CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 - Begroting 2024

Raadsvergadering 6 november 2023, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Najaarsnota 2023 en Programmabegroting 2024-2027 en de 10e begrotingswijziging 202336.320 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Begroting 2024

2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave .............................................................................................................................................. 3 Voorwoord ..................................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 6 Begroting op hoofdlijnen ................................................................................................................................ 9 Overkoepelende thema's ............................................................................................................................. 14 Begroting 2024 in één oogopslag ................................................................................................................ 16 Kerngegevens.............................................................................................................................................. 17 Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning ..................................................................................................

18 Programma 1 | Veiligheid ............................................................................................................................ 25 Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat ......................................................................................... 30 Programma 3 | Economie ............................................................................................................................ 34 Programma 4 | Onderwijs ............................................................................................................................ 37 Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie ................................................................................................ 42 Programma 6 | Sociaal domein ................................................................................................................... 49 Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu ................................................................................................. 62 Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing ................................... 72 Overzicht Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................

77 Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten ................................................................. 82 Overzicht kosten overhead ...................................................................................................................... 83 Vennootschapsbelasting ......................................................................................................................... 84 Overige baten & lasten ............................................................................................................................ 85 Paragrafen ................................................................................................................................................... 86 Paragraaf Lokale heffingen ..................................................................................................................... 87 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ........................................................................... 95 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen .............................................................................................. 104 Paragraaf Financiering ..........................................................................................................................

108 Paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 112 Paragraaf OWO-samenwerking ............................................................................................................ 114 Paragraaf Verbonden Partijen ............................................................................................................... 117 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................................... 127 Paragraaf Regiodeal .............................................................................................................................. 130 Paragraaf Dynamisch investeringsprogramma ..................................................................................... 132 Paragraaf Wet open overheid (Woo) ..................................................................................................... 135 Uiteenzetting van de financiële positie ...................................................................................................... 136 Overzicht van baten en lasten ...............................................................................................................

137 Overzicht van incidentele lasten en baten ............................................................................................. 138 Geprognosticeerde balans 2024-2027 .................................................................................................. 143 3

Reserves en Voorzieningen .................................................................................................................. 144 Meerjareninvesteringsplan 2024-2027 .................................................................................................. 147 Bijlagen ...................................................................................................................................................... 148 Bijlage 1: Taakvelden overzicht ............................................................................................................. 149 Bijlage 2: Subsidieplafonds ................................................................................................................... 152 Bijlage 3: Beleidsindicatoren ................................................................................................................. 154 Bijlage 4: Lijst met afkortingen............................................................................................................... 158 Bijlage 5: Lijst met financiële begrippen ................................................................................................ 162

4

Voorwoord Voorwoord Beste leden van de raad van de gemeente Weststellingwerf, Hierbij bieden wij u de programmabegroting 2024-2027 aan. Wij vertrouwen er op dat deze begroting u in staat stelt om uw kaderstellende en controlerende rol inhoud te geven. 'Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf' als kompas Het collegeprogramma 'Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf' blijft ons voornaamste kompas, ook in het tweede jaar van deze bestuursperiode. Het geeft vorm aan onze ambitie om ons verder te ontwikkelen en om door te gaan met datgene wat we de afgelopen jaren hebben gedaan en bereikt. We zijn al flink op weg met onze ambitie én er blijft nog veel te doen. In deze begroting kunt u lezen dat we het komende jaar onder andere aan de slag gaan met armoede en schulden. Werken aan ‘bestaanszekerheid’, om aan te sluiten bij wat blijkbaar het thema wordt voor de aanstaande verkiezingen. We willen inwoners met een laag inkomen meer financiële armslag geven. We blijven ook investeren in een gezonde en vitale toekomst voor al onze inwoners. Dat begint al bij onze jongste inwoners. Programma’s als NIX-18 en ‘jongeren op gezond gewicht’ geven hier vorm en inhoud aan. Op het gebied van duurzaamheid werken we verder aan het Nationaal Isolatie Programma.

Ook staat het komende jaar in het teken van het majeure project 'Centrumontwikkeling Wolvega': de herinrichting van de winkelstraat, de gebiedsontwikkeling van het Pastorieplein en de gebiedsontwikkeling van het Acht-Pilarenplein. Uitdagingen in een dynamische tijd In deze dynamische tijd worden we geconfronteerd met een onzekere financiële toekomst, met name vanaf 2026. Daarnaast wordt veel inzet van ons verwacht bij brede maatschappelijke opgaven die onze gemeente overstijgen. Wij wijzen onder andere op de huisvesting van vluchtelingen en statushouders en op het klimaatakkoord. Ook stelt het Rijk veel nieuwe wet- en regelgeving vast. De omgevingswet wordt 1 januari 2024 ingevoerd en heeft voelbaar impact op onze gemeentelijke organisatie. De overheid zet steeds meer de toon op het gebied van wonen met veel druk op ‘bouwen-bouwen-bouwen’. Regionale woondeals geven aan dat we als Weststellingwerf mee moeten en willen, in het opplussen van onze woonvoorraden. De verscherpte wet Woo en de toenemende roep om transparantie vragen ook steeds meer van de ambtelijke organisatie. We zijn ons zeer bewust van de impact hiervan op hoe we communiceren, zowel in- als extern. We erkennen de uitdagingen die voor ons liggen en beseffen dat we keuzes moeten maken, ook met het oog op de krappe arbeidsmarkt.

We moeten blijven prioriteren, gericht op de meest belangrijke behoeften van onze inwoners en de samenleving. Financieel toekomstperspectief De financiële vooruitzichten blijven onzeker en het is van groot belang dat we zorgvuldig blijven omgaan met de middelen die ons ter beschikking staan. We blijven alert op mogelijke risico's en kansen en zullen flexibel inspelen op veranderingen. Ons uitgangspunt is en blijft het waarborgen van een gezonde financiële basis voor de toekomst van Weststellingwerf. Gemeente Weststellingwerf staat voor een periode van kansen, uitdagingen en onzekerheden. Als college blijven we, in nauwe samenwerking met u, de organisatie en de samenleving, ons inzetten voor een sterk Weststellingwerf. Burgemeester en wethouders van de gemeente Weststellingwerf

5

Leeswijzer Leeswijzer De leeswijzer vertelt hoe deze begroting is opgebouwd.

Begroting op Hoofdlijnen Als eerste hebben we de onderdelen: 

Begroting op Hoofdlijnen

Overkoepelende thema's

Begroting in één oogopslag

Kerngegevens

Beleidsbegroting Daarna volgt de beleidsbegroting die bestaat uit een programmaplan en uit paragrafen. Programmaplan In het programmaplan staan de programma's en twee overzichten. De cijfers uit deze onderdelen samen vormen het begrotingssaldo. Programma’s De indeling van de programma’s is als volgt: 

Taakvelden

Beleidsnota’s

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid

Doelstellingen

In deze programmabegroting staan de doelstellingen centraal. Per doelstelling zijn er twee W-vragen uitgewerkt. De twee W-vragen luiden: “Wat willen we bereiken?” (gewenste maatschappelijke ambities en effecten) en “Wat doen we daarvoor?” 

Beleidsindicatoren

De voorgeschreven beleidsindicatoren staan niet in de programma's maar zijn als bijlage opgenomen. Deze gegevens komen rechtstreeks van de website www.waarstaatjegemeente.nl. De beleidsindicatoren die wij als gemeente zelf willen presenteren staan wel in de betreffende programma's. 

Wat mag het kosten?

