CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - Kaderstellend Adaptief Programmaplan Energietransitie Weststellingwerf (0098787805)

Raadsvergadering 2 maart 2026, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Kaderstellend Adaptief Programmaplan Energietransitie Weststellingwerf15.229 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

26

3.1.5

Maatregelen Gebouwde Omgeving

Om in 2050 energieneutraal te kunnen zijn moet de gemeente de volgende maatregelen in acht nemen. De concrete acties op het gebied van de energietransitie in de gebouwde omgeving voor de periode 2026-2030 wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld. Maatregel

Onderwerp

Stakeholders/integraliteit

Rol van de gemeente

Stimuleren verduurzamen van gebouwde omgeving

Wonen, bedrijven

• • • • • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Klimaatadaptatie Sociaal domein Wonen Grondzaken Economie Groen RO VTH

Uitvoerend, informerend, faciliterend

Netbewuste inpassing en duurzame nieuwbouw en verbouw

Wonen

• • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Wonen Klimaatadaptatie Verkeer RO VTH

Sturend, regulerend, beleidsmatig

Warmteprogramma opstellen en uitvoeren

Wonen

• • •

Klimaat & Duurzaamheid Warmtetransitie Wonen

Uitvoerend, sturend, beleidsmatig

Monitoren en verduurzamen eigen organisatie en vastgoed

Organisatie

• • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Vastgoed Onderwijs Gezondheid Gemeentewerf

Uitvoerend, monitorend, informerend

Stimuleren verduurzamen Scholen, sportverenigingen en buurthuizen

Maatschappelijk vastgoed

• • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Vastgoed Onderwijs Gezondheid Sport RO

Stimuleren, faciliteren, ondersteunen

27

3.2

Mobiliteit

Mobiliteit is de sector met de grootste energievraag, ongeveer 933 TJ (46%). Daarvan is 348 TJ (37%) toe te rekenen aan het verkeer over de A32. Vooral op het gebied van elektrificatie van voertuigen en het uitbreiden van de laadinfrastructuur kan er nog veel worden gedaan. De gemeente heeft niet veel invloed op wanneer een inwoner of een bedrijf haar wagens elektrificeert, maar is wel verantwoordelijk voor het aantrekkelijk en mogelijk maken van deze elektrificatie, door middel van bijvoorbeeld meer laadinfrastructuur aan te leggen en inwoners goed te informeren over de voordelen van elektrische auto’s. Daarom is het belangrijk dat de gemeente ook in de sector mobiliteit goed samenwerkt met interne en externe stakeholders. In het geval van mobiliteit zijn er raakvlakken met verkeer, vastgoed, circulaire economie, groen, economische zaken, gezondheid, etc. In dit hoofdstuk wordt geprobeerd zo goed mogelijk uit te leggen waar die raakvlakken liggen. Dit wordt vervolgens verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld. In de volgende paragrafen wordt mobiliteit opgesplitst in elektrisch vervoer, laadinfrastructuur en uitstootreductie en wordt per thema uitgelegd waar tot 2050 de opgave ligt.

3.2.1

Elektrisch Vervoer

Elektrificatie personenauto’s In 2024 waren in de gemeente Weststellingwerf al 591 volledig elektrische auto’s en 516 plug-in hybride auto’s. Een stijging van 42,8% ten opzichte van 2023. In 2020 was nog maar 1,2% van de auto’s elektrisch of hybride, in 2024 is dat al 5%. In heel Nederland begint de transitie naar elektrisch vervoer te versnellen ten aanzien van voorgaande jaren. Dat heeft meerdere redenen: elektrische auto’s worden steeds betaalbaarder, de laadinfrastructuur wordt elk jaar steeds beter, steeds meer mensen willen graag elektrisch rijden en er komen steeds meer automerken met betaalbare en nieuwe elektrische modellen. De komende jaren wordt de laadinfrastructuur in Weststellingwerf verder uitgebreid. Het is niet ondenkbaar dat het overgrote deel van de personenauto’s in 2050 volledig elektrisch is. Elektrificatie transport- en bedrijfswagens In 2024 waren in de gemeente Weststellingwerf 27 elektrische bedrijfswagens geregistreerd, dat is 1,1% van alle bedrijfswagens. De gemeente heeft geen directe invloed op het gedrag en de aankopen van bedrijven in de gemeente, maar kan hen daar wel over informeren en stimuleren. Om de transitie naar elektrische transport- en bedrijfswagens mogelijk te maken, is voor bedrijven grote laadinfrastructuur mogelijk, bijvoorbeeld in de vorm van laadpleinen.

De gemeente zal zich de komende jaren moeten inzetten voor betere laadinfrastructuur en het informeren van bedrijven. Om het goede voorbeeld te geven zal de gemeente zich de komende jaren inzetten op het elektrificeren van al haar eigen bedrijfswagens. Openbaar vervoer De gemeente gaat niet over het openbaar vervoer (ov) in Weststellingwerf, dat is aan OV Fryslân (provincie). Bovendien zijn alle treinen al elektrisch en hebben de provincie en Qbuzz de ambitie om vanaf 2030 bussen alleen nog op elektriciteit en waterstof te laten rijden. Wel is er laadinfrastructuur nodig voor de bussen, wellicht ook in de gemeente Weststellingwerf. Hiervoor zal ruimte en ondersteuning nodig zijn vanuit de gemeente.

28

Naast de infrastructuur, ligt er ook een opgave voor bewustwording en gedragsverandering voor het ov. In de gemeente reist nog altijd het overgrote deel van de inwoners met eigen vervoer. Hoe minder vervoersbewegingen, hoe beter voor het milieu. De gemeente kan zich inzetten om fietsen, wandelen en het gebruik van ov onder haar inwoners te bevorderen.

