Bijlage 3 Begroting 2023 Gemeenteraad.pdf
Tekst van het document
2022
2023
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
861
806
971
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
-
-
861
806
971
Overhead incl. (omslag)rente
33
59
61
BTW
7
4
4
901
869
1.036
Opbrengst heffingen
-1.139
-604
-629
Dekking
126%
70%
61%
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten
Totale kosten
bedragen x 1.000 Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn
Rekening
Begroting
Begroting
2021
2022
2023
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
318
202
227
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
318
202
227
27
26
28
-
-
-
346
229
255
Opbrengst heffingen
-9
-52
-62
Dekking
3%
23%
24%
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW Totale kosten
Toelichting kostendekkendheid algemene leges Uit bovenstaande tabellen blijkt dat per titel van de algemene legesverordening de heffingen ruim onder de 100% kostendekkendheid blijven. De lasten die in bovenstaande tabellen zijn meegenomen, zijn de direct toe te rekenen kosten aan diensten die verricht worden in het kader van het verstrekken van dienstverlening. Op basis van gedetailleerde teamplannen en historische cijfers, zijn alleen de directe personele kosten in bovenstaande tabel opgenomen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de uren van de baliemedewerkers en van de uren van de medewerkers bij Vergunningen Toezicht en Handhaving (VTH). Daarnaast zijn de materiële kosten opgenomen die te maken hebben met de dienstverlening ten aanzien van de diensten in deze legesverordening. We hanteren een opslag voor overheadkosten van 80% over de directe loonkosten (zie ook "Overzicht kosten overhead"). De totale kostendekkendheid van de Algemene Legesverordening komt uit op 48%. Legesverordening Er komt pas in de loop van het vierde kwartaal 2022 duidelijkheid over de invoeringsdatum van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Indien de wetgeving per 2023 wijzigt dient de legesverordening aangepast te worden om aan te sluiten op de nieuwe wetgeving.
Bestuurlijk is de ambitie uitgesproken om gelijktijdig met de wetswijziging in te zetten op harmonisatie van de legesverordeningen binnen de OWO gemeenten. Indien de wetgeving per 2023 niet wijzigt wordt de bestaande legesverordening waar nodig geactualiseerd. Vanwege de late besluitvorming omtrent de invoeringsdatum worden beide varianten voorbereid.
80
Kostendekkendheid begraafrechten x 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen
Rekening 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
193
187
196
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
0
0
0
193
165
196
116
123
128
4
5
5
Totale kosten
314
315
330
Opbrengst heffingen
-142
-140
140
Dekking
45%
44%
42%
Netto kosten taakveld Toe te reken kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
Toelichting kostendekkendheid begraafplaatsen Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kostendekkendheid van de begraafplaatsen ruim onder de toegestane 100% kostendekkendheid blijft. De kosten die toegerekend worden aan het taakveld zijn de kosten van publiekszaken voor het behandelen van de aanvragen. Daarnaast worden kosten van de afdeling Gemeentewerf toegerekend voor het onderhouden van de begraafplaats.
Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de woonlasten over 2022 van de 18 Friese gemeenten. Woonlastendruk 2022
OZB (gem) Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Totaal woonlasten
Eph
Mph
Eph
Mph
Eph
Mph
1 Ameland
267
170
223
139
183
575
673
2 Harlingen
274
199
278
171
171
644
723
3 Vlieland
298
247
329
53
158
598
785
4 Weststellingwerf
324
193
290
182
182
699
796
5 Ooststellingwerf
255
198
265
162
281
614
801
6 Terschelling
414
216
216
180
180
810
810
7 Súdwest-Fryslân
355
225
270
187
187
767
812
8 Opsterland
301
223
266
190
256
714
823
9 De Fryske Marren
356
219
282
123
210
698
848
10 Leeuwarden
326
233
349
161
193
719
868
11 Schiermonnikoog
349
251
327
75
193
676
870
18 Noardeast-Fryslân
336
206
293
252
252
794
881
12 Waadhoeke
310
236
295
235
294
781
899
13 Heerenveen
391
223
288
173
231
787
910
14 Smallingerland
349
235
277
285
285
869
911
15 Tytsjerksteradiel
484
204
292
142
158
830
933
16 Achtkarspelen
431
257
367
182
182
870
980
17 Dantumandiel
532
220
275
192
192
944
999
Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2022)
81
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder Hoen Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen:
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
een inventarisatie van de risico’s;
de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;
een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s Onze doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd:
De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0;
Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal).
In deze begroting voldoen we aan beide uitgangspunten.
Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moeten worden. De weerstandscapaciteit is de som van: 82
a. de stelpost risicobeheersing en onvoorzien; b. de algemene reserve; c.
bestanddelen van de bestemmingsreserves;
d. de stille reserves; e. de niet-benutte belastingcapaciteit; f.
mogelijke ombuigingsmaatregelen.
a. De stelpost risicobeheersing en onvoorzien Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben gekozen voor een bedrag van € 30.000. Daarnaast is in de meerjarenbegroting een stelpost risicobeheersing opgenomen om specifieke risico’s op voorhand af te dekken. Het gaat om een bedrag van € 500.000 per jaar. Beschikking over deze stelpost kan alleen via een raadsbesluit en is uitsluitend bedoeld ter dekking van structurele risico’s die op enig moment werkelijkheid worden. b. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedraagt per 31 december 2021 € 24,3 miljoen. Als de jaren 2023-2026 aan de verwachtingen voldoen, dan is de stand van de algemene reserve € 28,4 miljoen per 1 januari 2027. c. De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve.
Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. d. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet bij onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. e. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. Vanaf 2020 heeft het rijk een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk er te maken. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De benchmark vervangt de landelijke macronorm voor de OZB. De macronorm bepaalde de maximale jaarlijkse stijging van de ozb-opbrengsten van alle gemeenten. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. f.
Mogelijke ombuigingsmaatregelen In 2022 zijn de laatste ombuigingen gerealiseerd. In deze begroting is geen taakstelling meer opgenomen voor ombuigingen. Omdat de laatste ombuigingen pas vrij recent zijn gerealiseerd is de invloed van ombuigingsmaatregelen op de weerstandscapaciteit op dit moment nihil. Samenvattend De structurele weerstandscapaciteit in de begrotingsexploitatie bedraagt € 0,53 miljoen. De incidentele weerstandscapaciteit bedraagt over 2023 € 22,8 miljoen en loopt op tot € 28,4 miljoen in 2026. 83
Totaalbeeld De totale weerstandscapaciteit van de gemeente Weststellingwerf geven we in de volgende tabel weer: x € 1.000 Onderdeel a.
