Bijlage 2 - RKC Onderzoeksrapport naar de doorwerking en de kwaliteit van de aanbevelingen van de rekenkamercommissie 2023.pdf
Tekst van het document
Gemeenteraden kunnen dan nog slechts zienswijzen indienen en vervolgens accepteren wat de uitkomst is van de besprekingen op het niveau van de gemeenschappelijke regeling. Het is welhaast een automatisme dat daardoor het beleid op gemeenschappelijk niveau wordt bepaald. Dit is in Friesland ook het geval. Het DB van de FUMO doet beleidsvoorstellen en dat wordt na het bespreken van de zienswijzen van de afzonderlijke gemeenten na eventuele aanpassingen centraal vastgelegd. Dat deel van de VTH wat niet verplicht is ondergebracht bij de FUMO wordt soms door gemeenten zelf uitgevoerd. De OWO-gemeenten5 werken ambtelijk samen. Dat betekent dat het deel dat niet op FUMO niveau is gestandaardiseerd ook onder druk staat om binnen de drie gemeenten op dezelfde wijze te worden aangepakt. Daardoor is het logisch dat de rekenkamercommissie onderzoek naar de vergunningverlening op het niveau van de drie gemeenten uitvoert. Een gevolg is wel dat de gemeente Weststellingwerf voor een deel afhankelijk kan zijn van de FUMO en de twee andere OWO-gemeenten bij de implementatie van de aanbevelingen. Tijdens dit onderzoek is ook doorgevraagd of het harmoniseren van het VTH-beleid niet tot gevolg had dat de drie gemeenten verstoken raken van de couleur locale, maar er is nog steeds ruimte in afwijkend beleid.
Voor Weststellingwerf wordt daaronder verstaan dat er wordt meegedacht met vergunningaanvragers, zodat er een ja-tenzij beleid is. Doordat dit gedrag tot nu toe vooral in de hoofden van de mensen zit, is dit beleid kwetsbaar als mensen vertrekken. Het ambtenarenkorps, dat voor meerdere gemeenten werkt, spant zich in om zich te gedragen volgens de cultuur van de gemeente waar ze op dat moment actief zijn. De centrale vraag van het onderzoek naar vergunningverlening luidde: Verloopt het proces van vergunningverlening door de afdeling OWO-VTH doelmatig, doeltreffend, rechtmatig en naar tevredenheid van de drie aangesloten gemeenten en de aanvragers? Hieronder wordt de doorwerking van de door de raad overgenomen aanbevelingen per aanbeveling besproken.
4 5
Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing De gemeenten Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland, Bestuursovereenkomst.
25
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Aanbeveling 1: verordening De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om op basis van de wet VTH de raad een verordening voor te leggen ter vaststelling. Op 2 december 2019 is de Verordening Kwaliteit, Vergunningverlening en Handhaving vastgesteld. In de verordening wordt verwezen naar de wet Wabo. Er wordt niet verwezen naar de wet VTH. Dit is begrijpelijk, aangezien die wet VTH zelf geen wet is, maar de Wet tot wijziging van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht.6 Deze wet wijzigt de wet Wabo. De aanbeveling is uitgevoerd. Het college zag de aanbeveling overigens vooral als hulp bij de door haar al ingezette voorbereiding tot het voorstellen van een verordening aan de raad. De navolging was al begonnen voorafgaand aan het onderzoek. Aanbeveling 2: meetbare doelen De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om in het nog op te stellen vergunningenbeleid meetbare doelen, zowel voor de dienstverleningsprestaties als voor de 4 K’s7 op te nemen waarover het college in het jaarverslag VTH rapporteert; De meetbare doelen bestaan uit twee groepen. Dit zijn de zo afgekorte 4K’s en de doelen uit Omgevingswet (veilig, schoon, gezond, en duurzaam). Deze doelen zijn overgenomen in het Beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving Fysieke Ruimtelijke Leefomgeving 2020-2024 OWOgemeenten. De meetbare doelen zijn ingevoerd.
De aanbeveling heeft in zoverre geholpen, dat de doelen uit de Omgevingswet en de 4K’s richting hebben gegeven aan beleid dat de gemeente van plan was in te zetten. Wie de meetbare doelen nader beschouwd, moet concluderen dat ze niet altijd echt meetbaar zijn. Om een voorbeeld uit de 4K’s te noemen: de K van kwaliteit heeft onder meer te maken met de kennis en ervaring van het personeel, maar ook de bejegening van burgers. Dat is niet altijd even duidelijk om te zetten in harde, en dus meetbare, doelen. Dat geldt evenzeer voor de vier doelen uit de Omgevingswet. Het gaat daar om de subjectieve en containerbegrippen die nadere invulling vereisen, voordat kan worden geconstateerd dat er aan wordt voldaan. Duurzaam, bijvoorbeeld, is een van de meest omvangrijke containerbegrippen op dit moment. Er kan van alles mee worden bedoeld: gas is duurzamer dan kolen, maar is gas duurzaam? Hergebruik van plastic is beter dan verbranden, maar is plastic duurzaam? In het Beleidsplan is bijvoorbeeld het volgende doel opgenomen: ‘We leveren binnen de mogelijkheden van ons VTH-takenpakket een bijdrage aan de energietransitie, gezonde leefomgeving en het behoud van ruimtelijke kwaliteit en groen’. Het is niet duidelijk op welke manier dit meetbaar is. Wat zijn de mogelijkheden? Wat is een gezonde leefomgeving? Wat is ruimtelijke kwaliteit?
Staatsblad 9-12-2015 en 21-4-2017. De 4 K’s verwijzen naar de volgende vier doelstellingen uit art. 2 jo. art. 4 lid 1 Bestuursovereenkomst 3 juni 2014: 1. Kwaliteitsverbetering door kennisdeling en investeren in deskundigheid; 2. Structureel minder meerkosten door krachtenbundeling en schaalvoordelen; 3. De kwetsbaarheid van de ambtelijke organisaties verminderen; 4. De dienstverlening en de klantvriendelijkheid optimaliseren. 6 7
26
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Hier kan de gemeente weinig aan doen. Als de aanbeveling letterlijk zou worden genomen, wordt de aanbeveling onhaalbaar, omdat dan het onmogelijke wordt gevraagd. Daarom wordt voor dit rapport de aanbeveling hier opgevat als richtlijn. Voor een deel zijn de aanbevelingen wel meetbaar en deels ook uitgevoerd. Een voorbeeld hiervan is de verbetering van de kwaliteit van het personeel. Daarbij is overigens vooral gelet op het beschikken over de juiste papieren, conform de eisen die de landelijke overheid stelt. Als gevolg van de huidige krapte op de arbeidsmarkt blijft de kwaliteit van het personeel echter een punt van zorg. Doordat de ‘meetbare’ doelstellingen het onderdeel van het gemeentelijk beleid zijn geworden via het Beleidsplan (2019) wordt de rapportage van de vorderingen op dit terrein geregeld via de P&C-cyclus. Het gaat hier in het bijzonder om het Jaarverslag en Uitvoeringsprogramma VTH Fysieke leefomgeving Weststellingwerf . Verder rapporteert het college ook in stukken waar dat relevant is. Er zijn kwaliteitscriteria ingevoerd, maar niet altijd de meetbare doelen waar volgens de aanbeveling om wordt gevraagd. Als de aanbeveling letterlijk wordt genomen, kan hij niet worden opgevolgd vanwege de onmogelijkheid metingen in harde cijfers om te zetten. Wordt de aanbeveling echter als richtlijn gezien, dan luidt de conclusie dat deze naar behoren is uitgevoerd.