3.2.2

Laadinfrastructuur

In 2024 waren in de gemeente ≈1251 laadpunten. Laadpunten kunnen worden opgedeeld in thuislaadpunten (≈1087), publieke laadpunten (100) en laadpunten bij werkgevers (≈64). Op 3 februari 2025 heeft de gemeente het plaatsingsbeleid laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen 2025-2030 vastgesteld. Inwoners en werknemers binnen Weststellingwerf kunnen kosteloos een openbare laadpaal aanvragen wanneer ze in bezit zijn van een elektrische auto, maar geen eigen oprit hebben. De gemeente zoekt dan een geschikte locatie voor een laadpaal binnen 250 meter in de buurt van de woning. De direct omwonenden ontvangen een brief waarin ze op de hoogte worden gebracht van de plaatsing van deze openbare laadpaal in de buurt. In samenspraak met de Plaatselijke Belangen kijkt de gemeente naar uitbreiding van de laadinfrastructuur in de kleine dorpen. De gemeente kijkt ook zelf waar laadinfrastructuur kan worden aangelegd. In 2026 worden nog een aantal publieke laadpalen geïnstalleerd. De gemeente gaat de komende jaren onderzoeken waar publieke laadinfrastructuur nodig is om de vraag naar laadpunten over de hele gemeente te kunnen dekken. Hierbij wordt goed nagedacht over de netbewuste inpassing van de laadinfrastructuur en samenwerking gezocht met de provincie, OVEF en Liander.

3.2.3

Uitstootreductie

Uitstoot Sinds 2019 is mobiliteit de grootste bijdrager van CO₂-uitstoot in Weststellingwerf. In 2023 bedroeg de uitstoot van de mobiliteitssector 64,4 kton CO₂. Dat is ongeveer 53% van de totale CO₂-uitstoot en 18% van de uitstoot van alle broeikasgassen in de gemeente. In 2050 moet de netto-uitstoot van de mobiliteitssector 0 zijn. Mitigatiemogelijkheden Om de uitstoot in de mobiliteitssector te verlagen is een transitie nodig naar elektrisch vervoer, maar ook naar minder verkeersbewegingen. In de paragrafen hierboven is uitgelegd hoe de gemeente wel degelijk invloed heeft op laadinfrastructuur en de transitie naar elektrisch verkeer. De gemeente kan ook bijdragen aan de vermindering van verkeersbewegingen. Met name door inwoners te informeren over hoe ze daaraan kunnen bijdragen en die mogelijkheden te faciliteren waar mogelijk. De gemeente kan bijvoorbeeld meer ruimte maken voor carpoollocaties, en kan de aanschaf van deelauto’s bevorderen en wellicht (deels) subsidiëren.

29

3.2.4

Maatregelen mobiliteit

Om energieneutraal te kunnen zijn in 2050 moet de gemeente de volgende maatregelen in acht nemen. De concrete acties op het gebied van de energietransitie in de mobiliteit voor de periode 2026-2030 wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld. Maatregel

Onderwerp

Stakeholders/integraliteit

Rol van de gemeente

Bevorderen elektrificatie van personenauto’s en bedrijfswagens

Elektrificatie vervoer

• • •

Klimaat & Duurzaamheid Gemeentewerf Verkeer

Uitvoerend, stimulerend informerend, faciliterend

Uitbreiden publieke laadinfrastructuur

Laadinfrastructuur

• • •

Klimaat & Duurzaamheid Verkeer RO

Uitvoerend, sturend, regulerend, beleidsmatig

Reductie uitstoot mobiliteit sector

Uitstootreductie

• • • •

Klimaat & Duurzaamheid Verkeer Gezondheid Circulaire Economie

Stimulerend, faciliterend, informerend

30

3.3

Landbouw

De landbouwsector heeft niet zo’n groot aandeel in de energievraag van de gemeente, ongeveer 63 TJ (3%). Er valt dus op gemeentelijk niveau niet veel energiebesparing te realiseren in de landbouw, toch is deze sector zeer belangrijk voor de energietransitie, vooral op het gebied van energieopwekking en de reductie van stikstof en broeikasgassen. Daarom is het belangrijk dat de gemeente ook in de sector landbouw goed samenwerkt met interne en externe stakeholders. In het geval van landbouw zijn er raakvlakken met andere beleidsterreinen zoals landelijk gebied, groen en klimaatadaptatie, etc. In dit hoofdstuk wordt geprobeerd zo goed mogelijk uit te leggen waar die raakvlakken liggen. Dit wordt vervolgens verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld. In de volgende paragrafen wordt landbouw opgesplitst in de thema’s zon op land, groengas en stikstof- en uitstootreductie en wordt per thema uitgelegd waar tot 2050 de opgave ligt.

3.3.1

Zon Op Land

Zon op landbouwgrond Om energieneutraal te worden in 2050 moet er de komende jaren nog veel energie worden opgewekt. Daken liggen op

een

gegeven

moment

vol

en

alternatieve locaties voor zonopwek zoals zandwinlocaties zijn ook niet oneindig. We ontkomen er dus niet aan om ook op landbouwgrond

energieopwek

te

realiseren.

Artikel 6.6 Omgevingsverordening Fryslân Zon op landbouwgrond mag onder voorwaarde dat: - Het initiatief komt vanuit de inwoner of een lokaal initiatief - Minimaal 60 % van het park moet lokaal eigendom zijn; - Landschappelijke en ecologische inpassing via een omgevingstafel wordt geborgd; - De biodiversiteit wordt verbeterd; - Minimaal 25 % van de grond onbedekt blijft (open ruimte tussen panelen)

In Nederland volgen we sinds een aantal jaar de zonneladder. De zonneladder geeft de prioritering aan voor waar zonne-energie kan worden gerealiseerd. Bij voorkeur op daken, gronden die geen andere functie kunnen hebben zoals langs snelwegen (OER), locaties waar dubbelgebruik mogelijk is zoals zandwinplassen (ZTO), en als laatste optie pas op landbouwgrond. De provincie Friesland heeft echter liever helemaal geen zonopwek op landbouwgrond om het Friese landschap te behouden. Toch is er een uitzonderring. In Artikel 6.6 van de provinciale omgevingsverordening is sinds 2022 de mogelijkheid gegeven om, onder voorwaarden, zon op landbouwgrond te realiseren. Bij bijna alle kleine kernen kan in de gemeente Weststellingwerf tot 5 ha zon gerealiseerd worden op grond met een landbouwbestemming, mits het een lokaal initiatief betreft. Rond Wolvega is het maximale oppervlakte 15 ha. Een van de voorwaarden is dat het project een lokaal initiatief betreft. De gemeente is in de initiatie van deze projecten dus afhankelijk van haar inwoners. Als een initiatief op gang komt, is de rol van de gemeente groot en wordt verwacht dat zowel de intaketafel als de omgevingstafel door de gemeente wordt getrokken. Ook is de gemeente verantwoordelijk voor het informeren van de kernen over de mogelijkheden van lokale opwek en het faciliteren van vooronderzoeken indien gewenst.

