CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Onderzoeksrapport ‘De gebiedsteams in Weststellingwerf’.pdf

Raadsvergadering 25 januari 2021, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Rapport rekenkamercommissie-onderzoek ‘De gebiedsteams in Weststellingwerf’19.207 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

9 Het gaat dan om indicatoren als: het aantal inwoners met een bijstandsuitkering, percentage jongeren met

jeugdhulp, aantal inwoners met een Wmo maatwerkarrangement. De programmabegroting vermeldt de waarden voor Weststellingwerf in relatie tot de waarden voor Nederland over de jaren 2015 tot en met 2018.

19

RKC Weststellingwerf De (begrote) kosten zijn weergegeven in navolgende tabel10: Jaar

Begroting Sociaal domein (programma 6)

Begroting Wijkteams

2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

30.206 26.680 28.933 30.074 31.491 31.362 31.435

3.323 3.555 1.232 1.187 1.505 1.543 1.543

Jaarrekening Sociaal domein 27.103 28.096 31.800 31.908 33.296 X X

Jaarrekening (gebiedsteams) 3.759 1.100 1.335 1.865 X X

Vanaf 2017 is de nieuwe BBV-indeling gehanteerd11, wat verklaart dat de begroting en de kosten vanaf 2017 minder hoog zijn dan in die eerdere jaren. De verklaring daarvoor is dat met de nieuwe indeling een deel van de kosten die voorheen op de kostenpost wijkteams werd begroot en geboekt, nu is opgenomen onder andere kostenposten zoals bijvoorbeeld de kostenpost maatwerkvoorziening Wmo, Samenkracht en burgerparticipatie, maatwerkdienstverlening Jeugd. Onderstaande indeling van programma 6 is daarbij leidend: Indeling programma 6: 6.1 Samenkracht en Burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide Participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen WMO 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ (WMO) 6.72 Maatwerkdienstverlening 18- (Jeugd) 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ (WMO) 6.82 Geëscaleerde zorg 18- (Jeugd) Aan vrijwel elk programmaonderdeel worden kosten van de inzet vanuit de afdeling Sociaal Domein toegerekend. De kosten van het gebiedsteam zijn daar weer onderdeel van. Ook worden overheadkosten toegerekend. De stijging van de kosten voor de gebiedsteams in 2019 wordt veroorzaakt, aldus één van de geïnterviewde beleidsmedewerkers, doordat er 4,5 fte bij is gekomen als gevolg van de overname van de collectieve taken van Timpaan en één fte doordat structureel twee senioren zijn toegevoegd aan de teams.

De jaarrekening 2018 en 2019 laat zien dat er meer is uitgegeven dan oorspronkelijk begroot: er heeft een hogere doorbelasting van overheadkosten plaatsgevonden op de kostenpost gebiedsteams (iets meer dan 300.000 euro op jaarbasis).

10

Deze tabel is gebaseerd op de begrotingen en de jaarrekeningen zoals gepubliceerd op de website van de gemeente Weststellingwerf. Bedragen x 1.000 euro. 11 BVV staat voor Besluit Begroting en Verantwoording

20

RKC Weststellingwerf De gemeenteraad wordt -naast de hierboven beschreven reguliere informatievoorziening via de planning & control cyclus- separaat geïnformeerd over beleid, uitvoering en resultaten in het sociaal domein via zogenaamde informatieve bijeenkomsten en werkvergaderingen. Dat zijn overleggen, soms op een externe locatie, waarin bepaalde aspecten van het beleid nader worden toegelicht. Zo is bijvoorbeeld op 2 september 2019 een bezoek georganiseerd voor raadsleden en commissieleden aan het Buurthuus en de Vensterschool waar zij werden geïnformeerd over respectievelijk de Participatiewet, het werken aan een inclusieve arbeidsmarkt, het preventieve jeugdbeleid (praktijkondersteuner Jeugd) en de aanpak van schulden en bewindvoering. In 2019 hebben negen van dergelijke bijeenkomsten plaatsgevonden, waarvan er drie over Caparis gingen, het werkbedrijf dat in opdracht van negen Friese gemeenten trajecten richting werk verzorgt voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Om zicht te krijgen op hoe de gemeenteraad zelf oordeelt over de wijze waarop zij wordt geïnformeerd is een digitale vragenlijst uitgezet onder de woordvoerders sociaal domein van alle raadsfracties en heeft aansluitend 18 juni 2020 een gesprek plaatsgevonden tussen de Rekenkamercommissie, Regioplan en de woordvoerders sociaal domein van de gemeenteraad.

In dat gesprek werden de uitkomsten van de enquête bevestigd en hebben vrijwel alle woordvoerders (op één na) aangegeven dat zij van mening zijn dat zij niet volledig geïnformeerd worden door het College. Dit ondanks het gegeven dat daar met regelmaat om gevraagd is en nog steeds wordt. Men heeft de indruk dat basale sturingsgegevens niet voorhanden zijn en er dus niet adequaat gestuurd wordt op resultaat en kosten(beheersing) in het sociaal domein in het algemeen en met betrekking tot de gebiedsteams in het bijzonder.

2.3

Analyse beleid en toets beleidsnormen

In deze paragraaf wordt het beleid van de gemeente Weststellingwerf geanalyseerd via de toets aan de beleidsnormen. Twee plusjes betekent: goed; één plusje betekent: goed, maar kan beter; één min betekent: niet goed genoeg, kan beter; en twee minnen betekent: slecht, moet absoluut beter. Het beleid van de gemeente Weststellingwerf inzake de gebiedsteams is verwoord in een groot aantal notities, waarvan sommige als kaderstellend kunnen worden beschouwd (bijvoorbeeld Kruuspunt) en andere weer als praktisch uitvoerend kunnen worden beschouwd (bijvoorbeeld notitie caseload). Ook is er sprake van elkaar overlappende notities zoals bijvoorbeeld Kruuspunt en Next level: beide notities kunnen worden beschouwd als kaderstellend en koersbepalend. De grote verscheidenheid aan verschillende notities maakt het lastig te bepalen wat de centrale beleidslijnen zijn en de daaraan gekoppelde centrale beleidsdoelen. Ze staan in verschillende notities soms net iets anders verwoord, soms heel abstract dan weer heel concreet toegespitst op een specifiek onderdeel. Dat laatste geldt overigens met name voor de collectieve taken die van Timpaan zijn overgenomen: zij worden heel concreet beschreven in diverse notities. Dat geldt niet voor de taken voor de individuele zorg en ondersteuningstaken van de gebiedsteams.

Er wordt niet beschreven hoe omvangrijk de zorgconsumptie is, welke trends waarneembaar zijn en welke doelstellingen worden gehanteerd als het gaat om te sturen op resultaat (bijvoorbeeld een afname van de consumptie van zware zorg en een verschuiving realiseren naar meer lichte vormen van zorg en ondersteuning).

21

RKC Weststellingwerf

Het geheel komt over als een lappendeken, met daarbij wel de kanttekening dat de diverse notities tezamen wel betrekking hebben op alle belangrijke onderdelen van het beleid inzake de gebiedsteams, zoals ook blijkt uit de hieronder vermelde toets aan de beleidsnormen. De beoordeling van het beleid op integraliteit (de eerste twee normen) zou strikt genomen uit moeten komen op een ++, gelet op de aandacht die er voor is in de genoemde kadernota’s. Echter, deze dateren van rond de transitieperiode en zijn sindsdien wel aangevuld met uitvoeringsnotities die ingaan op specifieke onderdelen, maar als beleidskaders niet geactualiseerd. Het ontbreekt in de gemeente Weststellingwerf aan een actueel, overzichtelijk en integraal beleidskader Sociaal Domein waar de raad op kan sturen. Het beleid is om die reden niet beoordeeld met twee + maar met één +. Het beleid is integraal in de zin dat de verbinding tussen Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Wet passend onderwijs is gerealiseerd.

+

In de kadernota’s Wmo, jeugdzorg en re-integratiebeleid is aandacht voor de verbindingen tussen deze beleidsterreinen. De nota’s dateren van voor of net na de transities in het sociaal domein en de verbindingen zijn in algemene (transformatie)termen geformuleerd, met name daar waar het gaat om de schets van de positionering van de gebiedsteams in het lokale zorglandschap (+). De verbinding met de Wet passend onderwijs is wat minder nadrukkelijk geformuleerd (-), maar daar staat tegenover dat er in met name de uitvoeringsnota’s volop aandacht is voor de verbinding met beleid specifiek gericht op inwoners met LVB-/LVG-problematiek (+). In de notitie ´Samenspel´ wordt nadrukkelijk de samenwerking met scholen benadrukt. Het collegeprogramma 2018-2022 ademt ook de integraliteit van het beleid in het sociaal domein (+). Er is aandacht voor de verbinding met welzijn, de basisgezondheidszorg en met de schuldhulpverlening.

