin in verband met overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. Een echt goed beeld van de werkelijke kostendekkendheid ontstaat naar verwachting in 2025. Kwijtschelding Voor kwijtschelding komt iemand met een inkomen op bijstandsniveau bijna altijd in aanmerking, tenzij er sprake is van vermogen (spaargeld of eigen woning). We hanteren bij kwijtschelding 100% van de bijstandsnorm. Daarmee hanteren we de maximaal door het rijk toegestane normen. Het jaarlijkse bedrag aan kwijtschelding ramen we voor 2024-2027 op € 115.000. Kwijtschelding
Werkelijk 2021
Werkelijk 2022
Aantal aanvragen
563
605
Toegewezen
469
468
Toegewezen t.o.v. totaal (in %)
83%
77%
Kosten
110.000
102.000
90
Kostendekkendheid riolering x 1.000 Kostendekkendheid taakveld riolering
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
1.587
1.773
1.722
00
00
00
1.587
1.773
1.722
Overhead
306
320
323
Straatreiniging
19
16
21
Compensabele btw
149
198
211
Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten:
Toe te rekenen kosten
475
534
555
Totale kosten
2.062
2.307
2.277
Opbrengst heffingen
2.186
2.277
2.277
Dekkingspercentage
106%
99%
100%
Toelichting kostendekkendheid riolering Het dekkingspercentage voor 2024 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. De kosten voor straatreiniging wordt voor 40% toegerekend aan het taakveld riool, dit is in het GRP opgenomen. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 98% (zie "overzicht kosten overhead").
Kostendekkendheid afval x 1.000 Kostendekkendheid taakveld afval Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
2.535
2.590
2.620
642
524
524
1.893
2.066
2.096
Toe te rekenen kosten: straatvegen
19
17
23
minimabeleid
101
113
113
Overhead
500
522
609
Compensabele btw
345
329
307
Toe te rekenen kosten
965
982
1.052
Totale kosten
2.858
3.048
3.148
Opbrengst heffingen
3.002
3.048
3.148
Dekkingspercentage
105%
100%
100%
Toelichting kostendekkendheid afval Naast de afvalstoffenheffing ontvangen we vergoedingen vanuit de stichting Afvalfonds voor glas, kunststof, papier en dergelijke en de opbrengsten vanuit het gemeentelijk afvalbrengstation. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. Van de kosten voor straatreiniging wordt 40% toegerekend aan het taakveld afval. Dit percentage is op basis van historische gegevens vastgesteld. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 98% (zie "overzicht kosten overhead"). Het dekkingspercentage voor 2024 bedraagt 100%.
91
Kostendekkendheid algemene leges x 1.000 Algemene legesverordening totaal
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
1.633
1.626
988
-
-
-
1.633
1.626
988
285
312
591
4
4
-
Totale kosten
1.922
1.943
1.579
Opbrengst heffingen
-1.054
-940
-996
55%
48%
63%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Dekking
x 1.000 Hoofdstuk/Titel 1 Algemene dienstverlening
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
414
428
550
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
-
-
414
428
550
200
224
346
-
-
-
Totale kosten
614
652
896
Opbrengst heffingen
-331
-249
-406
Dekking
54%
38%
45%
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
1.027
971
389
-
-
-
1.027
971
389
Overhead incl. (omslag)rente
59
61
229
BTW
4
4
-
Totale kosten
1.090
1.036
618
Opbrengst heffingen
-703
-629
-529
Dekking
64%
61%
86%
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
x 1.000 Hoofdstuk/Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te reken kosten
92
x 1.000 Hoofdstuk/Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn
Rekening 2022 Begroting 2023 Begroting 2024
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
