Bijlage 1 - Onderzoeksrapport ‘De gebiedsteams in Weststellingwerf’.pdf
Tekst van het document
RKC Weststellingwerf
De gebiedsteams in Weststellingwerf Onderzoek naar het functioneren vijf jaar na de transitie november 2020
RKC Weststellingwerf
Colofon Samenstelling rekenkamercommissie Weststellingwerf Voorzitter Tiny Ruiter Externe leden Barbara IJsselmuiden Frans Haven Secretaris Jellie Rijpma
Email: rekenkamercommissie@weststellingwerf.nl
RKC Weststellingwerf Voorwoord In september 2017 heeft onze rekenkamercommissie de resultaten van een – Friesland breed – onderzoek naar de Wmo 2015 gepresenteerd. In het onderzoek werd onder meer geconcludeerd dat: “…brede en integrale invulling van de taken van de gebiedsteams, zoals beschreven in de Contourennotitie Gebiedsteams (augustus 2014) nog onvoldoende werkte. Preventief werken, het organiseren van meer samenwerking en samenhang met maatschappelijke organisaties en het medische domein zijn zaken die nog gemist worden.” Na afronding van de transitie zou de transformatie in het sociaal domein moeten volgen: de menselijke maat, de burger aan zet, de gemeente faciliteert organisaties en het informele netwerk in het dorp, sluiten aan bij initiatieven uit het dorp om mogelijke problemen te voorkomen en vroegtijdig signalen op te pikken. De rekenkamercommissie onderzocht hoe ver de gemeente Weststellingwerf is met die beoogde transformatie en of de gebiedsteams daartoe efficiënt en effectief werken. Ons beeld is dat de gemeente Weststellingwerf de gebiedsteams ontwikkeld heeft tot goed functionerende onderdelen van de gemeentelijke dienst. U leest er alles over in ons onderzoeksrapport. Natuurlijk kan de werkwijze van de teams nog wel iets verbeterd worden.
Voor de raad is het belangrijk dat het beleidskader van het sociaal domein geactualiseerd wordt en voorzien wordt van concrete doelstellingen. Rapportages aan de raad kunnen dan goed zicht geven op de resultaten in het sociaal domein. Onze aanbevelingen gaan hierover. In het rapport treft u als eerste een samenvatting van onze bevindingen aan en de conclusies en aanbevelingen. Zoals te doen gebruikelijk maakt de bestuurlijke reactie van het college van B&W integraal onderdeel uit van het onderzoeksrapport. Het feitenrelaas en de onderzoeksbevindingen vindt u terug in de daarna volgende hoofdstukken. Graag maak ik op deze plaats gebruik van de gelegenheid om het onderzoeksbureau Regioplan dank te zeggen voor het verrichte veldwerk en voor de samenwerking. Voor haar onderzoek heeft de rekenkamercommissie veel informatie verzameld. Wij zijn de contactpersonen, de geïnterviewden en de medewerkers van de gebiedsteams die hebben mee gewerkt zeer erkentelijk voor hun medewerking.
Tiny Ruiter, Voorzitter
RKC Weststellingwerf Inhoudsopgave Samenvatting ......................................................................................................1 Conclusies en Aanbevelingen ...................................................................................3 Bestuurlijke reactie van het college van B&W ..............................................................5 Nawoord van de Rekenkamercommissie......................................................................6
1
Inleiding .....................................................................................................7 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
2
Aanleiding ......................................................................................... 7 Afbakening van het onderzoek .................................................................... 7 Doel en vraagstelling ............................................................................... 8 Onderzoeksverantwoording ........................................................................ 9 Leeswijzer ....................................................................................... 11 Beleidsbeschrijving en -analyse ...................................................................... 12
2.1 2.2 2.3 2.4 3
Beschrijving van het beleid ...................................................................... 12 Beschrijving informatievoorziening gemeenteraad ........................................... 19 Analyse beleid en toets beleidsnormen ........................................................ 21 Analyse informatievoorziening en toets informatienormen ................................. 23 Beschrijving en analyse uitvoering ................................................................... 24
3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 4
Organisatie uitvoering ............................................................................ 24 Samenstelling teams .............................................................................. 27 Werkwijze gebiedsteams: individuele ondersteuning ........................................ 28 Werkwijze gebiedsteams: collectieve actie ................................................... 35 Functioneren teams vanuit de optiek van de cliënten ....................................... 36 Analyse uitvoering en toets uitvoeringsnormen ............................................... 37 Beantwoording onderzoeksvragen ................................................................... 40
4.1 4.2
Beantwoording beleidsvragen ................................................................... 40 Beantwoording uitvoeringsvragen ............................................................... 41
Bijlage 1: Bronnen .............................................................................................. 46
RKC Weststellingwerf Samenvatting De Rekenkamercommissie Weststellingwerf heeft onderzoek laten uitvoeren naar de het functioneren van de gebiedsteams in Weststellingwerf. Het onderzoek had tot doel vast te stellen welk beleid de gemeente Weststellingwerf heeft geformuleerd met betrekking tot de gebiedsteams, hoe dit beleid in de praktijk wordt uitgevoerd en of dat leidt tot een effectieve en efficiënte werkwijze van de beide teams (in Wolvega en Noordwolde). Tevens is nagegaan in hoeverre de gemeenteraad op een adequate wijze is geïnformeerd over beleid en uitvoering en daardoor in staat is (geweest) om te sturen (zowel vooraf vanuit de kaderstellende rol, als achteraf vanuit de controlerende rol van de raad). Het onderzoek is in het laatste kwartaal van 2019 gestart en in juli 2020 afgerond. In augustus 2020 is het commentaar uit het ambtelijk wederhoor verwerkt. De algemene, drie D-brede beleidskaders (kaders die betrekking hebben op de decentralisaties) voor het sociaal domein en de gebiedsteams dateren uit de periode rond de transitie (2015) en er sindsdien vooral uitvoeringsnotities zijn geschreven. Drie notities zijn bepalend geweest voor de inrichting van de gebiedsteams: de contourennota en twee draaiboeknotities. Het college heeft, expliciet er voor gekozen de nadruk te leggen op de uitvoering en praktische doorontwikkeling van de gebiedsteams.
Dat verklaart de vele uitvoeringsnotities die elk verschillende aspecten van het functioneren van de gebiedsteams beschrijven. Door deze keuze is het lastig een compleet en overzichtelijk beeld te krijgen van het beleid inzake de twee gebiedsteams als belangrijkste instrumenten voor de uitvoering van de wettelijke taken van de gemeente in het kader van de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet. De algemene kaders zijn zeer algemeen van aard en dateren bovendien van al meer dan vijf jaar geleden, de uitvoeringsnotities zoomen in op specifieke aspecten/onderdelen van het functioneren van de beide teams. Er mist een tussenniveau waarop de in algemene termen geformuleerde doelstellingen uit de beleidskaders zijn geconcretiseerd in specifieke SMART geformuleerde doelstellingen die richtinggevend zijn voor de uitvoeringspraktijk (zoals beschreven in de diverse uitvoeringsnotities). Deze doelstellingen zouden dan ook leidend kunnen zijn voor de periodieke rapportage over de resultaten aan de gemeenteraad. Het is dan ook niet verwonderlijk dat we in dit onderzoek hebben geconcludeerd dat de gemeenteraad niet voldoende wordt geïnformeerd. Er is geen sprake van onjuiste informatie, niet in de reguliere planning en control cyclus, noch in de werkvergaderingen. Daar wordt de juiste informatie verstrekt, maar die informatie is onvolledig en gefragmenteerd.
Onvolledig in de zin dat essentiële basisinformatie ontbreekt: met name geobjectiveerde informatie over aard en omvang van de vragen die de gebiedsteams krijgen en de afhandeling van die vragen, alsmede informatie over aard en omvang van de zorg en ondersteuning die wordt verstrekt en de daarmee gepaard gaande kosten ontbreken. Gefragmenteerd omdat met name in de werkvergaderingen doorgaans aandacht besteed wordt aan één of enkele specifieke aspecten van het functioneren van de teams en de informatie die dan verstrekt wordt niet goed geplaatst kan worden in het bredere perspectief van het functioneren van de beide gebiedsteams. Het ontbreken van een vertaling van de algemene doelstellingen uit de kadernotities naar SMART geformuleerde doelstellingen leidt er derhalve toe dat de gemeenteraad niet goed in staat is om de effectiviteit en de efficiency van de beide gebiedsteams te beoordelen bij het behalen van de doelen.