+

Met name in de diverse uitvoeringsnotities is aandacht voor de verbinding met welzijn, basisgezondheidszorg en schuldhulpverlening (+). Die aandacht is nog geïntensiveerd na de overname van de welzijnstaken van Timpaan door de gebiedsteams (+). De beleidsdoelen zijn hierop aangehaakt, SMART geformuleerd en het beleid wordt periodiek geëvalueerd.

+-

De beleidsdoelen die zijn geformuleerd in de uitvoeringsnotities, voor zover betrekking hebbend op de collectieve taken van de gebiedsteams, kunnen worden beschouwd als concrete vertalingen van doorgaans abstract geformuleerde transformatiedoelen en zijn in die zin SMART geformuleerd: ze maken concreet duidelijk hoe de gebiedsteams (moeten) werken en welke doelen worden nagestreefd, met name als het gaat om het versterken van de sociale cohesie en de maatschappelijke participatie in Weststellingwerf (+). De taakomschrijving van de vlechtwerkers is hier een goed voorbeeld van (+). In een aparte notitie wordt aandacht besteed aan de (periodieke) monitoring en evaluatie, maar deze notitie is abstract geformuleerd (-). Er wordt niet in beschreven welke data en datasets gebruikt gaan worden voor het monitoren van welke doelstellingen. Het ontbreekt in de diverse kaderstellende documenten aan concreet SMART geformuleerde beleidsdoelen die betrekking hebben op individuele zorg en ondersteuning zoals verstrekt door de gebiedsteams. Dat is opmerkelijk, vijf jaar na de transitie in het sociaal domein. De gemeente is wel bezig een monitor

22

RKC Weststellingwerf op te stellen die ook concreet meet wat de individuele zorgconsumptie is. Een eerste versie van deze monitor wordt eind 2020 verwacht.

2.4

Analyse informatievoorziening en toets informatienormen

In deze paragraaf wordt de informatievoorziening aan de gemeenteraad getoetst inzake het functioneren van de gebiedsteams. De beide gebiedsteams zijn een belangrijk, zo niet het belangrijkste uitvoerend instrument in relatie tot het beleid in het brede sociaal domein. Dat beleid, zo is geconstateerd in de vorige paragraaf, is in diverse notities verwoord die niet allemaal gedeeld zijn met de gemeenteraad. De gemeenteraad wordt tijdig, juist en volledig geïnformeerd door het college zodat de raad zijn kaderstellende en controlerende taak op een juiste wijze kan uitvoeren: - de informatie wordt in drie-D-samenhang gepresenteerd (+); - de informatie is herleidbaar tot de beleidsdoelen en SMART geformuleerd (-); - kwantitatieve informatie is voorzien van duiding (-).

--

De gemeenteraad wordt periodiek geïnformeerd over de vorderingen van het beleid in het sociaal domein via de reguliere P&C-cyclus en via zogenaamde werk- en informatiebijeenkomsten. Het beleid aangaande de gebiedsteams maakt onderdeel uit van programma 6 van de begroting. In dat programma en in de jaarrekening worden op onderdelen concrete beleidsdoelen genoemd (als het gaat om de collectieve taken van de gebiedsteams) en wordt beschreven wat er is gedaan om die doelen te realiseren en met welk resultaat (+). Voor wat betreft de individuele zorg- en ondersteuningstaken van de gebiedsteams is dat niet het geval (--). In datzelfde programma worden beleidsindicatoren genoemd met waarden voor Weststellingwerf en voor heel Nederland. Die indicatoren worden echter niet expliciet gekoppeld aan het beleid in het sociaal domein, waardoor het lastig is aan de hand van die indicatoren te bepalen of het beleid heeft gewerkt. De duiding ontbreekt (-). De gemeenteraad heeft niet alle kaderstellende notities toegestuurd gekregen dan wel vastgesteld die richtinggevend zijn voor het beleid in het sociaal domein. Dat maakt het lastig voor de raad om met name de kaderstellende rol naar behoren in te vullen (--). De werk- en informatiebijeenkomsten bieden de raad wel een goede inkijk in dagelijkse praktijk van het sociaal domein, inclusief het functioneren van de gebiedsteams.

Het beleid krijgt daarmee een gezicht (++).

23

RKC Weststellingwerf 3

Beschrijving en analyse uitvoering

In dit hoofdstuk beschrijven en analyseren we hoe de beide gebiedsteams in de praktijk functioneren. Achtereenvolgens gaan we in op de organisatie van de uitvoering (paragraaf 3.1) de samenstelling en de expertise van beide teams (paragraaf 3.2), de werkwijze van beide teams (paragraaf 3.3 en 3.4), en het functioneren van de teams bezien vanuit de optiek van de inwoners/cliënten (paragraaf 3.5). We besluiten dit hoofdstuk met een analyse van het functioneren van beide teams door middel van het toetsen van het functioneren van de teams aan de uitvoeringsnormen (paragraaf 3.6). We hebben ervoor gekozen om bij de beschrijving van de werkwijze van de twee teams een onderscheid te maken tussen individuele ondersteuning en collectieve activiteiten. In de praktijk vullen beide soorten activiteiten elkaar aan en overlappen elkaar soms. Desalniettemin kiezen we voor dit onderscheid om met name het proces van individuele hulpverlening scherp te kunnen schetsen.

3.1

Organisatie uitvoering

De uitvoering van het beleid in het sociaal domein is in de gemeente Weststellingwerf als volgt georganiseerd:

Bovenstaande figuur laat zien dat er sprake is van een ‘platte’ organisatiestructuur waar beleid en uitvoering op één lijn staan met de gebiedsteams, Dienst in Bedrijf (de uitvoeringsorganisatie van de Participatiewet) en het Team Sportvoorzieningen. Het Regiebureau vormt de verbinding tussen beleid en uitvoering. In dat bureau zijn onder andere de regisseur (initieert en stuurt ontwikkelingen aan op gebied van sociale innovatie), de medewerker juridische kwaliteitszorg (adviseert onder andere over kwaliteit van werk, toetst beschikkingen), de contractmanager (die de contacten onderhoudt met de gecontracteerde aanbieders van specialistische zorg en ondersteuning) en een gedragswetenschapper actief (coacht medewerkers vanuit overstijgende kennis op het snijvlak van beleid en uitvoering, beoordeelt de

24

RKC Weststellingwerf noodzaak van inschakeling van de tweedelijnszorg en bevordert de samenwerking van beleid en uitvoering met ketenpartners zoals huisartsen). Het regiebureau staat weliswaar in het organogram boven de teams, maar desgevraagd geven de geïnterviewde ambtenaren aan dat geen sprake is van een hiërarchische (gezags)relatie. Het Beleidsteam is ambtelijk verantwoordelijk voor het beleid in het sociaal domein, dus voor het beleid aangaande de jeugdzorg, de Wmo, de Participatiewet (werk en inkomen, re-integratie) en schuldhulpverlening. Het team schakelt tussen bestuur (de verantwoordelijke wethouders) en uitvoering (de gebiedsteams, Dienst in Bedrijf en Team Sportvoorzieningen). Het team Dienst in Bedrijf is verantwoordelijk voor de uitvoering van re-integratietrajecten; het toeleiden van inwoners naar werk. Dat kan betaald werk zijn, maar als dat (nog) niet haalbaar is, kan dat ook gaan om plaatsing op een werkervaringsplek, of het aanbieden van scholing en training. Het Team Sportvoorzieningen is verantwoordelijk voor het beheer van sportcomplex De Steense en zwembad De Dobbe. De twee Gebiedsteams zijn verantwoordelijk voor de ondersteuning aan de inwoners van Weststellingwerf die dat nodig hebben.