192
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
227
49
192
227
49
26
28
16
-
-
-
Totale kosten
218
255
65
Opbrengst heffingen
-20
-52
-61
Dekking
9%
23%
94%
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Toelichting kostendekkendheid algemene leges In bovenstaande tabellen staan de berekeningen van kostendekkendheid van de heffingen leges. De totale kostendekkendheid van de legesverordening komt uit op 63%. Tussen de titels van de legesverordening vindt geen kruissubsidiëring plaats. Kostendekkendheid bij leges burgerzaken (hoofdstuk 1) is niet haalbaar, vanwege wettelijke maximumtarieven voor de belangrijkste diensten in dit hoofdstuk. De toerekenbare kosten bij leges omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) en verwachte inkomsten daalt onder andere als gevolg van Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb). De kostendekkendheid van dit hoofdstuk fluctueert bovendien jaarlijks door fluctuaties in de omvang van bouwactiviteiten. De hoge kostendekkenheid bij APV gerelateerde onderwerpen (hoofdstuk 3) geeft een vertekend beeld door te hoge begrote inkomsten APV en onderlinge verschuivingen tussen hoofdstukken (marktgelden) in de nieuwe verordening. In de praktijk is hoofdstuk 3 niet kostendekkend omdat het een politieke keuze is om te stimuleren dat vergunningen voor deze diensten worden aangevraagd. De tarieven worden extracomptabel berekend. Bij de kosten taakvelden zijn de directe personeelskosten en de materiële kosten opgenomen die samenhangen met het verstrekken van de diensten waarvoor leges geheven wordt.
Bij directe personeelskosten gaat het bijvoorbeeld om de uren van baliemedewerkers en de uren van de medewerkers bij Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO). De basis voor de toerekening van deze kosten zijn de teamplannen en historische cijfers. Materiële kosten zijn bijvoorbeeld de kosten die samenhangen met de afdracht aan het Rijk voor reisdocumenten en de afdracht aan het RDW voor rijbewijzen. De overhead wordt via een opslag op de directe personeelskosten toegerekend. Voor hoofdstuk 1 rekenen we met het integraal uurtarief van Weststellingwerf. Daarin hanteren we een opslag van 98% (zie ook "Overzicht kosten overhead") voor overhead over de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 2 en 3 rekenen we met het integraal uurtarief van VTH. Daarin hanteren we een opslag van 60% voor overhead over de directe loonkosten. Er is voor gekozen om de BTW niet als kostenelement mee te wegen, omdat het overgrote deel van de kosten de eigen personele kosten betreft, waarvoor geen BTW verschuldigd is. De wel toerekenbare BTW maakt slechts een klein onderdeel uit van de kosten.
93
Kostendekkendheid begraafrechten x 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen
Rekening 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
191
196
311
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
0
0
0
191
196
311
125
128
228
4
5
0
Totale kosten
320
330
539
Opbrengst heffingen
-139
-145
-145
Dekking
43%
42%
27%
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Toelichting kostendekkendheid begraafplaatsen Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kostendekkendheid van de begraafplaatsen ruim onder de toegestane 100% kostendekkendheid blijft. De kosten die toegerekend worden aan het taakveld zijn de kosten van publiekszaken voor het behandelen van de aanvragen. Daarnaast worden kosten van de afdeling Gemeentewerf toegerekend voor het onderhouden van de begraafplaats. Door de herverdeling van de directe loonkosten zijn de totale kosten gestegen ten opzichte van vorig jaar.
Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de woonlasten over 2023 van de 18 Friese gemeenten. Woonlastendruk 2023
OZB (gem) Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Totaal woonlasten
Eph
Mph
Eph
Mph
Eph
Mph
1 Ameland
272
175
229
150
177
596
679
2 Harlingen
277
213
316
172
172
662
766
3 Terschelling
403
216
216
180
180
798
798
4 Weststellingwerf
326
193
290
191
191
710
807
5 Ooststellingwerf
289
170
236
166
287
625
813
6 Súdwest Fryslân
361
225
270
191
191
778
822
7 Opsterland
303
201
244
211
277
715
824
8 Vlieland
325
255
340
110
165
690
830
9 Leeuwarden
335
208
320
147
181
690
836
10 De Fryske Marren
343
223
286
125
214
691
843
11 Noardeast-Fryslân
377
195
278
240
240
813
895
12 Schiermonnikoog
381
253
330
127
184
762
896
13 Smallingerland
353
235
277
285
285
873
915
14 Tytsjerksteradiel
491
194
277
142
158
826
926
15 Waadhoeke
315
251
314
239
299
805
928
16 Heerenveen
435
206
267
181
242
822
944
17 Achtkarspelen
379
264
377
195
195
837
950
18 Dantumadiel
530
205
256
188
188
923
974
Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2023)
94
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen:
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
een inventarisatie van de risico’s;
de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;
een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s Onze doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd: De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0; Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal). In ons collegeprogramma hebben wij opgenomen dat we een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 2.0 en een minimale solvabiliteitsratio van 20%. In 2024 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 0,97. Daarmee voldoen wij niet aan de gestelde norm. We voldoen wel aan de solvabiliteitsnorm van 20%.
95
Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moeten worden. De weerstandscapaciteit is de som van: a. de stelpost risicobeheersing en onvoorzien; b. de algemene reserve; c.
bestanddelen van de bestemmingsreserves;
d. de stille reserves; e. de niet-benutte belastingcapaciteit; f.
mogelijke ombuigingsmaatregelen.
a. De stelpost risicobeheersing en onvoorzien Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben gekozen voor een bedrag van € 30.000. Daarnaast is in de meerjarenbegroting een stelpost risicobeheersing opgenomen om specifieke risico’s op voorhand af te dekken. Het gaat om een bedrag van € 500.000 per jaar. Beschikking over deze stelpost kan alleen via een raadsbesluit en is uitsluitend bedoeld ter dekking van structurele risico’s die op enig moment werkelijkheid worden. b. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg per 31 december 2022 € 23,0 miljoen. Als de jaren 2024 tot en met 2027 verlopen volgens deze begroting, dan is de stand van de algemene reserve € 5,7 miljoen per 1 januari 2028. c. De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve.
Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. d. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet bij onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. e. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. Vanaf 2020 heeft het rijk een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk er te maken. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. f. Mogelijke ombuigingsmaatregelen In deze begroting is geen taakstelling meer opgenomen voor ombuigingen.
Omdat de laatste ombuigingen vrij recent zijn gerealiseerd (2022) en vanwege de behoorlijke prijsstijgingen is de invloed van ombuigingsmaatregelen op de weerstandscapaciteit op dit moment nihil. 96
Samenvattend De structurele weerstandscapaciteit in de begrotingsexploitatie bedraagt € 0,53 miljoen. De incidentele weerstandscapaciteit bedraagt over 2024 afgerond € 6,2 miljoen, loopt op tot € 8,7 miljoen in 2025 om vervolgens af te lopen naar € 5,7 miljoen in 2027. Totaalbeeld De totale weerstandscapaciteit van de gemeente Weststellingwerf geven we in de volgende tabel weer: x € 1.000 Onderdeel a.
2024
2025
2026
2027
De structurele begrotingsruimte
500
500
500
500
De incidentele begrotingsruimte
30
30
30
30
b.
De algemene reserve
6.167
8.738
7.657
5.661
c.
Bestemmingsreserves
-
-
-
-
d.
De stille reserves
-
-
-
-
e.
De onbenutte belastingcapaciteit
-
-
-
-
f.
Mogelijke ombuigingsmaatregelen
-
-
-
-
6.697
9.268
8.187
6.191
Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. De inventarisatie is gemaakt in een tweetal domeinen: (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Hiervoor zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3. vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4.
deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (=het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij voor dit begrotingsjaar bepaald op € 6,9 miljoen. De belangrijkste risico’s loopt onze gemeente op de volgende onderwerpen, die hierna één voor één worden behandeld.