Aanbeveling 3: overleg met de andere OWO-colleges over vergunningverlening De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om in overleg te gaan met de andere OWO colleges om na te gaan of de werkwijze van vergunningverlening van de OWO gemeenten op dezelfde leest geschoeid kan gaan worden zodat alsnog de 4 K’s bereikt kunnen worden; Deze aanbeveling is opmerkelijk, want ze beveelt het college eigenlijk aan niet meer te doen dan wat ze al deed. Bij de beleidsvoorbereiding bouwde het college destijds, en nu ook, voort op de adviezen die ze van dezelfde ambtenaren kreeg. De aanbeveling vraagt dus in de kern niet meer dan het destijds ingezette beleid voort te zetten en het college en de raad van Weststellingwerf hebben sinds dit rapport geen reden gezien om hiervan af te zien. Het college zag de aanbeveling vooral als steun voor het reeds ingezette beleid en deze was al opgevolgd voordat het rapport met de aanbevelingen aan het college werd verzonden. Aanbeveling 4: overleg met OWO over FUMO De vierde aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om in overleg te gaan met de andere OWO colleges om de samenwerking met de FUMO te verbeteren waardoor duidelijkheid kan worden verkregen over de afhandelingstermijn van adviezen; De drie OWO-gemeenten werkten op dit punt al samen.
Voorafgaand aan de oprichting van de FUMO hebben de gemeenten gezamenlijk onderzoek gedaan of ze buiten de gemeenschappelijke regeling konden blijven en een opdrachtgever-relatie met de FUMO konden krijgen voor die vergunningverlening waar de gemeenten niet zelf voldoende kennis en kunde in huis hadden. Nadat duidelijk werd dat de minister hier uiteindelijk niet akkoord mee zou gaan, hebben de gemeenten de strijd niet tot op de laatste millimeter uitgevochten, maar het roer omgegooid en positief meegewerkt aan de beleidsvorming en inrichting van de FUMO. De portefeuillehouders en één of twee VTH-ambtenaren van de OWO-gemeenten hebben voorafgaand aan een FUMO overleg een vooroverleg, zodat de OWO-inbreng zoveel mogelijk eensluidend is. Hierdoor
27
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
zijn de drie gemeenten inhoudelijk goed vertegenwoordigd bij de Algemene Vergadering van de FUMO. Daarnaast is de portefeuillehouder van Opsterland sinds 28 mei 2020 voorzitter van het Dagelijks Bestuur. De portefeuillehouder van Weststellingwerf zat in de auditcommissie van de FUMO. Het college toont zich constructief door in haar reactie aan te geven, dat er op dit punt nog wel winst is te behalen. Als ervan mag worden uitgegaan dat het college hiervan ook al was doordrongen voordat ze deze aanbeveling kreeg maakt dat deze aanbeveling eigenlijk niet noodzakelijk was. Kortom: de afhandelingstermijn is een probleem dat ondanks alle mogelijke inspanningen blijft bestaan. De oorzaak daarvan moet vooral worden gezocht in de complexe procedures en een arbeidsmarkt die het moeilijk maakt om voldoende personeel vast te houden. Net als bij de vorige aanbeveling geldt dat ook hier de aanbeveling al was uitgevoerd voordat het rapport aan de raad werd verzonden. Aanbeveling 5: rapportage De vijfde aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om over een jaar aan de raad te rapporteren over de uitvoering en het resultaat van bovengenoemde aanbevelingen. Op 31 mei jl.
heeft de Tweede Kamer bij amendement Van Dijk en Strolenberg8 aangenomen dat het college jaarlijks een overzicht stuurt van de ‘aan de raad gedane voorstellen van de rekenkamercommissie, vergezeld van zijn standpunt daaromtrent en van de wijze waarop aan de voorstellen vervolg is gegeven’. Als de Eerste Kamer dit overneemt, wordt het een wettelijke plicht zodra de wet in gaat. In Weststellingwerf worden aangenomen aanbevelingen van alle rekenkamercommissieonderzoeken door de griffie bijgehouden op een lijst. Deze wordt tweemaal per jaar besproken in de controlecommissie. De raad kan zo niet alleen controleren of alle aanbevelingen op de lijst zijn geplaatst, maar ook nagaan hoe de voortgang bij de verschillende aanbevelingen is. Tenslotte kunnen raadsleden vragen stellen als ze zich zorgen maken over de voortgang. Met het bijhouden van de voortgang van aanbevelingen wordt de aanbeveling uitgevoerd. De aanbeveling wordt binnenkort uitgevoerd. Toetsing aan normenkader De beoordeling van de bevindingen worden samengevat in onderstaande tabel, waarna ze worden toegelicht.
In hoeverre heeft een rekenkamercommissierapport de kwaliteit
Norm
Bevinding
1. De raad heeft geleerd van het onderzoek;
grotendeels voldaan
Bij de behandeling van de wijziging van de Gemeentewet, de Provinciewet en de Comptabiliteitswet 2016 is in verband met het afschaffen van de decentrale rekenkamercommissiefunctie en het uitbreiden van de bevoegdheden van de rekenkamercommissies op 31 mei 2022 beoogt het amendement een artikel 185a gemeentewet toe te voegen.
8
28
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
van het politieke en bestuurlijke debat bevorderd?
Wat is er vertaald in beleidsdocumenten naar aanleiding van een rekenkamercommissierapport?
In hoeverre is het bijgestelde beleid controleerbaar?
Hoe wordt gecontroleerd of het beoogde effect wordt bereikt?
Norm
Bevinding
2. De raad heeft een inhoudelijk debat gevoerd over het onderzoek
grotendeels voldaan
3. De raad heeft beargumenteerd besluiten genomen naar aanleiding van het inhoudelijke debat
grotendeels voldaan
4. De door de raad genomen besluiten hebben hun doorwerking in beleidsdocumenten
voldaan
5. De besluiten van de raad zijn terug te vinden in de beleidsdocumenten
voldaan
6. Er zijn maatregelen verbonden met doelen in de beleidsdocumenten
voldaan
7. Het beleid is uitgevoerd conform de wens van de raad
voldaan
8. Er is zicht op de effecten van de uitvoering
voldaan
9. Er is een procedure waardoor de raad ziet of de aanbevelingen zijn overgenomen
voldaan
10. De procedure wordt uitgevoerd
voldaan
11. De raad bespreekt de uitkomsten van de aanbevelingen
niet voldaan
Ad1) De rol van de raad bij Vergunningverlening komt kort ter sprake zoals in de uitkomsten van het onderzoek stond. Ad2) De bespreking duurt kort. Fracties geven beknopt hun inbreng en interrumperen elkaar en de wethouder bij diens reactie. De conclusies van het rapport komen daarbij aan de orde maar inhoudelijke punten krijgen nauwelijks aandacht. De meeste fracties nemen vooral de kritische reactie van het college onder de loep. Die neemt volgens groot deel van de raad de zorgen uit rapport te weinig serieus. Ze gebruiken termen als een te laconiek of een te voorzichtige reactie en omgang met het rapport. De wethouder gaat in op vragen (vooral over bestuurlijke reactie). En stelt dat ze wel de uitkomsten rapport serieus neemt en daarmee aan de slag gaat. Ad3) Centraal in het debat staat de vraag of het college de aanbevelingen voldoende serieus overneemt. Het voorstel draagt volgens raadsleden het college op serieus met bevindingen en aanbevelingen aan de slag te gaan. De raad neemt de aanbevelingen unaniem over. Ook wordt de aanpassing van een deel van de aanbevelingen door de raad besproken. De meerderheid is daar tegen. Dit laat zien dat er een beargumenteerd besluit ligt. Ad4) Er ligt een voorstel en na een zeer kort debat wordt tot besluitvorming overgegaan.