2023
2024
2025
2026
De structurele begrotingsruimte
500
500
500
500
De incidentele begrotingsruimte
30
30
30
30
b.
De algemene reserve
22.840
24.291
27.399
28.421
c.
Bestemmingsreserves
-
-
-
-
d.
De stille reserves
-
-
-
-
e.
De onbenutte belastingcapaciteit
-
-
-
-
f.
Mogelijke ombuigingsmaatregelen
-
-
-
-
23.370
24.820
27.930
28.950
Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. De inventarisatie is gemaakt in een tweetal domeinen: (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Hiervoor zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3. vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4.
deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (=het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij voor dit boekjaar bepaald op € 4,5 miljoen. De belangrijkste risico’s loopt onze gemeente op de volgende onderwerpen, die hierna één voor één worden behandeld.
84
Onzekerheden gemeentefonds en rente € 337.500 (GF&R) Gemeentefonds De ontwikkelingen van het gemeentefonds worden voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de rijksuitgaven (het accres) onder het motto ''samen de trap op en samen de trap af". Stijgen de rijksuitgaven dan neemt het gemeentefonds ook toe, maar omgekeerd is ook het geval. In 2022 is de VNG namens de Nederlandse gemeenten met de fondsbeheerders overeengekomen om het volume-deel van het accres te bevriezen voor 2022 tot en met 2025. De accressen worden nog wel jaarlijks bijgesteld voor de gewijzigde ramingen van de loon- en prijsontwikkelingen. Omdat daarmee de onzekerheden nog niet volledig weggenomen zijn en omdat het om forse bedragen gaat, hebben wij een buffer opgenomen van ongeveer 20 % van het nominaal accres. Deze buffer wordt ingezet bij een neerwaartse bijstelling van het accres. Daarnaast is per 2023 de herijking van het gemeentefonds doorgevoerd. Dit betekent dat het gemeentefonds op een andere manier wordt verdeeld over de gemeenten. Voor onze gemeente pakte deze herijking positief uit. De onzekerheden in het kader van het gemeentefonds zijn kleiner geworden. Het risico is naar beneden bijgesteld. Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening.
Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting. We houden de toekomstige noodzakelijke financieringen nauwlettend in de gaten om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen op dit moment om de inflatie te drukken. Daarmee stijgt het risico. Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenen op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moet zijn op de peildatum 31 december van het betreffende jaar. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt. Door een hogere rekenrente is in 2021 een deel van de voorziening gewezen wethouders vrijgevallen. 85
Onzekerheden grondexploitaties € 2,8 miljoen (GREX) Hoewel de ramingen van de grondexploitaties, zoals te doen gebruikelijk jaarlijks, zijn geactualiseerd, blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. We hebben in het recente verleden de nodige beheersmaatregelen getroffen door voorzieningen te vormen, een deel van de grondvoorraad te herrubriceren en het toe te rekenen rentepercentage te verlagen. Risico’s ten gevolge van open einde regelingen € 500.000 (OER) Jeugdwet en Wmo Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo-cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen per 2024 en ook Maatschappelijke Opvang. De invoeringsdatum is tot dusver steeds uitgesteld, maar de maatregelen zitten er aan te komen. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. Het blijft daarbij de vraag of het rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen. We willen de risico's zoveel als mogelijk beperken en beheersen. De informatie rondom de zorgverlening vanwege de drie decentralisaties komt steeds beter in beeld en we zetten in op monitoring.
We krijgen meer zicht op de ontwikkeling van de uitgaven en op de voorspelbaarheid van de uitgaven. Punt van aandacht daarbij is dat de exacte indexatie van tarieven voor Wmo en Jeugd ten tijde van het opstellen van de begroting niet bekend is, dit vraagt mogelijk om bijstelling van budgetten gedurende het begrotingsjaar. Overige risico’s De gemeente kent sommige regelingen (als voorbeeld noemen wij de bijzondere bijstand) die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar die in feite niet financieel begrensd zijn. Als er meer aanspraak op een dergelijke regeling wordt gedaan, zal een gemeente deze middelen (aanvullend) beschikbaar moeten stellen en kan de gemeente deze middelen veelal niet verhalen op derden. Op dit moment schatten wij de financiële onzekerheden en risico's van deze bestaande regelingen als klein in. Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen. Onzekerheden en risico’s bij onderhoud kapitaalgoederen € 225.000 (OHP) Voor uitvoering van onderhoudsplannen zijn in het verleden extra middelen beschikbaar gesteld zowel incidenteel als ook structureel.
Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen. Dan kan meer gericht geld worden gestoken in het strategisch onderhoud van gemeentelijke bezittingen (betere koppeling termijn bezit/in gebruik aan termijn onderhoud). Risico’s en beheersingsmaatregelen met betrekking tot verbonden partijen en gerelateerde projecten € 625.000 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt vanuit het oogpunt van risicobeheersing de nodige aandacht omdat de invloed op deze partijen verloopt via besturen van stichtingen of de aandeelhouders en de raden van commissarissen en/of toezicht. Dat betekent ook dat de directe invloed op de uitzetting van hun begroting beperkt is, wat weer van invloed is op onze begroting. Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken.
Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden, maar dat er niet altijd een eensluidende visie is binnen de 18 Friese gemeenten.
86
Overige onzekerheden en risico's (OVERIG) € 612.500 Risico’s in de bedrijfsvoering zijn: frictiekosten personeel, aansprakelijkheidsrisico’s en urenramingen op exploitatie ontlastende onderdelen van de begroting, zoals de grondexploitaties, afval en riolering. Met name deze laatste categorie speelt als risico bij onze gemeente. Tijdig beheersmaatregelen treffen, door een juiste verhouding vast en flexibel personeel in dienst te hebben op deze producten, voorkomt structurele risico’s in de exploitatie. Verder staat onze gemeente (indirect) garant voor diverse geldleningen verstrekt aan met name Woningstichting Weststellingwerf en Stichting Meriant (onderdeel van Stichting Alliade). Bij de indirect gegarandeerde geldleningen staat het rijk voor 50% garant en de gemeente voor 50%. Periodiek wordt de risico exposure van de garantstellingen beoordeeld. In 2022 is er met het project 'Stabiel, structureel saldo' invulling gegeven aan de ombuigingstaakstelling. In de huidige begroting is geen ombuigingstaakstelling meer opgenomen. Daarnaast laat deze begroting een structureel sluitend beeld zien. Daardoor is het risico op het niet behalen van de bezuinigingen minimaal. Op dit moment liggen er landelijk een aantal zaken met betrekking tot de afdracht van vennootschapsbelasting voor aan de rechtbank.