Per programma worden de baten en lasten per taakveld aangegeven. Daaronder wordt een vergelijking gemaakt tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2024 met die van de vorige begroting jaarschijf 2023. En ook een vergelijking tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2024 met die van het meerjarenperspectief (2025, 2026 en 2027). Overzicht algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen vormen de financiële dekking van de bestedingen in de programma’s 0 tot en met 8. Hier staan de taakvelden die betrekking hebben op de gemeentefondsuitkering, de gemeentelijke belastingen en het renteresultaat.

6

Overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten Er is een afzonderlijk overzicht van de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces, het Overzicht Overhead, de (eventueel) verschuldigde vennootschapsbelasting en de overige baten en lasten. Hierin staat de verplichte post voor onvoorziene uitgaven en eventuele stelposten. Paragrafen Naast de programma's moeten gemeenten in ieder geval acht programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen (BBV-verplichting). In de paragrafen staat belangrijke informatie waarmee u inzicht krijgt in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's. Per 2023 is de paragraaf Wet Open overheid toegevoegd. De 8 verplichte paragrafen gaan over: 

lokale heffingen

weerstandsvermogen en risicobeheersing

onderhoud kapitaalgoederen

financiering

bedrijfsvoering

verbonden partijen

grondbeleid

Wet open overheid

Daarnaast hebben wij nog extra paragrafen opgenomen voor de OWO-samenwerking, de regiodeal en het Dynamisch investeringsprogramma.

Financiële begroting In de financiële begroting kunt u lezen hoe we er financieel voor staan. Overzicht baten en lasten In het overzicht baten en lasten staat het totaaloverzicht van de geraamde baten en lasten voor de komende jaren. Ook staan daar de cijfers van de afgelopen jaarrekening en de vorige begroting. Om het structurele evenwicht van de begroting te kunnen bepalen worden deze cijfers gecorrigeerd met de bedragen van de incidentele baten en lasten. Overzicht van incidentele lasten Omdat de gemeente structurele taken uitvoert zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zitten echter wel in het totaaloverzicht van de baten en lasten. Door te laten zien welke budgetten incidenteel zijn, weet je in principe ook de structurele budgetten. Geprognosticeerde balans 2024-2027 Om inzicht te geven in de belangrijkste mutaties in het vermogen (investeringen en financieringen) geven wij een geprognosticeerde balans weer. Dit is op basis van een schatting of raming voorspellen hoe de balans wordt de komende jaren. Deze balans geeft de geraamde stand in de vaste activa, het eigen vermogen, de opgenomen langlopende geldleningen en de voorzieningen. Reserves en voorzieningen Hier staat het meerjarige beeld van de reserves en voorzieningen met een toelichting daarop. De structurele reservemutaties staan ook apart genoemd in een tabel.

Meerjareninvesteringsplan 2024-2027 Dit is het totaaloverzicht van de geplande investeringen voor de begrotingsperiode 2024-2027. Bij vaststellen van de begroting worden de investeringen voor de 1e jaarschijf door de raad geautoriseerd.

7

Bijlagen Er zijn 5 bijlagen. Bijlage 1: Taakvelden overzicht. Bijlage 2: Een overzicht van de subsidies voor het begrotingsjaar 2024. Bijlage 3: De verplichte beleidsindicatoren van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Bijlage 4: De lijst van afkortingen die in deze begroting voorkomen. Bijlage 5: Hierin leggen we de financiële termen die voorkomen in deze begroting uit.

8

Begroting op hoofdlijnen Algemeen beeld We zijn inmiddels gestart met het tweede jaar van onze bestuursperiode 2022-2026. Er wordt volop gewerkt aan ons collegeprogramma 'Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf'. Daarnaast zijn er veel brede maatschappelijke opgaven die onze aandacht vragen. Deze begroting weerspiegelt het ambitieuze karakter van het collegeprogramma met daarbij de actualiteit van deze maatschappelijke opgaven en de uitdagingen die dat met zich mee brengt. We laten zien wat we in het komende jaar en ook in de daarop volgende jaren willen bereiken en hoe we dat gaan doen. Daarbij gaan wij uit van de op dit moment bekende gegevens, informatie en ontwikkelingen.

Financieel beeld 2024-2027 U bent van ons gewend dat wij u, voor zover mogelijk, een begroting aanbieden die meerjarig structureel en reëel in evenwicht is. Dat lukt ons dit jaar niet. Het zal u niet ontgaan zijn dat de Nederlandse gemeenten donkere wolken op zich af zien komen. Ook wij ontkomen hier niet aan en presenteren nu een 'niet-sluitende' begroting in de jaren 2026 en 2027. Het presenteren van een niet-sluitende meerjarenraming past eigenlijk niet in het voor ons gebruikelijke degelijke financieel beleid. Toch adviseert de VNG ons om deze keuze nu wel te maken. De VNG vindt dit een verantwoorde keuze omdat gesprekken met het demissionaire kabinet over de donkere wolken nog niet zijn afgerond. Het onnodig in gang zetten van onomkeerbare bezuinigingen is onwenselijk. Daarnaast geven we op deze manier een helder signaal af richting het Rijk dat de gemeentelijke financiën momenteel onvoldoende zijn om ons huidige takenpakket uit te voeren. Op grond van de Gemeentewet ziet u als gemeenteraad er op toe dat de gemeentebegroting structureel en reëel in evenwicht is. U kunt hiervan afwijken als het aannemelijk is dat dit evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand wordt gebracht. Ook de provincie als toezichthouder kan ondanks het tekort in de laatste twee jaren nog steeds tot een positief oordeel komen.

We presenteren immers een sluitende begroting voor 2024. De begroting die voor u ligt is daarmee een uitzonderlijke begroting in een uitzonderlijke situatie. Samen met alle andere gemeenten via de VNG en in het bijzonder de Friese en Groningse gemeenten via de VFG/VGG, blijven wij ons inzetten voor een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief. Een reëel beeld in een dynamische tijd Zoals in de eerste alinea van dit hoofdstuk al aangegeven gaan we bij deze begroting uit van de op dit moment bekende gegevens, informatie en ontwikkelingen. Daarmee geeft deze begroting een reëel beeld van het komende jaar en de jaren die hierop volgen. We leven echter in een dynamische tijd waardoor we ons ook genoodzaakt voelen om een winstwaarschuwing af te geven. De wereld kan er over een paar maanden weer heel anders uit zien. Denk aan de plannen van een nieuwe kabinet, maar ook aan stijgende tarieven van zorg of verbonden partijen. Dit kan om substantiële bedragen gaan. We blijven de ontwikkelingen nauwlettend volgen om de financiële stabiliteit te waarborgen, terwijl we tegelijkertijd voorbereid zijn op onvoorziene uitdagingen. Via de reguliere planning en controlcyclus houden we u op de hoogte.

