Bijlage 1 - Jaarstukken 2024 (0098713225)
Tekst van het document
x € 1.000 Kostendekkendheid taakveld afval Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld
Rekening 2024
Begroting 2024
2.573
2.620
460
524
2.113
2.096
Toe te rekenen kosten: straatvegen
11
23
minimabeleid
86
113
Overhead
609
609
Compensabele btw
330
307
Toe te rekenen kosten
1.036
1.052
Totale kosten
3.149
3.148
Opbrengst heffingen
3.105
3.148
Dekkingspercentage
99%
100%
Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing op de gebruiker verhaald. Hierbij heeft de gemeente naast de zorgplicht voor afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. Net als bij de afvalstoffenheffing is het uitgangspunt 100% kostendekkendheid. De tarieven voor 2024 zijn ten opzichte van 2023 gelijk gebleven. De werkelijke kostendekkendheid (94%) van het taakveld riolering is lager dan vooraf begroot (100%). Voor een nadere toelichting op de cijfers wordt verwezen naar de financiële toelichting op programma 7 van de jaarrekening.
79
x € 1.000 Kostendekkendheid taakveld riolering
Rekening 2024
Begroting 2024
1.895
1.722
1.895
1.722
Overhead
323
323
Straatreiniging
11
21
Compensabele btw
223
211
Kosten taakveld Inkomsten taakveld (exclusief heffingen) Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten:
Toe te rekenen kosten
557
555
Totale kosten
2.452
2.277
Opbrengst heffingen
2.313
2.277
Dekkingspercentage
94%
100%
Markt- en staangelden Marktgeld wordt geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijke) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Leges Leges zijn vergoedingen die worden betaald voor een door de gemeente geleverde (meestal administratieve) dienst, waar mensen zelf om vragen. Zo worden bijvoorbeeld leges betaald voor het voltrekken van een huwelijk, de afgifte van een uittreksel uit een bepaald register, reisdocumenten, rijbewijzen of voor vergunningen zoals een omgevingsvergunning. Kostendekkendheid Leges Binnen de leges zijn er een drietal titels. Titel 1 gaat over diverse burgerzaken (zoals rijbewijzen, reisdocumenten, gezondheidsverklaringen en documenten rondom naturalisatie), Titel 2 richt zich op de leges rondom omgevingsvergunningen en Titel 3 benoemt diensten die vallen onder de Europese dienstenrichtlijn (zoals de APV, drank & horeca wet en de winkeltijdenwet). In onze legesverordening 2024 staan de titels nader toegelicht.
x € 1.000 Algemene legesverordening totaal
Rekening 2024
Begroting 2024
1.251
988
1.251
988
1.051
591
Totale kosten
2.302
1.579
Opbrengst heffingen
-1.435
-996
Dekkingspercentage
62%
63%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
80
x € 1.000
Algemene legesverordening titel 1 Algemene dienstverlening
Rekening 2024
Begroting 2024
831
550
831
550
801
346
Totale kosten
1.632
896
Opbrengst heffingen
-539
-406
Dekkingspercentage
33%
45%
Rekening 2024
Begroting 2024
399
389
399
389
234
229
Totale kosten
633
618
Opbrengst heffingen
-869
-529
Dekkingspercentage
137%
86%
Rekening 2024
Begroting 2024
21
49
21
49
16
16
Totale kosten
37
65
Opbrengst heffingen
-27
-61
Dekkingspercentage
73%
94%
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
x € 1.000
Algemene legesverordening titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
x € 1.000
Algemene legesverordening titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
81
Begraafplaatsen Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten door de gemeente in verband met de begraafplaats. De gerealiseerde kostendekkendheid (22%) van het taakveld begraafplaatsen is lager dan begroot (27%). x € 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen
Rekening 2024
Begroting 2024
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
324
310
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
0
0
324
310
228
228
Netto kosten taakveld
Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
8
9
Totale kosten
560
547
Opbrengst heffingen
-122
-145
Dekking
22%
27%
Kwijtschelding We hanteren een kwijtscheldingsbeleid voor inwoners zonder vermogen, die een laag inkomen hebben. Kwijtschelding is mogelijk voor afvalstoffenheffing en OZB. De kwijtscheldingsregeling is gebaseerd op landelijke normen, welke met ingang van 2023 zijn verruimd en vastgestelde in de nieuwe “Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen Weststellingwerf 2023”. Op basis van de betaalcapaciteit wordt berekend of inwoners in aanmerking komen voor kwijtschelding. Bij de aanvragen voor 2024 is net als vorig jaar gebruik gemaakt van het Inlichtingenbureau omdat wij als gemeente geen toegang hebben tot alle gegevens zoals inkomen, banktegoed, voertuigenbezit. Hierdoor vindt er een correcte toetsing plaats en worden de juiste toewijzingen voor kwijtschelding gedaan. In het belastingjaar 2024 was er voor 251 inwoners (2023: 272) sprake van een automatische kwijtschelding na toetsing door het Inlichtingenbureau. Van de 256 beoordeelde aanvragen tot kwijtschelding zijn er 137 toegewezen. Het toewijzingspercentage van 54% in 2024 is hoger dan het percentage in 2023 (51%). Kwijtscheldingen
2024
2023 Verschil
Automatische kwijtschelding na toets Inlichtingenbureau
251
272
-21
Aantal aanvragen tot kwijtschelding
256
313
-57
Aantal toegewezen kwijtscheldingen na aanvraag
137
160
-23
Totaal aantal kwijtscheldingen (automatisch en na aanvraag)
388
432
-44
Percentage toegewezen kwijtscheldingen na aanvraag
54%
51%
2%
Kwijtschelding in euro's Het totale bedrag aan verleende kwijtschelding is afgerond € 86.000. Dit is grotendeels voor de afvalstoffenheffing. Rekening 2023
Rekening 2024
Actuele begroting
Primitieve begroting
Verschil begroot - werkelijk
Kwijtschelding Afval
98.222
86.263
113.000
113.000
26.737
Kwijtschelding OZB
0
171
2.000
2.000
1.829
98.222
86.434
115.000
125.000
28.566
82
Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht over 2024 van de woonlasten van de 18 Friese gemeenten. In 2024 staan we op plek 3. Dit waar het gaat om de laagste woonlasten in onze provincie.