1
RKC Weststellingwerf Desalniettemin constateren we dat de beide gebiedsteams in de praktijk wel degelijk goed functioneren. De drie belangrijkste uitgangspunten voor het functioneren van de gebiedsteams zoals geformuleerd in het ‘Draaiboek gebiedsteams 2019-2020’ namelijk (1) wees zichtbaar en vindbaar voor de burgers, (2) zet in op preventie en (3) breng een beweging op gang waarbij collectieve oplossingen interacteren met individuele oplossingen, worden ook daadwerkelijk in praktijk gebracht. Er wordt in de praktijk gewerkt conform de uitgangspunten van het Toezichtskader Samenwerkende Inspecties wat onder meer inhoudt dat er gewerkt wordt met één gezinsplan, er bij multi-problematiek aandacht is voor de veiligheid van kinderen en bovenal, dat de gebiedsteams functioneren als lerende organisaties. Het eigen functioneren wordt periodiek besproken en als daar aanleiding voor is, worden verbeteracties in gang gezet. De clienten die we gesproken hebben zijn ook uitermate tevreden over de inzet van de vlechtwerkers met wie ze contact hebben. Rest nog één kritische kanttekening. De gemeente Weststellingwerf heeft ervoor gekozen om beleid en uitvoering nauw aan elkaar te verbinden en zodoende korte lijnen te creëren waardoor er snel geschakeld kan worden als dat nodig is.
Dat is op zich een prima uitgangspunt, maar er zijn meerdere overlegvormen die naast elkaar functioneren en soms door elkaar heen lopen waardoor het niet altijd even transparant is wat waar besproken wordt en moet worden.
2
RKC Weststellingwerf Conclusies en Aanbevelingen Conclusies Dit onderzoek heeft tot doel zicht te krijgen op het functioneren van de gebiedsteams vijf jaar na de transitie in het sociaal domein. En om vast te stellen in hoeverre de gemeenteraad in staat is om te sturen op een efficiënt en effectief functioneren van deze teams. De conclusies uit het onderzoek hiernaar zijn: HET BELEID VAN DE GEBIEDSTEAMS IN WESTSTELLINGWERF IS NA ZES JAAR AAN HERZIENING TOE Voor de overgang van het sociaal domein naar de gemeenten schreef Weststellingwerf in 2014 het algemene beleid voor de gebiedsteams en de beleidskaders zijn sindsdien niet opnieuw door de raad besproken. In de afgelopen zes jaar heeft de gemeente vooral aan de uitvoering gewerkt en daar notities voor geschreven. Doordat algemeen beleid niet is herzien, mist soms het verband tussen de algemene kaders en de uitvoeringsnota’s. En dan ontbreekt een overzichtelijk beeld van het beleid met meetbare doelen voor de raad. Zonder meetbare doelen is het vaak lastiger de raad periodiek te informeren over wat is bereikt. DE GEBIEDSTEAMS FUNCTIONEERDEN DE AFGELOPEN VIJF JAAR GOED De teams voeren het gemeentelijk beleid goed uit, hebben goed zicht op de doelgroepen en zijn voor hen prima toegankelijk. Ze werken aan preventie en gebruiken ‘collectieve oplossingen’ voor individuele problemen.
Verder volgen ze de kaders van de samenwerkende inspecties op de voet waarmee een integrale werkwijze wordt beoogd. De teams moeten wel aandacht besteden aan dossiervorming, de overdracht van dossiers, samenwerking met specialistische zorgaanbieders en een vereenvoudigde overlegstructuur . Cliëntervaringen en onderlinge gesprekken gebruiken de teams om zichzelf te verbeteren. De medewerkers in de gebiedsteams werken en presteren goed. Ook in de ogen van de inwoners, die waren uitermate tevreden. DE INFORMATIE AAN DE RAAD IS GEFRAGMENTEERD EN KAN BETER WORDEN GESTRUCTUREERD Omdat Weststellingwerf algemeen beleid vrijwel direct om heeft gezet in uitvoering op de werkvloer, krijgt de raad vrij veel uitvoeringsinformatie in werkvergaderingen te horen, met een beperkt aantal thema’s. Hierdoor hoort de raad wel hoe het de gebiedsteams en hun cliënten dagelijks vergaat, maar ontbreekt de structuur in de informatie. De raad heeft geen meetbare doelen in het sociaal domein vastgesteld waartegen periodiek de informatie uit dagelijkse praktijk afgezet kan worden. Ook ontbreekt geobjectiveerde informatie over het soort, het aantal en de kosten van de zorgvragen aan de teams waardoor het risico ontstaat dat informatie onvolledig is. En het college combineert de meetbare doelen en geobjectiveerde informatie niet tot een overzicht van het sociaal domein.
Het gemis hieraan is de oorzaak van de vraag van de raad naar dit onderzoek. Samengevat: de gemeente Weststellingwerf heeft tot 2020 de gebiedsteams ontwikkeld tot goed functionerende onderdelen van de gemeentelijke dienst. De teams verder verbeteren is zeker mogelijk en in de ogen van de rekenkamercommissie nodig. Het beleid voor de teams en de rapportage daarover aan de raad schiet in de ogen van de rekenkamercommissie echter wel tekort en kan veel beter. Gezien de open en lerende houding van de gebiedsteams en hun leiding denkt de rekenkamercommissie dat een haalbare kaart is.
3
RKC Weststellingwerf Aanbevelingen De rekenkamercommissie beveelt de raad aan om het college opdracht te geven: 1 –het algemene beleid in het sociaal domein te actualiseren met daarin meetbare doelen en twee keer per jaar afzonderlijk over het sociaal domein te rapporteren en hierin aandacht geven aan de gebiedsteams. Hierin geobjectiveerde informatie te zetten over soort, aantal en kosten van zorgvragen per gebiedsteam. In deze rapportages de meetbare doelen te gebruiken uit het hernieuwde beleid. Toelichting Het is noodzakelijk dat er gegevens beschikbaar komen, (deels) ontleend aan de basisregistratie van de twee gebiedsteams, die ingaan op de volgende (hoofd)aspecten: 1. De vraag naar en behoefte aan zorg en ondersteuning zoals deze de beide gebiedsteams bereikt, onderscheiden naar soorten problematiek en relevante achtergrondkenmerken van de burger; 2. De wijze waarop deze vragen worden afgehandeld door de gebiedsteams onderscheiden naar: a. Doorverwijzing naar collectieve voorzieningen; b. Zelf afhandelen door gebiedsteam; c. Doorverwijzen naar specialistische zorg en ondersteuning; 3. De inzet van specialistische zorg en ondersteuning, welke zorgaanbieders voor welke problematiek, duur van de zorg en ondersteuning, met speciale aandacht voor overdracht aan de beide gebiedsteams (afschaling); 4.
De routes waarlangs cliënten ‘binnenkomen’ bij specialistische zorgaanbieders (huisarts, gecertificeerde instelling, gebiedsteam) en de mate waarin die benut worden; 5. Uiteraard de kosten van de diverse vormen van zorg en ondersteuning; 6. Trends hierin, inclusief de duiding en de koppeling aan de doelstellingen van het beleid. Verwerk deze basisinformatie in beleidsinformatie die zicht biedt op de integrale uitvoering en resultaten in het sociaal domein/de gebiedsteams. Verwerk die beleidsinformatie in één integraal document. Biedt dit document separaat aan (dus niet als onderdeel van de reguliere planning & control cyclus) aan de gemeenteraad, zodat de raad zicht krijgt op de mate waarin alle burgers die dat nodig hebben adequate zorg en ondersteuning ontvangen, alsmede de kosten daarvan. Pas dan kan de raad haar controlerende taak met betrekking tot uitvoering en de resultaten in het sociaal domein naar behoren oppakken. Wat betreft de kaderstellende taak van de gemeenteraad is het aanbevelenswaardig het beleid nader te specificeren door de in zeer algemene termen verwoorde transformatiedoelen in de kadernota’s die dateren van het begin van de transformatie in het sociaal domein, nader te concretiseren in transparante en meetbare doelstellingen en ook deze te verwoorden in één nieuw beleidsdocument.