Ratio weerstandsvermogen In ons collegeprogramma hebben we opgenomen dat ons beschikbare weerstandsvermogen minimaal twee keer zo groot moet zijn dan de benodigde weerstandscapaciteit. Dat is een ratio weerstandsvermogen van 2,0. Op dit moment voldoen wij niet aan deze norm. Onze risico's zijn met name bij de projecten toegenomen. Daardoor stijgt de benodigde weerstandscapaciteit. Daarnaast is het vrij aanwendbare deel van de reserve (de algemene reserve) in het afgelopen jaar gedaald. Daardoor daalt het weerstandsvermogen. Dit leidt tot een ratio weerstandsvermogen van 0,97. Wij willen onze norm daarom bijstellen. Wij streven er naar om zo snel mogelijk in ieder geval een ratio weerstandsvermogen van 1,0 te behalen. 9

Structureel begrotingssaldo 2024-2027 In de begroting moet duidelijk zijn welke lasten en baten structureel zijn en welk incidenteel. Als de structurele lasten gedekt zijn door de structurele baten (de structurele baten zijn groter dan de structurele lasten), dan is er sprake van structureel evenwicht. Als de eerste jaarschijf van de begroting (het jaar 2024) niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk zijn dat het evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren er wel is. Uit de tabel hierna blijkt dat we in 2024 en 2025 voldoen aan het structurele evenwicht. Zoals hiervoor beschreven geldt dit niet voor de jaren 2026 en verder. Met deze begroting (begrotingsjaar 2024) voldoen we aan de eis van onze toezichthouder om in aanmerking te komen voor het repressief toezicht (controle achteraf). Uiteraard past dit ook bij onze eigen wens om te streven naar een financieel gezond perspectief. In de komende periode moet blijken welke acties we in moeten zetten om financieel gezond te blijven. x € 1.000 Saldo van de begroting

Begroot 2024

MJB 2025

MJB 2026

MJB 2027

1.311

2.360

-1.419

-2.333

183

211

339

339

Begrotingssaldo na bestemming

1.494

2.571

-1.081

-1.995

Structureel saldo van de begroting

Begroot 2024

MJB 2025

MJB 2026

MJB 2027 -1.995

Saldo baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

x € 1.000 Begrotingssaldo na bestemming

1.494

2.571

-1.081

Waarvan Incidentele baten en lasten

485

142

25

13

Structureel saldo van de begroting

1.979

2.713

-1.056

-1.982

Uitgangspunten bij de begroting 2024-2027 In deze begroting gaan we uit van de onderstaande technische uitgangspunten. Deze hebben betrekking op specifieke onderdelen van de begroting, zoals te hanteren percentages voor rente en loon- en prijsstijging en de berekening van het gemeentefonds. We lichten ze hieronder toe. Daarnaast hebben we in het kader van het financieel toezicht van de provincie twee richtlijnen ontvangen. Deze richtlijnen beschrijven hoe wij om kunnen gaan met de uitvoeringsmiddelen voor klimaat- en energietaken en met de middelen voor de jeugdzorg. Rente Bij het bepalen van de rekenrente (renteomslag-percentage) volgen we de notitie rente van de commissie BBV. Voor 2024 hanteren we, zoals bij de kadernota 2024 aangegeven, afgerond 1,5%. We blijven de ontwikkelingen op het gebied van de rente in 2024 volgen en rekenen waar nodig de rente opnieuw door. Gemeentefonds Bij de inkomsten uit het gemeentefonds zijn de mutaties op basis van de meicirculaire 2023 meegenomen. Loonontwikkelingen Voor de ramingen van de salarissen van het ambtelijk personeel vormen de cao-afspraken het uitgangspunt. De cao gemeenten heeft een looptijd tot 1 januari 2024. Er is nog geen nieuwe cao afgesloten. Om die reden baseren we ons op het indexatiecijfer (cao-loon (b)) uit de raming van het Centraal Economisch Plan door het CPB.

De raming uit maart 2023 geeft een verwachte indexatie weer van 5,0%. De pensioenpremie van het ABP is nog niet bekend. De laatste prognose (juli) gaat uit van een lichte daling van de premie. Binnen de OWO-gemeenten is een loonontwikkeling van 5,0% afgestemd.

10

Prijsstijgingen (inflatie) We hanteren in principe de nullijn, ook voor prijsgevoelige ramingen. Het uitgangspunt is dat noodzakelijke verhogingen binnen het budget (door bijvoorbeeld efficiëntiemaatregelen) moeten worden opgevangen. Bij uitzondering kan van deze nullijn worden afgeweken als blijkt/vaststaat dat dit uitgangspunt niet is uit te voeren. Dan is er een mogelijkheid tot budgetbijstelling. Dat was zeker het afgelopen jaar het geval. Door de inflatie van de afgelopen jaren, de huidige marktwerking en prijsontwikkelingen is een aantal budgetten bij de voorjaarsnota 2023 verhoogd. Ook is de mogelijkheid tot budgetbijstelling er als we als gemeente op basis van een overeenkomst/contract verplicht zijn subsidieinstellingen te compenseren voor loon/prijsstijgingen. Ontwikkeling van de lokale heffingen Uitgangspunt bij de riool- en afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid. De overige gemeentelijke belastingen worden in 2024 verhoogd met de inflatiecorrectie van 3,1%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan. Ook worden waar mogelijk de huur- en pachtopbrengsten geïndexeerd met een inflatiecorrectie van 3,1%. Dekkingsreserves kapitaallasten Vanwege financieel technische redenen maken we steeds vaker gebruik van een dekkingsreserve kapitaallasten.

Deze dekkingsreserves zijn, zoals de naam al zegt, bestemd voor de dekking van de kapitaallasten. Deze reserves zijn niet vrij besteedbaar. De dekkingsreserves kapitaallasten wordt als één bestemmingsreserve weergegeven in het overzicht van reserves en voorzieningen. Dit is het totaal van alle dekkingsreserves kapitaallasten. Administratief is de reserve opgebouwd per investering. Middelen jeugdzorg Rijk en VNG werken al enige tijd aan de Hervormingagenda jeugdzorg. Onderhandelingen hierover zijn afgerond. De provincie, als toezichthouder, heeft een richtlijn uitgebracht over hoe wij in de begroting om mogen gaan met de middelen zoals die zijn afgesproken in de Hervormingsagenda. Concreet betekent dit dat wij in 2025, 2026 en 2027 extra inkomsten mogen ramen zoals in de Hervormingsagenda opgenomen (Algemene uitkering). Daarnaast mogen wij rekening houden met een besparing op de uitgaven in de jeugdzorg (Programma 6, Sociaal Domein). Het Rijk is verantwoordelijk om deze besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Vanwege de onzekerheid die nog steeds in deze ramingen zit, heroverweegt de provincie deze richtlijn als een structurele oplossing in de meicirculaire 2024 uitblijft. Wij volgen de richtlijn van de provincie en hebben de stelpost gecontinueerd die wij al sinds 2022 hadden opgenomen voor de extra middelen jeugdzorg.

We hebben deze stelpost nu geheel volgens de richtlijn in 2025, 2026 en 2027 gesplitst in een deel meer inkomsten en een deel minder uitgaven. Middelen klimaat en duurzaamheid Het kabinet heeft voor de jaren 2023 tot en met 2025 geld uitgetrokken om gemeenten te ondersteunen bij de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. Met dit geld kunnen gemeenten extra personeel aantrekken, kennis vergroten en externe expertise in huis halen. Om langjarige verplichtingen aan te kunnen gaan, hebben wij ook langjarige zekerheid nodig van deze middelen. Over het vervolg na 2026 zijn bestuurlijke afspraken gemaakt. Hoe dit echter verder vorm wordt gegeven is op dit moment nog niet duidelijk. De provincie heeft als richtlijn gesteld dat gemeenten het bedrag dat zij in 2023 ontvangen voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid als structurele baat op mogen nemen voor de jaren 2024 tot en met 2027. Daarbij moet een gelijk bedrag aan extra lasten worden opgenomen voor klimaat- en energietaken. Wij volgen deze richtlijn (zie programma7).