Woonlastendruk 2024
OZB (gem) Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Totaal woonlasten
Eph
Mph
Eph
Mph
Eph
Mph
1 Ameland
275
178
234
150
177
603
686
2 Harlingen
286
217
323
191
191
694
800
3 Weststellingwerf
329
199
299
191
191
719
819
4 Opsterland
309
199
241
211
277
719
826
5 Ooststellingwerf
268
219
279
171
296
657
844
6 Leeuwarden
359
210
324
137
169
705
851
7 De Fryske Marren
343
236
300
125
214
704
857
8 Noardeast-Fryslân
385
167
237
240
240
793
863
9 Terschelling
440
242
242
191
191
873
873
10 Súdwest Fryslân
383
240
287
203
203
826
873
11 Vlieland
353
266
355
116
174
735
882
12 Tytsjerksteradiel
504
197
282
145
161
847
948
13 Smallingerland
368
251
295
296
296
915
959
14 Heerenveen
430
220
285
190
253
840
968
15 Dantumadiel
530
205
256
188
188
923
974
16 Schiermonnikoog
454
258
337
130
188
842
979
17 Waadhoeke
343
250
313
263
329
857
985
18 Achtkarspelen
421
245
350
220
220
886
991
Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2024)
83
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen: •
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
•
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
•
een inventarisatie van de risico’s;
•
de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;
•
een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;
•
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s De doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd: •
De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0;
•
Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal).
Het college heeft in het collegeprogramma opgenomen dat zij een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 2.0 en een minimale solvabiliteitsratio van 20%. In deze jaarrekening voldoen we aan de uitgangspunten van het financieel beleid. Het uitgangspunt van een weerstandsratio van 2.0 zoals aangegeven in het collegeprogramma wordt nog niet gehaald. Deze is namelijk 1,70.
84
Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moet worden. De begrotingsruimte Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben gekozen voor een bedrag van € 30.000. Daarnaast is in de begroting een stelpost risicobeheersing opgenomen om specifieke risico's op voorhand af te dekken. Het gaat om een bedrag van € 500.000 per jaar. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg op 31 december 2024 € 14,3 miljoen (voor resultaatbestemming). De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve. Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit.
Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet voor de opvang van onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. Vanaf 2020 heeft het Rijk een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk te maken. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. Samenvatting De structurele weerstandscapaciteit in de exploitatie 2024 was € 500.000. De incidentele weerstandscapaciteit bedroeg ongeveer € 14,3 miljoen. x € 1.000 Weerstandscapaciteit a.
31-12-2024 De structurele begrotingsruimte
500
De incidentele begrotingsruimte b.
Algemene reserve (stand 31/12 voor resultaatbestemming)
c.
Bestemmingsreserves
d.
De stille reserves
30 14.277
14.807
85
Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. De inventarisatie is gemaakt in een tweetal domeinen: (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Vervolgens zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de mogelijke financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3. vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4.
deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (= het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij bepaald op € 8,7 miljoen. De belangrijkste risico’s die onze gemeente loopt, worden hierna behandeld.
86
Onzekerheden gemeentefonds en rente € 387.500 (GF&R) Gemeentefonds De inkomsten vanuit het gemeentefonds staan onder druk. Hier is landelijk veel aandacht voor. Zoals bekend komt er vanaf 2026 een ravijn op de Nederlandse gemeenten af. Vanuit de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) vindt er al een lange tijd een lobby plaats richting het Rijk. Inmiddels is er ook een mediacampagne gestart om aandacht te vragen voor de problemen bij de gemeenten. Af en toe komen er een paar positieve geluiden (voor gemeenten) naar buiten, zoals het rapport van de commissie van Ark over de hervormingsagenda Jeugd. Daaruit blijkt nog maar weer eens dat gemeenten te weinig middelen voor jeugd hebben gekregen. Ook lijkt de minister het ingroeipad dat naar aanleiding van de herijking van het gemeentefonds is ingesteld opnieuw op te pakken vanaf 2027. Heel concreet is het kabinet echter nog niet over extra middelen. De tijd begint te dringen. In het voorjaar van 2025 starten wij als gemeente de voorbereidingen voor de begroting 2026. Als het kabinet in de voorjaarsnota van het Rijk niet over de brug komt, dan zijn bezuinigingen onvermijdelijk. Het risico stijgt doordat de termijn van het ravijn dichterbij komt. Omdat wij vaak als 'voordeel' gemeente uit de onderzoeksresultaten komen van alle onderzoeken die op dit moment openbaar worden, is het risico nu gelijk gebleven.
Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening. Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting. We houden de toekomstige noodzakelijke financieringen nauwlettend in de gaten om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen op dit moment wel, maar op korte termijn is het afsluiten van een nieuwe geldlening niet nodig en is het renterisico beperkt. Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenden op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moest zijn op de peildatum 31-12-2024. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt. De rekenrente is in 2024 iets gedaald waardoor we een storting hebben moeten doen in de voorziening. Omdat de voorziening nu weer op peil is en we niet direct een grotere daling van de rekenrente verwachten, blijft het risico beperkt.