De Belastingdienst stelt dat de gemeenten in die zaken een venootschapsbelastingplicht hebben. Ook voor ons kan dit betekenen dat onze venootschapsbelastingplicht breder is dan wij tot nu toe dachten. Hierdoor stijgt het risico op een hogere afdracht aan de Belastingdienst. Risico's als gevolg van op ons afkomende ontwikkelingen Loon- en prijsontwikkelingen Wij hebben deze begroting opgesteld in onzekere tijden. Met de kennis van nu hebben wij de budgetten waar nodig geïndexeerd. Zo voorzien wij bijvoorbeeld een behoorlijke stijging van onze uitgaven voor gas en elektra. Niemand kan echter voorspellen of de lonen en prijzen blijven stijgen, stabiel blijven of juist dalen ten opzicht van het huidige niveau. Uiteraard houden wij de ontwikkelingen, de gevolgen en de risico's nauwlettend in de gaten. Via onze reguliere planning en controlcyclus sturen wij waar nodig bij. Veenweide Met het ter kennisname aannemen van de Ontwerp-Funderingsaanpak heeft het college de bereidheid uitgesproken om een financiële bijdrage te organiseren voor de oplossingsrichtingen 1 en 2 uit deze aanpak. Oplossingsrichting 1 omvat het instellen van een funderingsloket en een funderingsviewer, zodat inwoners zich kunnen laten infomeren. Het doel van oplossingsrichting 2 is woningeigenaren inzicht bieden in de staat van hun fundering, waarna geholpen kan worden bij het kiezen van de juiste oplossing.
Het is nog onduidelijk wat de omvang is van de vraag naar deze informatie, ook is nog onduidelijk welke verdeelsleutel de deelnemende overheden hanteren bij het verdelen van de kosten van de oplossingsrichtingen. Tevens is onduidelijk wat het gevolg is van de veendaling voor onze eigen kapitaalgoederen. In het veenweidegebied heeft de gemeente ook zelf wegen en gebouwen. Omgevingswet De invoering van de Omgevingswet is een van de grootste wetgevingsoperaties in de Nederlandse geschiedenis. De wet kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb) staat juridisch los van de Omgevingswet, maar wordt naar verwachting gelijktijdig met de Omgevingswet ingevoerd. De invoering van beide wetten is een paar keer uitgesteld, maar staat vooralsnog gepland op 1 januari 2023. Voor de Omgevingswet geldt overgangsrecht. De OWO gemeenten gaan zoveel mogelijk beleidsneutraal over. Politieke keuzes worden de komende jaren verwerkt in het omgevingsplan, dat uiterlijk ultimo 2029 gereed dient te zijn. Wij signaleren onder andere onderstaande aandachtspunten, risico’s en onzekerheden voor de meerjarenbegroting 2023. • Er komt pas in de loop van het vierde kwartaal 2022 duidelijkheid omtrent de ingangsdatum van de Omgevingswet en de Wkb. Vanwege deze onzekerheid worden er 2 legesverordeningen voorbereid.
Een geharmoniseerde legesverordening gebaseerd op de nieuwe wetgeving en een legesverordening gebaseerd op de huidige wetgeving die alleen waar strikt nodig is geactualiseerd. • Voor de bouwactiviteiten wijzigt er door de Wkb veel. Voor bouwwerken in gevolgklasse I – onder andere grondgebonden eengezinswoningen en bedrijfspanden van maximaal twee bouwlagen – vervalt de vergunningsplicht voor het bouwtechnische deel. Voor het bouwtechnische deel geldt een meldingsplicht. Hiervoor mogen geen leges worden geheven. Daar vallen dus legesinkomsten weg. 87
• Uitsluitend voor vergunningen die na invoering van de wetgeving worden ingediend geldt de nieuwe wetgeving. Voor vergunningen die onder de huidige wetgeving zijn ingediend geldt de huidige wetgeving. • Er dienen de komende jaren nog diverse politieke keuzes te worden gemaakt inzake het omgevingsplan. Deze keuzes hebben invloed op de legesopbrengsten en de daaraan gerelateerde kosten. • Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet krijgt de FUMO extra taken, omdat er taken overgeheveld worden van de gemeente naar de FUMO (toezicht milieu activiteiten). Daarnaast worden er bodemtaken uitgevoerd door de FUMO, die nu nog voor rekening komen van provincie en straks voor rekening komen van de gemeente. De gemeenten worden hiervoor niet gecompenseerd. Het ligt voor de hand dat het een en ander leidt tot een hogere bijdrage aan de FUMO. Bij de begroting 2023 van de FUMO is dit nog niet verwerkt, omdat er onduidelijkheid is omtrent de ingangsdatum van de Omgevingswet en de financiële consequenties. De FUMO heeft in haar begroting wel aangegeven dat een begrotingswijziging waarschijnlijk is indien de Omgevingswet in 2023 in werking treedt • Tot op heden zitten er aanzienlijke verschillen in activiteiten en tarieven tussen de legesverordeningen van de OWO gemeenten, die door de afdeling OWO-VTH worden uitgevoerd (Omgevingsvergunningen en APV-gerelateerde onderwerpen).