Toelichting programmabegroting 2024-2027 Het vertrekpunt van deze programmabegroting is de Kadernota 2024. Voor de volledigheid is het overzicht hierna opgebouwd vanuit de eindstand van de programmabegroting 2023-2027 inclusief de begrotingswijzigingen die de raad nadien heeft vastgesteld. Dat leidt tot de eindstand van de Kadernota 2024. Vervolgens staan de diverse mutaties die verwerkt zijn in deze begroting in het overzicht. Het verwerken van deze mutaties leidt tot het eindsaldo van de programmabegroting 2024-2027. De mutaties lichten we toe na de tabel.

11

x € 1.000 Eindstand programmabegroting

Begroot 2024

MJB 2025

MJB 2026

Eindstand programmabegroting 2023-2026

1.451

3.108

1.022

965

1. 1e begrotingswijziging 2023 (collegeprogramma 2022-2026)

1.905

2.005

-495

-495

-3.334

-3.718

-2.353

-2.944

22

1.395

-1.826

-2.474

1.174

706

210

210

3. Mutaties op basis van herijking exploitatie

452

669

683

417

4. Tussentijdse ontwikkelingen

-155

-199

-148

-148

1.494

2.571

-1.081

-1.995

Mutaties Kadernota 2024-2027 Eindstand Kadernota 2024-2027 2. Mutaties gemeentefonds (meicirculaire 2023)

Eindstand programmabegroting 2024-2027

MJB 2027

1. Mutaties 1e begrotingswijziging en Kadernota 2024-2027 Nadat de raad de begroting 2023-2026 heeft vastgesteld, werd direct een 1e begrotingswijziging behandeld. Dat betrof de begrotingswijziging naar aanleiding van het collegeprogramma. Deze wijziging had invloed op het begrotingssaldo. De overige begrotingswijzigingen die de raad heeft vastgesteld, hadden geen invloed op het begrotingssaldo van 2024 en verder. Deze wijzigingen betroffen met name reservemutaties. Vervolgens heeft de raad op 3 juli 2023 de Voorjaarsnota 2023 en Kadernota 2024-2027 behandeld. De structurele gevolgen van de Voorjaarsnota 2023 en Kadernota 2024-2027 zijn verwerkt in de begroting. Voor een toelichting op deze mutaties verwijzen wij naar de Voorjaarsnota 2023 en Kadernota 2024-2027.

2. Mutaties gemeentefonds In juli 2023 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds. De uitkomsten zijn conform de memo aan de raad verwerkt in de begroting 2024. Voor een uitgebreidere toelichting op de mutaties verwijzen wij u naar de raadsmemo en het hoofdstuk Algemene Dekkingsmiddelen in deze begroting.

3. Mutatie op basis van de herijking exploitatie Bij de herijking van de exploitatie berekenen we jaarlijks de terugkerende posten volgens de uitgangspunten van de begroting. Dit zijn technische aanpassingen. Zo is onder ander de cao-verhoging toegepast op personeelslasten en de kapitaallasten zijn geactualiseerd, inclusief nieuwe investeringen. Daarnaast hebben we de doorbelasting van de directe loonkosten en de overhead opnieuw uitgerekend. De directe loonkosten van personeel moeten worden verdeeld over de taakvelden die in ieder programma staan. Om de kosten per taakveld beter in beeld te hebben is de verdeling voor 2024 opnieuw uitgerekend. Dit geeft in de programma's van de begroting een verschuiving in de kosten van de diverse taakvelden. Ook de overhead is opnieuw berekend. Deze herijking van de doorbelasting en de overhead hebben geen effect op ons begrotingssaldo, maar zorgen wel voor verschuiving tussen de programma's. Een andere technische aanpassing is het aanpassen van de te verwachten baten en lasten met betrekking tot de reisdocumenten en rijbewijzen. Door de geldigheid van 10 jaar van deze documenten ontstaat er een golfbeweging in de baten en lasten. Hier is de begroting en meerjarenraming op aangepast. Tot slot is het budget 'buurtsportcoaches' geactualiseerd. Dit budget is namelijk onderdeel geworden van de SPUK Brede regeling Gezonde generatie.

Deze SPUK hebben we opgenomen in de kadernota 2024. Toen was echter nog niet duidelijk of onze eigen budgetten daardoor konden vrijvallen. In deze begroting valt nu (een deel) van ons eigen budget voor de buurtsportcoaches vrij.

4. Tussentijdse ontwikkelingen Tussen het moment van de behandeling van de kadernota en het opstellen van deze begroting hebben zich ontwikkelingen voorgedaan die een financieel effect hebben. Deze mutaties zijn opgenomen in deze begroting. Deze ontwikkelingen betreffen:

12

- Een begrotingswijziging van de FUMO, zie voor een toelichting programma 7. - Uitbreiding St. Franciscusschool, de investering is opgenomen in de najaarsnota 2023. Vanaf 2025 staan de kapitaallasten in de meerjarenbegroting. - Het opstellen van een urgentieverordening, zie voor een toelichting programma 8. - Huisvestingsprogramma in het kader van de 'Wet versterking regie op de Huisvesting', zie voor een toelichting programma 8. - Regionale woon(zorg)visie, zie voor een toelichting programma 8.

Woonlasten De gemiddelde woonlast - bestaande uit de OZB voor woningen, de riool- en afvalstoffenheffing - bedroeg in 2023 € 807. Voor het komende begrotingsjaar is het voorstel om een inflatiecorrectie van 3,1% toe te passen op de OZB. De tarieven voor de afvalstoffenheffing nemen toe en de tarieven van de rioolheffing kunnen gelijk blijven. OZB De aanslag OZB voor het belastingjaar 2024 is gebaseerd op (nog door de raad vast te stellen) tarieven voor 2024 en de waardepeildatum per 1 januari 2023. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven vindt in de raad van december plaats. De totale opbrengst voor 2024 is ten opzichte van 2023 gecorrigeerd met het inflatiepercentage. Afvalstoffenheffing Voor de afvalstoffenheffing neemt het tarief met 3,3% toe. Het uitgangspunt is een 100% kostendekking. Het tarief 2024 is zodanig verhoogd, dat de opbrengst uit de afvalstoffenheffing de te maken kosten 100% dekken. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. Hierbij heeft de gemeente naast de zorgplicht voor afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De tarieven kunnen voor 2024 gelijk blijven aan die van 2023, mede door de aangepaste investeringsplanning die bij de Voorjaarsnota 2023 is vastgesteld. Evenals bij de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt een 100% kostendekking.

De kostendekkendheid op dit taakveld is in 2024 100%.

13

Overkoepelende thema's Financieel perspectief en problematiek niet-taakgebonden kortingen Rijk Het Rijk en de VNG zijn in overleg over fundamentele keuzes met betrekking tot het gemeentefonds. Tot nu toe heeft dat nog niet tot structurele oplossingen geleid. Dat maakt dat we in een bijzondere situatie zitten en vervolgens ook een bijzondere begroting hebben opgesteld. We krijgen namelijk, net als de meeste Nederlandse gemeenten, de twee laatste jaren van deze begroting niet sluitend. Dit heeft alles te maken met de terugval van inkomsten uit het gemeentefonds. Toch maken we de keuze om te blijven investeren. Dit betekent ook dat wij er op dit moment niet voor kiezen om taken niet meer uit te voeren, te bezuinigen of inkomsten te verhogen (buiten de reguliere indexaties). Dat doen we omdat de onzekerheid met name het gemeentefonds betreft en we er op vertrouwen dat het Rijk gemeenten op enig moment financieel compenseert of een andere keuze maakt. Deze andere keuze kan bijvoorbeeld het uitbreiden van het lokale belastinggebied zijn, maar ook het verminderen van de taken die bij de gemeente liggen. Hoewel het uitzonderlijk is om een begroting met een tekort te presenteren, zijn we er van overtuigd dat deze begroting een reëel beeld geeft. We houden uiteraard de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Al maakt de val van het kabinet de situatie moeilijker.