Onzekerheden grondexploitaties € 765.000 (GREX) Hoewel de ramingen van de grondexploitaties, zoals te doen gebruikelijk jaarlijks, zijn geactualiseerd, blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. Doordat de boekwaarde daalt, door de gerealiseerde verkopen, nemen de onzekerheden en risico`s geleidelijk af. De risico inschatting neemt hierdoor ook af. De winst- en verliesnemingen worden jaarlijks geactualiseerd per grondexploitatie. De verliesvoorzieningen worden berekend op basis van de netto contante waarde (2%). De winstnemingen worden berekend met de Percentage of Completion Methode (POC). Ten opzichte van 2023 is de boekwaarde lager en de looptijd 1 jaar korter. Risico’s binnen het Sociaal Domein € 780.000 (SD) De risico’s binnen het Sociaal Domein liggen met name in de open einderegelingen. Dit zijn regelingen die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar in feite financieel niet zijn begrensd. Als er meer aanspraak op dergelijke regelingen wordt gedaan, zal de gemeente vanuit haar wettelijke taak aanvullend (financiële) middelen beschikbaar moeten stellen. De gemeente kan deze middelen veelal niet verhalen op derden.
Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen.
87
Wmo Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo-cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen per 2026 en ook Maatschappelijke Opvang. De invoeringsdatum is tot dusver steeds uitgesteld. De nieuwe streefdatum is 1 januari 2026. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. Het blijft daarbij de vraag of het Rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen. Per 1 januari 2026 worden nieuwe contracten voor Wmo-voorzieningen afgesloten (HH, begeleiding, dagbesteding en kortdurend verblijf). Er bestaat een reëel risico dat de tarieven harder zullen stijgen dan de indexatie die we ontvangen in het gemeentefonds. Door monitoring hebben we goed zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. Jeugdwet De financiering van de Jeugdwet is een zeer complex stelsel. Het onderdeel 'resultaat gestuurde inkoop' is opnieuw aanbesteed. De nieuwe aanbesteding is ingegaan per 1 januari 2024. De financiële effecten van de aanbesteding zijn nog onvoldoende bekend. Wel zien we een aantal kostenverhogende effecten van de inkoop op casusniveau. Hoe zich dat in de volle breedte ontwikkelt is nu nog niet in beeld.
Het onderdeel hoog specialistische Jeugdhulp kenmerkt zich door een laag aantal cliënten en hoge kosten per cliënt. Lasten kunnen snel fluctueren bij relatief kleine wijzigingen in omvang van het aantal cliënten. Vertraging in afgegeven toewijzingen (berichtenverkeer) in combinatie met grillig declaratiegedrag van zorgaanbieders maakt monitoring complex en lastig. We hebben daarom beperkt zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. In 2024 is een start gemaakt met het ontwikkelen van een dashboard Jeugd. We verwachten hier in de loop van 2025 gebruik van te kunnen maken. Hervormingsagenda De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Een deel van de maatregelen uit de hervormingsagenda zijn al geïmplementeerd. Ondanks de reeds genomen maatregelen blijven de kosten Jeugd jaarlijks toenemen en is de besparing vanuit de hervormingsagenda hoogstwaarschijnlijk niet te realiseren. Begin 2025 is het rapport Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd gepubliceerd. Dit rapport concludeert dat het niet wenselijk en niet haalbaar is om de beoogde besparingen vanaf 2026, zoals opgenomen in het meerjarig financieel kader in de Hervormingsagenda Jeugd, te handhaven. Het is onduidelijk of er vanuit het Rijk enige vorm van compensatie komt.
Statushouders De gemeente is bezig met de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Dit begint steeds meer vorm te krijgen waardoor de aantallen toenemen. De huisvesting van statushouders kan op korte termijn leiden tot een toename van het aantal uitkeringen. Onzekerheden en risico’s bij onderhoud kapitaalgoederen € 125.000 (OHP) Voor uitvoering van onderhoudsplannen zijn extra middelen beschikbaar gesteld, zowel incidenteel als ook structureel. Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen. Het areaal is uitgebreid met de aankoop van de PKN panden in het centrum van Wolvega. Ingaande 2025 worden de meerjaren-onderhoudsplannen aangevuld met de duurzaamheidscomponent. Projecten € 5,8 miljoen (P) De gemeente voert op dit moment diverse projecten uit en bereidt nieuwe projecten voor, waardoor de projectenportefeuille groeit. Ook in de komende jaren starten of worden grote projecten aanbesteed. Voor een aantal projecten hebben we middelen gereserveerd in de Reserve Investeringsambities, maar deze ramingen zijn niet altijd toereikend. Daarom beoordelen we per project de haalbaarheid, betaalbaarheid en schaalbaarheid. Daarnaast kunnen kosten op het moment van aanbesteding mee- of tegenvallen.
In tijden van stijgende kosten is uitstel echter vaak geen verstandige optie. Projecten brengen verschillende risico’s met zich mee die de voortgang of realisatie kunnen beïnvloeden. Denk hierbij aan onverwachte kosten, lagere inkomsten, technische of juridische knelpunten en de complexiteit van samenwerking met meerdere stakeholders.