Agri-PV Naast de aanleg van zonnepanelen op grond met een landbouwbestemming is er in de gemeente ook een grote potentie voor agri-PV. Agri-PV betekent eigenlijk gewoon landbouw én zonne-energie.

31

Het principe gaat uit van dubbelgebruik van de grond, waar zonnepaneelopstellingen de voedselproductie niet in de weg zitten en het dus niet ten koste gaat van de landbouwgrond. Denk bijvoorbeeld aan zonnepanelen op hogere opstellingen waardoor schapen en koeien onder de panelen kunnen grazen of bijvoorbeeld minder dichte opstellingen zodat er nog steeds gewassen verbouwd kunnen worden. De gemeente Weststellingwerf gaat agri-PV stimuleren door haar agrariërs goed te informeren over de mogelijkheden en de vergunningverlening voor dubbelgebruik zo makkelijk mogelijk te maken.

3.3.2

Groengas

Groengas Er ligt een grote potentie voor groengas in de

gemeente

Weststellingwerf.

De

gemeente heeft een totale potentie van 14 miljoen m³. Ter vergelijking, in 2024 is er 19 miljoen m³ aardgas verbruikt door de gebouwde omgeving en industrie. Die potentie gaat wel uit van het omzetten van alle

beschikbare

rundveemest

naar

groengas. Daarnaast moet er rekening gehouden worden met de krimpende vraag naar gas, hoeveel gas het gasnet aankan

Zo werken biogas en groengas Mest (en/of groen afval) kan door een proces dat men vergisting noemt omgezet worden in biogas. Eigenlijk vangt men de schadelijkste broeikasgassen af. Biogas is dan voor ongeveer 5565% methaan. Aardgas is echter 80%-90% methaan. Om van biogas groengas te maken moeten de andere stoffen uit biogas gehaald worden (opwerken), het volume krimpt dus (bijv.: 100 m2 biogas = 65 m2 groengas). Groengas is dan in principe moleculair hetzelfde als aardgas en kan het gasnet in (invoeden).

in de zomer en hoe rendabel het uitvoeren van de benodigde infrastructuur is voor de gemiddelde boer. In Weststellingwerf waren in 2024 180 melkveebedrijven, andere agrarische veebedrijven zijn eigenlijk niet geschikt voor mono-mestvergisting. Hoe groot de realistische potentie voor groengas is, is lastig te zeggen. Er is momenteel ruimte op het gasnet voor ongeveer honderd bedrijven om groengas te produceren. Al die bedrijven moeten nog wel door meerdere vergunningsprocedures en de mogelijkheid krijgen biogas op te wekken. Dat biogas moet vervolgens ergens opgewerkt kunnen worden naar groengas en kunnen worden ingevoed op het net. Uitgaande van ongeveer honderd agrarische bedrijven die biogas en groengas gaan produceren tot 2050, kan de gemeente uitgaan van ongeveer 8 miljoen m³. Oftewel 280 TJ aan energie. Dankzij de inzet van alle betrokken partijen zijn in de gemeente Weststellingwerf de afgelopen jaren al 25 mono-mestvergisters vergund. Echter is nog geen van de 25 vergisters gebouwd. Dat komt doordat er momenteel geen nieuwe stikstofvergunningen door de provincie Fryslân kunnen worden afgegeven. Als een agrariër een mono-mestvergister wil bouwen moet het bedrijf opnieuw een stikstofvergunning aanvragen. Momenteel heeft de provincie echter een stikstofoverschot, dat betekent dat als een vergunning wordt ingeleverd, er niet een nieuwe vergunning kan worden teruggeven.

De provincie heeft dus aan agrariërs gevraagd om hun vergunningen niet in te leveren, daarmee zit de groengasambitie van de gemeente momenteel op slot. De gemeente Weststellingwerf wil echter niet stil zitten en is gaan onderzoeken hoe groengas in de gemeente kan worden ingepast zodra de vergunningen weer kunnen worden afgegeven. Eind 2025 is de gemeente van start gegaan met het vooronderzoek van een groot plan voor de ontwikkeling van groengas in de gemeente. Op die manier kan de gemeente, wanneer de stikstofvergunningen weer kunnen worden afgegeven, meteen van start met haar ambitie om groengas te ontwikkelen. Dit plan heet het Groengas Supercluster Weststellingwerf. Groengas Supercluster Weststellingwerf

32

Voorafgaand aan de vergunningsaanvragen in 2023 hadden de agrariërs zich al georganiseerd in clusters van vier tot acht bedrijven. In het westen van de gemeente liggen vier van dit soort clusters met in totaal achttien agrariërs. In de landbouwsector is het bestaansrecht van agrariërs niet altijd meer zeker. De komende jaren is er risico dat agrariërs failliet gaan, worden uitgekocht of simpelweg stoppen. Dit ondermijnt de businesscase en zekerheid voor deze vier clusters. Om een robuust en weerbaar energiesysteem voor groengas te ontwikkelen is de gemeente bezig met een plan om de vier clusters te clusteren tot een groot supercluster. De agrariërs beslissen zelf hoe en waar zij biogas opwekken. De gemeente en Liander realiseren vervolgens een groot biogasnetwerk dat bestaat uit leidingen om het gewonnen biogas te vervoeren naar één locatie voor het opwerken naar groengas en het invoeden in het gasnet. De businesscase wordt zo ontwikkeld dat wanneer vijf van de achttien bedrijven afvallen, het cluster blijft voortbestaan. Ook is er ruimte om het cluster uit te breiden. De biogasleidingen zullen langs tientallen bedrijven lopen die momenteel nog niet een vergunning hebben aangevraagd. Deze bedrijven kunnen dus later in het proces nog aansluiten.

Rekening houdend met hoeveel gas er op het gasnet kan worden ingevoed, is er binnen het groengas supercluster ruimte voor zeker dertig bedrijven.

Figuur 11: Beoogd voorzieningsgebied Groengas Supercluster Weststellingwerf (in de voorlopige plannen).