We verwachten dan ook op zijn vroegst in de loop van 2024 te horen wat de uitkomsten zijn van de overleggen tussen VNG en het Rijk. In de tussentijd denken wij na over wat voor ons een plan B zou kunnen zijn, als het ravijn niet of niet tijdig wordt gedicht. Ook blijven wij de lobby ondersteunen die vanuit de VFG en VGG wordt uitgevoerd richting het Rijk.

Prioritering In 2022 hebben we een ambitieus collegeprogramma opgesteld. Daar wordt op dit moment volop uitvoering aan gegeven en u ziet de vertaling daarvan ook in deze programmabegroting terug. We hebben ook te maken met veel brede maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen. Daarnaast worden meer en meer taken en verantwoordelijkheden naar gemeentelijk niveau overgedragen. Tegelijkertijd weten we dat we in de huidige arbeidsmarkt veel moeite moeten doen om voldoende kwalitatieve medewerkers te vinden en te houden. Bij de behandeling van de Kadernota is dit door uw raad uitgebreid aan de orde gesteld. De onzekerheden die wij ervaren bij de bezetting van onze beleidsvelden hebben direct invloed op de realisatie van de ambities. Toch kiezen wij er voor om onze ambities in deze begroting op te nemen. Met de lange termijn agenda (LTA) informeren wij u, op basis van de actuele stand van de vacatures op dat moment, over realiteit van de planning en de uitvoering. Een actuele LTA ontvangt u zo spoedig mogelijk, maar in elk geval voor de behandeling van deze begroting in uw raad.

Toename specifieke uitkeringen Het grootste deel van onze inkomsten krijgen wij van het Rijk. Het Rijk verstrekt deze middelen op drie manieren: de algemene uitkering, decentralisatie uitkering of specifieke uitkeringen. Bij de algemene uitkering en decentralisatie uitkering zijn de middelen vrij besteedbaar. Dat wil zeggen dat gemeenten zelf mogen bepalen waaraan zij de middelen uitgeven. Specifieke uitkeringen daarentegen worden verstrekt met een bepaald doel en mogen alleen voor dat doel worden uitgegeven, met daarbij vaak extra voorwaarden. We zien de afgelopen jaren een enorme toename in het aantal specifieke uitkeringen. Dat betekent in de praktijk dat een steeds groter deel van onze inkomsten niet meer vrij besteedbaar is. Dit beperkt ons in de flexibiliteit voor het inzetten van middelen. Daarnaast staat hierdoor het integraal werken onder druk. Er worden immers voorwaarden gesteld aan de activiteiten, de manier waarop we de activiteiten doen, wanneer we de activiteiten uitvoeren en de middelen die daar tegen over staan.

14

Projecten In het collegeprogramma 2022-2026 'Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf' zijn veel plannen en projecten opgenomen. In deze begroting komen veel van deze plannen en projecten terug. Ook heeft de gemeenteraad in 2023 ingestemd met de omvangrijke projecten van Centrum Wolvega. In aansluiting op datgene wat hiervoor al is genoemd, vragen al deze projecten een scherpe blik van ons. Het effectief en efficiënt voorbereiden, uitvoeren en monitoren van de projecten is van belang voor een succesvolle realisatie. Ook kijken we proactief naar eventuele risico's die zich voor kunnen doen. Hiervoor verwijzen wij u ook naar de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing', waarin de projecten ook worden meegenomen.

Taakstelling statushouders en opvang vluchtelingen Wij staan net als de andere gemeenten voor een complexe uitdaging als het gaat om de problematiek en taakstelling met betrekking tot huisvesting statushouders en de opvang van vluchtelingen. Deze twee groepen vergen specifieke aandacht en inspanningen van lokale overheden. Allereerst moeten we zorgen voor de huisvesting van statushouders, wat vaak een grote logistieke puzzel is gezien de beperkte beschikbaarheid van sociale woningen. Daarnaast moeten we ons richten op de integratie van statushouders in de samenleving, waarbij onder andere taalonderwijs en arbeidsmarkttoegang van belang zijn. Tegelijkertijd moeten we een flexibel en effectief opvangsysteem voor vluchtelingen hebben, waarbij we in kunnen spelen op onverwachte situaties en grote aantallen mensen die hun toevlucht zoeken. Deze taken vereisen niet alleen financiële middelen, maar ook een sterke coördinatie tussen de verschillende overheden (lokaal, regionaal en nationaal), maar ook samenwerking met maatschappelijke organisaties en vrijwilligers. Het is een uitdaging die vraagt om empathie, flexibiliteit en een duurzame aanpak om statushouders en vluchtelingen te helpen bij het opbouwen van een nieuw leven in Nederland.

Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. De nieuwe wet zorgt voor minder en overzichtelijkere regels, een samenhangende benadering van de leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere besluitvorming. De Omgevingswet bundelt wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Daarmee vormt de wet de basis voor de samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet treedt vanaf 2024 in werking. Bewoners en gebruikers willen kwalitatief goede gebouwen. Bijvoorbeeld met een goede brandveiligheid en een laag energieverbruik. De overheid wil meer toezicht en controle in de bouw, zodat bouwers zich aan de geldende kwaliteitseisen houden. De wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) gaat hiervoor zorgen. Ook deze wet treedt vanaf 2024 (waarschijnlijk in twee delen) in werking. Bij beide wetten is nog veel onzeker en wat de precieze gevolgen gaan zijn, intern maar ook extern, weten we niet. We proberen ons (waar mogelijk in OWO verband en bijvoorbeeld met de FUMO) zo goed mogelijk voor te bereiden.

15

Begroting 2024 in één oogopslag Ons huishoudboekje

16

Kerngegevens Kerngegevens

Kerngegevens Sociale structuur

Jaarstukken 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Prognose 2025

Prognose 2026

Prognose 2027

31-12-2022

1-1-2023

1-1-2024

1-1-2025

1-1-2026

1-1-2027

van 0-4 jaar

1.254

1.180

1.170

1.180

1.190

1.200

van 5-19 jaar

4.107

4.120

4.106

4.120

4.130

4.140

van 20-64 jaar

14.516

14.490

14.429

14.440

14.450

14.460

Inwoners

vanaf 65 jaar

6.587

6.660

6.802

6.790

6.780

6.770

Totaal inwoners

26.464

26.450

26.507

26.530

26.550

26.570

421

430

435

435

435

435

Uitkeringsgerechtigden Fysieke structuur Oppervlakte gemeente in km² binnenwater

8,15

8,15

8,15

8,15

8,15

8,15

land

220,30

220,30

220,30

220,30

220,30

220,30

Totaal oppervlakte

228,45

228,45

228,45

228,45

228,45

228,45

Koopwoningen (excl.recreatie)

