CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - ISHP Weststellingwerf def 250821a (0098751525)

Raadsvergadering 27 oktober 2025, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Integraal Strategisch Huisvestingsplan Weststellingwerf 2026 - 204116.983 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

DUURZAAM | PASSEND | STIMULEREND ISHP WESTSTELLINGWERF 2026-2041 integraal strategisch huisvestingsplan voor het primair onderwijs, speciaal basisonderwijs en voortgezet onderwijs

Samenstelling Dit ISHP is opgesteld door adviesbureaus De Mevrouwen en Okander in opdracht van de gemeente Weststellingwerf. Het is tot stand gekomen in samenspraak met de gemeente en betrokken schoolbesturen.

Bronvermelding beeldmateriaal Foto’s: schoolbesturen (tenzij anders vermeld)

21 augustus 2025

Inhoudsopgave Voorwoord

4

Samenvatting

5

1. Inleiding

8

1.1 Aanleiding 1.2 Doel, functie en reikwijdte ISHP 1.3 Totstandkoming ISHP – werkwijze en proces 1.4 Koersvast naar de toekomst 1.5 Leeswijzer

8 9 9 9 9

2. Onderwijslandschap Weststellingwerf

10

2.1 Onderwijslandschap (feiten) 2.2 Prognoses en ruimtebehoefte 2.3 Onderwijsgebouwen in beeld

10 13 14

3. Beleidskader 3.1 Inleiding 3.2 Doorgaande leerlijnen en (integrale) kindcentra 3.3 Effectieve spreiding 3.4 Inclusiever onderwijs 3.5 Duurzaamheid en toekomstbestendigheid 3.6 Samenwerking 3.7 Voortgezet Onderwijs 4. Wettelijk kader en gemeentelijke regelgeving 4.1 Wettelijk kader onderwijshuisvesting 4.2 Ontwikkelingen wetgeving onderwijshuisvesting 4.3 Bouwheerschap 4.4 Eigendom onderwijshuisvesting 4.5 Leegstand, medegebruik en verhuur 4.6 Opheffingsnorm en stichtingsnorm 5. Typisch Weststellingwerf 5.1 Opgroeien en ontwikkelen 5.2 Inclusie 5.3 Effectieve spreiding 5.4 Huisvesting en verantwoordelijkheden 5.5 Capaciteit schoolgebouwen 5.6 Eigendom gebouwen en bouwheerschap

15

5.7 Duurzaamheid 5.8 Buitenruimte 5.9 Toekomstbestendig ISHP 5.10 Bouwvormen 5.11 Kwaliteitsniveau ISHP ‘Typisch Weststellingwerf’

24 26 27 27 28

6. Bewegingsonderwijs

30

7. Scenario’s en meerjarenplanning

32

8. Financiën

35

8.1 Kaders en uitgangspunten 8.2 Eigen bijdrage schoolbesturen 8.3 Meerjaren investering 8.4 Looptijd ISHP 9. Ontwikkelagenda

35 37 37 38 39

15 16 16 16 16 16 16 17 17 18 18 19 19 20 21 21 22 23 23 23 23

Bijlagen Bijlage 1 factsheets gebouwen Bijlage 2 totaaloverzicht gebouwen • 2a - schoolgebouwen • 2b - gymzalen Bijlage 3 totaaloverzicht prognoses, ruimtebehoefte en capaciteit • 3a - scholen • 3b - klokuren en capaciteit bewegingsonderwijs Bijlage 4 meerjarenprogramma ISHP 2026-2041 (uitgebreid) • 4a - programma onderwijshuisvesting • 4b - programma bewegingsonderwijs • 4c - investeringen ISHP 2026-2041