Het opzetten van een monitor sociaal domein biedt daarvoor een goede gelegenheid. 2 –de interne overlegstructuur en de dossiervorming door de gebiedsteams te verbeteren en aandacht besteden aan de samenwerking met de specialistische zorgaanbieders om integraal te werken. 3 - de Raad over één jaar te informeren over de uitvoering van de aanbevelingen.
4
RKC Weststellingwerf Bestuurlijke reactie van het college van B&W
5
0098252613 Gemeentehuis
Griffioenpark 1, Wolvega
Gemeente Weststellingwerf Rekenkamercommissie Weststellingwerf Griffioenpark 1 8471KR Wolvega
Postadres
Postbus 60, 8470 AB Wolvega Telefoon
140561 Fax
(0561) 61 36 06 Internet
www.weststellingwerf.nl E-mail
info@weststellingwerf.nl
Wolvega, 27 oktober 2020
Referentienummer: 009889553 Documentnummer: 0098252613
Behandeld door E. Klunder,
Onderwerp: Bestuurlijke reactie onderzoeksrapport gebiedsteams
Beste Rekenkamer commissie,
Op 29 september 2020 ontvingen wij het onderzoeksrapport van de Rekenkamer naar het functioneren van de gebiedsteams. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in het laatste kwartaal van 2019 tot juli 2020.
Het gebiedsteams functioneert goed Wij zijn trots op de conclusie van de rekenkamer dat het gebiedsteam goed functioneert en dat ook de geïnterviewde inwoners deze conclusie ondersteunen. Voor de uitvoering van het beleid binnen het Sociaal domein en de Wmo, Jeugd en Participatiewet zijn de gebiedsteams onze cruciale schakel naar de inwoners. Als het hier niet goed gaat, dan merken onze inwoners dat direct. Omdat de gebiedsteams zo’n belangrijke schakel zijn is er ook constant aandacht voor ontwikkeling en intervisie. Want hoe blij we als college ook zijn met de conclusie van de rekenkamer dat de gebiedsteams goed functioneren, dat moet ook zo blijven. We onderschrijven daarmee het idee van de rekenkamer dat er nog ruimte blijft voor verbetering.
M
-2-
Ontwikkelperspectief Sociaal domein De rekenkamer geeft ons in dit onderzoek een aantal aandachtspunten mee. Een is de beleidsvorming, die door de vele uitvoeringsnotities gefragmenteerd kan overkomen en dat het beleidskader uit 2014 (contourennotitie) een herijking nodig heeft. Wij delen deze conclusies met de rekenkamer en zijn daarom in 2019 het proces gestart rond een ontwikkelperspectief Sociaal domein. Een herijking van de beleidskaders voor het Sociaal domein. In januari 2021 wordt dit proces vervolgd door met de gemeenteraad in gesprek te gaan over de kaders, thema’s en prioritering in het Sociaal domein. Het is de bedoeling om in de loop van 2021 een nieuw beleidskader voor het Sociaal domein vast te stellen met de gemeenteraad. Hierin nemen we de aanbeveling mee om meetbare doelen te stellen.
Monitor Sociaal domein Een andere conclusie van de rekenkamer is dat de informatie aan de raad gefragmenteerd is en dat deze beter kan worden gestructureerd. De gemeenteraad heeft te weinig geobjectiveerde informatie voor handen waardoor het ingewikkeld is om te kunnen sturen. Wij nemen deze aanbeveling over en werken aan een brede monitor Sociaal domein. In januari 2021 zal de gemeenteraad een eerste volledige dataset ontvangen. In het ontwikkelproces zijn de raadsleden, met een afvaardiging in een klankbordgroep, actief meegenomen om de informatie in de monitor te laten aansluiten bij de vraag van uw raad.
Overige aandachtspunten Andere aandachtspunten die u ons meegeeft betreffen onder andere onze dossiervorming. Dit signaal komt ook in andere onderzoeken naar voren. In 2020 is er een intern controle plan ontwikkeld en wordt er actief gestuurd op kwaliteit en volledigheid van dossiers. Dit sturen gebeurt zowel door de kwaliteitsmedewerkers als door de teamleiders en is een blijvend aandachtspunt voor onze organisatie. De aandachtspunten over optimaliseren van de interne overlegstructuur en de samenwerking met specialistische zorgaanbieders hebben onze aandacht, maar zien we als een zaak van de afdeling Sociaal domein.
-3-
Wij danken de rekenkamer commissie en alle betrokkenen bij het onderzoek hartelijk voor hun inspanningen. Het is mooi om als college een bevestiging te krijgen dat de stappen die we zetten in het Sociaal domein overeenkomen met de aanbevelingen uit dit rapport.
Met vriendelijke groeten, Burgemeester en Wethouders van Weststellingwerf,
De Secretaris
De Burgemeester
RKC Weststellingwerf Nawoord van de Rekenkamercommissie De rekenkamercommissie kan zich vinden in de bestuurlijke reactie en is verheugd dat het college de aanbevelingen uit het rapport overneemt. Wij denken dat wanneer college en raad meetbare doelen bij de herijking van het sociaal domein vaststellen, controleren van de uitkomsten via de monitor sociaal domein een grote stap vooruit is. Hiermee kan worden voorkomen dat raad steeds gedetailleerdere informatie verlangt om vat te krijgen op de materie. Door de meetbare doelen op de hoofdlijnen van het beleid te volgen kan de raad afstand nemen van de details en de uitvoering en toch de kaders uitzetten en het college daarop controleren. De rekenkamercommissie beveelt dit van harte aan.
6
RKC Weststellingwerf 1
Inleiding
In dit hoofdstuk beschrijven we achtereenvolgens de aanleiding om dit onderzoek uit te voeren (paragraaf 1.1), de focus van het onderzoek (paragraaf 1.2), de onderzoeksvragen (paragraaf 1.3) en de wijze waarop we het onderzoek hebben uitgevoerd (paragraaf 1.4). In de laatste paragraaf treft u de leeswijzer aan.
1.1
Aanleiding
Raadsleden van de gemeente Weststellingwerf gaven in het jaarlijkse overleg met de rekenkamercommissie aan een onderzoek naar de gebiedsteams wenselijk te vinden. Zij vroegen zich af wat de effectiviteit van de gebiedsteams is, wat het oplevert en hoe bekend de teams zijn. Ook werd de vraag gesteld welk effect de locatiewijziging van het team Wolvega heeft gehad? De rekenkamercommissie heeft dit onderwerp in zijn onderzoeksprogramma 2019 opgenomen en een vooronderzoek gedaan. In het vooronderzoek heeft de commissie geconcludeerd dat het zinvol is een rekenkameronderzoek naar de werking van de gebiedsteams uit te voeren. Een dergelijk onderzoek kan relevante aanbevelingen voor de raad en college van de gemeente Weststellingwerf opleveren. Het rekenkameronderzoek is in opdracht van de rekenkamercommissie uitgevoerd door Regioplan Beleidsonderzoek BV.