8.021

8.030

8.074

8.104

8.134

8.154

Huurwoningen

3.330

3.315

3.329

3.329

3.344

3.359

Recreatiewoningen

164

167

186

192

198

204

Totaal woonruimten

11.515

11.512

11.589

11.625

11.676

11.717

Woonwagens

16

16

16

16

16

16

Woonschepen

1

1

1

1

1

1

Binnen de bebouwde kom

123.580

122.854

123.995

124.395

124.795

124.795

Buiten de bebouwde kom

284.815

284.740

284.815

284.815

284.815

284.815

Totaal lengte van de wegen

408.395

407.594

408.810

409.210

409.610

409.610

Woonruimten

Lengte van de wegen in meters

Lengte van de fietspaden in meters Aantal m2 openbaar groen

87.419

87.854

87.490

87.490

87.490

87.490

1.133.741

1.133.741

1.133.901

1.133.901

1.133.901

1.133.901

17

Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning

Portefeuillehouder(s)

Van de Nadort en Rikkers

Organisatie

Advies & Ondersteuning en Publiek & Communicatie

Taakvelden 

Bestuur

Burgerzaken

Beleidsnota's 2018 Verordening op de OWO rekenkamer 2019 Notitie OWO-Visie 2022 Visie Dienstverlening Gemeente Weststellingwerf 2023 Subsidieregeling dorpenfonds gemeente Westellingwerf

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid De gemeenteraad De raad heeft zijn ambities, focus en rolneming besproken en vastgelegd in het document ‘De raad in Stelling '. Het vormt de bestuursafspraak van de raad voor de gehele raadsperiode. De gemeenteraad van Weststellingwerf werkt ook in de raadsperiode 2022-2026 aan het versterken van de drie rollen die de raad heeft: 1. Het staan voor hun inwoners als volksvertegenwoordigers. 2. Het op hoofdlijnen vaststellen van het beleid en aangeven van de grenzen waarbinnen bestuurlijke bevoegdheden mogen worden uitgevoerd. 3. De kaderstellende en controlerende rol. De raad werkt zijn ambities verder uit onder begeleiding van de griffie. De werkgroep Bestuurlijke vernieuwing biedt ondersteuning bij het verbeteren van het contact met de samenleving en hiermee de relatie tussen overheid en inwoner. Dienstverlening Reisdocumentenpiek Van 2024 tot 2029 wordt er landelijk een piek verwacht in de aanvragen van reisdocumenten, paspoorten en identiteitskaarten. Waarbij het aantal aanvragen voor reisdocumenten verdubbelt ten opzichte van voorgaande jaren. Deze piek is ontstaan in 2014. Toen werd de geldigheid van reisdocumenten gewijzigd van 5 naar 10 jaar. Dit is een golfbeweging die elke 10 jaar terugkomt, daar passen we in deze begroting de meerjarenraming op aan.

Verkiezingen Het organiseren van verkiezingen en het vaststellen van de uitslag is complexer geworden. Dit komt onder andere door de invoering van de wet "Nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen" in 2023. Ook passen we een andere telmethode toe voor hogere betrouwbaarheid en verbeteren we onze toegankelijkheid. Deze ontwikkelingen brengen de komende jaren structurele lasten met zich mee. Inmiddels is er ook het wetsvoorstel "Wet vervroegd stemmen in het stemlokaal", waarmee vervroegd stemmen mogelijk wordt gemaakt. Als dit wetvoorstel definitief wordt, biedt dit stemgerechtigden meer ruimte voor het uitbrengen van een stem. Het zorgt wel voor een grotere impact op medewerkers van de gemeente en haar vrijwilligers bij het organiseren van de verkiezingen. 18

Doelstellingen De bevordering van de participatie van burgers binnen de besluitvorming van de gemeenteraad Wat willen we bereiken? • • • • •

Het verkleinen van de afstand tussen gemeenteraad, bestuurders en inwoners. Inspraakmogelijkheden zichtbaar maken voor inwoners. Inwoners actief mee laten denken met de gemeentelijke politiek. Betrokkenheid van de raad(sleden) bij initiatieven van inwoners. Een gemeenteraad die tussen de bevolking staat en actief in de omgeving aanwezig is.

Wat doen wij ervoor Actief promoten van inspraakmogelijkheden Het is belangrijk dat inwoners de raad en de raadsleden weten te vinden, zodat de raadsleden goede invulling kunnen geven aan hun vertegenwoordigende rol. De inspraakmogelijkheden, waaronder het inloopspreekuur en de inspreekmogelijkheden in de algemene commissie en de Raadsvergadering, worden actief gepromoot. Contacten met scholen Basisscholen De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing nodigt minimaal tweemaal per jaar basisschoolleerlingen (groepen 6, 7 en 8) in het gemeentehuis uit. De bijeenkomsten worden geëvalueerd en (eventueel) bijgesteld. De leerlingen krijgen tijdens deze bijeenkomsten uitleg over de verkiezingen en de werkzaamheden van de gemeenteraad, kunnen aangeven wat ze missen in de gemeente Weststellingwerf en krijgen een rondleiding door een deel van het gemeentehuis. Op basis van het aantal leerlingen wordt een aantal raadsleden gevraagd voor begeleiding van de groepen. Middelbare scholen Voor de leerlingen van middelbare scholen zal de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing het Klassenbezoek@Gemeentehuis2 programma van ProDemos organiseren. Tijdens Klassenbezoek@Gemeentehuis2 kruipen leerlingen in de huid van raadsleden en houden een raadsvergadering over een plan. Ze doen kennis op over de rollen van raadsleden, fracties, wethouders en de burgemeester.

De leerlingen kunnen vragen stellen aan raadsleden, kwesties aansnijden die in de gemeente spelen en die hen aan het hart gaan. Gast van de raad Inwoners worden uitgenodigd om Gast van de raad te zijn. De avond begint met een gezamenlijke maaltijd. De gasten krijgen vervolgens via een Powerpoint-presentatie meer informatie over de gemeenteraad, het college, de verkiezingen en de werkzaamheden. Daarna wonen de gasten (een deel van) de raadsvergadering bij. Presentatie aan Plaatselijke Belangen De raadsleden bezoeken de Plaatselijke Belangen/wijkverenigingen en dergelijke om een presentatie te geven over de werkzaamheden van de raad. Ook worden de besturen geïnformeerd over de manieren waarop ze in contact kunnen komen met het college en de gemeenteraad. Niet alleen om zaken bij het college en de gemeenteraad aan te kaarten, maar ook op welke wijze ze invloed kunnen hebben op de besluitvorming.

19

Gemeenteraad op pad De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing benadert (onder andere sport/muziek/theater) verenigingen of zij interesse hebben om meer informatie te krijgen over de werkzaamheden van de gemeenteraad en de wijze waarop zij invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming. Dit initiatief is vergelijkbaar met de presentatie voor de Plaatselijke Belangen. Er wordt gestart met een pilot met drie verenigingen. De bijeenkomsten worden geëvalueerd en eventueel verder ontwikkeld.

Doelstellingen De verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad Wat willen we bereiken? Digitale toegankelijkheid van de gemeenteraadswebsite verbeteren De gemeenteraad wil toegankelijk en benaderbaar zijn. De website van de gemeenteraad van Weststellingwerf heeft daarin een belangrijke functie. Hierin vinden inwoners contactgegevens van raadsen commissieleden, vergaderstukken en andere (raads)informatie. Deze website geeft inwoners toegang tot het digitaal bijwonen van vergaderingen van de algemene commissie en de raad. Het komende jaar willen we de raadswebsite verder ontwikkelen. Implementeren en tot uitvoering brengen van regels die voortvloeien uit de Woo (Wet Open Overheid) De Woo omvat onder andere regels die betrekking hebben op het publiceren van ‘raadsstukken’. Onder deze raadstukken vallen alle ingebrachte stukken die aan de raad ter behandeling worden gestuurd en alle besluiten van de raad. De raad werkt voorafgaand aan de implementatiedeadline conform de Woo. Opleidingsmogelijkheden voor raadsleden en duo-commissieleden De kwaliteit van de lokale democratie en het lokaal bestuur wordt voor een belangrijk deel bepaald door de kwaliteit van individuele volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren.