Zij verzorgen zowel individuele trajecten (ondersteuning aan individuele burgers/gezinnen) als collectieve trajecten (de oude welzijns- en opbouwtaken van Timpaan die zijn overgenomen). Er is sprake van een ‘organische’ samenwerking, aldus de geïnterviewde ambtenaren: medewerkers weten elkaar te vinden als dat wenselijk en noodzakelijk is. Dat laat onverlet dat er wel bepaalde vaste overlegmomenten zijn (zie hieronder). Vakgroepoverleggen Er is sprake van periodiek zogenoemd ‘vakgroepoverleg’. De vlechtwerkers van beide teams met een specialisatie gericht op uitvoering van respectievelijk de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet overleggen dan met de beleidsmedewerkers die dezelfde specialisatie hebben. Zo is er een vakgroepoverleg Jeugd (overlegfrequentie één keer per drie weken en een vakgroepoverleg Wmo en inkomen (overlegfrequentie één keer per twee weken). In de vakgroepoverleggen vindt uitwisseling van kennis en thematische verdieping plaats en worden sprekers uitgenodigd. In die overleggen wordt tevens casuïstiek besproken als men inschat dat dat leermomenten voor de samenwerking tussen beleid en uitvoering oplevert (dus niet om beslissingen over individuele gevallen te maken), wordt vakkennis uitgewisseld, kunnen vlechtwerkers en specialisten hun ervaringen vertalen naar ‘beleidswensen’ en andersom.

Zo kunnen bijvoorbeeld vlechtwerkers een signaal afgeven als ze het niet eens zijn met de wijze waarop een gecontracteerde aanbieder de zorg en ondersteuning verleent aan een cliënt. De contractmanager kan dan contact opnemen met de zorgaanbieder en nader onderzoek doen en indien gewenst maatregelen nemen. Als men dat nodig en wenselijk vindt, kunnen externe partners worden uitgenodigd deel te nemen aan dit overleg. Zoals de naam al doet vermoeden is dit overleg ervoor bedoeld de vakkennis van zowel beleidsmakers als uitvoerders op peil te houden. Afstemmingsoverleg beleidsteam en team Dienst in Bedrijf Er vindt met regelmaat afstemmingsoverleg plaats tussen de beleidsmedewerkers die zich bezighouden met schuldhulpverlening, werk en inkomen en de Participatiewet en het team Dienst 25

RKC Weststellingwerf in Bedrijf. In tegenstelling tot de hierboven aangehaalde vakgroepoverleggen is hier geen vaste regelmaat/structuur voor: er wordt overlegd als men dat wenselijk en noodzakelijk vindt. Ook in deze overleggen vindt uitwisseling tussen beleid en uitvoering plaats met als oogmerk van elkaar te leren en beleid en uitvoering (nog beter) op elkaar af te stemmen. Afstemmingsoverleg teamleiders Een keer per twee weken vindt overleg plaats tussen de teamleiders van de beide gebiedsteams en de teamleider van het Team Beleid. Voorheen was dit een overleg tussen de beleidsmedewerkers van het Team Beleid en de teamleiders van de gebiedsteams. Het Team Sportvoorzieningen zit niet aan bij dit overleg. Een belangrijk onderwerp van overleg is dat vanuit het Team Beleid de teamleiders geïnformeerd worden over eventuele veranderingen in landelijke wet- en regelgeving en welke consequenties dit heeft of kan hebben voor het lokale beleid en de uitvoering. Afdelingsmanagement-teamoverleg Eén keer per maand vindt vanaf 1 augustus 2020 afdelingsmanagement-teamoverleg plaats. In dit overleg participeren de teamleiders van alle teams en medewerkers van het regiebureau (waaronder de financieel expert en de gedragswetenschapper). In dit overleg worden meer strategische zaken besproken, gerelateerd aan visie en de centrale doelstellingen van het beleid in het brede sociale domein.

Zo wordt bijvoorbeeld met regelmaat besproken of de inzet op de transformatie van individueel naar collectief (daar waar mogelijk collectieve oplossingen inzetten in plaats van of ter aanvulling van individuele ondersteuningstrajecten) nog op koers ligt. Het idee was medio maart 2020 om dit overleg niet één keer per maand maar eens in de twee weken te organiseren en andere overleggen ‘af te schalen’. Implementatieoverleg Eind 2018 is het implementatieoverleg ingevoerd. Deelnemers zijn de teamleiders en seniors GT, de projectleider ketenimplementatie, de medewerkers JKZ, een vertegenwoordiger van de Vlechtwerkers. Het afdelingshoofd zit het overleg voor. Het overleg vindt 1 keer per 2 weken plaats. Doel van het overleg is het oplossen van de knelpunten in de keten van aanvraag tot en met archief, zodat het administratiesysteem dat de vlechtwerkers gebruiken gebruiksvriendelijk is en de processen logisch. Dit moet leiden tot minder tot administratieve lastendruk. Zo zijn het werken met de zelfredzaamheidsmatrix (ZRM) en de checklist Licht Instrument Risicotaxatie Kindveiligheid (LIRIK) ingebouwd in het administratiesysteem. De vlechtwerker hoeft dus niet naar andere systemen te switchen om bijvoorbeeld stukken die in het digitale archief zitten te kunnen lezen. Dit is allemaal oproepbaar in het systeem.

Het systeem is ook gekoppeld aan het systeem van de Backoffice en het managementinformatiesysteem INzicht. Hierdoor is de tijd die Vlechtwerkers moeten besteden aan administratieve verwerking terug gebracht, aldus één van de geïnterviewde medewerkers. Het implementatieoverleg wordt medio juni 2020 voortgezet, omdat er nog steeds mogelijkheden voor verbetering zijn, o.a. in de digitale aanvragen door inwoners. Vanuit dit overleg is en wordt ook aangestuurd op het terugdringen van de administratieve lasten voor burgers (als expliciete opdracht vanuit het programma Next Level). Zo zijn, aldus één van de geïnterviewde medewerkers de administratieve lasten voor cliënten verminderd door het invoeren van vereenvoudigde meldingsformulieren en het digitaal kunnen doorgeven van wijzigingen met betrekking tot uitkeringen en ondersteuningstrajecten ( in plaats van maandelijks een mutatieformulier te moeten invullen en opsturen).

26

RKC Weststellingwerf 3.2

Samenstelling teams

De formatie van de beide gebiedsteams heeft zich in de loop der jaren als volgt ontwikkeld: Jaar 2015 2016 2017 2018 2019 2020

Team Wolvega West: 12,67 Oost: 8,98 West: 11,65 Oost: 13,78 West: 14,32 Oost: 15,59 22,19 21,06 22,67

Team Noordwolde

Totaal

9,00

30,65

11,19

36,62

11,77

41,68

16,91 17,52 21,44

39,10 38,58 44,11

In 2017 is de formatie uitgebreid naar aanleiding van de evaluatie van de gebiedsteams. In 2018 is de formatie geslonken als gevolg van de samenvoeging van de twee teams in Wolvega. De uitbreiding in 2020 is het gevolg van de invoeging van de collectieve taken van Timpaan. De samenstelling van beide teams (de specialismen waarover het team beschikt) is afgestemd op de behoeften in het werkgebied van beide teams. In grote lijnen herbergen beide teams dezelfde specialismen, zij het dat de specialismen in een aantal gevallen anders benaamd zijn. In het gebiedsteam in Wolvega zijn medio juni 2020 42 personen werkzaam, waaronder vier stagiaires, zes administratief medewerkers en één ervaringsdeskundige (LFB). De formatieomvang van het team bedraagt in totaal 22,67 fte. Het team herbergt de volgende expertises/specialismen: vlechtwerker jeugd en Wmo-begeleiding vlechtwerker Wmo en Werk en inkomen vlechtwerker Wmo en jeugd vlechtwerker Wmo en pilot enkelvoudige zaken vlechtwerker jeugd vlechtwerker Wmo vlechtwerker jeugd en maatschappelijke begeleiding vlechtwerker nieuwkomers en Wmo specialist inkomen coördinator vrijwilligerspunt preventiemedewerker schuldhulpverlening specialist schuldhulpverlening Vlechtwerker collectief: opbouwwerk, jongerenwerk verhaalsmedewerker leerplichtambtenaar leerlingvervoer en pilot Wmo

27

RKC Weststellingwerf In het gebiedsteam Noordwolde zijn 23 personen werkzaam, waaronder drie administratief medewerkers. De formatieomvang van het team bedraagt 21,44 waarvan ingevuld 19,65. Het team herbergt de volgende expertises/specialismen12: vlechtwerker Wmo/JW/PW/SHV Vlechtwerker collectief: opbouwwerk, jongerenwerk Specialist Schuldhulpverlening vlechtwerker in de scholen/JW/gemeentebreed specialist sociale recherche/toezichthouder specialist inkomen dorpsvlechter

De caseload van beide teams (gemiddeld aantal cliënten 201913) is weergegeven in onderstaande tabel. WMO/JEUGD

INKOMEN

SHV

Gebiedsteam Noordwolde

1248

226

73

Gebiedsteam Wolvega

2012

325

61

Desgevraagd is aangegeven dat er in de registratie geen onderscheid wordt gemaakt tussen Wmo en jeugdzorg, omdat expliciet gekozen is voor een integrale werkwijze. Onder ‘Inkomen’ vallen de volgende werkzaamheden: aanvragen bijzondere bijstand, aanvragen bijstand en aanvragen individuele inkomenstoeslag. Desgevraagd geeft één van de geïnterviewde medewerkers aan dat naar schatting ruim 20% van de aanvragen binnen de gebiedsteams door de eigen medewerkers worden afgehandeld zonder doorverwijzing naar achterliggende specialistische zorg. Die ruim 20% maakt dus onderdeel uit van de hierboven vermelde caseload van beide teams14.