Voorwoord Duurzame, passende en stimulerende voorzieningen voor de toekomst! Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én van een samenleving. Een kind dat goed onderwijs krijgt, krijgt kansen voor de toekomst. Daarom heeft ieder kind recht op goed onderwijs. Vanuit deze gedachte werken we als gemeente en onderwijspartners in Weststellingwerf samen aan een stevige basis van kwalitatief goed onderwijs in toekomstbestendige en kwalitatief hoogwaardige onderwijsvoorzieningen. In ‘Onderwijs als Schatkamer’ legden we onze visie hierop vast. Samen willen we ervoor zorgen dat kinderen kunnen opgroeien in een veilige, gezonde en stimulerende omgeving. Dit zodat ze zich goed kunnen voorbereiden op de toekomst, zich breed kunnen ontwikkelen en actieve deelnemers aan de samenleving kunnen worden. Daarom spraken we ook met elkaar af om een Integraal Strategisch huisvestingsplan (ISHP) te maken. Daarmee vertalen we de Weststellingwerfse ambities en beleidskaders naar uitgangspunten voor toekomstbestendige onderwijshuisvesting in onze gemeente. ‘Typisch Weststellingwerf’ noemen we dit kader van afspraken. De gemeente is als lokale overheid verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen voor het primair onderwijs, speciaal basisonderwijs en voorgezet onderwijs. Ook schoolbesturen hebben hierin een verantwoordelijkheid.

Ondanks een lange aanloop zijn het afgelopen jaar meters gemaakt en is dit document tot stand gekomen. In het proces stonden het samen optrekken, gelijkwaardigheid in rollen en kansen door het bundelen van krachten centraal. Alle partijen zien het gezamenlijke belang van een gedragen, toekomstbestendig ISHP. Een samenhangend plan waarin gezamenlijke en heldere afspraken staan over de huisvestingsscenario’s, de planning en spreiding en de investeringen. Het ISHP heeft een scope van 16 jaar en is een integrale, strategische benadering van huisvesting; vanuit inhoud en huisvesting. Met als doel om toekomstbestendige huisvesting van onderwijsvoorzieningen en een duurzaam gebouwenbestand te realiseren en afspraken helder vast te leggen. Dit ISHP geeft een goed beeld van de ontwikkelingen en ambities die onderwijshuisvesting raken. Naast inhoudelijke ambities, zoals de ontwikkeling van een goede doorgaande lijn tussen opvang en onderwijs, zijn er ook belangrijke ontwikkelingen zoals het wereldwijde klimaatakkoord met als doel de verdere opwarming van de aarde tegen te gaan. De voor Weststellingwerf relevante ontwikkelingen en ambities zijn vertaald in dit ISHP. Wethouder Roelof Theun Hoen: "Samen staan we als gemeente en schoolbesturen aan de lat voor een goede en gezonde ontwikkel-, leef- en werkomgeving voor de huidige en toekomstige generaties in onze wijken en dorpen.

Die verdienen duurzame, passende en stimulerende voorzieningen.

4

Samenvatting Alhoewel in Weststellingwerf de afgelopen jaren is geïnvesteerd in de optimalisatie van diverse gebouwen voor (bewegings)onderwijs, staan er voor de komende 16 jaren flink wat projecten op stapel. Onderwijshuisvesting is een belangrijke voorwaarde voor goed onderwijs. Om hier optimaal invulling aan te blijven geven hebben gemeente en schoolbesturen besloten dit Integraal Strategisch Huisvestingsplan 2026-2041 (ISHP) voor het primair onderwijs, speciaal basisonderwijs en voortgezet onderwijs op te stellen. Het ISHP bepaalt de kaders waarbinnen de komende 16 jaar wordt geïnvesteerd in de onderwijshuisvesting. Typisch Weststellingwerf: duurzaam, passend & stimulerend Onder de noemer ‘Typisch Weststellingwerf’ zijn alle uitgangspunten voor het huisvestingsprogramma in dit ISHP vertaald. Gezamenlijk werken we aan duurzame, passende, stimulerende en integrale voorzieningen waar de toekomstige generatie alle mogelijkheden krijgt om talenten te ontwikkelen, zelfredzaam te worden en plezier te beleven. Zorgen voor een gezonde leef-, leer- en werkomgeving is een gezamenlijke opgave voor gemeente en schoolbesturen. Met dit ISHP wordt ook geanticipeerd op wetgeving. Waar gebouwen nu 'bijna energieneutraal' (BENG) moeten zijn, kiest Weststellingwerf waar mogelijk al voor energie neutrale gebouwen (ENG).