Bestuurlijk is de ambitie uitgesproken om gelijktijdig met de invoering van de nieuwe wetgeving zowel beleidsinhoudelijk als qua financiën (zoveel mogelijk) in te zetten op harmonisatie binnen de OWO gemeenten. Indien de nieuwe wetgeving per 2023 in gaat vindt besluitvorming omtrent een nieuwe geharmoniseerde legesverordening plaats bij het vaststellen van de legesverordeningen in december 2022. • We verwachten de eerste jaren geen formatiereductie vanwege de reeds bestaande krappe personeelsbezetting bij VTH en RO, aanloopproblemen, overbruggingsperiode met huidige en nieuwe wetgeving, onduidelijkheid over de invulling van nieuwe taken en benodigde extra capaciteit voor verdere implementatie van de nieuwe wetgeving en de bijbehorende nieuwe Applicaties. In de begroting 2023 is beperkt rekening gehouden met de impact van de Omgevingswet en Wkb door lagere legesopbrengsten omgevingsvergunningen te begroten dan de afgelopen jaren gemiddeld zijn gerealiseerd. Overige consequenties zijn vanwege onzekerheid/onduidelijkheid niet verwerkt. Waar nodig en mogelijk wordt de begroting in 2023 via de reguliere P&C cyclus bijgesteld.
Weerstandsvermogen De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico's worden uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven: x € 1.000 Weerstandsvermogen
2023
Weerstandscapaciteit (A)
23.370
Risico's (B)
4.480
Weerstandsvermogen
18.890
Ratio Weerstandsvermogen (A/B)
5,22
Toelichting Weerstandsvermogen Uit bovenstaande tabel blijkt dat ons weerstandsvermogen voldoet aan het uitgangspunt dat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit (B). De ratio weerstandsvermogen is 5,22 en dus groter dan 1,0.
88
Kengetallen Met ingang van 2016 zijn een vijftal financiële kengetallen verplicht gesteld. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we aan voor de verplichte kengetallen bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
a. zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
b. met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
3. Grondexploitatieruimte
< 20%
20 - 35%
> 35%
Eerste jaar en meerjarig > 0%
Begroting en meerjarig 0%
Begroting en meerjarig < 0%
< 95%
95 - 105%
> 105%
1. Netto schuldquote
4. Structurele exploitatieruimte
5. Belastingcapaciteit
Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt. In onderstaand overzicht wordt het verloop van de kengetallen weergegeven: Kengetallen
Rekening Begroot Begroot
MJB
MJB
MJB
Categorie
2024
2025
2026
(peiljaar 2023)
54,63%
50,03% 44,90% 38,46% 36,32%
A
50,16%
47,24% 42,92% 34,95% 30,75%
A
39,18%
38,77%
40,87% 43,18% 47,00% 49,33%
B
3 Grondexploitatie
20,23%
23,40%
19,15% 16,99% 16,38% 16,76%
A
4 Structurele exploitatieruimte
7,11%
0,80%
2,53%
1,72%
A
5 Belastingcapaciteit
92,36%
88,05%
89,49% 89,49% 89,49% 89,49%
A
2021
2022*
52,17% 51,11%
2 Solvabiliteitsratio
1 Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)
2023
4,55%
6,16%
* betreft de geactualiseerde begroting 2022
Toelichting kengetallen Basis voor deze kengetallen is de geprognosticeerde balans voor de jaren 2023-2026. Deze staat onder 'Uiteenzetting van de financiële positie'. 1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Een schuldquote van 100% wordt over het algemeen als grens gezien tussen acceptabel en in toenemende mate risicovol. Wij zitten ruimschoots onder die grens. 89
2. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we voor de komende vier jaren uit boven ons streefpercentage van minimaal 20%. 3. Kengetal grondexploitatie Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Na jaren in categorie B, komen we dit jaar voor het eerst in categorie A. Uiteraard blijven wij het nauwlettend volgen ook al komen we nu in categorie A uit. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Voorbeelden van structurele lasten zijn de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen, bij structurele baten gaat het onder andere om de Algemene uitkering van het gemeentefonds en eigen belastinginkomsten.
Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Wij komen met dit kengetal in categorie A. 5. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel blijkt, zijn de woonlasten voor 2023 in onze gemeente lager dan het landelijk gemiddelde van € 904,00 (=100%) van het belastingjaar 2022.
90
Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Portefeuillehouder
Rikkers
Organisatie
Beleid en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair
Beleidsnota's 2010 Nota Openbare Verlichting 2012 Beleidsplan Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte 2012-2016 2017 Bomenbeleidsplan 2017 - 2027 2018 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028 2021 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 2020 Plan van aanpak verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille
Inleiding Onze gemeente heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Om dat mogelijk te maken wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten.
Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte Uw raad heeft in 2011 het beleidsplan Kwaliteitsambitie openbare ruimte (2012-2016) vastgesteld. Hierin zijn de kwaliteitsdoelstellingen voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte (waaronder wegen, groen en bruggen) vastgesteld. De door de raad een aantal jaren geleden opgelegde ombuigingen, zijn hierin meegenomen. Voor onze openbare ruimte zijn de volgende kwaliteitsafspraken afgesproken:
Kwaliteit basis (voldoende onderhouden) voor centrum, hoofdstructuur en woongebieden;
Kwaliteit laag (sober tot onvoldoende) voor industriegebieden en plattelandsgebieden.
Wegen Het totale oppervlak van asfalt en straatstenen wat de gemeente beheert is ongeveer 2.555.000 m2 groot. Hiervan ligt 130 km aan wegen binnen de dorpen. Buiten de dorpen liggen nog eens 285 km aan wegen die de dorpen met elkaar verbinden. Ook liggen er binnen de gemeente fietspaden met een totale lengte van 85 km. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van 2.140.000 m2 aan bermen en 442 km aan sloten waar water in staat. In 2015 is door provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân een plan gemaakt tegen bodemdaling. Doordat de zomers steeds droger worden komt het water in de bodem steeds lager te staan. Het veen wat in de bodem zit verdwijnt als het uitdroogt. Hierdoor zakt de bodem. Dit probleem speelt op veel plaatsen in Nederland, ook in Weststellingwerf. Op de plekken in de gemeente waar de bodem zakt, liggen ook wegen die mee zakken. In de verzakte wegen ontstaan kuilen en hobbels die gevaarlijk zijn. Wij weten nog niet precies hoeveel kuilen en hobbels er de komende jaren bijkomen. Maar we moeten bij de verzakte wegen vaker en met meer geld onderhoud uitvoeren. Voor het ophogen van de wegen is niet apart geld gereserveerd. Wij houden daarom de wegen die langzaam verzakken goed in de gaten. Mochten er plotseling wel wegen sneller verzakken, dan informeren wij u en vragen u om samen met ons een oplossing te bedenken.