3.3

Werkwijze gebiedsteams: individuele ondersteuning

In deze paragraaf beschrijven we de wijze waarop de beide gebiedsteams in de praktijk werken als het gaat om het beantwoorden van (individuele) hulpvragen en het ondersteunen van burgers die dat nodig hebben.

12 Het lijkt erop dat er in het team Wolvega meer verschillende expertises zijn opgenomen in vergelijking met

het team Noordwolde. Dat is echter niet het geval. Noordwolde hanteert een meer algemeen geformuleerde indeling. Wel is het zo dat de expertises van beide teams zijn afgestemd op de problematiek die speelt in beide gebieden. 13 Als cliënten meerdere ondersteuningsbehoeften hebben, worden zij gecategoriseerd aan de hand van de belangrijkste behoefte. 14 De caseload heeft dus betrekking op cliënten die uitsluitend ondersteuning krijgen vanuit het gebiedsteam en cliënten die niet alleen ondersteuning krijgen vanuit het gebiedsteam, maar ook specialistische zorg en ondersteuning. Deze schatting is gebaseerd op een search in ISAM waarbij door één van de beleidsmedewerkers desgevraagd de caseload is geanalyseerd met de zoekterm ‘standaardacties (=inzet gebiedsteam en schuldhulpverlening)‘.

28

RKC Weststellingwerf In de notitie ‘Procesbeschrijving werkwijze gebiedsteams’ van 6 februari 2020 worden de volgende werkprocessen onderscheiden: melding gebiedsteam, afhandeling melding in regiesysteem Isam, proces inkomen, proces werk, proces extern, proces activering, proces schuldhulpverlening, proces zorg, proces jeugd. We lichten er twee werkprocessen uit: melding gebiedsteam en proces jeugd. Deze werkprocesbeschrijvingen zijn met name gebaseerd op de noodzakelijke administratieve handelingen die verricht moeten worden om doeltreffend en rechtmatig (conform de wettelijke vereisten) te handelen. In beide werkprocesbeschrijvingen is aangegeven dat een en ander wordt vastgelegd in Isam en in Csam. Isam is het registratiesysteem dat de gemeente Weststellingwerf hanteert om de ondersteuning aan burgers (van aanvraag, tot plan en evaluatie) te documenteren. Csam wordt gebruikt door de backoffice. Isam is een regietool met behulp waarvan de medewerkers van de gebiedsteams snel alle relevante gegevens over het hulp en ondersteuningsproces kunnen opvragen, nieuwe gegevens kunnen verwerken en vanuit het uitgangspunt één gezin, één plan, één regisseur de regie over het ondersteuningsproces kunnen voeren. Samenwerking backoffice Beide procesbeschrijvingen geven aan welke (administratieve) handelingen de medewerkers van de gebiedsteams moeten verrichten.

Vanaf het moment dat een aanmelding resulteert in een beschikking (een beschikking is een formele instemming van de gemeente om geïndiceerde zorg en ondersteuning in te zetten door een gecontracteerde aanbieder), worden de administratieve werkzaamheden overgenomen door de backoffice van de gezamenlijke OWO-gemeenten (Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland). De backoffice verzorgt dan de registratie van de geconsumeerde zorg en ook de facturering en verdere administratieve afhandeling (in samenwerking met de aanbieders die de zorg leveren). De geïnterviewde beleidsmedewerkers en de medewerkers van de twee gebiedsteams zijn over het algemeen tevreden over de samenwerking met de backoffice, met dien verstande dat met name de medewerkers van een van de twee gebiedsteams aangeven dat zij de administratieve belasting (nog steeds) als (te) hoog ervaren en zij zich daardoor (soms) belemmerd voelen in hun werkzaamheden met de cliënten. Daardoor kan het voorkomen dat niet alle noodzakelijke administratieve handelingen tijdig verricht worden.

29

RKC Weststellingwerf

Proces aanmelding gebiedsteam Melding gebiedsteam

1

2 Melding aanmaken iSam

Cliënt woont in gemeente?

3

nee

6

nee

Doorverwijzen 4 juiste gemeente

5

Doorverwijzen externe organ.

7

8

Afronden melding iSam

10

Afgeronde melding iSam doorverwijzing gemeente

ja Gemeente bevoegd?

Afgeronde melding iSam doorverwijzing externe organisatie

ja Direct beantwoorden

9

ja

11 Afgeronde melding iSam algemeen

nee Vaststellen soort 12 melding

13 Melding uitkering

14 Melding schuldhulpverlening

15 Melding WMO / Jeugd/(School) MW

ja Spoed?

16

Overleg (triage) 18

17

Registreren spoedmelding

nee Registreren normale

Afhandelen melding iSam

19

20

21 Einde proces melding gebiedsteam

Een verzoek tot ondersteuning, van welke aard dan ook, wordt allereerst behandeld door een medewerker van het gebiedsteam. Na een aantal formele checks (b.v.: is de melder ingezetene van deze gemeente, heeft de melding mogelijkerwijs betrekking op een dienst die de gemeente aanbiedt) wordt vastgesteld of de melding een vraag betreft die direct beantwoord kan worden (bijvoorbeeld een vraag om informatie) of dat verder gekeken moet worden en wellicht een beroep zou kunnen worden gedaan op één van de gemeentelijke taken in het sociaal domein (uitkering, schuldsanering, Wmo-dienst, jeugdhulp). Als de aanmelding er bijvoorbeeld toe leidt dat een beroep op ondersteuning vanuit de jeugdhulpverlening zou kunnen worden gedaan, dan wordt het volgende werkproces doorlopen.

30

RKC Weststellingwerf

Proces jeugd

Het werkproces jeugd zoals hierboven schematisch weergegeven onderscheidt een aantal stappen waarbij systematisch geïnventariseerd wordt, samen met de aanvrager, of er sprake is van een vraag om ondersteuning, zo ja welke vraag er is en welke oplossingen kunnen worden ingezet Welke vlechtwerker in gesprek gaat met de aanvrager is afhankelijk van de inschatting die gemaakt wordt op welke vorm(en) van ondersteuning de hulpvraag betrekking heeft. Uiteraard speelt ook mee of de aanvrager al bekend is bij het gebiedsteam en een historie heeft bij dat team en – vanzelfsprekend – ook wie van de teamleden beschikbaar is. Als de problematiek daarom vraagt, dan kan ook een specialist worden ingeschakeld in het bepalen van de exacte hulpvraag en het daaraan koppelen van de juiste ondersteuning. Cliënten kunnen snel terecht bij de vlechtwerkers, er is in de praktijk geen sprake van wachtlijsten, zo is in meerdere gesprekken met ambtenaren en vechtwerkers aangegeven. Dat laat onverlet dat het uiteraard wel eens kan voorkomen dat de vlechtwerker van de voorkeurskeuze van de cliënt niet direct beschikbaar is. In het keukentafelgesprek wordt systematisch uitgevraagd welke problemen er spelen en welke oplossingen ervoor in aanmerking zouden kunnen komen. Bij die systematische uitvraag wordt gebruikgemaakt van de zogenaamde ZRM-systematiek.

ZRM staat voor ZelfRedzaamheidsMatrix15, een methode om alle relevante levensdomeinen (financiën, huisvesting, relaties, geestelijke gezondheid, lichamelijke gezondheid, middelengebruik, justitiële contacten, arbeid/maatschappelijke participatie, et cetera) in het oog te houden.