Ook wordt ingestoken op een verdere intensivering van de samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang.

Weststellingwerf 

Duurzaam Voorzieningen hebben een gezond binnenklimaat, zijn flexibel/ aanpasbaar en ‘groen’. Gebouwen en hun omgeving sluiten optimaal aan bij eisen, ambities en opgaven qua duurzaamheid (energie, klimaatadaptatie & biodiversiteit en circulariteit)



Passend Gebouwen zijn passend bij de functie en afgestemd op de behoefte



Stimulerend Voorzieningen bundelen krachten en expertise voor kinderen en jongeren van 0–18 jaar; het is een inspirerende ontmoetingsplek voor iedereen, die uitnodigt tot ontwikkeling en verbinding



Minimaal ENG Bij nieuwbouw (mogelijk NOM door eigen bijdrage van het schoolbestuur) en zo mogelijk ook bij renovatie

Schoolbesturen en gemeente hebben geconcludeerd dat de VNG-normbedragen en sobere, doelmatige huisvesting niet passen bij hun ambities en het kwaliteitsniveau. Ze zijn door strengere bouweisen en hogere bouwkosten ook niet meer toereikend. Met de uitgangspunten uit dit ISHP zorgen we voor integrale, duurzame, passende, stimulerende voorzieningen. Het bijbehorende financiële kader is realistisch en sluit aan bij kengetallen en ervaringscijfers. De VNG-normbedragen worden losgelaten; in plaats daarvan worden de normen van het Kwaliteitskader RuimteOK (BDB) gehanteerd. Middelen zetten we op verantwoorde wijze in, waarbij de bestaande voorraad schoolgebouwen zo optimaal mogelijk wordt ingezet. Streven is om binnen het tijdpad van het ISHP te zorgen dat alle onderwijshuisvesting aan de gezamenlijke ambities voldoet. Dit ISHP is beleidsrijk en ambitieus. Een aantal gebouwen van 40 jaar of ouder is op korte termijn toe aan vernieuwing of vervanging. Duurzaamheidsambities voor de overige gebouwen komen daar nog bij. Sommige gebouwen zitten rond de helft van hun levensduur. Deze zijn vaak qua duurzaamheid nog niet op het niveau van het ISHP. Schoolbesturen staan hier voor keuzes over onderhouds- en vervangingsinvesteringen. Het is zaak die af te stemmen op het toekomstige huisvestingsscenario en slim combinaties te zoeken met de verduurzamingsopgave.

Tezamen levert dit een maatregelenpakket op voor de komende jaren. Voor de meeste gebouwen voor (bewegings)onderwijs is een huisvestingsscenario als uitgangspunt gekozen en zijn investeringen integraal geraamd. Voor te verduurzamen gebouwen zijn de kosten nog niet geraamd. In het ISHP is in blok 1 (2026-2029) een verduurzamingsonderzoek opgenomen voor aanscherping van definities, een technische scan van gebouwen en de raming van kosten en bepalen van de dekking. Ook subsidiemogelijkheden en eigen bijdragen van schoolbesturen in relatie tot de meerjaren onderhoudsplanningen worden daarin meegenomen. Analyse onderwijshuisvesting Leeftijd schoolgebouwen en gebouwen voor bewegingsonderwijs De bouwperiode van een gebouw is een sterke indicator voor de kwaliteit van gebouwen. 8 van de 21 schoolgebouwen zijn 40 jaar of ouder (38%). Bij de gymzalen zijn dit 10 van de 15 gebouwen (67%). 7 van de 8 gebouwen ouder dan 40 jaar zijn scholen in eigendom van Comprix. Tabel 1. Overzicht gebouwleeftijden (o.b.v. bouwjaar)