88
Op dit moment signaleren we met name aanbestedingsrisico’s. Dit betreft risico’s in de voorbereiding, de kwaliteit en de volledigheid van de aanbesteding, evenals tegenvallende investeringskosten om diverse redenen. De belangrijkste maatregel om deze risico’s te beheersen, is het gefaseerd beschikbaar stellen van het investeringskrediet. Risico’s en beheersingsmaatregelen met betrekking tot verbonden partijen en gerelateerde projecten € 387.500 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt bijzondere aandacht vanuit risicobeheersing, omdat onze invloed op deze partijen indirect verloopt via besturen van gemeenschappelijke regelingen, stichtingen, aandeelhouders en toezichthoudende organen. Dit betekent dat we beperkte directe invloed hebben op hun begrotingen, terwijl deze wel doorwerken in onze eigen begroting. Vooral de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio VRF verdienen extra aandacht. Deze samenwerkingsverbanden zijn door het Rijk verplicht gesteld en gelden voor alle 18 Friese gemeenten. De invloed per individuele gemeente is zeer beperkt. De OWO-samenwerking heeft echter een positief effect, omdat gemeenten hier gezamenlijk optrekken. Ook binnen andere samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten steeds beter samenwerken.
Overige onzekerheden en risico’s: € 495.000 (OVERIG) Overige risico’s in de bedrijfsvoering zijn: frictiekosten personeel, veiligheids- en aansprakelijkheidsrisico’s en urenramingen op exploitatie ontlastende onderdelen van de begroting, zoals de grondexploitaties, afval en riolering. Tijdig beheersmaatregelen treffen, door bijvoorbeeld een juiste verhouding vast en flexibel personeel in dienst te hebben, voorkomt structurele risico’s in de exploitatie. Ook het treffen van technische beheermaatregelen en het optimaliseren van bedrijfsprocessen zorgen voor een lager risico. Loon- en prijsontwikkelingen Het risico dat we bij de loon- en prijsontwikkelingen lopen is dat we via de inkomsten (gemeentefonds) niet volledig gecompenseerd worden voor stijgingen. Dit risico wordt groter nu de normeringssystematiek aangepast is en gebaseerd is op het bbp. Op het gebied van loon- en prijsontwikkelingen zijn er weinig beheersmaatregelen mogelijk. Alleen op het gebied van onze eigen gemeentelijke heffingen kunnen we sturen op indexatie. Toekomstige ontwikkelingen We zien dat de omvang van onze begroting toeneemt. Dit is inherent aan de activiteiten waar wij als gemeente voor aan de lat staan. We zien meer taken en daarmee ook meer risico's op ons afkomen. We noemen hier als voorbeeld het klimaatakkoord, duurzaamheid, funderingsaanpak, maar ook de taakstelling statushouders.
Ook kunnen ontwikkelingen zoals vertraging bij netwerkbeheerders van energie (NuLelie) gevolgen voor ons hebben. Tot slot leven we in onzekere tijden. Er is veel 'rumoer' in de wereld. Uiteraard houden wij de ontwikkelingen, de gevolgen en de risico's nauwlettend in de gaten. Via onze reguliere planning en controlcyclus sturen wij waar nodig bij.
Weerstandsvermogen De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s wordt uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is in onderstaande tabel weergegeven. x € 1.000 Weerstandsvermogen
31-12-2024
Weerstandscapaciteit (A)
14.807
Risico's (B)
8.720
Weerstandsvermogen
6.087
Ratio Weerstandsvermogen (A/B)
1,70
89
Toelichting weerstandsvermogen Uit bovenstaande tabel blijkt dat ons weerstandsvermogen voldoet aan het uitgangspunt dat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit (B). De ratio weerstandsvermogen is 1,70 en dus groter dan 1,0. De weerstandsratio is echter nog wel lager dan de door het college gewenste minimale weerstandsratio van 2,0.
Kengetallen Met ingang van 2016 worden een vijftal financiële kengetallen voorgeschreven. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we voor de verplichte kengetallen aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
a. zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
b. met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
3. Grondexploitatieruimte
< 20%
20 - 35%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte
> 0%
0%
< 0%
5. Belastingcapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
1. Netto schuldquote
Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt. In onderstaand overzicht wordt het verloop van onze kengetallen weergegeven:
90
Kengetallen
Rekening
Begroot
Rekening
Categorie
2024
2023
peiljaar 2024
19,50%
22,37%
32,10%
A
19,48%
22,35%
32,08%
A
2 Solvabiliteitsratio
48,54%
46,24%
45,86%
B
3 Grondexploitatie
10,51%
12,04%
14,32%
A
4 Structurele exploitatieruimte
5,02%
6,66%
1,88%
A
5 Belastingcapaciteit
82,39%
85,49%
87,41%
A
2024 1 Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)
Toelichting tabel kengetallen 1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Zoals uit bovenstaande tabel blijkt voldoen we in deze jaarrekening bij dit kengetal ruimschoots aan ons streven en vallen we in categorie A. 2.Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we uit boven ons streefpercentage van minimaal 20% en binnen de marges van categorie B. 3. Kengetal grondexploitatie Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente.
Door onder andere de verkopen is de balanswaarde van de grondexploitaties gedaald. Dat maakt dat het risico minder groot wordt en we in categorie A uit komen. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Voorbeelden van structurele lasten zijn de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen, bij structurele baten gaat het onder andere om de Algemene uitkering van het gemeentefonds en eigen belastinginkomsten. Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de jaarrekening is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. In 2024 hadden we een positief structureel exploitatiesaldo waardoor we in categorie A vallen. 5. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten.
Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel van de kengetallen blijkt, zijn de woonlasten in onze gemeente lager dan het landelijk gemiddelde voor een gezin. Als basis hebben we het landelijk gemiddelde van 2024 (= 100%) genomen. Dat staat op € 994. Met een bedrag van € 819 vallen we hiermee onder categorie A.