1.2
Afbakening van het onderzoek
Met ingang van 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk geworden voor de uitvoering van de Jeugdwet en de vernieuwde Wmo. Daarmee hebben de gemeenten een groot aantal nieuwe taken en verantwoordelijkheden gekregen voor een kwetsbare doelgroep. Tezamen met de invoering van de Participatiewet is een nieuw beleidscluster ‘sociaal domein’ ontstaan waar heel veel geld in omgaat, bezuinigingen van het Rijk moeten worden verwerkt, nieuwe samenwerkingsverbanden moeten worden ingericht (bijvoorbeeld regionale inkoop van jeugdzorg) en nieuwe taken en verantwoordelijkheden hun beslag in de gemeentelijke organisatie moeten krijgen, zowel ambtelijk als bestuurlijk. Dit is een grote en omvangrijke operatie die veel uitdagingen bevat, maar ook niet geheel zonder risico’s is. De transities hebben geleid tot nieuwe taken en verantwoordelijkheden van de gemeente en hebben in zekere zin ook geleid tot een herdefiniëring en herpositionering van de gemeente als beleidsmaker. Waar voorheen de gemeente het primaat van beleidsontwikkeling had en opdrachtgever was voor de uitvoerders, is na de decentralisaties en de invoering van de Wet passend onderwijs een situatie ontstaan waarin de gemeente veel meer samen met de uitvoerders, in co-creatie, beleid ontwikkelt en ook zelf uitvoert.
Daarmee is niet alleen sprake van een organisatorische, ambtelijke en budgettaire uitdaging als gevolg van de nieuwe taken; er is ook sprake van een bestuurlijke uitdaging, een ‘transitie achter de transities’, die vraagt om een andere manier van sturen in het nieuwe lokale sociaal domein. Ambtenaren, wethouders en raadsleden moeten elkaar daarin vinden.
7
RKC Weststellingwerf In de meeste gemeenten vormen de wijkteams/gebiedsteams/sociale teams de toegang tot de (geïndiceerde) zorg. Via deze teams kan zorg en ondersteuning worden ingeschakeld als de burger daar behoefte aan heeft. De mate waarin het beleid in het sociaal domein als effectief en efficiënt kan worden bestempeld is dan ook in hoge mate afhankelijk van het functioneren van deze teams. Dat is – uiteraard – ook het geval in Weststellingwerf. Het onderzoek concentreert zich op de beleidsmatige aansturing en het dagelijkse functioneren van de beide gebiedsteams, het team Wolvega en het team Noordwolde. Het onderzoek richt zich dus niet op het generieke beleid in het sociaal domein van de gemeente Weststellingwerf, maar op een specifiek aspect van dat beleid, namelijk de gebiedsteams.
1.3
Doel en vraagstelling
Het onderzoek heeft tot doel zicht te krijgen op het functioneren van de gebiedsteams en vast te stellen in hoeverre de gemeenteraad in staat is om te sturen op een efficiënt en effectief functioneren van deze teams1. In het onderzoek staan de volgende onderzoeksvragen centraal: Beleid 1. Welk beleid voert de gemeente Weststellingwerf inzake de toegang tot zorg en ondersteuning in het sociaal domein? 2. Welke (zorginhoudelijke en financiële) opdracht heeft de gemeente daarbij meegegeven aan de gebiedsteams? 3. In hoeverre is dit beleid SMART geformuleerd? (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden)? Uitvoering 4. Hoe zijn de twee teams samengesteld (qua expertise, fte, taken en verantwoordelijkheden, administratieve ondersteuning)? 5. Welke werkprocessen worden in de teams gehanteerd (intake, registratie, keukentafelgesprek, doorverwijzing (richting voorveld, richting geïndiceerde zorg), monitoring en evaluatie)? 6. Welke financiële taakstelling hebben de teams meegekregen en hoe wordt gebruikgemaakt van het vrij besteedbare budget? 7. Hoe hebben de teams het opbouwwerk en het jongerenwerk geïntegreerd in hun werkwijze en hoe verhouden deze zich tot het lokale welzijnswerk? 8. In hoeverre hebben de teams inzicht in de behoefte aan zorg en ondersteuning in Weststellingwerf, hoe bekend zijn de teams en hoe toegankelijk zijn ze? 9.
Welke vragen krijgen de teams en op welke wijze worden deze vragen afgehandeld? 10. Op welke wijze werken de teams samen met de backoffice sociaal domein van de gemeente Weststellingwerf? 11. In hoeverre en op welke wijze zijn de aanbevelingen uit het Radar-rapport van 2016 in de praktijk overgenomen? 12. Is er sprake van een effectieve en efficiënte werkwijze van de teams, gelet op de antwoorden op de eerste elf vragen?
1 Doel van het onderzoek zoals eerder in de onderzoeksopzet van december 2019 geformuleerd,
is in overleg met het onderzoeksbureau aangepast, omdat er geen onderzoek wordt gedaan naar de stand van zaken van de transformatie maar naar het functioneren van de gebiedsteams vijf jaar na de transitie.
8
RKC Weststellingwerf Informatievoorziening 13. Wordt de gemeenteraad op een juiste, volledige en tijdige wijze geïnformeerd over het beleid, de uitvoering en de resultaten van de gebiedsteams? Verbetermogelijkheden 14. Is het wenselijk en zo ja, welke mogelijkheden zijn er om de effectiviteit en efficiency van de gebiedsteams te verbeteren? 15. Is het wenselijk en zo ja, welke mogelijkheden zijn er om de gemeenteraad beter te informeren over de gebiedsteams?
1.4
Onderzoeksverantwoording
Het onderzoek heeft zich gericht op de periode 2015-2019. Tijdens de eerste fase van het onderzoek heeft de rekenkamercommissie vooronderzoek gedaan. Daarna zijn de bevindingen uit het vooronderzoek en de voorlopige onderzoeksvragen met raadsleden van de OWO2-gemeenten besproken. Raadsleden konden input leveren voor de definitieve onderzoeksvragen. Vervolgens is een onderzoeksbureau geselecteerd dat de definitieve onderzoeksvragen heeft geformuleerd (zie hierboven paragraaf 1.3.) en is een normenkader ontwikkeld (zie onderstaand normenkader). Het normenkader is vastgesteld door de rekenkamercommissie. Beleid
Uitvoering
• Het beleid is integraal in de zin dat de verbinding tussen Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Wet passend onderwijs is gerealiseerd. • Er is aandacht voor de verbinding met welzijn en de basisgezondheidszorg. • Er is aandacht voor de verbinding met schuldhulpverlening. • De beleidsdoelen zijn hierop aangehaakt en SMART geformuleerd. • Het beleid wordt periodiek geëvalueerd. • De uitvoering vindt plaats conform de uitgangspunten van het beleid • Er is sprake van een integrale toegang tot zorg en ondersteuning. - Vanuit de toegang is er zicht op de doelgroepen. - De toegang is laagdrempelig en goed toegankelijk voor de doelgroepen. • Die toegang functioneert conform de uitgangspunten van het toezichtkader samenwerkende inspecties: - hulpvraag is in dialoog met gezin geformuleerd; - integrale beoordeling hulpvraag geschiedt op alle relevante levensdomeinen; - bij multiproblematiek zijn veiligheidsrisico’s van kinderen meegewogen; - de mate van zelfredzaamheid en inzetbaarheid netwerk is meegewogen; - zorg en ondersteuning aan gezin zijn passend; - hulpplan is in samenspraak met gezin vastgesteld; - de ondersteuning wordt verleend conform het uitgangspunt één gezin, één plan, één regisseur;
2 OWO staat voor het samenwerkingsverband tussen Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Opsterland waarin
een aantal ambtelijke diensten zijn samengevoegd, waaronder de backoffice sociaal domein.
9
RKC Weststellingwerf -
Informatievoorziening
de doelen zijn concreet geformuleerd, geprioriteerd en worden periodiek geëvalueerd; - die evaluatie leidt desgewenst tot onderbouwde aanpassingen aan de zorg en ondersteuning; - de toegang/het team werkt conform vastgestelde kwaliteitsnormen en is een lerende organisatie; - cliëntervaringen worden aantoonbaar gebruikt om de dienstverlening te verbeteren; • De gemeenteraad wordt tijdig, juist en volledig geïnformeerd door het college zodat de raad zijn kaderstellende en controlerende taak op een juiste wijze kan uitvoeren: - de informatie wordt in drie-D-samenhang gepresenteerd; - de informatie is herleidbaar tot de beleidsdoelen en SMART geformuleerd; - kwantitatieve informatie is voorzien van duiding.