Het voorstel is vanuit de raad aangepast nadat hij hierover in de commissie onderling en met de wethouder van gedachten heeft gewisseld. De raad besluit het aangepaste voorstel voor overname aanbevelingen met
29
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
algemene stemmen aan te nemen. De reden voor aanpassing wordt niet meer uitvoerig behandeld in de raadsvergadering. Ad5) De besluiten van de raad hebben doorwerking in de beleidsdocumenten. Ad6) De getroffen maatregelen zijn inderdaad verbonden met de aanbevolen beleidsdoelen. Hierbij kan vooral gedacht worden aan het vooroverleg met de twee andere OWO-gemeenten bij de FUMOvergaderingen. Ad7) Het beleid is inderdaad uitgevoerd conform de wens van de raad. Zelfs het deels uitvoeren van de vijfde aanbeveling was in overeenstemming met de wens van de raad. Ad8) Het zicht op het effect van de uitvoering is beperkt door de gekozen wijze van rapporteren. Doordat de doorwerking in de jaarverslagen wordt weergegeven, kan de raad uiteraard nadere vragen stellen, maar een jaarverslag behelst alle aspecten van de gemeente. Hierdoor is het lastig om tijdens de vaststelling van het jaarverslag deze punten te behandelen, omdat de kans groot is dat er andere punten zijn die bij de behandeling van het jaarverslag meer aandacht vragen. De raad kan besluiten om na vaststelling van het jaarverslag de ruimte te nemen om op een latere vergadering naar aanleiding van de rapportages in het jaarverslag vragen te stellen over deze rapportages. Ad9) Er is een procedure waardoor de raad kan zien dat aanbevelingen zijn overgenomen.
Dit is terug te vinden in de overzichtslijst en de verslagen van de raadsvergaderingen en de jaarverslagen. Eventueel wordt dit aangevuld in de documenten die een uitvloeisel zijn van de overname van een aanbeveling van een rekenkameronderzoek. Een totaaloverzicht van de voortgang van de vervolgacties op de aanbevelingen wordt elk halfjaar besproken in de controlecommissie. Ad10) Deze procedure wordt uitgevoerd. Ad11) Er is een directe procedure voor de bespreking van de uitkomsten van de aanbevelingen Beginnend in mei 2022, is afgesproken dat overgenomen aanbevelingen twee maal per jaar op de agenda van de Controlecommissie staan. Samenvattend kan worden gesteld, dat het rekenkamercommissieonderzoek veel effect heeft gehad, het was zinvol om het Vergunningen-beleid verder uit te werken. Het belangrijkste effect was de steun in de rug van het college tijdens haar uitleg dat de verordening en beleidsvoorbereiding noodzakelijk was en dat het OWO-overleg uitstekend werkt.
4.2 Inclusiebeleid, rekenkamerbrief (oktober 2019) De centrale vraag van het onderzoek naar het inclusiebeleid luidde: Hoe ver zijn gemeenten met het opstellen van inclusiebeleid of een Lokale Inclusie Agenda9 en welke focus hanteren zij daarbij? Het inclusiebeleid is een zogeheten Doe-mee-onderzoek geweest. Dat is een onderzoek dat door de NVRR wordt georganiseerd. De rekenkamercommissie heeft zich aangesloten bij de vraagstelling van het onderzoek. Een nadeel van een Doe-mee-onderzoek is dat de afzonderlijke deelnemers geen invloed hebben op de vraagstelling en slechts beperkt op de aanvaarding van het rapport10 maar daar staat het voordeel tegenover dat het onderzoek tegen een fors lager tarief kan worden uitgevoerd en dat de resultaten kunnen worden vergeleken met andere onderzochte gemeenten. De rekenkamercommissie heeft de resultaten van het Doe-mee-onderzoek via een zgn. rekenkamerbrief aan de raad gerapporteerd.
Op grond van een advies van de Tweede Kamer is dit wijze waarop gemeenten uitvoering kunnen geven aan een start maken met de implementatie om te komen tot een geleidelijke verbetering van de positie van inwoners met een handicap. Dat is een uitwerking van art. 1 lid 2 VN-verdrag handicap. 10 Uiteraard blijft elke deelnemer aan een Doemee-onderzoek zelf verantwoordelijk voor de acceptatie van de kwaliteit. De NVRR streeft er altijd naar dat alle rapporten worden geaccepteerd. 9
30
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Op basis van de conclusies in de rekenkamerbrief krijgt de raad de aanbeveling om het college opdracht te geven, om: 1. Apart inclusiebeleid, samen met organisaties uit de doelgroep af te ronden met daarin aandacht voor mensen met een handicap en toegankelijkheid voor mensen met een handicap en daarin aan te geven hoe vrouwen en kinderen aandacht krijgen 2. Voor te stellen hoe de gemeente inclusiviteit waarborgt in al het beleid van de gemeente 3. Dit beleid na twee jaar schriftelijk met uw raad te evalueren.
Het onderzoek leidde aanvankelijk niet tot een besluit van de raad. De rekenkamerbrief wordt op 11 november 2019 als ingekomen stuk voor kennisneming aanvaarden aan de raad aangeboden. Het college van b. en w. geeft aan vanwege de positieve resultaten voor Weststellingwerf geen gebruik te maken van de mogelijkheid voor bestuurlijk wederhoor. Het college geeft aan de aanbevelingen van de rekenkamercommissie ter harte te nemen bij de ontwikkeling van nieuw beleid. De rekenkamerbrief wordt op 11 november 2019 als ingekomen stuk aan de raad aangeboden. Het gevolg is dat de raad kennis neemt van het collegestandpunt en geen besluit neemt over het al dan niet door de raad overnemen van de aanbevelingen. Daarmee geeft de raad het college veel ruimte over wordt omgegaan met de aanbevelingen van de rekenkamercommissie. Het is overigens gebruikelijk dat bij de indiening van rekenkamerrapporten deze in de raad worden geagendeerd met een raadsvoorstel dat door de griffie wordt opgesteld. In dat raadsvoorstel staat standaard, dat alle aanbevelingen worden overgenomen. Dit voorstel kan en wordt in de praktijk soms geamendeerd. Omdat er in dit geval een rekenkamerbrief met aanbevelingen aan de raad werd gezonden, werd de brief conform de gebruikelijke procedure op de lijst van ingekomen stukken geplaatst.
Het onderwerp ‘toegankelijkheid’ wordt in de raadsvergadering van 27 januari 2020 toch besproken aan de hand van twee moties ‘vreemd aan de orde van de dag’. Met het aannemen van één van de moties wordt besloten om aan raadsvoorstellen, indien van toepassing, de paragraaf ‘Toegankelijkheid’ toe te voegen en overwegingen m.b.t. toegankelijkheid op te nemen. Hieronder worden de aanbevelingen afzonderlijk besproken. Aanbeveling 1: beleid opstellen De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om apart inclusiebeleid, samen met organisaties uit de doelgroep af te ronden met daarin aandacht voor mensen met een handicap en toegankelijkheid voor mensen met een handicap en daarin aan te geven hoe vrouwen en kinderen aandacht krijgen.
Er is geen plan van aanpak opgesteld. De aanbeveling wordt niet uitgevoerd. Aanbeveling 2: waarborgen in beleid De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om voor te stellen hoe de gemeente inclusiviteit waarborgt in al het beleid van de gemeente.
Er is vooralsnog geen gemeentebeleid opgesteld. Dat betekent niet dat inclusie geen onderdeel is van het gemeentebeleid. Uit interviews blijkt dat het onderwerp wel hoog op de agenda staat binnen de
31
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
gemeentelijke organisatie. Inclusie is een belangrijk onderdeel van het gemeentebeleid. Zo wordt tet onderwerp inclusie bijvoorbeeld als eerste als thema benoemd in het document in Dienstverlening gemeente Weststellingwerf (2021). Er wordt echter geen apart inclusiebeleid gemaakt. Op 7 maart 2022 verzoekt de raad per motie11 het college: ● Een werkgroep in het leven te roepen die een Inclusie Agenda gaat opstellen voor 31 december 2022; ● Een inventarisatie te plegen in de organisatie welke maatregelen thans worden toegepast in het kader van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een beperking/handicap. Deze motie is in lijn met het rekenkamerrapport. De motie wordt aangenomen. In die motie wordt echter niet verwezen naar het inclusierapport, zodat niet is vast te stellen of deze motie een gevolg is van dat rapport. De motie komt ook inhoudelijk niet overeen met de aanbeveling van de rekenkamerbrief. De tijdspanne tussen november 2019 en maart 2022 is bovendien erg groot. Bij elkaar genomen, is de constatering dat de motie niet kan worden gezien als een doorwerking van de rekenkamerbrief.