leeftijd

scholen

%

gymzalen

%

0-25 jaar

8

38%

2

13%

25-40 jaar

5

24%

3

20%

40-50 jaar

4

19%

6

40%

≥ 50 jaar

4

19%

4

27%

Totaal

21

100%

15

100%

5

Ontwikkeling leerlingaantal en beschikbare capaciteit Over het geheel bekeken dalen de leerlingaantallen de komende jaren kijkend naar de opgestelde prognoses (Postmus Advies, dec. '24). In het primair onderwijs (PO/BO) is op korte termijn een lichte daling zichtbaar, op de langere termijn neemt deze toe. In het voortgezet onderwijs (VO) is een lichte stijging zichtbaar. Kijkend naar de totaal beschikbare capaciteit aan onderwijshuisvesting is er overcapaciteit in de onderwijsgebouwen. De vergelijking betreft alleen de normatieve onderwijscapaciteit. Hierin is eventueel medegebruik nog niet meegenomen. De werkelijke overcapaciteit is dan ook lager doordat veel scholen medegebruikers, zoals opvangpartners, in het gebouw hebben. Ook wordt overcapaciteit in het gebouw in de praktijk niet altijd als duidelijk aanwijsbare leegstand ervaren. Vaak heeft dat te maken met de wijze waarop een (ouder) gebouw is ontworpen en is ingedeeld. Tabel 2. Ontwikkeling leerlingaantallen en beschikbare huisvestingscapaciteit verschil

verschil

2025

2028

2040

'25 - '28

'25 - '40

aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

1.939

1.921

1.830

-0,93%

-5,62%

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

1.723

1.810

2.269

ruimtetekort (-) / overschot (+) %

10,5%

11,0%

13,8%

48

46

47

-4,17%

-2,08%

1,36%

1,56%

bo

sbo aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

291

306

299

27,4%

28,8%

28,2%

aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

1.026

1.040

1.042

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

2.253

2.216

2.094

ruimtetekort (-) / overschot (+) %

20,5%

20,1%

19,0% verschil

verschil

totaal onderwijs (bo, sbo, vo)

2025

2028

2040

'25 - '28

'25 - '40

aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

3.013

3.007

2.919

-0,20%

-3,12%

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

4.267

4.332

4.662

ruimtetekort (-) / overschot (+) %

15,0%

15,2%

16,3%

ruimtetekort (-) / overschot (+) % vo

Uitvoeringsprogramma In het ISHP zijn maatregelen opgenomen voor duurzame, passende, stimulerende en integrale voorzieningen. Er zijn diverse maatregelen en scenario’s:  Aanpassingen: geschikt maken van bestaande onderwijshuisvesting (herschikking of uitbreiding binnen bestaande voorzieningen).  Uitbreiding: het uitbreiden van bestaande onderwijshuisvesting.  (ver)nieuwbouw: nieuwbouw of vernieuwbouw op huidige of nieuwe locatie (levensduur 40 jaar).  Renovatie: grootschalige, integrale aanpak van bestaande onderwijshuisvesting (als alternatief voor (ver)nieuwbouw) waarmee de levensduur wordt verlengd met tenminste 25 jaar, het gebouw weer voldoet aan de actuele functionele en technische kwaliteitseisen en ruimtelijk op maat wordt gemaakt.  Upgrade: kleinschalige maatwerk aanpak van bestaande onderwijshuisvesting waarmee de levensduur verlengd wordt met ca. 10 jaar en het gebouw ruimtelijk, functioneel en technisch passender wordt gemaakt.  Verduurzaming/optimalisatie: verduurzaming/optimalisatie: upgraden van bestaande onderwijshuisvesting qua duurzaamheid (optimalisatie van BENG naar ENG) en binnenklimaat.  Afstoten: afstoten van bestaande onderwijshuisvesting. In het overzicht op de volgende pagina's is het compacte uitvoeringsprogramma van het ISHP voor 2025, 2026-2029 (blok 1) en 2030-2041 (blok 2, 3 en 4) weergegeven.