Nadat de onderzoeksopzet en het normenkader door de rekenkamercommissie zijn vastgesteld, is het onderzoek in het laatste kwartaal van 2019 van start gegaan met een startbijeenkomst voor de rekenkamercommissie, de portefeuillehouders en ambtelijk betrokkenen. In dat gesprek is besproken hoe er het beste kan worden samengewerkt om het onderzoek snel en efficiënt uit te voeren. Vervolgens zijn alle relevante documenten opgevraagd en geanalyseerd die richtinggevend zijn voor het functioneren van de beide gebiedsteams. Daarna zijn meerdere gesprekken gevoerd met ambtenaren en de wethouders die verantwoordelijk zijn voor het beleid aangaande de gebiedsteams. De documentanalyse en de gesprekken hebben geresulteerd in een beschrijving en analyse van het beleid aangaande de gebiedsteams. De beleidsanalyse is uitgevoerd met behulp van het normenkader; richtlijnen waaraan het beleid moet voldoen. Na de beleidsanalyse heeft het onderzoek zich gericht op de uitvoering: het functioneren van de gebiedsteams in de dagelijkse praktijk. Daartoe is gesproken met de beide teamleiders, met medewerkers van de twee gebiedsteams, met een negen cliënten en met het Burgerplatform Sociaal Domein.
Oorspronkelijk zouden twee panelgesprekken gevoerd worden met cliënten (één met cliënten van het team Wolvega en één met cliënten van het team Noordwolde), maar vanwege de coronacrisis zijn deze gesprekken vervangen door telefonische interviews. De gemeenteraad is via een digitale enquête onder de woordvoerders sociaal domein van de fracties geconsulteerd. Aansluitend heeft een teleconferentie plaatsgevonden. De beschreven uitvoeringspraktijk is eveneens geanalyseerd met behulp van het normenkader. Het onderzoeksrapport is conform het onderzoeksprotocol van de rekenkamercommissie voorgelegd aan de ambtelijke organisatie van de gemeente Weststellingwerf om na te gaan of de feiten zoals beschreven in het rapport in het licht van de onderzoeksdoelstelling en –vraagstelling, juist en volledig zijn. Op- of aanmerkingen als gevolg van dit ambtelijk hoor en wederhoor zijn, na zorgvuldige afweging van de rekenkamercommissie, verwerkt. De wijze waarop de rekenkamercommissie dit gedaan heeft is middels een memorie van antwoord teruggekoppeld aan de gemeentelijke organisatie. Vervolgens is een analyse gemaakt en zijn de conclusies en aanbevelingen geschreven.
10
RKC Weststellingwerf Het onderzoeksrapport is voor bestuurlijk wederhoor voorgelegd aan het college van B&W (conform artikel 7, lid d-e, onderzoeksprotocol van de rekenkamercommissie d.d. 29 september 2020. De bestuurlijke reactie van het college is opgenomen in het onderzoeksrapport, evenals het nawoord van de rekenkamercommissie.
1.5
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 van dit rapport treft u de beschrijving van het beleid en de analyse ervan aan. Dit hoofdstuk besluit met een toets van het beleid aan de relevante beleidsnormen en aan de informatienormen. Hoofdstuk 3 van het rapport beschrijft het functioneren van de gebiedsteams in de dagelijkse praktijk en besluit met de toets aan de praktijknormen. In hoofdstuk 4 worden de onderzoeksvragen beantwoord. De beantwoording van de onderzoeksvragen 14 en 15 is opgenomen in de conclusies en aanbevelingen.
11
RKC Weststellingwerf 2
Beleidsbeschrijving en -analyse
In dit hoofdstuk beschrijven en analyseren we het beleid van de gemeente Weststellingwerf inzake de opzet en aansturing van de gebiedsteams. De gebiedsteams zijn één van de belangrijkste ‘instrumenten’, zo niet het belangrijkste, om het beleid inzake het sociaal domein uit te voeren en de burgers die dat nodig hebben toegang tot zorg en ondersteuning te verschaffen en volwaardig te laten participeren in de samenleving. In paragraaf 2.1. beschrijven we het beleid en in paragraaf 2.2. beschrijven de wijze waarop de gemeenteraad van Weststellingwerf geïnformeerd is over beleid, uitvoering en resultaten van de beide gebiedsteams. In paragraaf 2.3. analyseren we de beleidsontwikkeling en de informatievoorziening aan de gemeenteraad en toetsen we het beleid en de informatievoorziening aan de daarvoor opgestelde normen uit het normenkader.
2.1
Beschrijving van het beleid
In deze paragraaf beschrijven we chronologisch het beleid van de gemeente Weststellingwerf inzake de gebiedsteams vanaf de transformatie in het sociaal domein (1 januari 2015) aan de hand van de meest relevante beleidsdocumenten. Van elk document geven we aan of dit document met de gemeenteraad is gedeeld. De lezer zal constateren dat de algemene, drie Dbrede beleidskaders (kaders die betrekking hebben op de decentralisaties) voor het sociaal domein en de gebiedsteams dateren uit de periode rond de transitie (2015) en er sindsdien vooral uitvoeringsnotities zijn geschreven die niet altijd zijn gedeeld met de gemeenteraad. Drie notities zijn bepalend geweest voor de inrichting van de gebiedsteams: de contourennota (gedeeld en besproken met de raad) en de twee draaiboeknotities (geagendeerd en besproken in respectievelijk de Commissie Sociaal Domein en een werkvergadering van de raad). Andere richtinggevende notities (Kruuspunt en Samenspel, beide daterend uit 2019) zijn niet besproken met de gemeenteraad, omdat ze nog in concept zijn). Het college heeft, zo is aangegeven in diverse interviews, expliciet er voor gekozen de nadruk te leggen op de uitvoering en praktische doorontwikkeling van de gebiedsteams. Dat verklaart de vele uitvoeringsnotities die in dit hoofdstuk genoemd worden.
Het beleid inzake het sociaal domein in het algemeen en de gebiedsteams in het bijzonder maakt onderdeel uit van programma 6 van de programmabegroting van de gemeente Weststellingwerf, programma Sociaal Domein. In de onderzochte begrotingen zijn de kadernota’s/beleidsnota’s genoemd waarin het beleid in het sociaal domein is vastgelegd. Nota’s Wmo-beleid, jeugdzorgbeleid, re-integratiebeleid (vastgesteld door College en gemeenteraad) Het Wmo-beleid en het jeugdbeleid zijn verwoord in aparte nota’s, evenals het re-integratiebeleid. In het beleidsplan Wmo zijn de contouren van de gebiedsteams geschetst, de samenstelling en expertise, de relatie met lokale gemeenschap/de persoonlijke netwerken en de informele zorg, de basisvoorzieningen, de experts en de backoffice. Ook in het beleidsplan Hart voor de Jeugd is omschreven dat de gebiedsteams (mede) de toegang tot de geïndiceerde jeugdzorg vormen en zijn op eenzelfde wijze als in de Wmo-nota de contouren van de gebiedsteams omschreven. In de
12
RKC Weststellingwerf organogrammen die de gebiedsteams beschrijven wordt het zorglandschap ingedeeld in vier kolommen: - kolom 1: de lokale gemeenschap/persoonlijke netwerken/informele zorg; - kolom 2: de basisvoorzieningen: gezondheidszorg, onderwijs, wonen en veiligheid; - kolom 3: de gebiedsteams met expertises op terrein van jeugd en gezin, Wmo/ouderen, arbeid en inkomen, LVG/LVB, psychosociale ondersteuning, (eventueel) opbouwwerk; - kolom 4: de specialistische zorg en ondersteuning en het crisisteam. De contouren van de gebiedsteams zijn nog niet verder uitgewerkt in genoemde nota’s. Die uitwerking is verwoord in de hieronder genoemde contourennota’s. Contourennota gebiedsteams 2014 (vastgesteld door College en gemeenteraad) De eerste nota dateert van juli 2014 en is getiteld: ‘3D’s, contourennotitie gebiedsteams’. Deze notitie bouwt voort op een eerder (2013) verschenen visienota op de drie decentralisaties die samen met de gemeenten Opsterland en Ooststellingwerf is geschreven. De kern van de visie is dat op termijn alle zorgtaken (ook die taken die niet expliciet zijn gedecentraliseerd naar de gemeenten) vanuit de gebiedsteams worden aangeboden aan de burgers, dan wel zelf worden verzorgd/uitgevoerd door de gebiedsteams. Er moet sprake zijn van een integraal functionerend team.