Deze aanbeveling wordt niet uitgevoerd, het onderzoek is vooral ondersteunend van het staande beleid en niet doorslaggevend geweest voor een verandering in aanpak. Aanbeveling 3: regelmatige evaluatie De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om dit beleid na twee jaar schriftelijk met uw raad te evalueren. Als er geen beleid is vastgesteld, kan dit uiteraard ook niet worden geëvalueerd. De aanbeveling wordt niet uitgevoerd.
Toetsing aan normenkader De beoordeling van de bevindingen worden samengevat in onderstaande tabel, waarna ze worden toegelicht.
In hoeverre heeft een rekenkamercommissierapport de kwaliteit van het politieke en bestuurlijke debat bevorderd?
Wat is er vertaald in beleidsdocumenten naar aanleiding
Norm
Bevinding
1. De raad heeft geleerd van het onderzoek;
beperkt voldaan
2. De raad heeft een inhoudelijk debat gevoerd over het onderzoek
niet voldaan
3. De raad heeft beargumenteerd besluiten genomen naar aanleiding van het inhoudelijke debat
beperkt voldaan
4. De door de raad genomen besluiten hebben hun doorwerking in beleidsdocumenten
beperkt voldaan
11 Motie vreemd aan de orde van de dag Lijst Postma, GroenLinks, CDA, D66, VVD, SDW, 7 maart 2022.
32
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
van een rekenkamercommissierapport?
In hoeverre is het bijgestelde beleid controleerbaar?
Hoe wordt gecontroleerd of het beoogde effect wordt bereikt?
Norm
Bevinding
5. De besluiten van de raad zijn terug te vinden in de beleidsdocumenten
beperkt voldaan
6. Er zijn maatregelen verbonden met doelen in de beleidsdocumenten
-
7. Het beleid is uitgevoerd conform de wens van de raad
-
8. Er is zicht op de effecten van de uitvoering
-
9. Er is een procedure waardoor de raad ziet of de aanbevelingen zijn overgenomen
voldaan
10. De procedure wordt uitgevoerd
voldaan
11. De raad bespreekt de uitkomsten van de aanbevelingen
voldaan
Ad 1) De raad heeft geen debat gevoerd over de rekenkamerbrief en de aanbevelingen van de rekenkamercommissie. Op dit punt leerde de raad dus minder. Wel keerde het onderwerp in latere raadsvergaderingen terug. Er werden moties vreemd aan de orde van de dag ingediend op 27 januari 2020, op 5 juli 2021 en op 7 maart 2022. Aangenomen mag worden dat het onderzoek daarbij wel ondersteunend is geweest voor de raad Ad 2) De raad heeft geen debat gevoerd over het onderzoek. Ad 3) Idem. Ad 4) De raad heeft geen besluiten genomen over de aanbevelingen. Wel heeft de rekenkamerbrief op de lijst van ingekomen stukken voor de raad gestaan en zijn er in latere vergaderingen moties ingediend (zie Ad 1). Doordat de aanbevelingen niet in beleidsdocumenten zijn vastgelegd, is het niet mogelijk om later na te gaan of de doelen zijn behaald. Ad 5) Idem Ad 6) n.v.t. Ad 7) n.v.t. Ad 8) n.v.t. Ad 9) Er is een procedure waardoor de raad kan zien dat aanbevelingen zijn overgenomen. Dit is terug te vinden in de overzichtslijst en de verslagen van de raadsvergaderingen en de jaarverslagen. Eventueel wordt dit aangevuld in de documenten die een uitvloeisel zijn van de overname van een aanbeveling van een rekenkameronderzoek. Een totaaloverzicht van de voortgang van de vervolgacties op de aanbevelingen wordt elk halfjaar besproken in de controlecommissie. Ad 10) Deze procedure wordt uitgevoerd.
Ad 11) Er is een directe procedure voor de bespreking van de uitkomsten van de aanbevelingen Beginnend in mei 2022, is afgesproken dat overgenomen aanbevelingen twee maal per jaar op de agenda van de Controlecommissie staan.
4.3 Financiële sturing jeugdwet (april 2020) Het terrein van jeugdzorg is complex en staat sinds de decentralisaties van 2015 eigenlijk constant landelijk in discussie. De decentralisaties gaven de taken aan de gemeenten maar door de bijbehorende bezuinigingsoperatie, het uitblijven van de verwachte efficiëntieslag en de complexiteit kampen veel gemeenten met financiële tekorten en zijn ze op zoek naar mogelijkheden en instrumenten om de
33
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
portefeuille onder controle te krijgen. Een onderzoek naar de financiële sturing op de uitvoering van de jeugdwet was door alle drie gemeenteraden gewenst. Wie het nieuws hierover volgde, heeft kunnen zien dat de financiële sturing van de jeugdwet in heel Nederland een groot probleem is. Al bij de drie decentralisaties op 1 januari 2015, die bepaalden dat jeugdzorg en jeugdhulp plotseling onder de verantwoordelijkheid van gemeenten vielen, werd ervan uitgegaan dat de gemeenten dichter bij haar inwoners zaten, daardoor de jeugd beter kende en daardoor de taken goedkoper konden uitvoeren. Ook zouden er door meer integrale werking met de participatiewet en de WMO inverdienmogelijkheden zijn, die nog meer besparingen mogelijk maakten. Die besparingen zijn in eerste instantie geslaagd, maar dat kwam eerder doordat de gemeenten minder geld kregen en daardoor gedwongen waren de jeugdzorg goedkoper te regelen. In de loop der jaren bleken de kosten sneller te stijgen dan het kabinet destijds voorzag. De inverdieneffecten bleven achterwege, de kennis van de doelgroepen en het beleidsterrein was bij gemeenten gebrekkig en de kosten van de reorganisatie waren niet in de berekening betrokken. Toen de gemeenten na vier, vijf jaar meer inzicht kregen in wat nodig was, stegen de kosten snel en gingen ze op zoek naar een manier om die in de hand te houden.
In die setting is het heel begrijpelijk dat raden nieuwsgierig werden, en rekenkamercommissies onderzoek gingen doen, naar de financiële sturing van de gemeentelijke verplichtingen die door de jeugdwet op de balans van de gemeenten kwamen. Ook in de OWO-gemeenten bestond die interesse in de vraag hoe gemeenteraden de kosten beter in de hand kunnen houden. Er zijn immers diverse instanties, zoals huisartsen, die kunnen oordelen dat een bepaalde jeugdige zorg of hulp nodig heeft. De gemeente mag die zorg dan niet weigeren of zelfstandig oordelen dat de jeugdige meer of minder zorg of hulp nodig heeft. De wet heeft de voorschrijver en de betaler uit elkaar gehaald, maar dat is voor de betaler, de gemeente dus, een nogal riskante zaak, omdat volstrekt onduidelijk is hoe ze de kosten toch onder controle kunnen houden. Het onderzoek zou de raad en dus de gemeente kennis moeten geven welke knoppen er zijn om de kosten bij te sturen. Het onderzoek kende de volgende centrale vraagstelling: Hoe is de planning en control-cyclus van sociaal domein/jeugd ingericht en levert dit voldoende informatie op voor de raad om zijn kaderstellende en controlerende taken uit te voeren? De raad heeft de volgende aanbevelingen uit het rapport over Financiële Sturing Jeugdwet overgenomen: 1.