91
De wegen in de gemeente worden regelmatig bekeken en beoordeeld. Hierbij vergelijken wij wat we buiten zien, met de afspraken die wij allemaal met elkaar gemaakt hebben. Aan de hand van wat wij zien en wat we hebben afgesproken maken wij een plan voor het onderhoud aan de wegen tussen nu en vijf jaar. In dit plan geven wij aan hoeveel geld we denken nodig te hebben voor het onderhoud. Bij de voorjaarsnota 2022 is er € 25.000 (incidenteel) beschikbaar gesteld om de meerjarige (investeringen) asfaltwegen in beeld te brengen en het budget/krediet voor structureel asfalt onderhoud te analyseren. Deze rapportage wordt door een ingenieursbureau opgesteld. De uitkomsten worden begin 2023 verwacht.
Groen Groen komt in vele vormen terug in de openbare ruimte. Het totale areaal groen binnen de gemeente bedraagt ongeveer 113 hectare. Het grootste areaal bevindt zich in de woongebieden. Langs de plattelandswegen staan de meeste bomen. Het beheer voeren wij uit op basis van een kwaliteit gestuurd (groen)beheersysteem. Het groenbeheer is onder te verdelen in verzorging (kwaliteit onderhoud) en technische staat (kwaliteit inrichting). Elk jaar laten wij een derde van de 30.000 bomen inspecteren. De kwaliteit van de bomen, de beplanting en de gazons is erg afhankelijk van het klimaat. De effecten van een droge zomer zijn later zichtbaar en vooraf niet te voorspellen. Met de jaarlijkse inspecties ontstaat er een actueel beeld van de kwaliteit van de bomen en eventuele veiligheidsrisico's. De normale werkzaamheden betreffende bomen zijn afgestemd op het bomenbeleidsplan.
Bruggen, waterwegen en kades Weststellingwerf heeft 57 bruggen in beheer en onderhoud. Namelijk 26 verkeersbruggen en 31 fiets/voetgangersbruggen. Het bruggenbestand bestaat uit één middelgrote beweegbare verkeersbrug in Nijelamer, meerdere vaste verkeersbruggen van beton, drie kleine beweegbare en een aantal vaste houten bruggen voor fiets- en voetgangers. Met de gemeenten Steenwijkerland, De Fryske Marren en Ooststellingwerf hebben we 3 betonnen verkeersbruggen in gezamenlijk beheer en onderhoud. Naast de bruggen beheren we ook 5 vissteigers, 1 monumentale keersluis en een muziekkoepel. Jaarlijks bekijken wij de staat van onderhoud en met het beschikbaar gestelde geld voeren wij onderhoud uit. Eén keer per 5 jaar wordt dit bestand visueel geïnspecteerd door een externe partij. Deze inspectie staat ingepland voor 2023. De uitkomsten van deze inspectie zullen we bij de eerstvolgende voorjaarsnota 2023 / kadernota 2024 verwerken.
Openbare verlichting De gemeente Weststellingwerf heeft in totaal 4.410 lichtmasten in eigendom en beheer (31-8-2022). Het onderhoud en beheer van de openbare verlichting is door de Coöperatie Openbare Verlichting en Inkoop Energie Fryslân vanaf 1 april 2019 aanbesteed. Met onderhoud bedoelen wij het reinigen en schilderen van masten en armaturen. Ook het oplossen van storingen aan de openbare verlichting en vervangen van masten en armaturen valt onder deze aanbesteding. Zoals bekend zijn wij bezig met het versneld vervangen van de openbare verlichting door ledverlichting. Inmiddels bestaat 85% van het areaal uit ledverlichting. Dit leidt tot een besparing op het energieverbruik. In 2023 gaan we nog circa 600 paaltoparmaturen vervangen door nieuwe armaturen met ledverlichting. Ook gaan we de lichtmasten langs de Steenwijkerweg in De Blesse vervangen.
92
Riolering Wij moeten ons houden aan de wettelijke taken voor het inzamelen, het afvoeren en behandelen van afvalwater, hemelwater en grondwater. Hoe wij dat doen wordt, is beschreven in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). In het GRP hebben wij beschreven: - ons beleid; - hoe wij de bestaande riolering onderhouden; - de aanleg van nieuwe riolering; - wat de kosten zijn en wat de opbrengsten zijn. De aanleg van nieuwe riolering en aanpassingen zijn de komende jaren gericht op het klimaatbestendig maken van de leefomgeving. In het GRP hebben wij de maatregelen beschreven die daarvoor uitgevoerd worden. Ons uitgangspunt is om alle werkzaamheden op een doelmatige wijze uit te voeren. Als het mogelijk is, voeren wij de werkzaamheden in OWO-verband uit. Ook werken wij met alle Friese gemeenten, Wetterskip, provincie en Vitens aan maatregelen voor een toekomstbestendige Friese waterketen. Dit is vastgelegd in het Fries bestuursakkoord waterketen (FBWK). Alle gegevens over de riolering hebben wij vastgelegd in een beheersysteem. Uit dit systeem halen wij een meerjarig overzicht voor het uitvoeren van onderhoud en het vervangen. Dit leggen wij vast in deze begroting en een investeringsplan.
Tractiemiddelen Wij monitoren onze voertuigen met een beheersysteem. Om te voorkomen dat oude voertuigen uitvallen moeten wij deze regelmatig vervangen. Wij hebben een meerjarig overzicht van de te vervangen voertuigen. Dit hebben wij vertaald in deze begroting en het bijbehorende investeringsplan. Doordat er tegenwoordig leveringsproblemen zijn kan het voorkomen dat wij de vervanging van een voertuig moeten opschuiven.
Gebouwen Zoals beschreven in de notitie ‘Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed’ zijn onze gebouwen opgedeeld in twee categorieën:
functionele panden (dragen bij aan het realiseren van doelen van de gemeente);
niet-functionele panden (op termijn afstoten).
Het onderhoud van de panden is verdeeld in dagelijks onderhoud en planmatig onderhoud (groot onderhoud en planmatige vervangingen). Volgens de NEN 2767-inspecties wordt het geplande onderhoud vastgelegd in een meerjarenonderhoudsplanning. Voor de functionele panden wordt het onderhoud zo gepland dat het niveau ‘sober en doelmatig’ blijft. Voor ieder functioneel pand is het onderhoud in een meerjarig onderhoudsplan vertaald. Voor de niet-functionele panden is gekozen om het onderhoud zo minimaal mogelijk uit te voeren. Alleen noodzakelijke maatregelen voor het behoud van de huidige functie en het huidige gebruik van het gebouw worden uitgevoerd. Voor het verduurzamen van onze vastgoedportefeuille is in 2020 een plan van aanpak opgesteld. In programma 8 is hier nader uitwerking aan gegeven.