In deze notitie worden de samenstelling en de werkwijze van de gebiedsteams beschreven, alsmede de positionering van de gebiedsteams in het (lokale) zorglandschap. Nadrukkelijk worden de gebiedsteams gekoppeld aan de informele zorg binnen de lokale gemeenschap en de collectieve voorzieningen. In de bijlage is een eerste (grotendeels nog niet ingevulde) versie van een draaiboek opgenomen waarin de werkwijze in de praktijk van de gebiedsteams beschreven wordt. Eindversie draaiboek gebiedsteams januari 2015 (ter kennisname toegezonden aan de gemeenteraad) In dit draaiboek is de (beoogde) werkwijze van de (toen nog) drie gebiedsteams uitgebreid omschreven. De notitie ademt een integrale werkwijze (Wmo, Jeugd, Werk en Inkomen, Participatie) uit en bevat een demografische, sociaaleconomische en zorg-consumptieve analyse van de drie gebieden. Ook in deze notitie wordt de doorontwikkeling van de teams naar een integraal functionerend team geschetst. In deze notitie wordt eveneens de samenwerking met het sociaal team3 geschetst, waarbij het sociaal team vooral wordt ingezet in geval er sprake is/lijkt te zijn van een crisis (opschaling vanuit het gebiedsteam). Er is aandacht voor de samenwerking met de huisartsen en de wijkverpleegkundigen en ook voor de samenwerking met het onderwijs, de woningcorporaties en de vrijwilligersorganisaties.
Evaluatie (gepresenteerd aan de raad) Een jaar (2015) na de instelling van (toen nog) drie gebiedsteams, is de werkwijze van de teams geëvalueerd. Uit die evaluatie kwam een aantal verbeterpunten naar voren: - Ontwikkel de teams door, zowel qua samenstelling (omvang formatie, expertise) als wat betreft de bekendheid, de zichtbaarheid en de bereikbaarheid; - Verbeter de positionering, met name als het gaat om de participatie van de burger (waar, zie hieronder, per 1 juli 2019 opvolging aan is gegeven); - Verminder de administratieve lasten.
3 Dit sociaal team is in mei 2017 opgeheven en vervangen door een escalatieoverleg waar de gebiedsteams, ambtenaren veiligheid en ketenpartners in de zorg complexe casuïstiek bespreken indien dat noodzakelijk wordt geacht.
13
RKC Weststellingwerf Mede op basis van deze evaluatie zijn de gebiedsteams doorontwikkeld en is onder andere de formatie uitgebreid en (extra) geïnvesteerd in de relatie met de huisartsen (via de aanstelling van praktijkondersteuners, POH’ers, zie verderop in dit hoofdstuk). Collegeprogramma 2018-2022, de Kracht van Samen en Doen (vastgesteld door de gemeenteraad) In het collegeprogramma de Kracht van Samen en Doen is in paragraaf 4.1, Bestuurlijke Vernieuwing, een aantal opgaven geformuleerd die van belang zijn voor het functioneren van de gebiedsteams: - In opgave 4.2, het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving (wijken en kernen) is aangekondigd dat structureel 100.000 euro per jaar zal worden ingezet om het dorpenfonds te voeden4. - In opgave 5 wordt aangekondigd dat de toegang tot het sociaal domein laagdrempelig georganiseerd gaat worden op een nieuwe locatie, namelijk Locatie Griffioenpark 3 waar gewerkt zal gaan worden met een ‘vernieuwend dienstverleningsconcept’ voor de toegang: ‘… De kern hiervan is, dat inwoners hun vraag direct aan een professional kunnen stellen en hierover met hen in gesprek kunnen gaan.
Deze toegang is aanvullend op de huidige dienstverlening en vervangt dus niet de keukentafelgesprekken, de telefonische dienstverlening of andere vormen van dienstverlening in het sociaal domein, zoals wij die nu kennen…’ Als resultaat/beleidsindicator is benoemd de toegenomen tevredenheid van cliënten, blijkend uit de evaluatie. - Opgave 13, transformatie sociaal domein, beoogt de integrale aanpak, waarvan de gebiedsteams de kern vormen, door te ontwikkelen, onder andere door meer in te zetten op preventie en vroegsignalering, alsmede ook laagdrempelige collectieve voorzieningen waar mogelijk te ontwikkelen. Als resultaat/beleidsindicator wordt wederom de cliënttevredenheid genoemd. - Relevant is eveneens opgave 15, herijking welzijnswerk, waarin wordt gepreludeerd op het beëindigen van de subsidierelatie met Timpaan en een nieuwe visie op het welzijnswerk wordt aangekondigd die aansluit op de maatschappelijke vraag en de transformatie in het sociaal domein (en die naar verwachting in de tweede helft van 2020 zal worden gepresenteerd aan de gemeenteraad). - Ook in de opgaven 17 en 18 (versterken ketensamenwerking jeugd en ouderen) wordt verwezen naar de transformatie in het sociaal domein, de wens om meer integraal en preventief te werken.
Draaiboek gebiedsteams 2019-2020 (ter kennisname toegestuurd aan de gemeenteraad) In dit draaiboek wordt expliciet ingegaan op het versterken van de sociale basis en het invlechten van de bijbehorende taken in het takenpakket van de gebiedsteams. Per 1 juli 2019 hebben de gebiedsteams er een nieuwe opgave bij gekregen, namelijk werken aan het versterken van de sociale basis, een taak die voorheen door Timpaan Welzijn5 werd uitgevoerd. Door collectieve arrangementen in te zetten moeten de zelfredzaamheid en vooral de samenredzaamheid van de lokale samenleving in Weststellingwerf worden aangeboord en ingezet. In de notitie Draaiboek gebiedsteams 2019-2020 is die opgave als volgt verwoord: - Weet wat er is en speelt in de dorpen en wijken en zorg dat de inwoners het gebiedsteam weten te vinden voor vragen die raken aan het versterken van de sociale basis. - Zorg hierbij voor een afstemming met de dorpencoördinator en de beleidsafdelingen (sociaal en ruimte). 4 Met de gelden van dit fonds worden vooral infrastructurele projecten gefinancierd. 5 Die taken zijn daar weggehaald omdat men minder tevreden was over de inzet van Timpaan.
14
RKC Weststellingwerf -
-
Werk aan structuren waarbij preventie centraal staat. Breng een ontwikkeling op gang waarbij de collectieve oplossingen een interactie vormen met de individuele zorgvragen. Weet met welke belangen vanuit de gemeente je naar de samenleving gaat. Alle inwoners behoren tot de sociale basis, ook de initiatiefrijke en sterke inwoners. Wees stoutmoedig en durf fouten te maken, maar wees je bewust van je rol als vlechtwerker in gemeentelijke dienst.
Er is medio juli 2020 nog niet separaat gerapporteerd aan de gemeenteraad over de wijze waarop en de mate waarin gewerkt is/wordt aan deze opgaven en de resultaten die zijn behaald. In de Monitor Sociaal Domein die medio juli 2020 nog in ontwikkeling is, worden deze opgaven meegenomen, aldus één van de geïnterviewde beleidsmedewerkers. Ten behoeve van de overdracht van taken van Timpaan naar de gebiedsteams is een impactanalyse gemaakt die heeft geresulteerd in een aantal concreet benoemde taken die onder andere de gebiedsteams op zich moeten nemen. Deze taken zijn verwoord op bladzijde 8 en 9 van het draaiboek en hebben betrekking op het jeugd- en jongerenwerk, buurtsportwerk, ouderenwerk en mantelzorg en het vrijwilligerswerk. Ten behoeve van de overname van taken van Timpaan is de formatie van de gebiedsteams uitgebreid met 4,5 fte. Belangrijk, aldus het draaiboek, is dat de vlechtwerkers (zie ook hieronder) in de gebiedsteams de gebieden nog beter leren kennen: ‘… weten wat er is en speelt is een voorwaarde voor collectieve oplossingen…’. Om de oorspronkelijk individuele dienstverlening van beide gebiedsteams beter te kunnen vervlechten met de nieuwe collectieve opgaven is een kwartiermaker aangetrokken, zo valt te lezen in het draaiboek. De kwartiermaker zal voor maximaal twee jaar worden aangesteld.