Daarom is het belangrijk dat raadsleden en duo-commissieleden beschikken over voldoende ondersteuning en opleidingsmogelijkheden.

Wat doen wij ervoor Registreren en actualiseren De registratie van de vergaderingen van de raad en de algemene commissie moeten kwalitatief goed ondertiteld worden zodat ook doven en slechthorenden deze kunnen bekijken. Het onderdeel ‘Vraagbaak’ wordt verder ontwikkeld en aangevuld met actuele informatie. Het onderdeel ‘overzichten’ wordt structureel geactualiseerd door de griffie. Publiceren via website De website van de gemeenteraad wordt ingezet om alle ‘raadstukken’ tijdig, compleet en transparant te publiceren voor onze inwoners. Opleidingen en thema-avonden Iedere fractie ontvangt fractievergoeding welke onder andere ingezet kan worden voor het opleiden en bijscholen van fractieleden. De griffie organiseert komend jaar ook enkele ‘thema-avonden’ voor raadsleden en duo-commissieleden. Actuele thema’s staan centraal en er is ruimte voor verdieping.

20

Doelstellingen Professionalisering communicatie Wat willen we bereiken? In 2024 gaan we aan de slag met de verdere professionalisering van de communicatie. Hiervoor zetten we in op de ontwikkeling van het team communicatie en vernieuwen we de communicatievisie. We kijken hierbij naar: • trends en ontwikkelingen in de maatschappij; • hoe we met communicatie kunnen bijdragen aan de organisatiedoelen; • hoe we met de omgeving (willen) communiceren; • hoe we de organisatie en omgeving met elkaar kunnen verbinden; • wat de rol is en de kernactiviteiten zijn van de communicatiefuncties. Hierbij is het collegeprogramma 2022-2026 richtinggevend. De nieuwe communicatievisie leggen we, zoals opgenomen in de lange termijn agenda, in 2024 ter instemming voor aan de raad.

Wat doen wij ervoor Begrijpelijke en toegankelijke communicatie We schrijven onze teksten in heldere taal. Want teksten op taalniveau B1 begrijpt bijna iedereen. Daarom brengen we B1 op verschillende manieren in de organisatie onder de aandacht. We trainen de medewerkers om B1 te schrijven en bieden hiervoor diverse hulpmiddelen aan. Daarnaast zorgen we ervoor dat onze communicatiemiddelen, zoals de website, toegankelijk zijn. We zorgen ervoor dat bezoekers snel kunnen vinden wat ze zoeken, producten digitaal kunnen afnemen en we voldoen aan de wet digitale toegankelijkheid. Crossmediale communicatie Voor een goed bereik zetten we meerdere middelen in om een doel te bereiken. We combineren online en offline communicatiemiddelen. In een digitale samenleving willen we ook de minder digitale inwoners goed blijven bereiken. Inzet van participatie We zorgen er niet alleen voor dat de informatievoorziening duidelijk en toegankelijk is. We willen ook graag dat inwoners kunnen meedenken, meepraten en meedoen. We adviseren de organisatie over de inzet van participatie en zetten (online) tools in om met (meer) inwoners in gesprek te komen.

Doelstellingen Het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving (wijken en kernen) Wat willen we bereiken? Onze inwoners vinden een goede, gezonde, veilige en uitdagende leefomgeving belangrijk, voelen zich betrokken en hebben daar ideeën over. Verenigingen op het gebied van sport, natuur en cultuur, diverse werkgroepen, commissies werken op hun eigen manier aan de leefbaarheid in eigen dorp en wijk. In het bijzonder zijn de dorps-, wijk- en buurtverenigingen (de PB) belangrijke aanjagers van die goede ideeën en zij vormen de voelsprieten voor de gemeente. Daarnaast zijn zij een waardevol aanspreekpunt voor onze organisatie. Om hun werk te ondersteunen en eventuele financiële drempels weg te halen, stellen wij jaarlijks het werkbudget beschikbaar en hebben wij met de dorpencoördinator een laagdrempelig aanspreekpunt.

21

De manier waarop we samenwerken is vaak maatwerk. We stimuleren het eigen initiatief en de daarbij horende eigen verantwoordelijkheid en ondersteunen als dat nodig is. Maar, onze bewoners hebben het druk: er wordt op diverse manieren getrokken aan de pioniers, trekkers, denkers en doeners die zo belangrijk zijn voor zowel dorp als gemeente om goede ideeën verder te brengen. Bijzondere ontwikkelingen in de samenleving, privébeslommeringen, andere prioriteiten en daardoor beschikbare tijd zijn bepalend voor de beschikbaarheid van vrijwilligers en de slagkracht van de besturen. Daarnaast zorgt de complexiteit van onderwerpen soms voor terughoudendheid om hiermee aan de slag te gaan. Hierin voorzien wij door het beschikbaar stellen van procesgeld die het mogelijk maakt om professionele ondersteuning in te huren voor de uitwerking van goede, haalbare plannen. De ondersteuning van woningbouwinitiatieven is daar een mooi voorbeeld van. Door goede afstemming in een vroeg stadium kunnen we met het dorpenfonds en andere subsidies snel goed ideeën belonen. De aandacht voor knelpunten op het gebied van verkeersveiligheid, duurzaamheid en woningbouw vraagt een specifiek aanpak maar doet ook een extra beroep op onze actieve bewoners.

De aandacht die dat vraagt, betekent ook dat op een andere terrein minder initiatief wordt genomen, wat wij weer terugzien in de pieken en dalen in het aantal aanvragen voor het dorpenfonds. De beschikbaarheid van menskracht is ook een bepalende en soms beperkende factor voor inzet van de gemeentelijke organisatie bij de uitvoering van een dorpsplan. De opgestelde dorpennotitie geeft richting aan die samenwerking, de rol van gemeente en dorp, de precieze inzet van het dorpenfonds en verwachtingen over en weer. Met de ervaringen van de afgelopen jaren in ons achterhoofd, onverwachte en nieuwe ontwikkelingen in de samenleving en meeliftend op de kansen die zich aandienen, is dit niet een keurslijf, maar een kapstok waarop we verder borduren.

Wat doen wij ervoor Dichtbij besturen Wij bouwen aan het vertrouwen tussen dorpen en gemeente als basis voor succes in de samenwerking met onze "georganiseerde" bewoners. Een zichtbare en benaderbare organisatie vinden wij belangrijk. - Wij doen dit door te werken met gebiedswethouders en een dorpencoördinator. Zij vormen het eerste aanspreekpunt namens het college en de ambtelijke organisatie. Zij zoeken geregeld onze bewoners op en is er contact met de vertegenwoordigers van de dorpen en wijken. De honderden vragen en ideeën die dit oplevert, vinden hun weg in de organisatie. Ook horen wij wat ze vinden van nieuwe ontwikkelingen, wat hun ervaringen, ideeën en zorgen zijn. Daardoor weten wij nog beter wat er speelt, komen wij tot betere plannen of kunnen wij beter inspelen op lokale initiatieven. - Onze medewerkers denken graag mee. Toch moeten wij ook prioriteiten stellen om verwachtingen waar te maken . Een realistisch beeld schetsen van de (on)mogelijkheden van de gemeente hoort daar ook bij, waarbij ook een duidelijk “nee” verhelderend kan werken. In de dorpennotitie wordt omschreven hoe wij in dit samenspel goede afspraken kunnen maken. Netwerk dorps- en wijkorganisaties vormt basis voor beleid - Weststellingwerf kent een uniek netwerk van plaatselijke belangen en wijkverenigingen. Wij vinden het behoud hiervan belangrijk en zetten ons daar voor in.