93
Beschikbare middelen voor het onderhoud x € 1.000 Onderhoud kapitaalgoederen Rekening 2021 Begroting 2022 Begroting 2023 Begroting 2024 Begroting 2025 Begroting 2026 tractiemiddelen
172
153
153
153
153
gebouwen
391
305
353
516
418
323
1.915
1.482
1.477
1.471
1.457
1.457
bruggen en duikers
156
157
157
155
152
152
openbare verlichting
69
52
52
52
52
52
openbaar groen
204
307
312
312
311
313
riolering
231
280
280
280
280
280
terreinen
76
83
83
83
83
83
overig
18
56
61
59
57
57
3.232
2.875
2.928
3.081
2.963
2.870
wegen
Eindtotaal
153
94
Paragraaf Financiering Paragraaf Financiering Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Het doel van deze paragraaf is om informatie te verstrekken over het treasurybeleid en de beheersing van de financiële risico’s. Treasury betreft alle financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Treasury richt zich vervolgens op het besturen, beheersen van, het verantwoorden en toezicht houden op de hiervoor genoemde aspecten. Wettelijke kaders voor gemeentelijk treasurybeleid vinden we terug in de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido), de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof), de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en in de Gemeentewet met de daaruit afgeleide financiële verordening. Vanwege de publieke taak van de gemeente gaan we bedachtzaam om met publieke middelen en zijn we transparant over de besteding hiervan. Risicobeheersing is daarbij van groot belang. Mogelijke renterisico’s beheersen we via de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Verder stellen we strikte eisen aan het uitzetten van liquide middelen: leningen en garanties mogen in principe alleen worden verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. Voor het overige houden we eventuele overtollige middelen aan in ’s rijks schatkist (als gevolg van het verplicht schatkistbankieren) zodat deze beschikbaar blijven voor de uitoefening van de publieke taak.
De uitgangspunten Sinds de invoering van het schatkistbankieren zijn uitzettingen door gemeenten niet mogelijk. Door een goede (korte en lange termijn) liquiditeitsprognose te hebben, kunnen gemeenten in het aantrekken van geld sturen op het (tijdig) beschikbaar hebben van lang of kort geld. Met de huidige rentestand zijn de renterisico’s die gemeenten daarbij lopen overzichtelijk. We hebben momenteel nog drie geldleningen.
Risicobeheer De overheid hanteert 2 instrumenten, binnen de wet Fido, voor het toetsen van het renterisico: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Het doel van deze normen is het krijgen van een stabiele rentelast over de jaren.
Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet vormt de bovengrens waarmee een tijdelijk liquiditeitstekort gefinancierd kan en mag worden met een kortlopende geldlening (korter dan 1 jaar). Als het liquiditeitstekort structureel dreigt te worden, moet er een langlopende geldlening worden aangetrokken. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal. Het doel van de limiet is de vlottende schuld (kortlopende leningen) te beperken. De berekening van de kasgeldlimiet voor de komende jaren is als volgt: x € 1.000 Kasgeldlimiet
2023
2024
2025
2026
Begrotingsvolume
90.545
92.965
93.307
88.628
Het bij het ministeriële regeling vastgestelde percentage
8,50%
8,50%
8,50%
8,50%
De kasgeldlimiet in euro's
7.696
7.902
7.931
7.533
95
Toelichting kasgeldlimiet Op dit moment hebben wij voldoende liquide middelen beschikbaar. Deze staan bij de Staat (schatkist). We verwachten dat we de geplande uitgaven voor investeringen voor het komende jaar op kunnen vangen met de huidige middelen. We blijven binnen de ruimte van de kasgeldlimiet. We houden het komende jaar de uitgaven van onze investeringen in de gaten om zo te bepalen of en wanneer wij een nieuwe langlopende lening nodig hebben.
Renterisicobeheer De renterisiconorm stelt een grens aan het te lopen renterisico op de vaste schuld. De risiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet hoger mogen zijn dan 20% van het begrotingstotaal. Onze ruimte binnen deze norm is als volgt: x € 1.000 Renterisiconorm
2023
2024
2025
2026
Begrotingsvolume
90.545
92.965
93.307
88.628
Het bij het ministeriële regeling vastgestelde percentage
20,00%
20,00%
20,00%
20,00%
Toegestane renterisiconorm
18.109
18.593
18.661
17.726
Renteherziening op vaste schuld (opgenomen)
0
0
0
0
Renteherziening op vaste schuld (uitgezet)
0
0
0
0
3.345
3.345
3.345
3.345
Aflossingen Huidige renterisiconorm
3.345
3.345
3.345
3.345
Ruimte binnen de toegestane renterisiconorm
14.764
15.248
15.316
14.381
Kredietrisico op verstrekte gelden en gegarandeerde leningen De rentedragende leningen bestaan voornamelijk uit aan (voormalig) ambtenaren verstrekte hypothecaire geldleningen. De portefeuille krimpt omdat gemeenten geen hypothecaire geldleningen meer mogen verstrekken aan hun personeel. Jaarlijks wordt hier op afgelost. Hierdoor stijgen onze geldmiddelen. Het risico op de portefeuille is relatief klein, vanwege de hypothecaire zekerheden die tegenover de geleende gelden staan. Er is wel sprake van een (beperkt) renterisico omdat geldnemers hun rentevoorwaarden (kosteloos) kunnen aanpassen gedurende de looptijd. Echter, de meeste geldnemers hebben inmiddels hun rechten om de rentevoorwaarden aan te passen verbruikt. Daarnaast hebben we verschillende (indirecte) garanties afgegeven. Op deze garantstellingen wordt in de regel regulier afgelost door de geldnemers. Met betrekking tot de gegarandeerde leningen betreft het veelal geldnemers in de zorg, sociale woningbouw of (sport)verenigingen. Omdat voor de leningen aan de woningcorporaties het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) garant staat, kan het kredietrisico voor de gemeente als minimaal worden beschouwd. x € 1.000 Verstrekte geldleningen en gegarandeerde leningen
Ultimo 2022
Rentedragende leningen
867
Gegarandeerde geldleningen (100%)
2.572
Indirect gegarandeerde geldleningen (WSW-achtervang-50%)
31.760
Totaal
35.199
96
Gemeentefinanciering De gemeente hanteert een integrale financieringssystematiek. Dat wil zeggen dat we steeds kijken naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente op enig moment. Bij de huidige verwachtingen over de renteontwikkeling (op korte termijn gelijkblijvend en op de langere termijn een iets oplopende rente) wordt goed gekeken naar de liquiditeitsbehoefte. Deze zetten we vervolgens af tegen de opgave om de schuldpositie te verbeteren in absolute zin: uitgangspunt daarbij is een beheersbare schuld waarop op reguliere basis aflossingen plaatsvinden. We laten daarbij de kortlopende schuld niet onnodig hoog oplopen waardoor lang geld moet worden aangetrokken op een voor onze gemeente ongunstig moment: een evenwichtige spreiding van de aflossingen en rentebetalingen is belangrijk bij een beheersbare liquiditeitsbegroting. Schuld als aandeel van de exploitatie Ter bevordering van de onderlinge vergelijkbaarheid zijn overheden verplicht om volgens vooraf gestelde richtlijnen onder andere de netto-schuldquote als kengetal te publiceren in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Leningenportefeuille Het verloop van onze leningenportefeuille staat in de geprognosticeerde balans (zie onder “Uiteenzetting van de financiële positie”).
Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte (financieringstekort of -overschot) geeft een indicatie of het aangaan van vaste geldleningen al dan niet noodzakelijk is. Het huidige beeld is dat we voldoende middelen hebben om onze investeringen te kunnen betalen. Eerder leek het nodig om een langlopende lening aan te trekken voor € 10 miljoen. Dat is voorlopig nog niet nodig. Uiteraard volgen wij onze werkelijke uitgaven om zo te bepalen of en wanneer het aantrekken van een nieuwe lening nodig is. x € 1.000 Financieringsbehoefte per 31 december Eigen vermogen
2023
2024
2025
2026
37.578
38.676
41.447
42.131
Voorzieningen
6.204
6.191
6.178
6.165
Vaste geldleningen
41.852
38.507
35.162
31.817
85.634
83.374
82.787
80.113
Vaste activa
71.663
70.807
68.228
65.631
Voorraden
17.301
15.797
15.286
14.857
88.964
86.604
83.514
80.488
- 3.330
- 3.230
- 727
- 375
Bijstelling op basis van geïnventariseerde risico's Financieringstekort (-) danwel overschot (+) per 31 december
De wijze van rentetoerekening In het volgende renteschema staat hoe voor alle jaren de rentetoerekening in deze begroting is vormgegeven. Het renteresultaat is verantwoord bij het Overzicht algemene dekkingsmiddelen, taakveld treasury. x € 1.000 Renteschema
2023
2024
2025
2026
Externe rentelasten over de korte en lange termijn
1.705
1.668
1.651
1.726
Externe rentebaten Totaal door te berekenen rente Rente die doorberekend wordt aan de grondexploitaties Rente over eigen financieringsmiddelen Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op het taakveld treasury
35
35
34
34
1.670
1.633
1.617
1.692
429
364
329
315
0
0
0
0
1.184
1.176
1.212
1.228
1.613
1.540
1.541
1.543
57
93
76
149
97
EMU saldo Het EMU-saldo is het saldo van inkomsten en uitgaven met derden van de gemeente op transactiebasis in een bepaalde periode. Eenvoudig gezegd geeft het EMU-saldo aan of er in een bepaald jaar met reële transacties meer geld uitgegeven is dan er in dat jaar is binnengekomen, of dat er netto geld overgehouden is. Het EMU-saldo is daarmee een indicatie voor de ontwikkeling van de liquiditeits- en financiële positie (eigen vermogen en schulden) van de gemeente. Het EMU-saldo van één jaar zegt relatief weinig, Een structureel negatief EMU-saldo is echter wel reden tot zorg; dit geeft aan dat de gemeente jaar-op-jaar meer geld uitgeeft dan de gemeente ontvangt. Andersom kan het ook onwenselijk zijn dat het EMU-saldo enkele jaren op rij een flink positief saldo vertoont. Dit geeft immers aan dat de gemeente mogelijk onnodig geld oppot, terwijl het geld besteed kan worden aan voorzieningen in de gemeente. Het EMU-saldo vervult een rol bij de afspraken die in Europees verband zijn gemaakt over het toegestane maximale tekort ervan op nationaal niveau om de overheidsfinanciën in de Eurozone robuust te houden. In Nederland geldt een macro EMU-tekort voor de decentrale overheden van 0,27 procent van het bruto binnenlands product per jaar. Vier scenario's uitgelegd Bij de gemeente kunnen zich vier scenario’s voordoen.
Hierbij wordt benadrukt dat het bij het beoordelen van de scenario’s vooral gaat om de meerjarige ontwikkeling van het EMU-saldo. Het EMU-saldo is positief: De gemeente krijgt via reële transacties meer geld binnen dan dat ze uitgeeft. Dit schept ruimte om schulden af te lossen, te sparen en de reservepositie te verhogen. Daarmee draagt de gemeente positief bij aan het EMU-saldo van Nederland. Dit is voor 2023 bij de Gemeente Weststellingwerf het geval. Het EMU-saldo voor onze gemeente bedraagt € 3.164.000 positief. Het EMU-saldo grenst aan 0: De gemeente krijgt via reële transacties ongeveer evenveel geld binnen als dat er wordt uitgegeven. Het EMU-saldo is negatief: De gemeente geeft via reële transacties meer geld uit dan dat erbinnen komt. De gemeente zal schulden moeten maken, leningen moeten aantrekken, of het gespaarde geld moeten aanspreken. Ook kan het zijn dat het eigen vermogen (reserves) afneemt. Hierdoor draagt de gemeente negatief bij aan het EMU-saldo van Nederland. Maar blijft onder de referentiewaarde: aangezien het EMU-saldo onder de referentiewaarde valt, is de bijdrage van de gemeente aan het EMU-saldo geen aandachtspunt mits de andere overheden zich ook aan hun referentiewaarden houden.