De begroting van jeugdzorg voortaan op te bouwen met gedetailleerde informatie over de verwachte kosten van de zorg op grond van de gegevens van de behandelingen die beschikbaar zijn. 2. Elk kwartaal een gedegen analyse van de werkelijke cijfers te maken en die naast de verwachtingen uit de begroting te leggen. De analyse dient ten minste een verklaring te geven van de afwijkingen van de werkelijke cijfers tegenover de begroting. Tot slot moet de analyse een voorspelling geven van de verwachte kosten. 3. Te overwegen het aantal behandelingen (de ‘intensiteit’) niet langer zonder overleg met de gemeente door de zorgaanbieder te laten bepalen. Laat het college nagaan of intern een budgethouder de verwijzing en het aantal behandelingen navolgbaar controleert alvorens de behandeling begint. En nadat de behandeling is afgerond de budgethouder na laten gaan of alle behandelingen zijn uitgevoerd en succesvol was. 4. Binnen een jaar aan de raad te rapporteren over de uitvoering en het resultaat van bovengenoemde aanbevelingen
34
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Het college geeft in de bestuurlijke reactie aan drie van de vier aanbevelingen over te willen nemen. Bij de eerste twee merkt het college op, dat er al aan wordt gewerkt en deels al wordt uitgevoerd. Ook wordt toegezegd om de vierde aanbeveling binnen de reguliere P&C-cyclus uit te voeren. De derde aanbeveling acht het college onuitvoerbaar. Overigens is dit een samengestelde aanbeveling. Hierover later meer. De rekenkamercommissie is blij met wat het college overneemt of en waar het college al mee bezig is. Ze maakt wel een punt van de vraag of er voldoende informatie met de raad is gedeeld. Het college stelt van wel, maar de rekenkamercommissie oordeelt dat de informatie die sinds 2018 wel op detailniveau aanwezig was, niet is gebruikt om analyses en gedegen begrotingen te maken. De raad werd voor een voldongen feit gesteld, aldus de rekenkamercommissie. De raad kreeg wel veel informatie, formeel en informeel. Maar de informatie die echt nodig was, kreeg hij niet, of te laat om nog over de inhoud te kunnen debatteren en bij te sturen. De vier aangenomen aanbevelingen worden hieronder behandeld. Aanbeveling 1: begroting Jeugdzorg De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om de begroting van jeugdzorg voortaan op te bouwen met gedetailleerde informatie over de verwachte kosten van de zorg op grond van de gegevens van de behandelingen die beschikbaar zijn.
In de begroting wordt sinds het rapport de jeugdzorg niet gedetailleerd weergegeven. Er wordt in het programma 6, sociaal domein, wel aangegeven welk probleem het komend jaar zal worden aangepakt. Van 2020 tot en met 2022 is dat grip krijgen op de jeugdhulp en het versterken van ketensamenwerking jeugd en in 2023 is dat aan de slag met jeugdhulp. De gedetailleerde informatie wordt niet geleverd. Naast de begroting is er de monitor Sociaal Domein die tegelijk met de begroting aan de raad wordt toegezonden. De monitor is op initiatief van de raad ingesteld. Zij heeft uit haar midden een klankbord ingesteld, die samen met ambtenaren de monitor vorm heeft gegeven. In de monitor is wel meer gedetailleerde informatie te vinden. Zo wordt duidelijk dat de realisatie in oktober 2021 hoger is dan de begroting, maar dat de overschrijding kleiner is dan in het jaar ervoor. De aangeboden informatie biedt de raad gegevens die het mogelijk maken de verwachte kosten voor het lopende jaar in te schatten, maar dit wordt niet in de monitor gedaan.
De raad krijgt in de raad dus meer gedetailleerde informatie over de verwachte kosten van de zorg op grond van de gegevens van de behandelingen die beschikbaar zijn. De aanbeveling is dus niet naar de letter uitgevoerd, want ze krijgt de informatie niet in de begroting, maar naast de begroting. Verwachte kosten worden echter niet opgegeven, maar kunnen met de beschikbare informatie wel worden ingeschat. Aanbeveling 2: kwartaalanalyse De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om elk kwartaal een gedegen analyse van de werkelijke cijfers te maken en die naast de verwachtingen uit de begroting te leggen. De analyse dient ten minste een verklaring te geven van de afwijkingen van de werkelijke cijfers tegenover de begroting. Tot slot moet de analyse een voorspelling geven van de verwachte kosten.
35
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Er is geen kwartaalanalyse. In juni 2022 was er wel een presentatie aan de raad: Grip op sociaal domein. Hierin krijgt de raad wel informatie. Hierna biedt het college de hierboven al benoemde monitor. Dit leidt tot twee besprekingen per jaar. Er is dus geen kwartaal, maar halfjaarlijkse analyse. Zoals hierboven is gemeld is de monitor in overleg met een klankbordgroep opgesteld en de raad heeft dat geaccepteerd. De beperkte diepgang, de beperking tot twee in plaats vier maal per jaar en het ontbreken van een verwachting van de kosten, leidt tot de conclusie dat de aanbeveling voor minder dan de helft is uitgevoerd. Wel wordt in de monitor summier aangegeven wat gevolgen zijn van de inzet van de POH-jeugd12 en de inkoopondersteuner. De aanbeveling heeft dus zeker vooruitgang opgeleverd.
De aanbeveling is deels uitgevoerd.
Aanbeveling 3: betere controle uitvoering De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om te overwegen het aantal behandelingen (de ‘intensiteit’) niet langer zonder overleg met de gemeente door de zorgaanbieder te laten bepalen. Laat het college nagaan of intern een budgethouder de verwijzing en het aantal behandelingen navolgbaar controleert alvorens de behandeling begint. En nadat de behandeling is afgerond de budgethouder na laten gaan of alle behandelingen zijn uitgevoerd en succesvol was.
Deze aanbeveling kan in de volgende aanbevelingen worden opgesplitst: 3a. Te overwegen het aantal behandelingen (de ‘intensiteit’) niet langer zonder overleg met de gemeente door de zorgaanbieder te laten bepalen. 3b. Laat het college nagaan of intern een budgethouder de verwijzing en het aantal behandelingen navolgbaar controleert alvorens de behandeling begint. 3c. En nadat de behandeling is afgerond de budgethouder na laten gaan of alle behandelingen zijn uitgevoerd en succesvol was. Het college stelt dat aanbeveling 3a al gedaan wordt wel doordat het doen van verwijzingen is gemandateerd aan Vlechtwerkers. Als de gemeente het ook nog zou doen, zou dat de werkprocessen onnodig vertragen. Verder worden ook 3b en 3c al gedaan. Dat betekent dat wie de reacties op de afzonderlijke deelaanbevelingen leest, moet concluderen dat ook voor de hele aanbeveling geldt dat het college al mee bezig is. De gemeente heeft na publicatie van dit rapport haar deskundigheid voor de inkoop beter ingezet, door middel van het inzetten van de inkoopondersteuner. In de monitor is een niet nader gespecificeerd bedrag opgenomen dat dankzij de inkoopondersteuner is teruggehaald. De inkoopondersteuner bepaalt samen met de aanbieder wat de benodigde intensiteit van een hulptraject moet zijn.
Er wordt niet gestuurd op het aantal behandelingen, maar op de resultaten die samen met het kind/ouders zijn opgesteld. De gekozen intensiteit moet daarbij passen. Hierdoor krijgt de gemeente grip op de kosten. De raad krijgt nog geen informatie of de behandelingen ook opleveren wat wordt beoogd. Het college meldt in februari 2021 wel aan de raad, dat de inkoopondersteuner niet alleen wordt ingezet om beter 12 Praktijk Ondersteuner Huisartsen
36
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
passende zorg te leveren, maar ook om gedurende trajecten in de gaten te houden of de gewenste resultaten worden bereikt. Zo nodig wordt het traject dan bijgesteld. Bij elkaar is bereikt dat er minder onnodige en beter passende hulp en zorg wordt verleend. Dat heeft een drukkend effect op de kosten.
De aanbeveling is deels uitgevoerd. Er is een inkoopondersteuner die samen met de hulpverlener bepaalt welke intensiteit van een behandeling nodig is. Hierdoor worden de kosten beter in de hand gehouden. De raad krijgt geen informatie of de verleende hulp succesvol was. Aanbeveling 4: rapportage over de uitvoering aanbevelingen De aanbeveling luidt voluit: Geef het college opdracht om binnen een jaar aan de raad te rapporteren over de uitvoering en het resultaat van bovengenoemde aanbevelingen. Er is binnen het jaar gerapporteerd over de uitvoering van de eerste drie aanbevelingen in de memo van 8 februari 2021. In die memo zijn ook de eerste resultaten gemeld, maar nog niet gekwantificeerd. Het zou een bijzondere prestatie zijn, als de resultaten op dat moment al zouden kunnen worden gekwantificeerd. De aanbeveling is uitgevoerd. Toetsing aan het normenkader De beoordeling van de bevindingen worden samengevat in onderstaande tabel, waarna ze worden toegelicht.