91
Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Portefeuillehouder
Hartog
Organisatie
Beleid en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair
Beleidsnota's •
2010 Nota Openbare Verlichting
•
2012 Beleidsplan Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte
•
2017 Bomenbeleidsplan 2017 - 2027
•
2017 Notitie Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed
•
2018 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028
•
2021 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025
•
2020 Plan van aanpak verduurzamen gemeentelijke vastgoedportefeuille
•
Scenario’s uitbreiding ecologisch bermbeheer gemeente Weststellingwerf
Inleiding Onze gemeente heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Om dat mogelijk te maken wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten. Wij merken dat we steeds meer last krijgen van extremen in het weer. In de zomer zagen we droge periodes die het veen onder de wegen aantast. In de herfst hadden we zoveel neerslag dat de bermen met veel meer dan de gebruikelijke schades te maken kregen. Naast de wegen en bermen hebben de extremen ook een negatieve invloed op de kwaliteit van beplantingen, speelgazons en bomen. Om meer grip te krijgen op toekomstige investeringen zijn we gestart met een traject van projectmatig werken. Om meer grip te krijgen op de lopende onderhoudsprogramma's zijn we begonnen met het vastleggen van onze kwaliteit van de openbare ruimte in het informatie model openbare ruimte (IMBOR).
Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte In 2024 zijn wij gestart met het in beeld brengen van het kwaliteitsniveau openbare ruimte (IBOR).
Wegen De jaarlijkse onderhoudsprogramma’s voor asfalt en elementenonderhoud (klinkerwegen) zijn uitgevoerd. Te noemen locaties van (groot) onderhoud zijn onder andere: •
Onderhoud asfaltwegen: Elsweg Noordwolde, Hellingstraat Noordwolde, Jokweg de Hoeve/Noordwolde, Hoofdstraat-West Wolvega, Vinkegavaartweg De Hoeve, Boekelterweg Zandhuizen, Heiweg Steggerda, Steenwijkerweg De Blesse.
•
Onderhoud klinkerwegen: Oppers/Keiweg (trottoir) Wolvega, Ingenieur Lelylaan Wolvega, IJkenweg Zandhuizen, Fuchsiastraat Wolvega, Sonnegaweg Sonnega, Langelilleweg Langelille, Hoofdstraat-Oost Noordwolde, Dokter Mulderstraat Noordwolde, Hoofdweg (kantstrook) Oldelamer. 92
•
Ook zijn er diverse kleine herstelwerkzaamheden geweest aan asfalt- en klinkerwegen.
•
De bermverharding (grasbetonkeien) op de Veen wegen ten westen van de A32 gaven meer onderhoud dan oorspronkelijk voorzien.
•
Er hebben ten behoeve van de aanleg van kabels en leidingen voor glasvezel en de energietransitie extra werkzaamheden plaatsgevonden aan trottoirs en bermen.
Groen Openbaar groen: We hebben 248 bomen aangeplant. Na reguliere inspectie (jaarlijks een derde van het bomenbestand) was gebleken dat 151 bomen gekapt moest worden om aan de zorgplicht (veiligheid) te voldoen. Weststellingwerf heeft circa 30.000 bomen in beheer. Tijdens de storm van eind augustus is er schade ontstaan aan bomen en er is een aantal bomen omgewaaid. Deze bomen worden waar mogelijk vervangen. Wij hebben langs een aantal paden en erfgrenzen wortelschermen geplaatst om overlast en wortelopdruk te voorkomen. Om droogteschade te beperken hebben we bij het planten van de bomen standaard een watergeefrand geplaatst en hierin is een mulchlaag aangebracht om water langer vast te houden. Op diverse plekken zijn beplantingsvakken, die aan het eind van hun levensfase waren, gerooid. Vergroten biodiversiteit Wij hebben op meerdere locaties bloembollen aangebracht die bijdragen aan het vergroten van biodiversiteit. Waar mogelijk brengen wij gevallen blad terug in de beplantingsvakken. Dit draagt bij aan een betere vochthuishouding en een beter bodemleven. We hebben ecologisch berm- en slootonderhoud buiten de bebouwde kommen uitgevoerd. Binnen de bebouwde kommen worden meer gazonstroken ecologisch beheerd. Zie ook programma 2.
Bruggen, waterwegen en kades In 2024 is er een vervolgonderzoek uitgevoerd aan de betonnen verkeersbrug in de Steenwijkerweg over de Linde. Uit dat onderzoek is gebleken dat deze brug groot onderhoud nodig heeft. Het jaarlijks onderhoudsprogramma voor de bruggen en duikers is uitgevoerd. Kades (oevers) Op 1 januari 2024 heeft de provincie Friesland het beheer van de oevers langs de Friese vaarwegen toebedeeld. In 2024 hebben wij de oevers die wij toebedeeld hebben gekregen geïnspecteerd. Zie ook programma 2.
Openbare verlichting Weststellingwerf heeft per eind 2024 in totaal 4.502 lichtmasten in eigendom en beheer. Het onderhoud en beheer van de openbare verlichting is via de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân aanbesteed. Zie ook paragraaf verbonden partijen. Het prestatiegerichte contract dat de coöperatie met de aannemer heeft afgesloten geldt vanaf 1 april 2019 en is in 2023 verlengd tot 1 april 2025. Onder onderhoud verstaan wij het oplossen van storingen aan de openbare verlichting. Ook het reinigen en schilderen van masten/armaturen en vervangen van lampen, masten en armaturen valt onder deze aanbesteding. Resultaten 2024: •
In de zomer 2024 zijn 769 lichtmasten gereinigd in Noordwolde.