Het EMU saldo overschrijdt de referentiewaarde: Aangezien het EMU-saldo boven de referentiewaarde uitstijgt, is de bijdrage van de gemeente aan het landelijke EMU-saldo een aandachtspunt.
Overige ontwikkelingen Schatkistbankieren Door de wet over schatkistbankieren zijn de decentrale overheden verplicht het grootste deel van hun liquide middelen aan te houden in de schatkist. De hoogte van deze drempel bedraagt 0,75% van het jaarlijkse begrotingstotaal en bedraagt voor onze gemeente voor 2023 ongeveer € 620.000.
98
Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf Bedrijfsvoering Portefeuillehouder(s)
Van de Nadort, Rikkers en Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
De onderdelen inkoop & aanbesteding, informatisering & automatisering, documentaire informatievoorziening, financiële- en personele administratie als ook verzekeringen en business intelligence worden toegelicht in de paragraaf OWO-samenwerking.
Privacy en informatieveiligheid Informatie is één van de belangrijkste bedrijfsmiddelen van de gemeente. We maken steeds meer en vaker gebruik van informatiesystemen en (digitale) gegevensuitwisseling met overheidsorganisaties, (keten)partners, burgers, inwoners, medewerkers, bedrijven en instellingen. Het verlies van gegevens, uitval van ICT, of het door onbevoegden kennisnemen of manipuleren van (persoons)gegevens kan ernstige gevolgen hebben voor de continuïteit van de bedrijfsvoering. Het kan ook leiden tot boetes of imagoschade. Een betrouwbare informatievoorziening is nodig voor het goed functioneren van de gemeente. Het is ook de basis voor het beschermen van de rechten van burgers en bedrijven. De komende jaren blijft onze gemeente inzetten op het verhogen van de informatieveiligheid en het zorgvuldig omgaan met (persoons)gegevens. Dat doen we onder andere met het: 1. voldoen aan de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), het normenkader voor de gehele overheid op het gebied van informatiebeveiliging; 2. voldoen aan de privacywetgeving, waaronder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en de Wet politiegegevens (Wpg); 3. vergroten en borgen van het informatiebeveiligings- en privacybewustzijn van (nieuwe) medewerkers; 4.
afleggen van verantwoording via de zelfevaluatie ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit), de zelfevaluatie BRP (Basisregistratie personen) en de zelfevaluatie Reisdocumenten.
Rechtmatigheid De gemeente moet bij de uitvoering van de gemeentelijke taken handelen volgens wettelijke richtlijnen. Het gaat hierbij om de rechtmatigheid van beheershandelingen die tot financiële transacties leiden. Deze financiële transacties worden in de jaarrekening verantwoord. Daarbij worden via interne controle de verordeningen op juistheid van handelen en rechtmatige totstandkoming getoetst. De kaders en belangrijkste activiteiten op het gebied van rechtmatigheid zijn vastgelegd in het beleidsplan interne beheersing en het jaarplan interne controle. Het beleidsplan biedt aanknopingspunten om de interne beheersing van de gemeente verder te ontwikkelen. Het college zal met ingang van het verslagjaar 2023 een rechtmatigheidsverantwoording moeten opnemen in de jaarrekening. Eerder werd nog uitgegaan van verslagjaar 2022. De invoering hiervan in de organisatie wordt stapsgewijs aangepakt. Met ingang van 2023 wordt de invulling van de accountantsverklaring gewijzigd. Het college legt met ingang van het verslagjaar 2023 verantwoording af over de rechtmatigheid. In de rechtmatigheidsverantwoording geeft het college aan dat de gemeente bij alle (financiële) beheershandelingen en transacties de wet- en regelgeving naleeft. Om dit te waarborgen moet gesteund worden op een adequaat functionerend systeem van interne beheersing en -controle.
De rechtmatigheidsverantwoording valt, als onderdeel van de jaarrekening, onder het getrouwheidsoordeel van de accountant. Daarmee vervalt het oordeel over de rechtmatigheid van de achterliggende beheershandelingen door de accountant.
99
Organisatieontwikkeling Gemeentelijke organisaties staan in steeds grotere mate voor de uitdaging wendbaar in te spelen op de veranderingen in het werk, technologische ontwikkelingen en trends in de samenleving. Met onze organisatieontwikkeling zetten we een stap naar een flexibele organisatie die nog beter kan inspelen op de steeds veranderende vraag van inwoners en partners en die medewerkers aan de organisatie bindt en boeit. Via zes ontwikkellijnen werken we aan de doelstellingen van de organisatieontwikkeling. Dit zijn: wendbaarheid en professionaliteit, veranderende dienstverlening, structuurwijziging, hybride werken, beheersing en samenwerking. De structuurwijziging is nagenoeg afgerond en ook binnen de ontwikkellijnen hybride werken, beheersing en veranderende dienstverlening zijn flinke stappen gezet. Het zwaartepunt de komende jaren ligt op het cultuurtraject Wendbaarheid en professionaliteit. Het gaat om het versterken en ontwikkelen van een veranderende houding en gedrag van iedereen in de organisatie (leidinggevenden en medewerkers). Belangrijke thema’s daarbij zijn duidelijk opdrachtgever- en opdrachtnemerschap, samenwerken, integraal en opgavegericht, eigenaarschap en flexibiliteit. Ook het vinden, binden en boeien van medewerkers sluit hierbij aan. We verwachten hier aan te kunnen werken binnen de bestaande middelen.
Uitvoering Human Resources Management (HRM) HRM De uitwerking van onze organisatieontwikkeling gericht op cultuurverandering staat centraal. Dit werkt door in onze personeelsinstrumenten, zoals leren & ontwikkelen, talentmanagement, de gesprekscyclus en werving & selectie. De schaarste op de arbeidsmarkt maakt de noodzaak om te investeren in het vinden, binden en boeien van medewerkers nog groter. We werken lokaal maar ook in OWO verband aan interventies en oplossingen om hier goed antwoord op te kunnen geven. Belangrijke thema's zijn arbeidsmarktcommunicatie, aantrekkelijk werkgeverschap, autonomie en talentontwikkeling. De kosten voor werving en selectie en het tijdelijk invullen van vacatures blijven stijgen. Ziekteverzuim We streven voor onze inclusieve organisatie naar een verzuimcijfer van 5,8% of lager. Dit cijfer sluit aan bij landelijke verzuimcijfers in onze sector gemeenten.
100