Norm In hoeverre heeft een rekenkamercommissierapport de kwaliteit van het politieke en bestuurlijke debat bevorderd?
Wat is er vertaald in beleidsdocumenten naar aanleiding van een rekenkamercommissierapport?
In hoeverre is het bijgestelde beleid controleerbaar?
37
Bevinding
1.De raad heeft geleerd van het onderzoek;
grotendeels voldaan
2.De raad heeft een inhoudelijk debat gevoerd over het onderzoek
grotendeels voldaan
3.De raad heeft beargumenteerd besluiten genomen naar aanleiding van het inhoudelijke debat
grotendeels voldaan
4.De door de raad genomen besluiten hebben hun doorwerking in beleidsdocumenten
grotendeels voldaan
5.De besluiten van de raad zijn terug te vinden in de beleidsdocumenten
grotendeels voldaan
6.Er zijn maatregelen verbonden met doelen in de beleidsdocumenten
grotendeels voldaan
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Norm
Hoe wordt gecontroleerd of het beoogde effect wordt bereikt?
Bevinding
7.Het beleid is uitgevoerd conform de wens van de raad
-
8.Er is zicht op de effecten van de uitvoering
grotendeels voldaan
9.Er is een procedure waardoor de raad ziet of de aanbevelingen zijn overgenomen
voldaan
10.De procedure wordt uitgevoerd
voldaan
11.De raad bespreekt de uitkomsten van de aanbevelingen
voldaan
Ad1) Het is niet duidelijk of de raad heeft geleerd van het onderzoek. Wel is mogelijk naar aanleiding van de presentatie van het rapport een motie aangenomen Grip op WMO. Dit heeft tijdens een werkvergadering op 22 juni geleid tot een presentatie aan de raad, waar tegelijk ook de Grip op de Jeugd en het voornemen van het opzetten van een monitor is besproken. Dit maakt het waarschijnlijk dat de raad heeft geleerd van het onderzoek. Als het niet direct is, dan via de gevolgen die het college heeft gegeven aan het onderzoek. Ad2) Fracties hebben tijdens de ontvangst van het rapport aandacht voor de inhoud, de meeste aandacht gaat naar de wijze hoe en wanneer het college in de toekomst de raad over de jeugdwet gaat informeren. Fracties gaan niet met elkaar in debat. Ad3) Er is discussie over de mate waarin aanbevelingen worden overgenomen. De discussie gaat daardoor niet over de vraag of aanbevelingen zullen worden overgenomen: dat staat al buiten kijf. Ad4) De door de raad genomen besluiten hebben geleid tot meer aandacht voor de jeugdwet. De memo van juni 2020 en de monitor zijn uitsluitend gericht op de jeugdwet, maar biedt in ieder geval een deel van de gevraagde informatie. Zoals gemeld, sluit de monitor slechts beperkt aan bij de gedane aanbevelingen.
Bovendien moet worden opgemerkt dat de komst van de monitor een initiatief is van de raad en geen direct gevolg van het onderzoek. De ambtelijke organisatie is van mening dat het wel een inlossing is van de aanbevelingen. Ad5) De raad heeft naast de aanbevelingen geen extra besluiten genomen. Ad6) Er zijn geen beleidsdocumenten naar aanleiding van het rekenkamerrapport opgesteld, waarin de maatregelen worden beschreven. De effecten van genomen maatregelen, zoals de inzet van POH-jeugd en de inkoopondersteuner worden wel zichtbaar gemaakt in de monitor. Ad7) De raad heeft niet aangegeven, dat er een beleidsdocument moet komen. Ad8) De effecten van de uitvoering zijn zichtbaar. Ad9) Er is een procedure waardoor de raad kan zien dat aanbevelingen zijn overgenomen. Dit is terug te vinden in de overzichtslijst en de verslagen van de raadsvergaderingen en de jaarverslagen. Eventueel wordt dit aangevuld in de documenten die een uitvloeisel zijn van de overname van een aanbeveling van een rekenkameronderzoek. Een totaaloverzicht van de voortgang van de vervolgacties op de aanbevelingen wordt elk halfjaar besproken in de controlecommissie. Ad10) Deze procedure wordt uitgevoerd.
Ad11) Er is een directe procedure voor de bespreking van de uitkomsten van de aanbevelingen Beginnend in mei 2022, is afgesproken dat overgenomen aanbevelingen twee maal per jaar op de agenda van de Controlecommissie staan.
38
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
4.4
Uitbreiding Schipsloot (november 2018)
De rekenkamercommissie besloot in 2018 onderzoek te doen naar de uitbreiding van het bedrijventerrein Schipsloot. In 2008 was een nieuw bedrijventerrein geopend met 37 kavels en verwacht werd, dat het in 2011 volledig zou worden verkocht. In 2018 was echter slechts 10%, te weten 3 kavels verkocht. Eén van die drie kavels is zelfs teruggekocht door de gemeente. De raad had aangegeven dat ze vragen had over de effectiviteit van het gemeentelijk beleid en geïnteresseerd is in de oorzaken van de achterblijvende gronduitgifte. De centrale vraag van het onderzoek luidde: Leidt het gemeentelijk beleid voor industrieterrein in Weststellingwerf tot het gewenste resultaat bij het bedrijventerrein ‘Uitbreiding Schipsloot’?
Het onderzoek leidde tot de volgende vier aanbevelingen: 1. 2.
3. 4.
Vraag het college de raad een voorstel voor te leggen waarmee in de toekomst evenwichtige investeringsvoorstellen worden ontwikkeld en gemonitord; Vraag het college elk jaar over de voortgang van projecten die meerdere jaren duren te rapporteren aan de raad of raadscommissie en opties te presenteren om in te grijpen of bij te sturen wanneer de doelstellingen naar verwachting niet gehaald worden; Geef het college de opdracht om te investeren in marketing en communicatie; Spreek met het college af dat u over één jaar geïnformeerd wordt over de uitvoering van de aanbevelingen.
Het college reageert scherp op het rapport. De aanbevelingen vindt het aan de zware kant en de tweede aanbeveling leest het college als een oproep tot transparantie. Verder wordt voorgesteld dat de raad de benedengrens van 1 miljoen bij één van de aandachtspunten (zie aanbeveling 1, hieronder) bijstelt tot vijf miljoen en meldt ze dat de raad al goed informeert via planning- en controldocumenten en door jaarlijks tijdens een werkvergadering stil te staan bij de lopende grondexploitaties. De rekenkamercommissie schrijft in haar nawoord over een aantal punten hoe die gelezen moeten worden en reageert op de wijze waarop het college reageert. De raad vergadert er 28 januari 2019 over. Er wordt een amendement ingediend door alle fracties en wordt unaniem aangenomen. In het amendement spreekt de raad met het college af dat de raad in april wordt geïnformeerd hoe het college omgaat met de aanbevelingen en hoe ze haar werkwijze zal aanpassen. Verder spreekt de raad met het college af dat de raad in januari 2020 wordt geïnformeerd en daarna jaarlijks in de planning en controlcyclus. Daarmee vervalt aanbeveling 4 en wordt ze vervangen door de drie punten. Voordat ingegaan wordt op de afzonderlijke aanbevelingen, is het van belang op te merken dat het rapport bij het college nogal in het verkeerde keelgat schoot.