15 Zie www.zelfredzaamheidsmatrix.nl

31

RKC Weststellingwerf Als er sprake is van kinderen in een huishouden wordt ook standaard gebruikgemaakt van de kindcheck16, een methodiek om na te gaan of de veiligheid van (jonge) kinderen in het huishouden in gevaar zou kunnen zijn. Eén van de geïnterviewde medewerkers van een gebiedsteam geeft aan dat als er sprake is van zorgen er ook standaard een melding gemaakt wordt in de Veiligheidsindex Risicojongeren, de VIR17. De uitkomsten van het keukentafelgesprek worden vastgelegd in een zogenaamd ondersteuningsplan. In dat plan is een analyse van de problematiek opgenomen, is beschreven welke vormen van ondersteuning met welke intensiteit worden ingezet (en door wie) en worden concrete doelen benoemd. Daarbij wordt rekening gehouden met de mogelijkheden die de cliënt zelf heeft om zijn/haar problemen op te lossen (inzet eigen kracht). In het keukentafelgesprek wordt ook nadrukkelijk aandacht besteed aan de mogelijkheid om mantelzorg en vrijwilligers in te zetten en oplossingen in de sfeer van de inzet van collectieve voorzieningen. Er wordt gewerkt vanuit de filosofie van de omgekeerde toets18, aldus de geïnterviewde medewerkers van de gebiedsteams.

De omgekeerde toets stelt de cliënt centraal, kijkt vanuit zijn/haar perspectief wat nodig is om vervolgens vast te stellen vanuit welke wettelijke regimes (Wmo, Jeugdzorg, Participatiewet, et cetera) zorg en ondersteuning ingezet kan worden. Belangrijk is dat het plan in begrijpelijke taal is opgesteld en de doelen zo concreet mogelijk worden geformuleerd. Om dat te kunnen doen hebben alle medewerkers van de gebiedsteams een cursus ‘Begrijpelijk Schrijven op B1-niveau’ gevolgd. Als het plan er eenmaal is, wordt het samen met de cliënt doorgenomen. Als de cliënt akkoord is met het plan, wordt het ondertekend door de cliënt en kunnen de afgesproken activiteiten opgestart worden. Een belangrijk onderdeel van het werkproces is de evaluatie, traditioneel aan het einde van een ondersteuningsproces, als de ondersteuning ophoudt en de cliënt op eigen kracht verder kan of zou moeten kunnen gaan. In Weststellingwerf is met de gebiedsteams de afspraak gemaakt dat de vlechtwerkers drie keer gedurende het proces een (formeel) evaluatiemoment inbouwen (cliëntervaringsonderzoek). Daar wordt in het tweede of derde kwartaal van 2020 mee gestart. Dit laat onverlet, aldus de geïnterviewde medewerkers, dat gedurende het ondersteuningsproces continu gepeild wordt in hoeverre de cliënt nog tevreden is met de geboden ondersteuning.

Cliënten kunnen gebruik maken van professionele, onafhankelijke ondersteuning indien zij dat wensen. Die ondersteuning wordt aangeboden vanuit MEE, Humanitas en Zorgbelang. Toezicht op de kwaliteit van de geboden ondersteuning vindt eveneens plaats vanuit de Verordening Wmo die voorschrijft (hoofdstuk 5: kwaliteit en Veiligheid) dat aanbieders aan specifieke kwaliteitseisen moeten voldoen. In deze verordening is opgenomen dat steekproefsgewijs en op basis van signalen wordt onderzocht of het gebruik van maatwerkvoorzieningen recht- en doelmatig is. Dit wordt uitgevoerd door de Toezichthouder Wmo (een ambtenaar) en de 3 OWOcontractmanagers Wmo. Daarnaast is in de overeenkomsten met zorgaanbieders die ondersteuning vanuit de Wmo bieden ook een artikel opgenomen m.b.t. het toetsen van kwaliteit en toezicht.

16 Zie www.meldcode.nu/kindcheck/

17 Zie www.vng.nl/artikelen/verwijsindex-risicojongeren-vir. de VIR is een systeem dat geraadpleegd kan

worden door hulpverleners die ook actief zijn in dat systeem. De VIR bevat geen inhoudelijke (zorg-)informatie over het gezin, maar laat alleen niet dat ook andere hulpverleners actief zijn en wie dat zijn. Raadpleging van de VIR kan dus leiden tot onderling contact tussen hulpverleners en afstemming/coördinatie van de hulpverlening. 18 Zie: www.stimulansz.nl/de-omgekeerde-toets-methodiek/.

32

RKC Weststellingwerf Hierin is onder meer opgenomen dat getoetst kan worden of doelen en resultaten behaald worden. Indien dit niet het geval is, kan de overeenkomst beëindigd worden of de zorgaanbieder kan in gebreke worden gesteld. De OWO-contractmanagers onderhouden goed contact met de zorgaanbieders, aldus één van de geïnterviewde medewerkers. Wanneer er signalen zijn (bijvoorbeeld vanuit de gebiedsteams) dat de ondersteuning niet op een doel- of rechtmatige wijze wordt ingezet, gaan een contractmanager en de toezichthouder in gesprek met de zorgaanbieder. Hierover wordt niet periodiek gerapporteerd. Hieronder is een leeg voorbeeld van een onderdeel van het ondersteuningsplan opgenomen dat samen met de cliënt wordt opgesteld. In dit tweede deel worden de afspraken vastgelegd over de in te zetten vormen van hulp en ondersteuning. Voorafgaand aan dit tweede deel wordt in het eerste deel van het plan met behulp van de ZRM-systematiek een analyse van de problematiek van de cliënt gemaakt. Format ondersteuningsplan Conclusie deel 1 analyse situatie cliënt

Gewenste effecten/resultaten/doelen - hoe wilt u dat het gaat? Wat wilt u bereiken? Deel 2: Hoe gaat u dat bereiken? Welke hulp krijgt u, van wie en waarvoor? Voorliggende voorzieningen - wat kunt u zelf oplossen en hoe? Eigen netwerk - wat u kunt oplossen met familie of vrienden? Rol gebiedsteam - hoe werkt u samen met het gebiedsteam? Afspraken en acties WMO Zet onder dit kopje de vvz voor wmo Eigen bijdrage Wmo

JEUGDWET Zet onder dit kopje de vvz voor jeugdwet INKOMEN Zet onder dit kopje de vvz voor inkomen PARTICIPATIE Zet onder dit kopje de vvz voor participatie SHV Zet onder dit kopje de vvz voor shv

33

RKC Weststellingwerf Maatschappelijk werk -Algemene voorzieningen waar betrokkene(n) gebruik van kunnen maken Hieronder kun je de afspraken voor maatschappelijk werk kwijt Machtiging voor uitwisseling gegevens

Vorm – Wij regelen de zorg of u regelt het zelf Kies een item. Aanvullende opmerkingen Evaluatie datum - wanneer bespreekt u weer met uw vlechtwerker hoe het gaat?

Wekelijkse bespreking caseload en werkverdeling Zowel het team Wolvega als het team Noordwolde bespreekt wekelijks de caseload en verdeelt het werk over de diverse medewerkers. In het team Wolvega bijvoorbeeld komen elke dinsdag de vlechtwerkers bij elkaar, bespreken samen de nieuw binnengekomen casussen, de voortgang op de reeds in behandeling zijnde casussen als dat wenselijk en noodzakelijk is, en maken dan een werkverdeling (wie doet wat). Dat overleg duurt circa twee uur, waarbij in het tweede uur ook de specialisten Inkomen aanschuiven als dat nodig is. Als er wordt besloten dat een specifiek specialisme nodig is in een casus, dan wordt de specialist ingeschakeld, maar blijft de vlechtwerker de regie over de casus houden en het eerste aanspreekpunt zijn voor de hulpvrager(s). Financiële taakstelling gebiedsteams De beide gebiedsteams hebben geen financiële taakstelling meegekregen, zo geven zowel de beleidsmedewerkers als de medewerkers van de gebiedsteams aan. De inhoud van het werk en de behoefte aan zorg en ondersteuning staan voorop, zo wordt aangegeven. Dit betekent niet, aldus de geïnterviewden dat de teams niet kostenbewust werken. In de diverse overleggen zoals geschetst in paragraaf 3.2 wordt regelmatig aandacht besteed aan de kosten van in te zetten zorg en ondersteuning.