Om het supercluster te kunnen realiseren is de gemeente in gesprek met de provincie, Liander, de betrokken agrariërs en intern met klimaat & duurzaamheid en landelijk gebied. De gemeente trekt het project, zorgt dat alle stakeholders betrokken worden en blijven. De gemeente houdt zich niet bezig met de vergisting zelf, wel met het netwerk daaromheen. De ambitie is om in 2030 de eerste fase van het supercluster al draaiende te hebben. Die tijdlijn gaat er dan wel vanuit dat er tijdig opheldering komt over de stikstofvergunningen en het participatietraject met inwoners is gestart. In de loop van 2026 moet er meer duidelijkheid zijn over kosten, baten, fasering en de beoogde tijdlijn.

33

3.3.3

Stikstof- en uitstootreductie

Uitstoot kleinste

Stikstof, stikstofoxiden en broeikasgas

wel

het

Stikstof is een gas, maar geen broeikasgas. Als er gerefereerd

uitstoot

van

wordt aan het stikstofprobleem gaat het voornamelijk over

broeikasgassen. 64% van de uitstoot van de

stikstofverbindingen, moleculen die stikstof bevatten, zoals

gemeente komt uit de landbouw. Het aandeel

ammoniak

van de landbouw in de totale CO₂-uitstoot is

broeikasgassen. De meest voorkomende broeikasgassen die

3%, oftewel 3,7 kton (kton = 1 miljoen kilo).

ontstaan bij de landbouw zijn methaan (CH₄) en lachgas (N₂O).

Het aandeel van de Landbouw in de uitstoot

Deze twee worden vaak omgerekend naar CO₂-equivalenten

van andere broeikasgassen (zonder CO₂) is

(CO₂-eq). Dat is simpelweg een manier om de impact van een

95%, oftewel 223 kton CO₂-eq.

broeikasgas om te rekenen naar CO₂ om ze zo beter te kunnen

Hoewel

de

energievraag grootste

landbouwsector heeft,

aandeel

heeft in

de

de het

(NH₃)

en

stikstofoxiden

(NOx).

Dat

zijn

vergelijken. Methaan gaat x 28 en Lachgas x 265.

Mitigatiemogelijkheden Het grootschalig terugdringen van de uitstoot van

broeikasgassen

en

stikstofverbindingen

in

de

landbouw

is

lastig.

Dieren,

mest

en

bedrijfsprocessen stoten nu eenmaal deze stoffen uit. Een deel van de uitstoot van de landbouwsector komt uit de uitstoot van broeikasgassen uit veenweidegebieden. Wereldwijd zijn Nederlandse agrariërs koploper in het toepassen van oplossingen die de uitstoot van de bedrijven kunnen verminderen. Nieuwe technologieën en innovaties zorgen dat de uitstoot kan worden verminderd. Zo kan mono-mestvergisting zorgen voor een reductie van 85% van de methaanuitstoot uit de mestketen van een bedrijf. En kunnen stikstofkrakers 45% van de ammoniak reduceren. In de veenweidegebieden kan het onder water zetten van bepaalde gebieden zorgen voor het terugdringen van de uitstoot. Innovatie, modernisering en het terugdringen van uitstoot en stikstof is ook voor de boer enorm belangrijk om te kunnen blijven bestaan. Maar innoveren en moderniseren kost geld en voor een sector waar elk jaar nieuwe innovaties zijn, tellen de kosten snel op. De gemeente kan agrariërs ontzorgen door hen op de hoogte te houden van innovaties, subsidies en onderzoeken, zo kunnen zij tijdig deelnemen en innovaties toepassen.

34

geen

3.3.4

Maatregelen landbouw

Om in 2050 energieneutraal te kunnen zijn, moet de gemeente de volgende maatregelen in acht nemen. De concrete acties op het gebied van de energietransitie in de landbouw voor de periode 2026-2030 wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld.

Maatregel

Onderwerp

Stakeholders/integraliteit

Rol van de gemeente

Bevordering ontwikkeling zonne-energie op agrarische gronden

Zon op land

• • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Landelijk Gebied Dorpencoördinator Klimaatadaptatie RO VTH

Sturend, stimulerend, informerend, faciliterend

Verkenning en ontwikkeling groengas potentie in de gemeente Weststellingwerf

Groengas

• • • •

Klimaat & Duurzaamheid Landelijk Gebied RO VTH

Uitvoerend, sturend, stimulerend, faciliterend

Stimuleren en faciliteren stikstofreductie in sector Landbouw

Stikstof- en uitstootreductie

• • •

Klimaat & Duurzaamheid Landelijk gebied VTH

Stimulerend, faciliterend, informerend, beleidsmatig

35

3.4

Industrie

Onder industrie worden bedrijven verstaan die het grootste deel van hun energie verbruiken voor productie, verwerking of processen. Bedrijven die het grootste deel van hun energie verbruiken voor verwarming, verlichting en apparaten worden besproken in hoofdstuk 3.1.2. De industrie in Weststellingwerf heeft een relatief klein aandeel in het totale energieverbruik. De industrie bestaat vooral uit lokale productiebedrijven, logistiek en agrarisch gerelateerde activiteiten. De industrie had in 2023 een energieverbruik van 154 TJ (8%) een relatief klein aandeel in het totale verbruik van de gemeente. Toch is de industrie goed voor 12% van het aardgasverbruik van de gemeente. Het is belangrijk dat de gemeente ook in de sector industrie goed samenwerkt met interne en externe stakeholders. In het geval van de industrie zijn er raakvlakken met de warmtetransitie, grondzaken, gezondheid, groen, verkeer, klimaatadaptatie, etc. In dit hoofdstuk wordt geprobeerd zo goed mogelijk uit te leggen waar die raakvlakken liggen. Dit wordt vervolgens verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld. In de volgende paragrafen splitsen we industrie op in netcongestie, verduurzaming en energiehubs en wordt per thema uitgelegd waar tot 2050 de opgave ligt.