In bijlage 4 is een gedetailleerder overzicht opgenomen. Financiën De uitvoering van dit ISHP vraagt een totale investering van ca. € 49,8 miljoen voor de komende 16 jaar (exclusief indexering, prijspeil jan. '26). Dit bedrag betreft de optelsom van structurele en incidentele lasten en is inclusief een opslag voor bijkomende kosten en investeringen voor openbare infra annex met de onderwijshuisvesting. Lopende onderwijshuisvestingsprojecten zijn inbegrepen. Met dit programma geeft de gemeente invulling aan haar zorgplicht en zorgt zij samen met de schoolbesturen voor duurzame, passende, stimulerende huisvesting voor het onderwijs. In hoofdstuk 8 is nader toegelicht welke componenten onderdeel uitmaken van dit investeringsbedrag en welke onderdelen nog niet zijn meegenomen.

6

Meerjarenprogramma ISHP 2026-2041

BLOK 2

BLOK 3

BLOK 4

U

JKC Sint Franciscus

O

vb

CBS De Adelaar

O

vb

N

Daltonbasisschool Fredericus

O

vb

N

IKC Scholtens

O

V

OBS De Aventurijn (MFA 3 Turven)

O

V

OBS Dorpsschool De Blesse Dalton OBS De Oosterbrink (MFA Boijl)

O vb

vb

O

AP

O

OBS Heidepolle (MFA Futura)

2041

2040

2039

2038

2037

2036

2035

2034

2033

2032

2031

AP/UP?

N

N N

Sporthal Ni'je Steense O

O

V

O vb

N

Gymzaal de Duker Gymzaal Matthijsje

N

Sporthal De Schakel Gymzaal de Triade

BLOK 2

BLOK 3

BLOK 4

V N

O

vb

AP/UP?

vb

AP/UP?

O

O

V

O

Linde College

vb

BLOK 1

O

OBS De Klaeter

2030

2029

2028

2027

2026 vb

AP/UP?

BLOK 4

Sporthal de Duker

N

V

vb

O

OBS 't Holtpad (MFC De Nije Stienze)

O

V

Linde College Algemeen - verduurzamingsonderzoek

vb

O

U|V

OBS De Lamer

SBO De Triade

Gymzaal De Blesse

O

vb vb

BLOK 3 N

Gymzaal Terra College

N

OBS Tuindorp (MFA Vlindertuin) OBS Dorpsschool

Gymzaal Steggerda

O

Sporthal Linde College

V

O vb

vb

Sporthal Oolde Steeense

AP/UP?

O

vb

N O

vb vb

O

Gymzaal Zuid vb

V

OBS De Striepe

OBS Tuindorp (MFA Vlindertuin)

BLOK 2 O

Gymzaal Lamer

Gymzaal Heide

OBS De Velden

Dalton OBS Wolvega Zuid

AP/V

AP

Dalton OBS De Oosterbrink (MFA Boijl) OBS Vensterschool

BLOK 1

Gebouw Gymzaal Striepe

N

CBS De Wegwijzer (MFA Futura) JKC Sint Franciscus

2025

2041

2040

2039

2038

2037

2036

2035

2034

2033

2032

2031

2030

2029

BLOK 1

Gebouw Basisschool Matthijsje

2028

2027

2026

Bewegingsonderwijs 2025

Scholen

O vb

O

AP

V

Toelichting

O

Algemeen - capaciteit uitrol ISHP

€

BLOK 1

BLOK 2

BLOK 3

BLOK 4

N

N = nieuwbouw/vernieuwbouw

R

R = levensduurverlengende renovatie (incl. verduurzaming)