In de zomer van 2019 is een kwartiermaker aangesteld die in maart 2020 wegens persoonlijke omstandigheden moest stoppen met haar werkzaamheden en is vervangen door een andere kwartiermaker. Zij heeft de opdracht gekregen de beleidsmedewerkers te ‘voeden’ met ervaringen uit de praktijk om beleidsmedewerkers te inspireren om beleid (door) te ontwikkelen gericht op het creëren van collectieve oplossingen voor individuele ondersteuningsbehoeften. Die taakopdracht heeft de kwartiermaker ook richting de vlechtwerkers: heb leren meet te denken in termen van collectieve oplossingen. Elke twee-drie weken overlegt de kwartiermaker (bilateraal) met het hoofd van de afdeling Sociaal Domein. Van dat overleg worden geen notulen gemaakt. Communicatie en website Communicatie met de inwoners over de nieuwe taken van de gebiedsteams wordt belangrijk gevonden. Er zal dan ook een communicatieplan worden opgesteld, aldus het draaiboek. Dit plan heeft betrekking op de digitale informatiemagazine Westwijzer (raadpleegbaar via de website van de gemeente) en beschrijft de intentie om de rubriek Sociaal Domein toe te voegen aan dit magazine dat maandelijks verschijnt. De rubriek zal de volgende informatie bevatten: -
-
Agenda met algemene activiteiten die we als gemeente aanbieden of waar we bij betrokken zijn (zorg, sport en cultuur) o We kiezen per maand 5 activiteiten uit die meldenswaardig zijn of passen bij het thema. Bericht uit het gebiedsteam o Column van een van de Vlechtwerkers Informatie over het thema en de ondersteuning die de gemeente biedt op dit terrein
-
Voorbeeld van een burgerinitiatief het liefst in verbinding met het thema
-
15
RKC Weststellingwerf Op de website van de gemeente staat vermeld dat: ‘Weststellingwerf twee gebiedsteams heeft, één in Noordwolde en één in Wolvega. Elk gebiedsteam heeft professionele hulpverleners, de ‘vlechtwerkers’. Zij bieden ‘steun op het gebied van jeugd en gezin, zorg en werk en inkomen. Of je nu een kleine of grote vraag hebt, de vlechtwerker staat voor je klaar’. De teams werken volgens het uitgangspunt van één gezin, één plan, één vlechtwerker´. Er wordt, aldus de website, goed samengewerkt met (wijk)verenigingen, dorpsbelangen, huisartsen en scholen, en ook met buurtbewoners. Memo aanpassing gebiedsteams (niet gedeeld met de raad) In de memo ‘Aanpassing gebiedsteams van 3 naar 2 teams’ van februari 2017 is beargumenteerd waarom in Weststellingwerf niet langer met drie maar met twee ‘robuuste’ teams gewerkt gaat worden. Het werken met drie teams (8.000-10.000 inwoners per gebied) is kwetsbaar gebleken uit organisatorisch oogpunt en kan niet goed samengaan met de versterkte nadruk op flexibel, outreachend6 werken. De formatieverdeling tussen de beide teams is gebaseerd op de aantallen inwoners van beide gebieden, hetgeen resulteert in een iets groter team voor Wolvega.
Notitie Caseloadbepaling (niet gedeeld met de raad) In de notitie ‘Caseloadbepaling, handleiding hoe de caseload te bepalen voor vlechtwerkers’ van mei 2018 is een methodiek opgenomen om de ‘ideale’ caseload te berekenen zodat de medewerkers ‘… een betere inschatting kunnen maken wanneer ze ‘vol’ zitten…’ Door een inschatting te maken van de gemiddelde zwaarte van casussen en de verdeling tussen de verschillende casussen op deze parameter (licht, middel en zwaar), ‘overige’ taken te benoemen en een inschatting te maken van de preventieve taken is vastgesteld dat een caseload van 30 tot 35 casussen per fte mogelijk is, maar de wenselijke caseload is vastgesteld op 28 (de norm voor jeugdwerk, overgenomen door Weststellingwerf omdat het met name een norm voor ambulant werk is, hetgeen ook het werk van de medewerkers van de gebiedsteams typeert). De caseloadbepaling wordt gebruikt om grip op het werk te houden. De eerste evaluatie een half jaar na de eerste berekening laat zien dat de norm van 28 reëel is en de caseloadbepaling een goede manier is om te reflecteren op het werk en de functie van vlechtwerker verder door te ontwikkelen.
Notitie Ontwikkelperspectief Sociaal Domein, Kruuspunt (niet gedeeld met de raad) In de notitie ‘Ontwikkelperspectief Sociaal Domein’ van november 2019 blikt de gemeente Weststellingwerf terug door de samenleving te analyseren op een aantal sociale thema’s, zoals bijvoorbeeld de toenemende vergrijzing van Weststellingwerf, het relatief hogere verzuimcijfer onder leerlingen dan gemiddeld in Nederland, en het relatief hoge percentage inwoners met een langdurige ziekte. Deze analyse moet nog een vervolg krijgen in beleidsmaatregelen en -acties voor de komende jaren. Dat vervolg is er medio juni 2020 nog niet7. Notitie Samenspel (niet gedeeld met de raad) In de notitie ‘Door samenspel geen kinderen in de knel, aanpak preventie jeugd, 2019’ is aangegeven op welke wijze in de gemeente Weststellingwerf vormgegeven wordt aan het preventieve jeugdbeleid. De vlechtwerkers van de gebiedsteams spelen daarbij een belangrijke rol. De notitie benoemt concrete met name in procestermen geformuleerde doelen (bijvoorbeeld: ouders versterken in hun rol als opvoeder) en koppelt daar concrete activiteiten aan (bijvoorbeeld: 6 Outreachend wil zeggen dat de vlechtwerkers naar de burger toe komen in plaats van wachten tot zij
benaderd worden door de burger
7 Het vervolg staat in de Lange Termijn Agenda gepland voor januari 2021
16
RKC Weststellingwerf ontmoetingsplek voor ouders inrichten, inloopspreekuur voor ouders met opvoedingsvragen te organiseren). De medewerkers van de gebiedsteams werken aan deze opgaven, aldus één van de geïnterviewde medewerkers, maar er heeft nog geen systematische terugkoppeling plaatsgevonden aan de gemeenteraad. Gevraagd naar de reden waarom deze notitie niet is aangeboden aan de raad, is aangegeven dat deze notitie beschouwd wordt als een interne richtlijn voor de uitvoering en om die reden niet ter besluitvorming aan de raad is voorgelegd. Notitie Monitoring Sociaal Domein (gedeeld met de raad8) In de notitie ‘Monitoring sociaal domein’ van april 2020 is aangegeven op welke wijze en met welke frequentie beleid, uitvoering en resultaten in het sociaal domein gemonitord, geëvalueerd en gerapporteerd worden. Elk kwartaal wordt een rapportage opgemaakt, gebaseerd op cijfers (te koppelen aan gegevens zoals opgenomen in www.waarstaatjegemeente.nl) en casuïstiekbeschrijvingen. Elk half jaar wordt er een inhoudelijk verslag en jaarlijks een openbaar verslag gemaakt, zo luidt het voornemen (dat medio juni 2020 nog niet is gerealiseerd). Het openbare verslag wordt besproken met het college en de gemeenteraad en levert input voor vervolgplannen.