3.4.1

Netcongestie

Netcongestie ontstaat wanneer de vraag van energie hoger is dan het net aankan of wanneer de invoer van energie hoger is dan de vraag. Voor veel bestaande en vooral nieuwe bedrijven is het met name de toenemende energievraag een probleem. Vanwege netcongestie kunnen bedrijven die willen uitbreiden en meer stroom nodig hebben of bedrijven die zich graag willen vestigen, geen grootverbruik aansluiting krijgen. Dat probleem zorgt vervolgens voor vertraging in de realisatie of in de productiecapaciteit van deze bedrijven. De gemeente blijft in gesprek met Liander over netcongestie en waar, wanneer en hoe dat kan worden verminderd of verholpen. De gemeente kijkt ook naar de inzet van batterijen op bedrijventerreinen om netcongestie te onderdrukken. Batterijen kunnen tijdelijk energieoverschotten afvangen en die weer afgeven als er meer vraag is. Zo zouden batterijen kunnen helpen bij de problemen rondom netcongestie. De prijs voor de aanschaf van dit soort systemen is echter hoog en de vraag is of het in Weststellingwerf rendabel is.

3.4.2

Verduurzaming

De industrie is verantwoordelijk voor een relatief klein deel van het energieverbruik in de gemeente. Toch kan de industrie wel duurzamer worden. De verduurzaming van de industrie wordt grotendeels gestuurd door nationale en Europese regelgeving (Wet Milieubeheer, RED III, EU ETS 2). Dit betekent dat de gemeente vooral een faciliterende en ondersteunende rol heeft: bedrijven informeren, verbinden

en

stimuleren

om

tijdig

maatregelen

te

nemen.

Sinds

2023

verplicht

de

energiebesparingsplicht bedrijven te verduurzamen en daarover te rapporteren. Verduurzaming van de industrie ligt dus voornamelijk bij de bedrijven zelf. De rol van de gemeente is beperkt. Wat de gemeente wel kan doen om verduurzaming te bevorderen is door informatie over innovaties en subsidies te monitoren en tijdig door te spelen aan bedrijven zodat ze goed op de hoogte blijven. De gemeente kan verduurzaming van de industrie ook bevorderen door laadinfrastructuur op bestaande bedrijventerreinen aan te leggen en samen te werken met ondernemersverenigingen in de uitvoering van Europese subsidies. In de duurzame inrichting van

36

bedrijventerreinen

liggen

raakvlakken

met

een

aantal

andere

domeinen

zoals

groen

en

klimaatadaptatie. In veel gevallen kunnen opgaven worden gecombineerd. Tot slot kan de gemeente verduurzaming stimuleren door eisen en doelen te stellen bij uitbreiding, verbouw en nieuwbouw van bedrijven of hier de voorkeur aan te geven. Verduurzamingscriteria kunnen bijvoorbeeld worden meegenomen in de gunningscriteria.

3.4.3

Energiehubs

Energiehubs zijn gebieden waar verschillende bedrijven energie opwekken, opslaan, delen en gebruiken. Hoewel het concept van energiehubs ideaal is voor het terugdringen van netcongestie en het energieverbruik van bedrijven verbetert, is het momenteel een zeer complex model. Bedrijven moeten lastige afspraken maken over wie, wat, wanneer mag verbruiken. Met de kleine hoeveelheid industrie in de gemeente Weststellingwerf is de inzet van energiehubs relatief onwaarschijnlijk in de nabije toekomst, maar initiatieven kunnen wel degelijk interessant zijn. Wellicht zorgen nieuwe innovaties en veranderingen in wet- en regelgeving de toepasbaarheid en rendabiliteit van energiehubs. De gemeente zal initiatieven voor energiehubs die vanuit ondernemersverenigingen en bedrijventerreinen binnenkomen ondersteunen en faciliteren.

3.4.4

Maatregelen industrie

Om in 2050 energieneutraal te kunnen zijn moet de gemeente de volgende maatregelen in acht nemen. De concrete acties op het gebied van de energietransitie in de industrie voor de periode 2026-2030 wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld.

Maatregel

Onderwerp

Stakeholders/integraliteit

Rol van de gemeente

Limiteren en mitigeren knelpunten netcongestie

Netcongestie

• • •

Klimaat & Duurzaamheid Grondzaken Verkeer

Sturend, beleidsmatig

Stimuleren verduurzaming en natuurinclusieve industrie

Verduurzaming

• • • • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Grondzaken Klimaatadaptatie Warmtetransitie Groen Gezondheid RO VTH

Stimulerend, informerend, handhavend

Ondersteunen van ontwikkeling energiehubs

Energiehubs

• • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Grondzaken Verkeer Groen RO VTH

Stimulerend, faciliterend, informerend

37

3.5

Opwek & Innovatie

In hoofdstuk 2 is al veel gezegd over de energieopwek in Weststellingwerf. Op basis van de verwachte besparing is tot 2050 nog 843 TJ aan duurzame opwek nodig. Om die opwek te kunnen realiseren werkt de gemeente samen met lokale partijen en haar inwoners. Om in 2050 energieneutraliteit te behalen, begeleidt en faciliteert de gemeente nieuwe energieprojecten, stimuleert en initieert pilots en speelt in op nieuwe innovaties en technologieën. Het is belangrijk dat de gemeente ook op het gebied van opwek en innovatie goed samenwerkt met interne en externe stakeholders. In het geval van opwek en innovatie zijn er raakvlakken met de warmtetransitie, landelijk gebied, gezondheid, groen, klimaatadaptatie, ruimtelijke ordening, recreatie, etc. In dit hoofdstuk wordt geprobeerd zo goed mogelijk uit te leggen waar die raakvlakken liggen. Dit wordt vervolgens verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld. In de volgende paragrafen wordt opwek en innovatie opgesplitst in pijplijnprojecten, duurzame kernen en wind en innovatie en wordt per thema uitgelegd waar tot 2050 de opgave ligt.

3.5.1

Pijplijnprojecten

Welke projecten er momenteel in de pijplijn zitten, staat beschreven in hoofdstuk 2.3. Zowel het drijvend zonnepark op de Zuigerplas Tsjongerpad Oldeholtwolde (ZTO) als het zonnepark bij Oldeholtpade staan beide in een vroeg stadium van het proces. Het ZTO wordt niet eerder verwacht dan 2033 en de tijdlijn voor Oldeholtpade is nog onduidelijk. Toch is het van belang dat de gemeente aangesloten blijft bij beide projecten en om de voortgang te stimuleren en faciliteren. ZTO kan een aanzienlijk bijdrage leveren aan de doelen van de gemeente en het park in Oldeholtpade kan van het dorp een energieneutrale kern maken en als voorbeeld dienen voor andere dorpen in de gemeente. In de volgende paragraaf wordt dat nader toegelicht.