97
Onzekerheden gemeentefonds en rente € 275.000 (GF&R) Gemeentefonds De ontwikkelingen van het gemeentefonds worden voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven (het accres) onder het motto ''samen de trap op en samen de trap af". Stijgen de rijksuitgaven dan neemt het gemeentefonds ook toe, maar omgekeerd is ook het geval. In 2022 is de VNG namens de Nederlandse gemeenten met de fondsbeheerders overeengekomen om het volume-deel van het accres te bevriezen voor 2022 tot en met 2025. Hiermee is de onzekerheid tot en met 2025 gering. Vanaf 2026 laat het Rijk deze systematiek echter los en gaat over tot een nieuwe systematiek. Over deze nieuwe systematiek bestaat nog geen overeenstemming met de VNG. Daarnaast is per 2023 de herijking van het gemeentefonds doorgevoerd. Dit betekent dat het gemeentefonds op een andere manier wordt verdeeld over de gemeenten. Voor onze gemeente pakte deze herijking positief uit. Op dit moment vinden diverse onderzoeken plaats om te bepalen of deze nieuwe verdeling voldoet aan het doel en de uitgangspunten van de verdeling van het gemeentefonds. In de toekomst kan dit betekenen dat de verdeling alsnog wordt aangepast. Tot slot is er nog geen oplossing geboden voor het ravijn vanaf 2026. Al met al kunnen we constateren dat de risico's op korte termijn gering zijn, maar dat deze op de langere termijn toenemen.
Landelijk wordt deze problematiek inmiddels behoorlijk onder de aandacht gebracht en omdat de risico's met name op de langere termijn spelen hebben we tijd om hierop te anticiperen. Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening. Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting. We houden de toekomstige noodzakelijke financieringen nauwlettend in de gaten om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen op dit moment om de inflatie te drukken. Op korte termijn is het afsluiten van een nieuwe geldlening niet nodig en is het renterisico beperkt. Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenen op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moet zijn op de peildatum 31 december van het betreffende jaar. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt.
We verwachten dat de rekenrente eerder stijgt dan daalt. Daardoor is dit risico beperkt. 98
Onzekerheden grondexploitaties € 2,3 miljoen (GREX) Hoewel de ramingen van de grondexploitaties, zoals te doen gebruikelijk jaarlijks, zijn geactualiseerd, blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. Doordat de boekwaarde daalt door de gerealiseerde verkopen nemen de onzekerheden en risico`s geleidelijk af. Daarnaast is de verwachting dat de laatste verkopen van de Lindewijk fase 1 in 2023 plaats vinden. De eerste verkoop van fase 2 is in 2022 gerealiseerd. De winst- en verliesnemingen worden jaarlijks geactualiseerd per grondexploitatie. Voor twee grondexploitaties is de looptijd verlengt en door de onzekerheden op de markt laten we de risico inschatting gelijk aan de inschatting bij de jaarrekening 2022. De verliesvoorzieningen worden berekend op basis van de netto contact waarde (2%). De winstnemingen worden berekend met de Percentage of Completion Methode (POC). Risico’s Sociaal Domein € 500.000 (SD) De risico’s van het Sociaal Domein zijn geëvalueerd en geactualiseerd. Het risicobedrag is niet gewijzigd ten opzichte van 2023. De risico’s binnen het Sociaal Domein liggen met name in de open einderegelingen (OER). Dit zijn regelingen die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar in feite financieel niet zijn begrensd.
Als er meer aanspraak op dergelijke regelingen wordt gedaan, zal de gemeente vanuit haar wettelijke taak aanvullend (financiële) middelen beschikbaar moeten stellen. De gemeente kan deze middelen veelal niet verhalen op derden. Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen. Wmo Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo-cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen per 2025 en ook Maatschappelijke Opvang. De invoeringsdatum is tot dusver steeds uitgesteld, maar de maatregelen zitten er aan te komen. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. Het blijft daarbij de vraag of het rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen. Door monitoring hebben we goed zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. Jeugdwet De financiering van de Jeugdwet in Fryslân is een zeer complex stelsel. Het onderdeel resultaat gestuurde inkoop is opnieuw aanbesteed.