In de notitie is niet exact omschreven welke data gebruikt gaat worden en welke informatie dit gaat opleveren, maar wel wordt aangegeven dat de monitor sturingsinformatie moet opleveren in relatie tot de gestelde doelen in het sociaal domein, dat de monitor moet kunnen beschrijven én verklaren en gebruikt moet kunnen worden om de juiste beslissingen te kunnen nemen over nieuw beleid: “….Wanneer we vanuit cijfers en verklaring beter snappen wat er gebeurt, dan kan het bestuur beter sturen op de ontwikkelingen in het Sociaal domein. Op dit moment doen we dit vooral vanuit ambitie en op korte termijn. We verwachten dat we door de monitor Sociaal domein beter kunnen sturen op de middellange en lange termijn…”. De monitor zou de gegevens zoals opgenomen in de Planning en Control-cyclus over de prestaties en de resultaten in het sociaal domein nader moeten kunnen duiden en verklaren. De eerste versie van de monitor staat gepland voor het laatste kwartaal van 2020. 22 juni 2020 is de notitie besproken met de gemeenteraad. Raadsleden zijn uitgenodigd deel te nemen aan een klankbordgroep ´Monitor Sociaal Domein´ waardoor zij nauwer betrokken worden bij de ontwikkeling van de monitor, op de inhoud kunnen meedenken en de gemeente van advies kunnen voorzien.
Next Level (niet gedeeld met de raad) Het (beleids)programma Next Level, gestart 31 augustus 2018, onderscheidt drie programmalijnen: - de doorontwikkeling van de toegang sociaal domein; - het versterken van de sociale basis; - invoering van de omgekeerde toets (integrale verordening). Het programma wordt door de ambtelijke organistie omschreven als een intern programma van de Afdeling Sociaal Domein met als doel een versnelling aan te brengen in de transformatieopdracht (van individueel naar collectief en van curatief naar preventief). Notitie ‘Waarom zelfredzaam’ (niet gedeeld met de raad) In het document ‘Waarom zelfredzaam’ van april 2019 is de positie van de gebiedsteams nader omschreven en wordt met name aandacht besteed aan de rol en taken van de vlechtwerkers in die teams. Uit die beschrijving blijkt dat de vlechtwerkers bij uitstek de verbinders zijn tussen de 8 De notitie is geagendeerd voor een werkvergadering van de raad op 22 juni 2020
17
RKC Weststellingwerf verschillende vormen van zorg en ondersteuning die vanuit de wettelijke ‘zorgregimes’ (Jeugdwet, Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) van gemeentewege wordt verstrekt. De vlechtwerkers werken in de praktijk met de zelfredzaamheidsmatrix , een veel gebruikt instrument dat een integrale analyse van gezinsproblematiek faciliteert en een dito aanpak mogelijk maakt. Ook deze notitie wordt beschouwd als een interne richtlijn voor de uitvoering en is om die reden niet ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Samenweringsafspraken gemeente en Linde College In de (concept)samenwerkingsafspraken tussen de gemeente Weststellingwerf en Linde College is beschreven op welke wijze de gemeente en de onderwijsinstelling gaan samenwerken om een sluitende zorg- en ondersteuningsstructuur te realiseren. Dit document heeft nog geen officiële status). De samenwerkingsafspraken moeten de samenwerking tussen de school, de gebiedsteams en het jongerenwerk verstevigen. In de praktijk zijn vlechtwerkers enkele uren aanwezig op alle scholen in het primair en voortgezet onderwijs in Weststellingwerf. Ze leggen daar contacten met jongeren en hun ouders als daar aanleiding voor is.
Samenwerking huisartsen De gemeente en de gezamenlijke huisartspraktijken in Weststellingwerf hebben in januari 2020 een convenant ondertekend (met een looptijd van een jaar) waarin zij hebben vastgelegd dat er een pilot zal worden uitgevoerd met een door de gemeente gefinancierde praktijkondersteuner huisartsen (POH). Deze pilot is al in 2019 gestart. De POH’er zal zich richten op het ondersteunen van jeugdigen met psychische en/of psychosociale problemen. Doel is om te onderzoeken of de GGZ hulp aan jeugdigen, sneller, efficiënter, dichter bij huis en goedkoper kan worden uitgevoerd door de inzet van een POH’er Jeugd via zowel de huisartsen als de gebiedsteams. De POH’er (aanstelling 24 uur per week) kan kortdurende en lichte probleemgerichte behandelingen verzorgen aan jeugdigen die met psychische klachten bij de huisarts en/of het gebiedsteam komen. De POH’er vormt een verbindende schakel tussen de huisartsen, de gebiedsteams, de scholen en de jeugdgezondheidzorg. Grip-memo’s (april 2020, gedeeld met de raad) In de zogenaamde Grip-memo’s (Wmo, jeugd, leerling-vervoer) beschrijft de gemeente Weststellingwerf welke maatregelen zij voorstelt om de tekorten in het sociaal domein aan te pakken.
Als verklaring voor de tekorten in de Wmo wijst de gemeente op de dubbele vergrijzing en het gegeven dat veel zorgaanbieders zich vestigen in Weststellingwerf en daarmee ook (nieuwe) clienten aantrekken/meenemen. Er worden diverse kostenbeheersingsmaatregelen voorgesteld, zoals bijvoorbeeld het terugbrengen van het aantal uren huishoudelijke hulp door een normenkader te gaan hanteren, het bijscholen van vlechtwerkers op wettelijke kaders en het aanstellen van een inkoopondersteuner die kritischer moet gaan kijken naar her-indicaties. Als algemene maatregel wordt genoemd het opzetten van een monitorsysteem sociaal domein, zonder daar nader over uit te wijden. Deze memo’s zijn 29 juni 2020 aangeboden aan de gemeenteraad, evenals de Tussenevaluatie Griffioenpark 3, tezamen met circa 50 andere documenten bij de Ingekomen stukken. In de werkvergadering van 22 juni zijn deze memo´s toegelicht.
18
RKC Weststellingwerf 2.2
Beschrijving informatievoorziening gemeenteraad
De gemeenteraad wordt periodiek geïnformeerd over beleid, uitvoering en resultaten in het sociaal domein via de reguliere planning en control cyclus. Belangrijke documenten daarin zijn de programmabegroting en de jaarrekening. Programma zes van de programmabegroting heeft betrekking op het sociaal domein en één van de (tien) taakvelden die daarin genoemd zijn heeft betrekking op de ‘wijkteams’. In de programmabegrotingen zijn de (13) doelstellingen van het beleid in het sociaal domein op een voor een breed publiek begrijpelijke wijze geformuleerd en is per doelstelling aangegeven wat daarvoor gedaan gaat worden. De programmabegroting hanteert de beleidsindicatoren zoals vermeld op de site van www.waarstaatjegemeente.nl 9. Concrete SMART geformuleerde doelstellingen als het gaat om individuele zorg en ondersteuning ontbreken in de begrotingen. Dat geldt eveneens voor cijfers die refereren aan de zorgconsumptie. In de begroting 2019 is bijvoorbeeld aangegeven dat (vanuit het taakveld ‘wijkteams’) als onderdeel van de doelstelling ‘sociale samenhang en leefbaarheid (fysieke en sociale voorzieningen) in de dorpen de gemeente Weststellingwerf gebiedsteams heeft ingericht. Verwezen wordt naar het Collegeprogramma 2018 – 2022, Toegang Sociaal Domein (zie eerder in dit hoofdstuk).
Het is niet goed mogelijk om de beleidsindicatoren te relateren aan concrete activiteiten en beleidsvoornemens die genoemd zijn onder de 13 doelstellingen van het beleid in het sociaal domein. In de jaarrekening wordt in het hoofdstuk gerealiseerd beleid kort beschreven wat er het afgelopen jaar aan beleidsinitiatieven is uitgevoerd en is antwoord gegeven op de vraag ‘hebben we bereikt wat we wilden bereiken’. In de jaarrekening 2018 is bijvoorbeeld aangegeven dat met betrekking tot de doelstelling ‘sociale samenhang en leefbaarheid (fysieke en sociale) voorzieningen in de dorpen’ de gemeente Weststellingwerf ter vergroting van de sociale samenhang gebiedsteams heeft ingericht. Via de programmabegroting en de jaarrekening wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de (begrote en gerealiseerde) kosten in het sociaal domein en specifiek ook met betrekking tot de twee gebiedsteams.