3.5.2

Duurzame kernen

We gaan ervan uit dat in de komende jaren voortgang wordt geboekt met het park in Oldeholtpade. 5 ha aan panelen levert 16 TJ aan energie. Het dorp Oldeholtpade gebruikte in 2024 10 TJ (gas + elektra + brandstof). Dat betekent dat bij de realisatie van het zonnepark de kern energieneutraal is. Echter is het energiesysteem dan nog niet in balans. Batterijen kunnen een deel van die onbalans verhelpen, maar idealiter komt er een mix van energievormen, zoals zon en wind. Vaak wordt er binnen de energietransitie gekeken naar de opgaven op grote schaal, nationaal, regionaal, gemeentelijk. Maar het is ook mogelijk om naar de opgave van de individuele kern te kijken en in het geval van klimaatadaptatie en warmte zelfs op wijk- en buurtniveau. In de toekomst ziet de gemeente de mogelijkheid om tal van deze duurzame kernen te realiseren. Waar energie lokaal wordt opgewekt, opgeslagen en verbruikt. Idealiter heeft de duurzame kern een robuust energiesysteem, dat rekening houdt met de veranderingen in energievraag en -aanbod in de verschillende seizoenen. De duurzame kern hangt samen met andere opgaven in de dorpen en kan de ontwikkeling van circulaire economie, warmtetransitie, klimaatadaptatie, groen, gezondheid, etc. versterken en versnellen.

Tot 2050, maar vooral ook op korte termijn, moet de gemeente zich inzetten voor het informeren en activeren van haar inwoners en dorpsbelangen over de mogelijkheden en koppelkansen die er in de dorpen liggen op het gebied van de energietransitie. Zo kan de gemeente de natuurlijke ontwikkeling van de duurzame kern via de inwoner bevorderen.

38

3.5.3

Wind en innovatie

Uit de conclusie van de transitiepaden (hoofdstuk 2.5.4) bleek dat het ideale energiesysteem in de gemeente afhangt van een goede mix van verschillende vormen van energieopwek. Met alleen zonne-energie is energieneutraliteit in 2050 onrealistisch en ook zeer kwetsbaar. Het is tevens onwaarschijnlijk dat het net zodanig kan worden verzwaard dat de piek van alleen zonne-energie kan worden gedragen. Daarom zal de gemeente zich ook moeten openstellen voor de verkenning naar alternatieve energieoplossingen en zich proactief moeten opstellen tegenover nieuwe ontwikkelingen en innovaties. In bijlage 1 zijn innovaties en technologieën die relevant zijn voor Weststellingwerf opgesomd. Echter zijn veel van deze innovaties niet op korte termijn inzetbaar. Daarom gaat de gemeente Weststellingwerf op korte termijn een verkenning doen naar windenergie. Met als doel antwoord te krijgen op de volgende vragen: •

Als er windopwek wordt gerealiseerd, waar zou dat het beste kunnen?

•

Als er windopwek wordt gerealiseerd, welke impact heeft dat op mens en natuur?

•

Als er windopwek wordt gerealiseerd, hoe kan de inwoner profiteren door middel van lokaal eigendom en lokaal gebruik?

Op basis van die verkenning kan de gemeente zelf een keuze maken of windopwek wel of niet gewenst is. Ook zal de gemeente zich adaptief moeten opstellen om in te kunnen spelen op nieuwe technologieën. Dit document is een adaptief document en kan worden aangepast als nieuwe innovaties, technologieën, en ontwikkelingen zich voordoen. Maar voor grote veranderingen in de energietransitie kan de gemeente niet afwachten en reageren op de ontwikkeling, maar zal ze zich jaren van tevoren al moeten voorbereiden. Om een voorbeeld te geven; dat kleine kernreactoren (SMR’s) vijf tot tien jaar zijn verwijderd van toepassing, betekent niet dat over vijf of tien jaar, zo maar een kernreactor de OWO-gemeenten kan voorzien van groene stroom. Als de gemeente zou willen inzetten op dergelijke innovaties zal die ambitie bestuurlijk, in beleid en in regelgeving al jaren van tevoren moeten worden vastgelegd.

39

3.5.4

Maatregelen opwek & innovatie

Om in 2050 energieneutraal te kunnen zijn moet de gemeente de volgende maatregelen in acht nemen. De concrete acties op het gebied van de energietransitie in opwek en innovatie voor de periode 2026-2030 wordt verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma van het KAPE, dat door het college wordt opgesteld nadat de gemeenteraad dit programmaplan heeft vastgesteld.

Maatregel

Onderwerp

Stakeholders/integraliteit

Rol van de gemeente

Ondersteunen pijplijnprojecten waar mogelijk

Pijplijnprojecten

• • • • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Landelijk gebied Ruimtelijke Ordening Klimaatadaptatie Groen Recreatie RO VTH

Ondersteunend, faciliterend

Stimuleren ontwikkeling energieneutrale kernen

Duurzame Kernen

• • • • • • • • •

Klimaat & Duurzaamheid Dorpencoördinator Landelijk gebied Klimaatadaptatie Warmtetransitie Verkeer Groen Ruimtelijke Ordening RO

Stimulerend, informerend, sturend, faciliterend

Doorlopende verkenning naar alternatieve energieoplossingen en innovaties

Wind & innovaties

• • • •

Klimaat & Duurzaamheid Landelijk gebied Warmtetransitie Groen

Sturend, stimulerend, faciliterend, informerend

40

BIJLAGE 1

Technologie & innovatie In deze bijlage zijn de volgende onderwerpen besproken: Technologieën, ontwikkelingen en innovaties die in beeld zijn bij het team Klimaat & Duurzaamheid.

41

•

1.1 Bestaande technologieën (relevant voor Weststellingwerf

•

1.2 Bestaande technologieën (geen of lage relevantie voor Weststellingwerf)

•

1.3 Technologieën van de toekomst

1.1 Bestaande technologieën (relevant voor Weststellingwerf) Dit zijn technologieën die al bestaan en ingezet kunnen worden in Weststellingwerf op korte termijn.