Zij vormen belangrijke voelsprieten, signaleren nieuwe ontwikkelingen en potentiële knelpunten, geven ons gevraagd en ongevraagd advies en denken mee over het betrekken van bewoners. Wij ondersteunen deze verenigingen met een werkbudget, dat zij naar eigen inzicht kunnen besteden om het eigen bestuur te versterken en kleine initiatieven aan te jagen. Het werkbudget wordt uitgekeerd aan 24 verenigingen. - Wij hechten waarde aan de inbreng van de Vereniging Kleine Dorpen Weststellingwerf (VKD) en maken gebruik van hun deskundigheid en netwerk, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, duurzaamheid en verkeersveiligheid. De VKD speelt ook een belangrijke rol in het delen van ervaringen tussen de dorpen. Wij onderzoeken of we de projecten die in de diverse dorpen spelen eenvoudig inzichtelijk kunnen maken via onze website.

22

- Blijvend aandachtspunt is de druk op onze actieve bewoners; onze bewoners willen graag meedenken en zelf de plannen uitvoeren, maar er zijn grenzen aan wat onze bewoners zelf willen en kunnen doen. Dit heeft ook impact op de bezetting van bijvoorbeeld de plaatselijk belang-besturen en werkgroepen. We geven daarom de ruimte voor een creatieve aanpak die past bij de mogelijkheden van een dorp of wijk. Wij draaien actief mee in bijvoorbeeld de dorpsontwikkelingsmaatschappij De Groote Veenpolder, Samen Vooruit, om actief inbreng te hebben, maar ook om van te leren. Ondersteunen van initiatieven Veel initiatieven ontstaan "van onder op". Vanuit de grote verscheidenheid aan organisaties en inwoners in onze gemeente bereiken ons regelmatig wensen en ideeën die bijdragen aan een mooier Weststellingwerf. De gemeente vindt eigen initiatief belangrijk en stimuleert dat. Wij stellen ons netwerk en kennis beschikbaar om initiatieven te ondersteunen. De gemeente neemt een project niet automatisch over, we zien daar een belangrijke verantwoordelijkheid voor de initiatiefnemers, zeker als het gaat om draagvlak voor nieuwe ideeën. Het dorpenfonds is een voorbeeld van hoe wij snel aan financiële verzoeken tegemoet kunnen komen. De Subsidieregeling Dorpenfonds helpt ons daarbij. De dorpennotitie geeft richting aan de inzet van dit fonds.

Duidelijk is dat het werkbudget, procesbudget en projectengeld belangrijk wordt gevonden en we hier op voortborduren.

Doelstellingen Verbeteren dienstverlening Wat willen we bereiken? In de visie op de dienstverlening zijn vijf leidende principes bepaald: 1. Wij zijn er voor iedereen en hebben oog voor de verschillen in wensen en behoeften van onze inwoners, ondernemers en organisaties. 2. Wij zijn een bereikbare gemeente die snel reageert en acteert. 3. Wij zijn een vriendelijke en betrouwbare organisatie die begrijpelijk communiceert. 4. Wij zijn digitaal waar het kan en persoonlijk waar het moet. 5. Wij staan met twee benen in de samenleving. Vanuit deze visie willen we komen tot een plan met heldere doelen voor de dienstverlening.

Wat doen wij ervoor Doorontwikkelen beleidsplan dienstverlening Vanuit de visie is beleidsplan nodig, waarbij de juiste randvoorwaarden vastgesteld worden om de dienstverlening verder te ontwikkelen. Toekomstige ontwikkelingen, zoals de omgevingswet, worden meegenomen in de verdere uitwerking van de dienstverleningsvisie. De planning wordt opgenomen in de lange termijn agenda (LTA). Daarbij blijven wij continu onze dienstverlening verbeteren. Digitalisering speelt hierin een belangrijke rol. Dat maakt processen eenvoudiger of kwalitatief beter. Ondanks het digitaler worden van de dienstverlening blijft het mogelijk dat inwoners langs komen.

23

Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren vanuit het rijk Eenheid

Begroting 2023 Begroting 2024

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

12,17

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

11,05

12,52 11,24

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

889,36

946,04

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

5,00%

20,00%

Overhead

% van totale lasten

11,96%

12,15%

Bron: eigen gegevens

Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

0-1 Bestuur

2.385

1.904

2.059

2.059

2.059

2.046

0-2 Burgerzaken

1.083

1.054

1.839

1.783

1.872

1.942

Totaal Lasten

3.469

2.958

3.897

3.841

3.931

3.988

Lasten

Baten 0-1 Bestuur 0-2 Burgerzaken

1.538

54

54

54

54

54

325

207

400

412

472

461

Totaal Baten

1.863

260

454

466

526

515

Saldo van lasten en baten

1.606

2.698

3.444

3.375

3.405

3.473

Onttrekkingen 0-10 Mutaties reserves Resultaat

0

0

0

0

0

0

1.606

2.698

3.444

3.375

3.405

3.473

Toelichting wat mag het kosten Begroting 2024 ten opzichte van de begroting 2023 en het meerjarensperpectief De directe loonkosten van personeel moeten worden verdeeld over de taakvelden die in ieder programma staan. Om de kosten per taakveld beter in beeld te hebben is de verdeling voor 2024 opnieuw uitgerekend. Dit geeft een verschuiving in de kosten van de diverse taakvelden. Lasten Bestuur Het verschil komt door de indexatie van de lonen (€ 92.000) en de vierjaarlijkse bijdrage aan het Leader programma. De rest van het verschil komt door de herverdeling van de directe loonkosten. Burgerzaken De verwachte lasten reisdocumenten en rijbewijzen is een golfbeweging (door de geldigheid van 10 jaar), daar passen we in deze begroting de meerjarenraming op aan. Daarnaast is het organiseren van verkiezingen en het vaststellen van de uitslag complexer geworden. Ook is de raming aangepast aan de verkiezingskalender. De rest van het verschil komt door de herverdeling van de directe loonkosten. Baten Burgerzaken De verwachte leges reisdocumenten en rijbewijzen is een golfbeweging (door de geldigheid van 10 jaar), daar passen we in deze begroting de meerjarenraming op aan.

24

Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Portefeuillehouder(s)

Van de Nadort

Organisatie

Advies & Ondersteuning

Taakvelden 

Crisisbeheersing en brandweer

Openbare orde en veiligheid

Beleidsnota's 2022 Regionaal risicoprofiel 2022-2025 2023 Regionaal beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân 2023-2026 2023 Beleidsplan integrale veiligheid 2024-2027 (in ontwikkeling) 2023 Regionaal beleidsplan veiligheid Noord Nederland 2024-2027

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=cbfee5e9-ff06-44f8-9b5b-d94653c47d9f