De Uitbreiding Schipsloot was na 2008 volstrekt achtergebleven bij de ramingen, maar dat was voor niemand nieuw. Het rapport legde de oorzaak vooral bij tekortkomingen bij het college. Zij zou te optimistische verwachtingen hebben gewekt bij de start van het project en daarna te weinig hebben geïnvesteerd in marketing. Het college vindt dat de economische crisis die na 2008 ook in Nederland toesloeg veel te weinig aandacht kreeg. Voor 2008 was er een sterke economische groei en de vraag naar bedrijfsterreinen groot. Precies op het moment dat Schipsloot op de markt kwam, daalden de investeringen snel en waren de meeste bedrijven bezig met overleven in plaats van met uitbreiden of verhuizen.
39
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Daarnaast had de raad, door in te stemmen met het project in 2007, ook een rol. Die rol is onderbelicht. Anders gezegd, het college vindt het vreemd dat aan hen wel wordt aangerekend dat ze de crisis niet zagen aankomen, terwijl dit de raad niet wordt verweten. Als deze zienswijze van het college correct is, dan heeft het niet zoveel zin om allerlei maatregelen te treffen. Zouden een meer nauwkeurige monitoring en frequentere voortgangsrapportage hebben geleid tot meer verkopen? Zouden meer investeringen in marketing en communicatie hebben geleid tot meer interesse voor het bedrijventerrein in een tijd dat bedrijven eigenlijk nergens interesse in hebben? Uit het jaarverslag van 2021 blijkt dat het bedrijventerrein Uitbreiding Schipsloot in een tijd van economische voorspoed inderdaad wel enige toekomst had. De raming voor 2021 is bijna gehaald, terwijl er veel opties op andere kavels zijn. De bestaande voorziening wordt naar beneden bijgesteld. Echter, de 22 kavels van de oorspronkelijke 37 zijn nog steeds te koop13. De gemeentelijke inspanningen na publicatie van het rapport hebben nog niet geleid tot het volbouwen van het bedrijventerrein, terwijl verwacht werd dat dit in 2011 al zou kunnen worden behaald.
Aangezien de financiële crisis ondertussen wel voorbij is, is het niet alleen de crisis die ervoor heeft gezorgd dat de ontwikkelingen niet het gewenste resultaat hebben behaald. Wel is ondertussen de verwachting van de verkoop van het aantal percelen zodanig naar beneden bijgesteld, dat er weer meevallers kunnen worden gemeld.
De aanbevelingen worden hieronder per paragraaf besproken. Aanbeveling 1: voorstel voor ontwikkelen en monitoren evenwichtige investeringsvoorstellen De aanbeveling luidt voluit: Vraag het college de raad een voorstel voor te leggen waarmee in de toekomst evenwichtige investeringsvoorstellen worden ontwikkeld en gemonitord. In de uitleg van de aanbeveling blijkt dat bij het voorstel aan een zevental punten kan worden gedacht. De aanbeveling is daardoor niet concreet, maar zou de raad kunnen uitnodigen tot een debat over de wijze waarop de aanbeveling wordt uitgevoerd. De zeven punten zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
13
Investeringen in activa die vele jaren meegaan en groter zijn dan € 1mln; Naast het meest waarschijnlijke scenario ook een negatief scenario en een optimistisch scenario opnemen; Alle positieve en negatieve argumenten noemen en per stuk een waarschijnlijkheid aangeven tussen de 0 – 100%; Een risico-paragraaf toevoegen; Bij investeringen meer dan € 5 mln, buiten de gemeente een second opinion vragen op de afweging en de risico’s; De raad informeren over het investeringsvoorstel met de eventuele second opinion, alvorens een raadsbesluit over de investering gevraagd wordt; Bij raadsbesluit overwegen of de Raad een tijdelijke investeringscommissie instelt voor het project.
www.bedrijventerreinwolvega.nl/uitbreiding-schipsloot geraadpleegd 7 oktober 2022. Op een aantal kavels is een optie.
40
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Er is een team Opgaven, Projecten en Processen geïnstalleerd. In dit team zit ook een financieel expert die onder meer de voortgang van de projecten bewaakt. Hierdoor worden eventuele tegenvallers eerder gesignaleerd. De voortgang wordt in de Planning & Control-cyclus meegenomen en in een jaarlijkse informatiebijeenkomst met de raad gedeeld. Er is in de controlecommissie van 5 maart 2019 besproken hoe de gemeente omgaat met de grondexploitatie/investering in Lindewijk II. Hieruit blijkt dat een deel van bovengenoemde punten bij deze grondexploitatie wordt meegenomen. Gesteld kan worden dat een deel van de bullets hierboven wel hebben geleid tot activiteiten in de ambtelijke organisatie. De raad wordt actief geïnformeerd, maar aangezien er niet regelmatig een nieuwe grondexploitatie wordt opgestart, kan niet worden nagegaan of de aanbevelingen dan worden geïmplementeerd. Ook stelt de organisatie dat niet elke grondexploitatie volgens hetzelfde proces moet worden behandeld. Zo blijven er na Lindewijk veel vragen openstaan als de gemeente een nieuwe grondexploitatie start. Krijgt de raad dan drie scenario’s? Ligt er dan een second opinion? Is er dan een risicoparagraaf? Zal er dan worden gemonitord? Uit de interviews komt naar voren, dat we mogen verwachten dat een deel ervan wel zal worden uitgevoerd, maar of dit het geval is, is in ieder geval niet gedeeld met de raad.
Kortom: de raad wacht nog op het voorstel. Er doorwerking in de ambtelijke organisatie. De raad krijgt ook meer informatie, maar tot op heden niet en voorstel over de toekomstige wijze van omgaan met investeringsvoorstellen. De aanbeveling is niet naar de letter uitgevoerd.
Aanbeveling 2: voortgangsrapportage De aanbeveling luidt voluit: Vraag het college elk jaar over de voortgang van projecten die meerdere jaren duren te rapporteren aan de raad of raadscommissie en opties te presenteren om in te grijpen of bij te sturen wanneer de doelstellingen naar verwachting niet gehaald worden. Het college rapporteert jaarlijks in de P&C-cyclus over de voortgang. Daarnaast is in 2019 geïnformeerd over de resultaten van 2018. Dat jaar is 17.000 m2 verkocht aan twee bedrijven en een particulier. Elf keer is belangstelling getoond, zonder dat het tot verkoop heeft geleid. De raad krijgt inzicht in de oorzaken daarvan. Na deze presentatie in 2019 is de raad niet opnieuw geïnformeerd over de oorzaken. De aanbeveling is uitgevoerd.
Aanbeveling 3: investeer in marketing en communicatie De aanbeveling luidt voluit: Geef het college de opdracht om te investeren in marketing en communicatie.
41
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Het college heeft naar aanleiding van deze aanbeveling geïnvesteerd in haar marketingcampagne voor de Uitbreiding Schipsloot. In 2019 zijn twee activiteiten ondernomen, in 2020 vier, in 2021 negen14. Aangezien nog niet alle kavels zijn verkocht,kan geconstateerd worden dat de aanbeveling in uitvoering is. Onderdeel hiervan is bijvoorbeeld de marketingcampagne klaar voor de stap. Overigens moet worden opgemerkt dat ook in 2018 marketing en communicatie ten behoeve van de verkoop van kavels van het bedrijventerrein Uitbreiding Schipsloot werd ingezet. De uitvoering van de aanbeveling is uitgevoerd in de vorm van een opschaling van de activiteiten. De aanbeveling is in uitvoering.
Aanbeveling 4: informeer raad De vierde aanbeveling luidt voluit: Spreek met het college af dat u over één jaar geïnformeerd wordt over de uitvoering van de aanbevelingen. Deze aanbeveling wordt tijdens de raadsvergadering als volgt geamendeerd: 4.1) spreek met het college af dat u in april 2019 geïnformeerd wordt over hoe het college de aanbevelingen uit het rekenkamercommissie rapport uit gaat voeren en hoe het college haar werkwijze daar op aanpast 4.2) dat het College in januari 2020 de raad informeert hoe de implementatie en uitvoering van de aanbevelingen verloopt en 4.3) dat het College hier voortaan jaarlijks in de planning- en controlecyclus over rapporteert. Via de controlecommissie is de raad intussen geïnformeerd wat het college gaat doen in één specifieke grondexploitatie. Dat geeft hoop, maar doordat de eerste aanbeveling niet is uitgevoerd, blijft het spannend. Vooralsnog is de aanbeveling deels uitgevoerd, namelijk voor één specifiek geval, terwijl de aanbevelingen 1 tot en met 3 algemene werking beogen. De aanbeveling is beperkt uitgevoerd.