•
In 2024 zijn 76 armaturen vervangen door led-armaturen. Hiermee is het aantal lichtmasten met ledverlichting toegenomen tot 94%. 93
Riolering In 2024 hebben we de volgende werkzaamheden uitgevoerd: Reguliere werkzaamheden Regulier onderhoud aan: •
415 vuilwatergemalen;
•
9 randvoorzieningen (dit zijn tijdelijke opvangbakken of leidingen voor vuilwater);
•
10 regenwatergemalen;
•
Er is 10 kilometer vrij verval riool gereinigd en geïnspecteerd;
•
Reinigen van 11.842 kolken;
•
Onderhoudswerkzaamheden als gevolg van uitgestelde renovaties.
Projectmatige werkzaamheden Rioolvervanging en renovatie Er is gewerkt aan de voorbereiding voor het vervangen van de riolering in de prinsessenbuurt (Marijkestraat, Margrietstraat, Irenestraat, Bernhardlaan en Beatrixstraat) in Wolvega. Klimaatmaatregelen Er is gewerkt aan de voorbereiding van de klimaatmaatregel Julianaweg en Oranje Nassaulaan in Wolvega. Daarnaast is gestart met de uitvoering van de klimaatmaatregel Houtstraat in Wolvega. Beide vallen onder de negen klimaatmaatregelen die staan aangegeven in het Gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025. Herstellen kolken Tijdens de jaarlijkse reinigingsronde van de kolken in de gemeente zijn gebreken geconstateerd. In 2023 is er een pilot uitgevoerd om te kijken hoe wij zo efficient mogelijk deze gebreken op kunnen lossen en herstellen. Naar aanleiding van die pilot zijn in 2024 van een groot aantal kolken gebreken opgelost en hersteld.
Tractiemiddelen De gemeente Weststellingwerf beschikt over een uiteenlopend wagenpark dat ingezet wordt bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Uit het oogpunt van continuïteit moet regelmatig materieel worden vervangen. Hiervoor is een meerjarig overzicht opgesteld. In 2024 zijn er 4 grote zoutstrooiers en 3 kleine zoutstrooiers aangeschaft en geleverd. De nieuwe strooiers mengen tijdens het strooiproces droogzout met pekelwater. Het natte zout hecht zicht gelijk aan het wegdek. Het natte zout kan niet wegwaaien of verstuiven in tegenstelling tot droogzout. De natzoutstrooiers zijn voorzien van een strooicomputer. Afhankelijk van de wegdeksituatie kan de chauffeur vanuit de cabine het aantal grammen per vierkante meter instellen. Zo houden we met preventief strooien de regie én dus grip op de weg.
Gebouwen Afgelopen jaar is het onderhoud van de vastgoedportefeuille volgens planning uitgevoerd. De gebouwen zijn op het vastgestelde niveau ‘sober en doelmatig’ onderhouden zoals beschreven in de notitie ‘Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed’. Meerjaren Onderhoudsplannen (MJOP’s) Voor alle gebouwen in de maatschappelijke vastgoedportefeuille zijn nieuwe Meerjaren Onderhoudsplannen (MJOP’s) opgesteld. Deze dienen als basis voor het opstellen van Duurzame Meerjaren Onderhoudsplannen (DMJOP’s) voor alle gebouwen. Zie ook programma 8.
94
Sportcomplex de Steense •
Renovatie van de kleedruimten voor scheidsrechters.
•
Vernieuwing van vloer en plafond in het sportcafé.
•
Voorbereidende werkzaamheden voor de renovatie van de zwemhal, waaronder plafonds, duurzame luchtbehandeling en ledverlichting.
•
Plaatsing bicarbonaatdosering voor het verbeteren van de pH-regeling en waterkwaliteit van het zwembad.
Zwembad de Dobbe •
Het vernieuwen van de zonnecollectoren die bijdragen aan de duurzame verwarming van het zwembad.
•
Schilderwerk binnenzijde.
•
Renovatie kleedruimten.
•
Oude verlichting vervangen door ledverlichting.
•
Plaatsing bicarbonaatdosering voor het verbeteren van de pH-regeling en waterkwaliteit van het zwembad.
95
Paragraaf Financiering Paragraaf Financiering Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Het doel van deze paragraaf is om informatie te verstrekken over het treasurybeleid en de beheersing van de financiële risico’s. Treasury is het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Wettelijke kaders voor gemeentelijk treasurybeleid vinden we terug in de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido), de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof), de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en in de Gemeentewet met de daaruit afgeleide financiële verordening. Vanwege de publieke taak van de gemeente gaan we bedachtzaam om met publieke middelen en zijn we transparant over de besteding hiervan. Risicobeheersing is daarbij van groot belang. Mogelijke renterisico’s beheersen we via de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Verder stellen we strikte eisen aan het uitzetten van liquide middelen: leningen en garanties mogen in principe alleen worden verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. Voor het overige houden we eventuele overtollige middelen aan in ’s rijks schatkist (als gevolg van het verplicht schatkistbankieren, zie jaarrekening onderdeel schatkistbankieren) zodat deze beschikbaar blijven voor de uitoefening van de publieke taak.
De uitgangspunten Sinds de invoering van het schatkistbankieren zijn uitzettingen door gemeenten alleen nog toegestaan aan medeoverheden. Door een goede (korte en lange termijn) liquiditeitsprognose te hebben, kunnen gemeenten in het aantrekken van geld sturen op het (tijdig) beschikbaar hebben van lang of kort geld. Met de huidige rentestand zijn de renterisico’s die gemeenten daarbij lopen overzichtelijk. We hebben momenteel nog drie geldleningen.