Technologie

Beschrijving

Toepasbaarheid in Weststellingwerf

Zon op woningen

Onder zon op woningen verstaan we alle zonnepaneelinstallaties onder 15 kWp (≈40 panelen). Hieronder vallen eigenlijk alle normale woningen en een aantal kleine bedrijfspanden.

Wordt al toegepast, uitbreiding is wenselijk.

Zon op dak

Met zon op dak worden alle daken met zonnepanelen boven de 15 kWp (≈40 panelen). Hieronder vallen bijvoorbeeld installaties van alle grote bedrijven, maatschappelijk vastgoed en agrarische stallen.

Wordt al toegepast, uitbreiding is wenselijk.

Zon op land

Alle zonnevelden op land, landbouwgrond en water vallen onder deze categorie.

Wordt al toegepast, nog niet op grote schaal.

Agri-PV

Agri-PV betekent eigenlijk gewoon landbouw én zonne-energie. Het principe gaat uit van dubbelgebruik van de grond, waar zonnepaneelopstellingen de voedselproductie niet in de weg zitten en het dus niet ten koste gaat van de landbouwgrond.

Hoge potentie, in Weststellingwerf is veel landbouw. Boeren kunnen Agri-PV inzetten om nog meer energie op te wekken. Daarbij moet op korte termijn wel rekening gehouden worden met netcongestie en netbewuste inpassing.

Bio-/Groengas

Biogas is het resultaat van een vergistingsproces van organische producten of afval. In de meest gevallen gaat het om biogas uit mest. Biogas kan vervolgens opgewaardeerd naar groengas. Groengas is vergelijkbaar met aardgas en kan in hetzelfde netwerk ingevoed worden voor gebruik.

Hoge potentie, in Weststellingwerf zijn 150 melkveebedrijven. Melkveebedrijven zijn het meest geschikt voor mono-mestvergisting. Berenschot verwacht dat 8,2 miljoen m3 groengas geproduceerd kan worden in de gemeente.

Windmolens

Windmolens wekken energie op uit wind.

Hoge potentie, slechte een aantal grote windmolens kunnen de gemeente voorzien van energie (op papier) de gemeente heeft een overschot op energie uit zon. Windmolens leveren vaak energie op als zonnepanelen dat niet doen en andersom. Het gaat in dit geval om grotere varianten van 180 of 270 meter.

Technologie

Beschrijving

Toepasbaarheid in Weststellingwerf

Warmtenetten

Warmtenetten maken gebruik van leidingnetwerk met verwarmd water om huizen te verwarmen. Er zijn veel verschillende vormen van warmtenetten. Vooral in dicht bewoonde gebieden, homogene wijken of grote wooncomplexen zijn warmtenetten interessant.

Lage potentie, in Weststellingwerf is het momenteel niet mogelijk om traditionele warmtenetten aan te leggen, de businesscase is lastig en veel buurten in de gemeente zijn te klein of zijn versnippert.

Grootschalige batterijsystemen

Grootschalige batterijsystemen zijn batterijen die voor een aantal uur energie kunnen vasthouden en kunnen worden ingezet om het net te ontlasten of energie tijdelijk op te slaan. De batterijen hebben vaak de grootte van een kleine zeecontainer.

Potentie, zonneparken kunnen eigenlijk niet meer aangelegd worden zonder grootschalige batterijsystemen vanwege netcongestie. Ook als er in de gemeente wordt nagedacht over laadpleinen of energiehubs zullen grootschalige baterijsystemen een rol spelen. Vanwege de behoefte voor netbewuste inpassing kan de gemeente niet om grootschalige batterijsystemen heen.

Zandbatterijen

Zandbatterijen zijn grote silo’s vol zand waar warmte in vastgehouden kan worden. Het zand kan tot wel 600 graden worden verwarmd. Warmte in een zandbatterij kan wel maandenlang bewaard worden zonder dat te veel energie verloren gaat.

Hoge potentie, zandbatterijen zijn relatief goedkoop en simpel en kunnen energie goed vasthouden. Daarnaast is de batterij veilig, niet vervuilend en kan bijna overal geplaatst worden.

Het is echter niet efficiënt om de energie weer om te zetten in elektriciteit, dit soort opslag is dus eigenlijk alleen interessant om ingezet te worden voor warmte, bijvoorbeeld in warmtenetten, glastuinbouw of industrie.

43

Hoge potentie, in Weststellingwerf is mogelijkheid voor warmtenetten bij nieuwbouw en verbouw. Op kleinere schaal kunnen individuele oplossingen ook bijdragen aan de warmtevraag.

Net als bij grootschalige batterijsystemen kunnen zandbatterijen bijdragen aan het verhelpen van problemen rond netcongestie en bijdrage aan een netbewuste inpassing. Zandbatterijen kunnen ook ingezet worden bij warmtenetten. De industrie en individuele warmteoplossingen in Weststellingwerf hebben eventueel baat bij een langdurig warmte opslag. Wel moet er dan een aanvoer zijn van energie om de batterij te laden. Bijvoorbeeld door overschot van elektriciteit van zonnepanelen.

1.2 Bestaande technologieën (geen of lage relevantie voor Weststellingwerf) Dit zijn technologieën die al bestaan, maar minder of niet relevant zijn in Weststellingwerf (om de doelen van de gemeente te behalen.)

Technologie

Beschrijving

Toepasbaarheid in Weststellingwerf

Waterstof

Waterstof is geen energiebron maar een energiedrager. Waterstof kan energie opslaan, als je het vervolgens gebruikt komt energie en water vrij. Waterstof wordt nu vooral ingezet als brandstof in de mobiliteit of voor Industrie.

Waterstof is momenteel duur om te produceren en de applicaties zijn beperkt. Transitie naar waterstofvoertuigen is duur en vraagt om voldoende oplaadlocaties. Waterstof is zeker een energiebron van de toekomst, maar zal pas relevant worden als de technologie verder gevorderd en omarmt is.