AP/UP

AP = aanpassing / upgrade

U

U = uitbreiding

V

V = verduurzaming/optimalisatie binnenklimaat

* NB: per aug. '25 zijn Cbs de Adelaar en Cbs de Wegwijzer samengegaan in fusieschool Cbs de Patrijs op locatie

vb

vb = start voorbereiding (voorbereidingskrediet)

van vml. Cbs de Adelaar (bij de eerstvolgende actualisatie van het IHP wordt deze wijziging verwerkt).

O

O = onderzoek (bv. verduurzaming, instandhouding, visie, scenario, locatie)

A

A = afstoten

…

grijs = ontwikkeling nog onzeker (financieel nog niet doorgerekend)

Zie ook H7 en H8 voor toelichting.

7

1. Inleiding 1.1 Aanleiding

1

Onderwijshuisvesting is een belangrijke voorwaarde voor het faciliteren van goed onderwijs. Ondanks gescheiden verantwoordelijkheden hebben gemeente en schoolbesturen een gezamenlijk belang: zorgen voor toekomstbestendige en duurzame voorzieningen voor de huidige en toekomstige generaties. Vanuit dit belang is een ISHP ontwikkeld voor de onderwijsvoorzieningen en de kinderopvang bij de diverse kindcentra in Weststellingwerf. Met elkaar is gesproken over de noodzaak om in gesprek te gaan over de demografische ontwikkelingen, spreiding en bereikbaarheid van voorzieningen, behoud van keuzemogelijkheden voor ouders, versterking van de samenwerking met ketenpartners, ontwikkeling van integrale kindcentra en de verduurzamingsopgave (o.a. vanuit het Klimaatakkoord van Parijs). Dit ISHP koppelt beleidsambities, huidige én toekomstige wet- en regelgeving en concrete afspraken aan elkaar voor de komende jaren. Met het opstellen van een ISHP voldoet de gemeente ook aan de aanstaande wettelijke verplichting hiertoe, die naar verwachting per januari 2026 ingaat. Het uiteindelijke resultaat dat in Weststellingwerf wordt nagestreefd is: Creëren van duurzame, passende en stimulerende gebouwen met een gezond binnenklimaat die bijdragen aan een goede ontwikkel- en werkomgeving.

8

1.2 Doel, functie en reikwijdte ISHP

1.4 Koersvast naar de toekomst

Het ISHP dient meerdere doelen:  Met een strategische bril kijken naar een integrale benadering van de onderwijshuisvesting in de gemeente.  Vanuit de visie op onderwijs, vastgelegd in het visiedocument ‘Onderwijs als schatkamer’, invulling geven aan toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen passend bij de lokale situatie. Het gaat over primair, speciaal en voortgezet onderwijs (PO, SO en VO) en voorzieningen voor bewegingsonderwijs.  Gezamenlijk als gemeente en schoolbesturen een lange termijnvisie ontwikkelen voor de uitvoering van het programma onderwijshuisvesting en zorgen voor een planmatige, doelmatige en integrale sturing op onderwijshuisvesting. Hiermee is een langere termijn van 16 jaren gemoeid (opgedeeld in blokken van 4 jaren).  Concrete en eenduidige afspraken maken op diverse relevante thema’s voor de onderwijshuisvesting, voor nu en naar de toekomst.  Het geeft zicht op de beschikbare omvang van de huisvestingsportefeuille en behoefte naar de toekomst.