Risicobeheer De overheid hanteert twee instrumenten, binnen de wet Fido, voor het toetsen van het renterisico: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Het doel van deze normen is het krijgen van een stabiele rentelast over de jaren.
Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet vormt de bovengrens waarmee een tijdelijk liquiditeitstekort gefinancierd kan en mag worden met een kortlopende geldlening (korter dan 1 jaar). Als het liquiditeitstekort structureel dreigt te worden, moet er een langlopende geldlening worden aangetrokken. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal. Het doel van de limiet is de vlottende schuld (kortlopende leningen) te beperken. De ontwikkeling van de kasgeldlimiet over 2024 is hieronder weergegeven. Het schema laat zien dat er voldoende ruimte onder de kasgeldlimiet aanwezig was.
96
x € 1.000 Kasgeldlimiet
(1) Vlottende schuld
(2) Vlottende middelen
(3) Netto vlottend (+) of Overschot middelen (-)
1e kwartaal 2024
111
15.867
-15.756
2e kwartaal 2024
0
20.216
-20.216
3e kwartaal 2024
0
26.808
-26.808
4e kwartaal 2024
0
23.045
-23.045
(4) gemiddelde
28
21.484
-21.456
(5) Begrotingstotaal (primaire begroting)
104.736
(6) Percentage regeling
8,5%
(7) = (5 x 6)
Kasgeldlimiet
8.903
(8a) = (7>4)
ruimte onder de kasgeldlimiet
30.359
(8b) = (4>7)
overschrijding van de kasgeldlimiet
Toelichting kasgeldlimiet Kasgeldlimiet Op dit moment hebben wij voldoende liquide middelen beschikbaar. Deze staan bij de Staat (schatkist). We verwachten dat we de geplande uitgaven voor investeringen voor het komende jaar op kunnen vangen met de huidige middelen. We blijven binnen de ruimte van de kasgeldlimiet. We houden het komende jaar de uitgaven van onze investeringen in de gaten om zo te bepalen of en wanneer wij een nieuwe langlopende lening nodig hebben.
Renterisicobeheer De renterisiconorm stelt een grens aan het te lopen renterisico op de vaste schuld. De risiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet hoger mogen zijn dan 20% van het begrotingstotaal. Op basis van het werkelijke volume is onze gemeente in 2024 binnen de renterisiconorm gebleven.
x € 1.000 Renterisiconorm en renterisico
Werkelijk 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Begroot 2027
Begroot 2028
Renterisico op vaste schuld 1a.
Renteherziening op vaste schuld o/g
1b.
Renteherziening op vaste schuld u/g
2.
Netto renteherziening op vaste schuld (1a -1b)
3. 4.
0
0
0
0
0
Aflossingen
3.345
3.345
3.345
3.345
3.345
Renterisico (2 + 3)
3.345
3.345
3.345
3.345
3.345
105.157
104.859
98.010
97.891
98.605
20%
20%
20%
20%
20%
Renterisiconorm 5.
Volume totale lasten in begroting en rekening (excl. bestemming reserves)
6.
Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage
7.
Renterisiconorm (5 x 6)
21.031
20.972
19.602
19.578
19.721
Ruimte (+) / Overschrijding (-) (7 - 4)
17.686
17.627
16.257
16.233
16.376
Toets renterisiconorm 8.
97
Kredietrisico op verstrekte gelden en gegarandeerde leningen De rentedragende leningen bestaan voornamelijk uit aan (voormalig) ambtenaren verstrekte hypothecaire geldleningen. De portefeuille krimpt omdat gemeenten geen hypothecaire geldleningen meer mogen verstrekken aan hun personeel. Jaarlijks wordt hier op afgelost. Hierdoor stijgen onze geldmiddelen. Het risico op de portefeuille is relatief klein, vanwege de hypothecaire zekerheden die tegenover de geleende gelden staan. Er is wel sprake van een (beperkt) renterisico omdat geldnemers hun rentevoorwaarden (kosteloos) kunnen aanpassen gedurende de looptijd. Echter, de meeste geldnemers hebben inmiddels hun rechten om de rentevoorwaarden aan te passen verbruikt. Daarnaast hebben we verschillende (indirecte) garanties afgegeven. Op deze garantstellingen wordt in de regel regulier afgelost door de geldnemers. Met betrekking tot de gegarandeerde leningen betreft het veelal geldnemers in de zorg, sociale woningbouw of (sport)verenigingen. Omdat voor de leningen aan de woningcorporaties het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) garant staat, kan het kredietrisico voor de gemeente als minimaal worden beschouwd. x € 1.000 Kredietrisicobeheer op verstrekte gelden
Restant schuld ultimo 2024
Rentedragende leningen overig
579
Gegarandeerde geldleningen (100%)
2.034
Indirect gegarandeerde geldleningen (WSW-achtervang 50% van € 45.835)
22.918
Totaal
25.531
Gemeentefinanciering De gemeente hanteert een integrale financieringssystematiek. Dat wil zeggen dat we steeds kijken naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente op enig moment. Bij de huidige verwachtingen over de renteontwikkeling wordt goed gekeken naar de liquiditeitsbehoefte en wordt deze afgezet tegen de opgave om de schuldpositie te verbeteren in absolute zin. Uitgangspunt daarbij is een beheersbare schuld waarop op reguliere basis aflossingen plaatsvinden. x € 1.000 Vaste schuld
Werkelijk
Begroot
Stand 1-1-2024
41.852
41.852
Reguliere aflossing en herfinanciering Te herfinancieren op begrotingsbasis Reguliere aflossing
3.345
3.345
Stand 31-12-2024
38.507
38.507
Leningenportefeuille Het verloop van onze leningenportefeuille is hieronder weergegeven.
x € 1.000 Leningenportefeuille
1-1-2024
Aflossing
31-12-2024
Rentepercentage
Leningnummer 201601 (BNG 347)
34.852
2.845
32.007
3,440%
Leningnummer 201602 (BNG 348)
4.000
4.000
1,940%
Leningnummer 200901 (ASN 291)
3.000
500
2.500
4,165%
Totaal
41.852
3.345
38.507
Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte (financieringstekort of -overschot) geeft een indicatie of het aangaan van vaste geldleningen al dan niet noodzakelijk is. In het onderstaande overzicht is onder de vaste activa een bedrag opgenomen van € 21 miljoen aan Schatkistbankieren. Dit bedrag is beschikbaar voor financiering en daarmee hebben wij geen financieringsbehoefte.