Als voorbeeld wordt aangegeven dat de geconstateerde tekorten op de Wmo aanleiding geweest zijn voor de beleidsmedewerkers om met de medewerkers van de gebiedsteams in gesprek te gaan over het thema ‘kostenbewust werken’. De vlechtwerkers is met name gevraagd oog te hebben voor de mogelijkheden tot inzet van collectieve oplossingen in plaats van (dure) maatwerkvoorzieningen. De beide gebiedsteams beschikken over een vrij besteedbaar budget van elk 5.000 euro op jaarbasis, dat zij naar eigen inzicht kunnen aanwenden voor zowel individuele als collectieve activiteiten voor (groepen) burgers. Dat kan variëren van het financieren van de klassieke buurtbarbecue tot de aanschaf van een fiets. Daarnaast is er nog sprake van 35.000 euro maatwerkbudget vanuit de Participatiewet en kan, aldus één van de geïnterviewde medewerkers meer budget worden vrijgemaakt als dat echt noodzakelijk wordt bevonden. Het maatwerkbudget valt als budget onder het taakveld bijzondere bijstand van de betreffende budgethouder (een beleidsmedewerker). De noodzaak om een beroep op het budget te doen wordt vastgesteld door een vlechtwerker, getoetst door een andere vlechtwerker en als laatste door de teamleider. De teamleiders hebben een tool om de uitgaven bij te houden. Voorbeelden van bestedingen zijn: kosten studieboeken, kosten verhuizing, kosten boodschappen, medische kosten, et cetera.

34

RKC Weststellingwerf 3.4

Werkwijze gebiedsteams: collectieve actie

Zowel het gebiedsteam Noordwolde als het gebiedsteam Wolvega werken sinds (eind) 2019 met jaarwerkplannen waarin zij de collectieve acties, gericht op het versterken van de sociale basis, opgenomen hebben. In het werkplan Noordwolde wordt een onderscheid gemaakt tussen acht thema’s, zoals ‘vrijwilligersondersteuning’, versterken sociale basis, ‘jongerenwerk’ en ‘invlechten van collectief werk, preventief werken en versterken van de sociale basis in het gebiedsteam’. Voor elk thema wordt vermeld op welke doelgroep men zich richt, wat er gedaan gaat worden (of wordt), wat het (beoogde) resultaat is, wie het gaat uitvoeren en met wie/welke instanties/organisaties wordt samengewerkt. Onder dat laatste thema (invlechten collectieve actie) is aangegeven dat men ‘signalen vanuit het gebiedsteam’ gaat vertalen naar collectieve acties met als gewenst resultaat dat er meer zicht komt op collectieve vraagstukken en collectieve oplossingen. Een ander voorbeeld zijn de activiteiten gericht op het bevorderen van de sociale cohesie in Noordwolde door het Fonds Sociale Cohesie beter onder de aandacht van bewoners te brengen zodat dat Fonds beter benut wordt door inwoners bij het opzetten en financieren van door bewoners georganiseerde activiteiten.

Ook het Plan Wolvega onderscheidt verschillende thema’s: wijk- en vindplaatsgericht werken (bijvoorbeeld het ondersteunen van een initiatief van bewoners om een dorpshuis in Wolvega te openen), participatie voor de doelgroep die aandacht vraagt (bijvoorbeeld het opstarten en begeleiden van groepen bewoners die collectief aandacht besteden aan participatie en activering), gerichte aanpak armoedebestrijding (bijvoorbeeld het organiseren van preventie- en informatiebijeenkomsten voor inwoners met een WW-uitkering die waarschijnlijk in de bijstand komen). Aparte aandacht is er voor het jeugd- en jongerenwerk op straat en op de scholen. Vlechtwerkers leggen contact met (groepen) jongeren en daar waar dat nodig en wenselijk is, leiden ze jongeren toe naar zinvolle bezigheden en optimale benutting van hun talenten. Ook in het plan Wolvega wordt bij elk thema en voor elke (hoofd)activiteit vermeld wat het doel is, wie het gaat uitvoeren, welke resultaten beoogd worden en met wie wordt samengewerkt. Ter illustratie uit het plan Wolvega: Door preventief te werken hopen we het ontstaan van complexe en zware problematiek voor te zijn. Door collectieve arrangementen in te zetten willen we de zelfredzaamheid en vooral de samenredzaamheid van onze inwoners aanboren en ondersteunen. Wij denken dat het verbinden van inwoners leidt tot minder eenzaamheid en tot meer zingeving.

Vanuit het Burgerplatform Sociaal Domein wordt aangegeven dat de gebiedsteams meer aandacht zouden mogen besteden aan de vervlechting tussen individuele ondersteuning en collectieve ondersteuning. Als voorbeeld wordt aangehaald dat als mensen – om welke reden dan ook – niet langer gebruikmaken van collectieve ondersteuning (zoals inzet vrijwilligers, maatjes, bezoek aan buurthuis), dit beter gesignaleerd moet worden en vervolgens vanuit de gebiedsteams actie ondernomen zou moeten worden (bijvoorbeeld compenserende individuele ondersteuning). De communicatie daarover zou beter kunnen, zowel vanuit het collectieve aanbod (melden als burgers uitvallen), als binnen de gebiedsteams (tussen medewerkers met een collectieve taak en medewerkers met een individuele ondersteuningstaak) De Inspectie Toezicht Sociaal Domein heeft begin 2020 onderzoek uitgevoerd naar de overdracht van cliënten vanuit Veilig Thuis naar de gebiedsteams van Weststellingwerf. Uit dat onderzoek

35

RKC Weststellingwerf kwam naar voren dat het integraal werken verbetering behoeft en dat niet alle dossiers bij de gebiedsteams compleet waren. Dit betreft met name het feit dat de betrokken organisaties ieder een eigen hulpverleningsplan hebben, maar één gezamenlijk hulpverleningsplan ontbreekt. De gebiedsteams zelf hebben zicht op alle leefgebieden van het gezin, zij maken daarbij gebruik van de leefgebieden uit de zelfredzaamheidsmatrix (ZRM).Desgevraagd geeft één van de geïnterviewde medewerkers aan dat integraal werken zeker een punt van aandacht is als het gaat om de samenwerking met gespecialiseerde zorgaanbieders omtrent cliënten die niet eerder cliënt waren van de gebiedsteams. De constatering van de Inspectie wat betreft de dossiervorming, komt overeen met hetgeen Regioplan ook in dit onderzoek constateert, namelijk dat in voorkomende gevallen als gevolg van de ervaren hoge administratieve lastendruk, de dossiervorming niet altijd even goed op orde is. Medio juni heeft het College naar aanleiding van het inspectie-onderzoek een verbeterplan opgesteld dat inmiddels kan bogen op instemming van de Inspectie.

3.5

Functioneren teams vanuit de optiek van de cliënten

De gemeente Weststellingwerf laat jaarlijks onderzoek uitvoeren onder cliënten die gebruikmaken van ondersteuning vanuit de Wmo en vanuit de Jeugdwet. Centraal in die onderzoeken staat de vraag in hoeverre cliënten van mening zijn dat de ondersteuning die zij ontvangen bijdraagt aan de verbetering van de leefsituatie van de cliënt (formulering onderzoek cliënten jeugdwet) dan wel aan de zelfredzaamheid van de cliënt (formulering onderzoek cliënten Wmo). De tevredenheid wordt zowel bevraagd over het begin van het traject (vaak eerste contacten met het gebiedsteam) als over het vervolgtraject (vaak ook contacten met specialistische hulpaanbieders). Het beeld dat oprijst uit de onderzoeken over het jaar 2018 is dat (als het gaat om de jeugdhulp) zowel jongeren als ouderen vinden (meer dan 80 procent) dat er goed geluisterd wordt naar de hulpvraag en bijna driekwart van de jongeren geeft aan echt wat gehad te hebben aan de hulp die zij hebben ontvangen. Deze percentages zijn in lijn met het landelijke beeld.19 Als het gaat om de Wmo-ondersteuning geeft iets meer dan tachtig procent van de cliënten aan dat zij echt wat hebben gehad aan de ondersteuning die zij hebben ontvangen en dat de ondersteuning goed past bij de hulpvraag. De laagdrempelige toegang tot team Wolvega op de locatie Griffioenpark 3 is geëvalueerd door middel van een enquête onder bezoekers.