Geothermie

Geothermie is een duurzame manier om warmte uit de aarde te halen, door diep in de aarde te boren kan warmte naar boven worden gehaald. Dat kan gebruikt worden voor het verwarmen van huizen, bedrijven en industrie

Geothermie valt onder mijnbouwwetgeving vanwege de diepte waarop geboord wordt. De geothermie installatie is tevens niet goedkoop. Daardoor is geothermie eigenlijk alleen interessant wanneer een groot warmtenet aangesloten kan worden.

Aquathermie

Aquathermie is een duurzame manier om warmte uit oppervlaktewater, drinkwater of afvalwater te halen. Warmte wordt uit rivieren, meren of kanalen gehaald en vervolgens verder opgewarmd voor het verwarmen van huizen, bedrijven en industrie.

Aquathermie werkt het best als de bron vrij warm is of groot is. In de gemeente Weststellingwerf zijn eigenlijk geen geschikte aquathermie bronnen. Niet voor grootschalige oplossingen in ieder geval. Individuele oplossingen zouden eventueel gebruik kunnen maken van aquathermie als een geschikte bron gevonden kan worden.

Waterkracht

Waterkracht is een duurzame vorm van energie, waarbij energie uit stromend of vallend water wordt gehaald en wordt omgezet naar elektriciteit. Vaak in de vorm van een dam, maar in Nederland zijn ook pilots met energie uit golven gedaan.

Waterkracht is sowieso al lastig in Nederland omdat er bijna in alle gevallen hoogteverschil nodig is. In de gemeente Weststellingwerf zijn geen mogelijkheden voor waterkracht.

Kernenergie

Kernenergie haalt energie uit het splijten van deeltjes, hier komt veel energie bij vrij, die energie warmt water op tot stoom en drijft een turbine aan om elektriciteit op te wekken. Kernenergie heeft geen broeikasgasuitstoot, maar produceert wel schadelijk restafval.

Kernenergie kan sowieso niet gerealiseerd worden in Weststellingwerf. Het voordeel van kernenergie is dat de hoeveelheid energie dat geproduceerd kan worden kan worden aangepast worden aan de vraag. Productie van kernenergie elders in het land kan eventueel de benodigde opwek in Weststellingwerf ook verlagen. De eerste nieuwe Nederlandse reactoren worden echter niet verwacht tot 2040.

44

Technologie

Beschrijving

Toepasbaarheid in Weststellingwerf

Windwokkels

Windwokkels zijn kleine draaiende apparaten die stroom genereren uit wind. Ze worden vaak ingezet bovenop huizen of andere gebouwen.

Windwokkels kunnen ingezet worden in Weststellingwerf voor eigen gebruik. Echter levert deze technologie relatief weinig energie. Windwokkels zullen zelfs in grotere getalen bijna niks bijdragen aan de gemeentelijke doelen.

Kleine windmolens <50m

Kleine windmolens worden vaak boerenerven of bij andere bedrijven.

op

Kleine windmolens zijn voor sommige bedrijven wel relevant als individuele oplossing, maar zonder salderingsregeling is de terugverdientijd echter een stuk langer geworden. Vergeleken met grotere varianten zijn kleine windmolens veel duurder voor de hoeveelheid energie dat wordt opgewekt. Niet op alle locaties zijn windmolens mogelijk vanwege netcongestie.

Thuisbatterij

Thuisbatterijen zijn kleine, soms modulaire, batterijen, die in huis geplaats kunnen worden. De batterijen kunnen voor een aantal dagen elektriciteit opslaan dat opgewekt wordt door zonnepanelen.

Thuisbatterijen zijn vandaag de dag nog extreem duur en hebben een erg lange terugverdientijd. De technologie kan individueel helpen bij problemen met netcongestie, maar is op grote schaal nog niet inzetbaar om de doelen van de gemeente te behalen.

Restwarmte

Restwarmte is warmte dat wordt geproduceerd tijdens een proces, denk bijvoorbeeld aan datacenters of bepaalde industriële processen. Warmte die vrijkomt kan ingezet worden om warmtenetten te voeden.

Warmtenetten zijn vrijwel uitgesloten in Weststellingwerf, daarnaast zijn er weinig locaties met voldoende restwarmte in de gemeente om een warmtenet te voeden.

45

ingezet

1.3 Technologieën van de toekomst Dit zijn technologieën die in ontwikkeling zijn en in de toekomst mogelijk een grote rol gaan spelen in het energiesysteem van Nederland.

Technologie

Beschrijving

Toepasbaarheid in Weststellingwerf

Small Modular Reactors (SMR’s)

SMR’s zijn kleine modulair kernreactoren. Ze werken hetzelfde als traditionele kernreactoren, maar zijn efficiënter en hebben minder radioactief afval. SMR’s kunnen ook deels reageren op een veranderende energievraag, als iets minder of meer energie nodig is kan de SMR snel bijgesteld worden.

Het voordeel is dat SMR’s schaalbaar zijn en in tegenstelling tot traditionele kernreactoren dus veel kleiner zijn. Zo zou een kernreactor een groot bedrijf kunnen voorzien van energie of in grotere capaciteit meerdere gemeenten.

Waar traditionele kernenergie atomen splijt, worden bij kernfusie juist atoomkernen samengesmolten, hierbij komen vervolgens enorme hoeveelheden energie vrij. Het voordeel van kernfusie is dat er geen langdurig radioactief afval wordt geproduceerd zoals bij kernsplijting.

Kernfusie bevindt zich nog in de experimentele fase en levert netto nog geen commerciële energie. Elk jaar zijn er echter nieuwe doorbraken. In zowel Engeland als Frankrijk zijn snelle ontwikkelingen. Als ontwikkelingen vorderen kan kernfusie op de lange termijn vrijwel onbeperkte, schone energie leveren. Hoelang het duurt voordat kernfusie inzetbaar is en in welke mate is nog onduidelijk.

Kernfusie

46

Er zijn tientallen bedrijven over de hele wereld die bezig zijn met het ontwikkelingen van SMR’s, de eersten verwachten hun pilotprojecten te starten rond 2030. Het zal daarna nog wel even duren voordat SMR’s op grote schaal ingezet kunnen worden. Vergunningstrajecten zijn in de pilot fase al lang en dat zal niet anders worden zodra de technologie elders ingezet mag gaan worden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=87743511-c19f-4891-8a5a-8999156ce6ed