Toetsing aan normenkader De beoordeling van de bevindingen worden samengevat in onderstaande tabel, waarna ze worden toegelicht.
Norm
In hoeverre heeft een rekenkamercommissierapport de kwaliteit van het politieke en bestuurlijke debat bevorderd?
14
Opgave gemeente Weststellingwerf.
42
Bevinding
1.De raad heeft geleerd van het onderzoek;
voldaan
2.De raad heeft een inhoudelijk debat gevoerd over het onderzoek
voldaan
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Norm
Wat is er vertaald in beleidsdocumenten naar aanleiding van een rekenkamercommissierapport?
In hoeverre is het bijgestelde beleid controleerbaar?
Hoe wordt gecontroleerd of het beoogde effect wordt bereikt?
Bevinding
3.De raad heeft beargumenteerd besluiten genomen naar aanleiding van het inhoudelijke debat
voldaan
4.De door de raad genomen besluiten hebben hun doorwerking in beleidsdocumenten
grotendeels voldaan
5.De besluiten van de raad zijn terug te vinden in de beleidsdocumenten
-
6.Er zijn maatregelen verbonden met doelen in de beleidsdocumenten
voldaan
7.Het beleid is uitgevoerd conform de wens van de raad
voldaan
8.Er is zicht op de effecten van de uitvoering
voldaan
9.Er is een procedure waardoor de raad ziet of de aanbevelingen zijn overgenomen
voldaan
10.De procedure wordt uitgevoerd
voldaan
11.De raad bespreekt de uitkomsten van de aanbevelingen
voldaan
Ad1) Sommige raadsleden noemen in de raadsvergadering ook de eigen rol en kijken hier kritisch naar (of en hoe men hiervan leert). Met het amendement wil men inzicht krijgen hoe aanbevelingen door het college worden verwerkt in uitvoering en implementatie. In hoeverre de raad leert van uitkomsten onderzoek bij soortgelijke complexe projecten moet echter op een andere manier blijken. Dat is niet te halen uit behandeling raadsvergadering maar uit beleidsprocessen en rol van de raad hierin. Een deel van de verklaring daarvoor is terug te vinden in de algemene opmerking bij de inleiding van dit hoofdstuk: het was bekend dat de verkoop tegenviel door de economische crisis. In die zin viel er weinig te leren uit het rapport. Ad2) De fracties bespreken het rapport en geven beknopt hun verschillende bijdrages tijdens de raadsvergadering. De één meer gericht op inhoud, de ander meer gericht op reactie college en het vervolgproces. In de voorgaande commissievergadering heeft de raad uitgebreid (inhoudelijke) vragen gesteld aan onderzoekers en rekenkamercommissie. Er zijn geen onderlinge interrupties tijdens het debat in de raadsvergadering. College komt aan het woord over amendement en gevraagde toezeggingen. Raad is tevreden met uitleg en toezeggingen college.
Ad3) De raad besluit tot een tekstuele aanpassing die een gevolg is van twee amendementen om de aanbevelingen van het (oorspronkelijke) rapport over te nemen. Dat gebeurt na een uitvoerig bespreking van het rapport, het proces en de amendementsvoorstellen. Daarmee staat het besluit zelf, over de aanbevelingen van het rapport, centraal in het debat. Besluitvorming is daarmee duidelijk beargumenteerd.
43
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
Ad4) De besluiten hebben nauwelijks aantoonbare gevolgen voor beleidsdocumenten. De aanbevelingen hebben wel geleid tot organisatorische aanpassingen. Ad5) Er zijn geen beleidsdocumenten waarin de doorwerking is vast te stellen. Ad6) Er zijn, zoals bij ad 4) gemeld, organisatorische aanpassingen. Ook zijn er activiteiten ontplooid in de vorm van extra campagne-activiteiten. Daarnaast zijn de ambtelijke organisatie en het college zich bewust van de noodzaak tot het op de hoogte houden van de raad over de voortgang van de verkoop in Schipsloot. Ad7) De uitvoering is conform de wens van de raad, waarbij de enige kanttekening is dat diverse onderdelen van de uitvoering nog verder moeten worden uitgewerkt. Dit is, gezien de korte tijd die het college had om de uitvoering ter hand te nemen, ook wat in de meest optimistische zin mocht worden verwacht. Ad8) De raad krijgt via de P&C-cyclus inzicht in de voortgang. Ad9) Er is een procedure waardoor de raad kan zien dat aanbevelingen zijn overgenomen. Dit is terug te vinden in de overzichtslijst en de verslagen van de raadsvergaderingen en de jaarverslagen. Eventueel wordt dit aangevuld in de documenten die een uitvloeisel zijn van de overname van een aanbeveling van een rekenkameronderzoek. Een totaaloverzicht van de voortgang van de vervolgacties op de aanbevelingen wordt elk halfjaar besproken in de controlecommissie.
Ad10) Deze procedure wordt uitgevoerd. Ad11) Er is een directe procedure voor de bespreking van de uitkomsten van de aanbevelingen Beginnend in mei 2022, is afgesproken dat overgenomen aanbevelingen twee maal per jaar op de agenda van de Controlecommissie staan.
44
Rapportage van het rekenkameronderzoek naar de doorwerking van de aanbevelingen van de rkc
5. Reflectie van de onderzoekers op de rol van de rekenkamercommissie Een van de doelstellingen van dit doorwerkingsonderzoek was dat het leerpunten en inzichten moest opleveren voor de rekenkamercommissie over haar eigen functioneren in relatie tot het proces van doorwerking. Om die reden is het onderzoek uitgevoerd door een onafhankelijke partij. Navolgend hoofdstuk is onder verantwoordelijkheid van het onderzoeksbureau geschreven, er zijn alleen gesprekken gevoerd met raad, college en ambtelijke organisatie. Er zijn geen gesprekken geweest met de rekenkamercommissie zelf. De bevindingen en oordelen zijn ook niet voor wederhoor aan de rekenkamercommissie voorgelegd. De rekenkamercommissie van Weststellingwerf heeft de neiging uit te gaan van een bestuursmodel dat oordeelt bij de onderzochte onderzoeken op de volgende punten: • • • • •
Er moet beleid zijn; Dat beleid moet afrekenbaar zijn; Het college moet de raad voorzien van alle informatie; Die informatie moet regelmatig in de raad worden besproken; Het moet snel;
Dit leidt bijvoorbeeld tot de standaard aanbeveling die de rekenkamercommissie heeft opgenomen in veel van haar rapporten: ‘binnen een jaar aan de raad te rapporteren over de uitvoering en het resultaat van bovengenoemde aanbevelingen’. Deze aanbeveling houdt geen rekening met de drukke agenda van een gemeente en met uitzonderlijke gebeurtenissen die het noodzakelijk maakt om veel ambtelijke capaciteit in te zetten op punten die niet direct te maken hebben met de besluiten van de raad. De laatste jaren zijn er nogal wat externe gebeurtenissen geweest, die ingrijpende consequenties hadden voor de financiën van de gemeente en de werkdruk van de ambtelijke organisatie. Denk aan de financiële crisis van 2008, de drie decentralisaties van 2015, de plotselinge toename van het aantal vluchtelingen datzelfde jaar, de coronacrisis van 2020, de Oekraïne-oorlog van 2022. Naast deze onverwachte externe gebeurtenissen, zijn er ook nog de verwachte externe gebeurtenissen die invloed hebben op de financiën van de gemeente en de werkdruk van de ambtenaren, zoals de invoering van de regionale uitvoeringsdiensten (2014), de AVG (2018), de energietransitie met de Regionale Energie Transitie en de dreigende komst van de steeds weer uitgestelde Omgevingswet.