Bijna 90% van de bezoekers is blij met de verhuizing, met name omdat zij daar direct te woord gestaan worden en men Griffioenpark 3 een toegankelijke en prettige plek vindt. In het kader van dit onderzoek hebben we negen cliënten gesproken: vier cliënten van het gebiedsteam Noordwolde en vijf cliënten van het gebiedsteam Wolvega. Oorspronkelijk zouden we twee panelgesprekken voeren maar vanwege de coronacrisis hebben we voor telefonische interviews gekozen. De cliënten zijn random geselecteerd door de beide gebiedsteams en hebben voorafgaand aan het interview een brief ontvangen van de gemeente Weststellingwerf met uitleg over het onderzoek.

19 Zie onder andere:

https://vng.nl/sites/default/files/20190118_significant._landelijke_rapportage_ceo_jeugd_2018.pdf.

36

RKC Weststellingwerf Alle cliënten gaven desgevraagd aan blij te zijn met de ondersteuning die zij vanuit het gebiedsteam ontvangen. Zij zijn zeer tevreden over de vindbaarheid van de teams (snel contact kunnen leggen), uitten ook hun tevredenheid over de eerste contacten en de wijze waarop het zogenaamde keukentafelgesprek is gevoerd: de houding van de vlechtwerker typeerden ze als ‘begripvol en goed luisterend’, getuigend van voldoende invoelend vermogen en goed meedenkend over oplossingen voor de problemen waar zij tegenaan gelopen zijn. Tevreden zijn zij ook over de toegankelijkheid van de vlechtwerker waar zij contact mee hadden en (op één cliënt na) de snelheid waarmee gereageerd werd als zij contact wilden opnemen. Alle cliënten die we gesproken hebben gaven aan dat het ondersteuningsplan dat zij hebben ondertekend voldoende concreet is en helder geformuleerd. Eveneens werd zeer op prijs gesteld dat men contact heeft met één vlechtwerker die als contactpersoon/regisseur optreedt. Tevens hebben we (telefonisch) gesproken met het Burgerplatform Sociaal Domein van de gemeente Weststellingwerf en hen gevraagd naar hun ervaringen met de gebiedsteams.

Aangegeven werd dat leden van het platform een heel enkele keer wel eens aan gesproken worden door burgers die zich onvoldoende gehoord voelden door de gemeente annex het gebiedsteam, maar dat men de indruk heeft dat de cliënten over het algemeen tevreden zijn over het functioneren van de gebiedsteams (als men daar ervaring mee heeft).

3.6

Analyse uitvoering en toets uitvoeringsnormen

De gemeente Weststellingwerf heeft ervoor gekozen om beleid en uitvoering nauw aan elkaar te verbinden en zodoende korte lijnen te creëren waardoor er snel geschakeld kan worden als dat nodig is. Er zijn meerdere overlegvormen die naast elkaar functioneren en soms door elkaar heen lopen waardoor het niet altijd even transparant is wat waar besproken wordt en moet worden. Niet al deze overleggen zijn terug te vinden in het organogram van het sociaal domein van de gemeente Weststellingwerf. Een voorbeeld hiervan is het Implementatieoverleg van waaruit wordt gestuurd op het terugdringen van de administratieve lasten. Het is lastig om een consequente rode draad te vinden in de aansturing van de gebiedsteams vanuit de beleidsafdeling. Deze constatering is ook in lijn met de constatering dat het beleid enigszins gefragmenteerd is vastgelegd in diverse (uitvoerings-)notities. Dat maakt het lastig om te checken of de uitvoering geschiedt conform het beleid, immers het beleid is gefragmenteerd. Desalniettemin constateren we dat de uitvoering plaatsvindt conform de uitgangspunten van het beleid. Dat verklaart waarom op alle drie de normen ++ gescoord wordt (zie hieronder). Een kritische kanttekening is hier nog wel op zijn plaats: zowel het beleid als de uitvoeringspraktijk laat zien dat de gemeente Weststellingwerf ambitieus is en bol staat van de goede voornemens.

De uitvoering van de beleidsambities loopt in de praktijk echter nogal eens wat vertraging op, zoals bijvoorbeeld het in praktijk brengen van de voornemens zoals verwoord in de notitie Monitoring Sociaal Domein. Dat is op zich begrijpelijk, maar het zou goed zijn daarover ook te rapporteren zodat zichtbaar wordt waar en waarom vertraging in de uitvoering optreedt en daar aantoonbaar actie op kan worden ondernomen. Een allerlaatste kritische kanttekening bij de uitvoering is dat er beperkt geregistreerd en gerapporteerd wordt, wat het zicht op de uitvoering belemmert, zowel op ambtelijk als op bestuurlijk niveau. Bijsturen van de uitvoering op basis van geaggregeerde (beleids-)informatie is daardoor niet goed mogelijk. Dit belemmert echter het functioneren van de beide gebiedsteams in de praktijk niet: er zijn voldoende reflectie en leermomenten ingebouwd in het functioneren en de

37

RKC Weststellingwerf uitgangspunten voor het functioneren zoals verwoord in de (vele) nota’s en notities worden in de praktijk ook daadwerkelijk toegepast.

De uitvoering vindt plaats conform de uitgangspunten van het beleid

++

De belangrijkste uitgangspunten van het beleid inzake de doorontwikkeling van de gebiedsteams zijn geformuleerd in het ‘Draaiboek gebiedsteams 2019-2020’ en kunnen kort en kernachtig als volgt worden samengevat: (1) wees zichtbaar en vindbaar voor de burgers, (2) zet in op preventie en (3) breng een beweging op gang waarbij collectieve oplossingen interacteren met individuele oplossingen. We hebben geconstateerd dat de beide gebiedsteams deze drie uitgangspunten daadwerkelijk hanteren in de praktijk. Aan de zichtbaarheid en vindbaarheid van het team Wolvega is gewerkt door het team niet langer te laten functioneren vanuit het gemeentehuis en het team Noordwolde is goed vindbaar vanuit het Buurthuus (+). Uit de samenstelling van de beide teams blijkt dat er aandacht is voor preventie en ook uit de gesprekken met de medewerkers van de beide gebiedsteams en met de beleidsmedewerkers blijkt deze aandacht (+). Dat zien we ook terug in de werkplannen van de beide gebiedsteams en dat geldt eveneens voor de gewenste beweging richting meer collectieve oplossingen. Ook die beweging wordt prominent benoemd in de werkplannen en gekoppeld aan verschillende activiteiten (+).

Er is sprake van een integrale toegang tot zorg en ondersteuning: • vanuit de toegang is er zicht op de doelgroepen; • de toegang is laagdrempelig en goed toegankelijk voor de doelgroepen.

++

Er is sprake van een integrale toegang in Weststellingwerf. Dat blijkt uit het gegeven dat de beide teams expertises bevatten vanuit de Wmo, de Jeugdzorg, de Participatiewet (re-integratie), schuldhulpverlening en werk en inkomen (+). Ook de deelname van leerplicht getuigt van de wens om integraal te werken en door via het POH-experiment samen te werken met de huisartsen wordt ook de basisgezondheidszorg betrokken bij het functioneren van de beide gebiedsteams (+). Uit de gesprekken met de medewerkers van de gebiedsteams en de teamleiders blijkt dat zij goed zicht hebben op de problematiek die speelt bij de verschillende doelgroepen (+). Zoals hierboven al is aangegeven is de toegang laagdrempelig georganiseerd en goed toegankelijk voor de doelgroepen (+).

Dat wordt ook expliciet zo aangegeven door de bezoekers van de locatie Griffioenpark 3 (+) Die toegang functioneert conform de uitgangspunten van het toezichtkader samenwerkende inspecties: • hulpvraag is in dialoog met gezin geformuleerd (+); • integrale beoordeling hulpvraag geschiedt op alle relevante levensdomeinen (+); • bij multiproblematiek zijn veiligheidsrisico’s van kinderen meegewogen (+); • de mate van zelfredzaamheid en inzetbaarheid netwerk is meegewogen (+); • zorg en ondersteuning aan gezin zijn passend (+); • hulpplan is in samenspraak met gezin vastgesteld (+); • de ondersteuning wordt verleend conform het uitgangspunt één gezin, één plan, één regisseur (+);

++

38

RKC Weststellingwerf • • • •

de doelen zijn concreet geformuleerd, geprioriteerd en worden periodiek geëvalueerd (+); die evaluatie leidt desgewenst tot onderbouwde aanpassingen aan de zorg en ondersteuning (+); de toegang/het team werkt conform vastgestelde kwaliteitsnormen en is een lerende organisatie (+); cliëntervaringen worden aantoonbaar gebruikt om de dienstverlening te verbeteren (+).