98
x € 1.000 Financieringsbehoefte
Stand per 31-12-2024 incl. rekening resultaat 2024
31-12-2024
31-12-2023
Reserves
57.750
53.027
46.028
Voorzieningen
6.568
6.568
6.204
Vaste geldleningen
38.507
38.507
41.852
Totaal
102.825
98.102
94.084
Vaste activa
95.633
95.633
91.052
Voorraden
11.600
11.600
12.207
Totaal
107.233
107.233
103.259
-4.408
-9.131
-9.175
Financieringstekort (-) cq. overschot (+)
Rentekosten en renteopbrengsten verbonden aan de financieringsfunctie In het volgende renteschema is uiteengezet hoe voor 2024 de rente is toegerekend. Het saldo tussen de rente die is doorberekend aan de taakvelden en de werkelijk te betalen rente is verantwoord op het taakveld treasury. Het taakveld treasury is opgenomen in het overzicht van algemene dekkingsmiddelen. x € 1.000 Renteschema
Werkelijk 2024
Begroot 2024
a.
De externe rentelasten over de korte en lange termijn
1341
1.369
b.
De externe rentebaten
798
654
Totaal door te berekenen rente
543
715
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
336
292
Saldo door te berekenen rente
207
423
c. d.
Rente over eigen financieringsmiddelen
e.
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
922
922
f.
Renteresultaat op het taakveld treasury
-715
-499
EMU saldo Omschrijving (toelichting) Het EMU-saldo is het saldo van inkomsten en uitgaven met derden van de gemeente op transactiebasis in een bepaalde periode. Eenvoudig gezegd geeft het EMU-saldo aan of er in een bepaald jaar met reële transacties meer geld uitgegeven is dan er in dat jaar is binnengekomen, of dat er netto geld overgehouden is. Het EMU-saldo is daarmee een indicatie voor de ontwikkeling van de liquiditeits- en financiële positie (eigen vermogen en schulden) van de gemeente. Het EMU-saldo van één jaar zegt relatief weinig, Een structureel negatief EMU-saldo is echter wel reden tot zorg; dit geeft aan dat de gemeente jaar-op-jaar meer geld uitgeeft dan de gemeente ontvangt. Andersom kan het ook onwenselijk zijn dat het EMU-saldo enkele jaren op rij een flink positief saldo vertoont. Dit geeft immers aan dat de gemeente mogelijk overhoudt, terwijl het geld besteed kan worden aan voorzieningen in de gemeente. Het EMU-saldo vervult een rol bij de afspraken die in Europees verband zijn gemaakt over het toegestane maximale tekort ervan op nationaal niveau om de overheidsfinanciën in de Eurozone robuust te houden. In Nederland geldt een macro EMU-tekort voor de decentrale overheden van 0,27 procent van het bruto binnenlands product per jaar. Vier scenario's uitgelegd Bij de gemeente kunnen zich vier scenario’s voordoen.
Hierbij wordt benadrukt dat het bij het beoordelen van de scenario’s vooral gaat om de meerjarige ontwikkeling van het EMU-saldo. Het EMU-saldo is positief: De gemeente krijgt via reële transacties meer geld binnen dan dat ze uitgeeft. Dit schept ruimte om schulden af te lossen, te sparen en de reservepositie te verhogen. Daarmee draagt de gemeente positief bij aan het EMU-saldo van Nederland.
99
Het EMU-saldo grenst aan 0: De gemeente krijgt via reële transacties ongeveer evenveel geld binnen als dat er wordt uitgegeven. Het EMU-saldo is negatief: De gemeente geeft via reële transacties meer geld uit dan dat erbinnen komt. De gemeente zal schulden moeten maken, leningen moeten aantrekken, of het gespaarde geld moeten aanspreken. Ook kan het zijn dat het eigen vermogen (reserves) afneemt. Hierdoor draagt de gemeente negatief bij aan het EMU-saldo van Nederland. Maar blijft onder de referentiewaarde: aangezien het EMU-saldo onder de referentiewaarde valt, is de bijdrage van de gemeente aan het EMU-saldo geen aandachtspunt mits de andere overheden zich ook aan hun referentiewaarden houden. Het EMU saldo overschrijdt de referentiewaarde: Als het EMU-saldo boven de referentiewaarde uitstijgt, is de bijdrage van de gemeente aan het landelijke EMU-saldo een aandachtspunt. Gemeente Weststellingwerf heeft een positief EMU-saldo Het EMU-saldo voor onze gemeente is positief: € 1.364.000
Excel-tabel x € 1.000 EMU-saldo
Rekening 2024
1.
(+) Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c).
4.723
2.
(-) Mutatie (im)materiële vaste activa
4.331
3.
(+) Mutatie voorzieningen
365
4.
(-) Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)
-607
5.
(-) Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa
Berekend EMU-saldo
0 1.364
100