Vanwege juridische procedures is de ingang van de nieuwe aanbesteding al twee jaar uitgesteld. De nieuwe aanbesteding gaat nu per 1 januari 2024 in. De financiële effecten van de aanbesteding zijn nog onvoldoende bekend. Het onderdeel hoog specialistische Jeugdhulp kenmerkt zich door een laag aantal cliënten en hoge kosten per cliënt. Lasten kunnen snel fluctueren bij relatief kleine wijzigingen in omvang van het aantal cliënten. Vertraging in afgegeven toewijzingen (berichtenverkeer) in combinatie met grillig declaratiegedrag van zorgaanbieders maakt monitoring complex en lastig. We hebben daarom beperkt zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. Statushouders De gemeente is bezig met de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Dit begint steeds meer vorm te krijgen waardoor de aantallen zullen toenemen. De huisvesting van statushouders kan op korte termijn leiden tot een toename van het aantal uitkeringen. Onzekerheden en risico’s bij onderhoud kapitaalgoederen € 225.000 (OHP) Voor uitvoering van onderhoudsplannen zijn in het extra middelen beschikbaar gesteld zowel incidenteel als ook structureel. Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen.
Dan kan meer gericht geld worden gestoken in het strategisch onderhoud van gemeentelijke bezittingen (betere koppeling termijn bezit/in gebruik aan termijn onderhoud).
99
Projecten € 2,5 miljoen (P) De gemeente voert op dit moment diverse projecten uit of heeft deze in voorbereiding. De omvang van de projectenportefeuille neemt toe, zeker nu de raad heeft ingestemd met de projecten omtrent centrum Wolvega. Om die reden is het onderwerp projecten opgenomen als een apart risicoprofiel binnen de gehele risicoanalyse. Verschillende risico’s kunnen een succesvolle realisatie of voortgang van een project beïnvloeden. Het gebied waarop risico’s zich voor kunnen doen is behoorlijk breed. Zo kunnen zich onverwachte kosten voordoen, inkomsten lager uitvallen dan verwacht, technische problemen aan het licht komen, maar bijvoorbeeld ook juridische aspecten gaan spelen. Ook hebben we bij de projecten (bijna) altijd te maken met diverse stakeholders. Dit kan ook risico’s met zich meebrengen. Over het algemeen zien we op dit moment bij de projecten met name aanbestedingsrisico’s. Dit betreft risico’s in de voorbereiding, de kwaliteit en de volledigheid. Meer specifiek zien we op projectniveau risico’s bij het project het Groene Hart van centrum Wolvega. Dit betreft bijvoorbeeld opstallen, de te ontvangen subsidie en eventueel tegenvallende investeringskosten om uiteenlopende redenen.
Belangrijkste beheersmaatregel om deze risico’s te verkleinen is het gefaseerd beschikbaar stellen van het investeringskrediet en het aantrekken van een projectleider Groene hart. Een eventueel risico met betrekking tot prijsstijgingen is als apart onderwerp opgenomen in de risicoanalyse bij het onderdeel 'overig'. Risico’s en beheersingsmaatregelen met betrekking tot verbonden partijen en gerelateerde projecten € 462.500 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt vanuit het oogpunt van risicobeheersing de nodige aandacht omdat de invloed op deze partijen verloopt via besturen van stichtingen of de aandeelhouders en de raden van commissarissen en/of toezicht. Dat betekent ook dat de directe invloed op de uitzetting van hun begroting beperkt is, wat weer van invloed is op onze begroting. Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. We zien binnen onze verbonden partijen op dit moment met name ontwikkelingen bij de OVEF.