De beide gebiedsteams functioneren in de praktijk conform de uitgangspunten van het toezichtkader samenwerkende inspecties. Ter beoordeling van de situatie van de cliënt wordt gebruikgemaakt van de ZRM-matrix (+) en onderdeel van die beoordeling is dat vastgesteld wordt wat de cliënt zelf nog kan (+). De kindcheck wordt gebruikt (+). Er wordt samen met de cliënt een ondersteuningsplan opgesteld waarin de doelen helder en concreet zijn omschreven (+) en de cliënten die we hebben gesproken zijn tevreden over de geboden ondersteuning (+). Als gevolg van de soms als te hoog ervaren administratieve lasten kan de dossiervorming nog wel beter, zoals ook geconstateerd is in het onderzoek van de Inspectie Toezicht Sociaal Domein en mag er meer aandacht worden besteed aan de samenwerking met gespecialiseerde zorgaanbieders als een cliënt vanuit deze zorgaanbieders wordt doorverwezen naar de gebiedsteams (‘afgeschaald’ in vaktermen). Dit geldt met name voor cliënten die niet eerder in beeld waren bij de gebiedsteams. Toezicht op de kwaliteit van de ondersteuning zoals geformuleerd in de Verordening Wmo vindt ook daadwerkelijk conform de uitgangspunten plaats. De beide gebiedsteams hebben in de diverse overleggen die gevoerd worden voldoende reflectiemomenten ingebouwd om te leren van de ervaringen die zij in de dagelijkse praktijk opdoen (+).

Het voornemen om cliënten gedurende het ondersteuningstraject op drie momenten expliciet te vragen naar hun ervaringen, getuigt daar nog eens extra van. Minder positief is dat die reflectiemomenten niet of nauwelijks gedocumenteerd worden.

39

RKC Weststellingwerf 4

Beantwoording onderzoeksvragen

In dit hoofdstuk beantwoorden we de onderzoeksvragen. In paragraaf 4.1 beantwoorden we de beleidsvragen en in de tweede paragraaf de vragen die betrekking hebben op de uitvoering van het beleid en beantwoorden we de vraag die betrekking heeft op de informatievoorziening aan de gemeenteraad.

4.1

Beantwoording beleidsvragen

1. Welk beleid voert de gemeente Weststellingwerf inzake de toegang tot zorg en ondersteuning in het sociaal domein? Het beleid inzake de toegang tot zorg en ondersteuning in het sociaal domein in de gemeente Weststellingwerf is specifiek omschreven in de Contourennota Gebiedsteams 2014, het Draaiboek Gebiedsteam 2015 en het Draaiboek Gebiedsteam 2019-2020. Deze documenten bouwen voort op de kadernota’s inzake de Wmo, de Jeugdzorg en het Re-integratiebeleid die dateren van de periode rond de transitie in het sociaal domein (januari 2015). Ook in het collegeprogramma 2018-2020 en in de Kadernota Armoedebeleid en schuldhulpverlening (februari 2018) worden beleidsuitgangspunten inzake het functioneren van de gebiedsteams benoemd. De twee (oorspronkelijk drie) gebiedsteams vormen de centrale toegang tot zorg en ondersteuning in Weststellingwerf. Het beleid is erop gericht een zo laagdrempelig mogelijke toegang te bieden tot alle vormen van zorg en ondersteuning die de gemeente zelf kan bieden dan wel waarvoor een gemeentelijke indicatie nodig is aan alle inwoners die dat nodig hebben. Het beleid is erop gericht een integrale toegang in te richten van waaruit niet alleen toegang tot individuele zorg en ondersteuning kan worden geboden, maar ook toegeleid kan worden naar collectieve voorzieningen.

Deze taak is expliciet toegevoegd aan de gebiedsteams na de overname van de welzijnstaken van Timpaan in 2018. In het draaiboek 2019-2020 van de gebiedsteams wordt hier expliciet aandacht aan besteed: het versterken van de sociale basis. 2. Welke (zorginhoudelijke en financiële) opdracht heeft de gemeente daarbij meegegeven aan de gebiedsteams? De gebiedsteams hebben de volgende opdracht meegekregen: bied alle zorgtaken aan (ook die taken die niet expliciet zijn gedecentraliseerd naar de gemeenten) aan de burgers(vrij verwoord zoals opgenomen in de Contourennota Gebiedsteams 2014). Anno 2020 is dit nog steeds de essentie van de zorginhoudelijke opdracht van de gebiedsteams, met dien verstande dat het versterken van de sociale basis en het meer inzetten op collectieve voorzieningen daar in 2018 expliciet aan is toegevoegd. De gebiedsteams hebben geen financiële opdracht meegekregen in de zin dat zij bijvoorbeeld een begrensd budget hebben.

40

RKC Weststellingwerf 3. In hoeverre is dit beleid SMART geformuleerd (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden)? De grote lijnen van het beleid aangaande het functioneren van de gebiedsteams zijn verwoord in de (oude) kadernota’s, de Contourennota Gebiedsteams en de draaiboeken. In verschillende uitvoeringsnotities zijn de concretere kaders geformuleerd en is beschreven wat de gebiedsteams in de praktijk (gaan) doen. Goede voorbeelden daarvan zijn de notitie ‘Samenspel’ en de notitie ‘Waarom zelfredzaam’ waarin SMART geformuleerde doelstellingen zijn opgenomen. Dat geldt eveneens voor het convenant dat is afgesloten met de huisartsen en de samenwerkingsafspraken met het Linde College. Ten slotte kan ter beantwoording van deze vraag verwezen worden naar de jaarplannen van de beide gebiedsteams waarin met name de collectieve taken op een SMART geformuleerde wijze zijn beschreven.

4.2

Beantwoording uitvoeringsvragen

4. Hoe zijn de twee teams samengesteld (qua expertise, fte, taken en verantwoordelijkheden, administratieve ondersteuning)? Beide teams zijn zeer divers samengesteld, omvatten respectievelijk 22,67 (Wolvega) en 21,44 (Noordwolde) fte en bieden onderdak aan verschillende expertises om integraal werken daadwerkelijk mogelijk te maken, waaronder: jeugdzorg, Wmo, werk en inkomen, Participatiewet, re-integratie, schuldhulpverlening, opbouwwerk, leerplicht. De taken en verantwoordelijkheden van de teams zijn duidelijk en concreet, SMART geformuleerd, omschreven in diverse documenten, waaronder de draaiboeken en de jaarplannen. 5. Welke werkprocessen worden in de teams gehanteerd (intake, registratie, keukentafelgesprek, doorverwijzing (richting voorveld, richting geïndiceerde zorg), monitoring en evaluatie)? De teams hanteren werkprocesbeschrijvingen voor de verschillende vormen van ondersteuning die zij bieden vanuit de Wmo, de jeugdzorg, de Participatiewet, inkomen, schuldsanering en activering. Voor de intake (het ontvangen en analyseren van de hulpvragen inclusief het doorgeleiden van de hulpvraag naar de juiste vorm van ondersteuning) is een apart werkproces ingericht. De werkprocesbeschrijvingen zijn weliswaar met name administratief ingestoken, maar laten duidelijk zien welke stappen, ook richting de hulpvrager, in de praktijk gezet worden.

Naast de werkprocesbeschrijvingen hanteren de teams aparte richtlijnen voor bijvoorbeeld het keukentafelgesprek (de ZRM-systematiek) en de monitoring en evaluatie (op cliëntniveau). 6. Welke financiële taakstelling hebben de teams meegekregen en hoe wordt gebruikgemaakt van het vrij besteedbare budget? De beide teams hebben geen financiële taakstelling meegekregen in de zin dat zij een specifiek gelimiteerd budget hebben toegewezen. In de praktijk vindt er wel regelmatig overleg plaats met het Team Beleid over beheersing van de kosten en wordt er, mede ingegeven door de kosten, gewerkt aan het meer benutten van collectieve voorzieningen in plaats van individuele ondersteuning. Het vrij besteedbare budget wordt ingezet op initiatief van de vlechtwerkers (na check en dubbelcheck) onder de uiteindelijke verantwoordelijkheid van de beleidsmedewerker.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=620e73cb-4ad7-40c1-886e-6a07f288ae05