Met dit ISHP kijken de gemeente en de schoolbesturen gezamenlijk naar de toekomst. Toekomstbestendig kijken naar onderwijshuisvesting vraagt met regelmaat actualisatie op basis van de ontwikkelingen. Ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid, onderwijs en opvang en maatschappelijke vraagstukken zijn dynamisch en vragen jaarlijks opnieuw aandacht. Tegelijkertijd vergt onderwijshuisvesting een duidelijke, koersvaste middellange en lange termijnvisie met heldere afspraken en de flexibiliteit om in te kunnen spelen op relevante ontwikkelingen.

Met dit ISHP leggen de gemeente en de schoolbesturen in gezamenlijkheid de opgave vast om de onderwijshuisvesting toekomstbestendig te maken. Zo ontstaat voor zowel de schoolbesturen als gemeente inzicht in de planning en de bijbehorende financiële consequenties. Door hier afspraken over te maken kunnen zij toekomstige investeringen en de meerjaren onderhoudsplanning van de onderwijsvoorzieningen met elkaar in lijn brengen. 1.3 Totstandkoming ISHP – werkwijze en proces In de afgelopen jaren is het nodige voorwerk gedaan, maar nog niet tot afronding en besluitvorming gekomen. In het najaar van '24 hebben schoolbesturen en gemeente met frisse moed de laatste fase opgepakt. In samenspraak zijn afspraken verder geconcretiseerd en het ISHP uitgewerkt. De kinderopvangorganisaties zijn al in een eerder stadium betrokken. Middels bilaterale en plenaire afstemmingen met de schoolbesturen, de gemeentelijke beleidsmedewerkers en gesprekken met het college en de gemeenteraad is dit document tot stand gekomen. Het document is vastgesteld in een Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO). De achterban van de schoolbesturen wordt door de schoolbesturen zelf geïnformeerd. Na vaststelling in het OOGO vindt besluitvorming plaats door college en gemeenteraad. Borging uitwerking uitgangspunten Niet alle thema’s zijn al volledig uit te werken en noodzakelijk om in dit ISHP op te nemen.

Om te borgen dat uitwerking plaatsvindt is een ontwikkelagenda toegevoegd aan het ISHP. Hiermee worden de nader uit te werken onderwerpen voorzien van werkafspraken en een planning.

De partners spreken daarom uit dat met dit ISHP een stabiele koers wordt ingezet, aansluitend op vigerend beleid en passend bij de vastgelegde visie en ambities. Het OOGO (Op Overeenstemming Gericht Overleg) is de plek waar wijzigingen en aanpassingen worden besproken en vastgelegd. Dit ter voorbereiding op het informeren van of zonodig besluitvorming door het college of in de gemeenteraad van de gemeente. 1.5 Leeswijzer In dit ISHP worden achtereenvolgens de volgende thema’s uitgewerkt:  Het onderwijslandschap in de gemeente Weststellingwerf. Dit geeft inzicht in de spreiding, omvang, leeftijden van de gebouwen en de leerlingenprognoses in de gemeente.  Visie en ambitie van de betrokken partners, voortbordurend op ‘Onderwijs als schatkamer’.  Wettelijke kaders en gemeentelijk beleid. Toelichting op de wettelijke kaders en een uitwerking van de gemeentelijke beleidsnota’s.  Typisch Weststellingwerf. Toelichting op de afspraken die schoolbesturen en gemeente met elkaar wensen te maken over huisvesting gekoppeld aan de visie en beleidskaders.  Financiën en meerjarenplanning. Toelichting op de financiële uitgangspunten en fasering van de projecten met de financiële uitwerking hiervan.  Ontwikkelagenda voor borging en opvolging.

Lopend projecten Vooruitlopend op het vaststellen van dit ISHP is met de school Matthijsje in Oosterstreek een traject tot vernieuwbouw gestart. Dit proces is in 2023 gestart met de voorbereidingen en is dit jaar opgeleverd. Het gebouw is met behulp van een investeringskrediet van de gemeente, aangevuld met een DUMAVA subsidie volledig vernieuwbouwd en verduurzaamd.

9

2. Onderwijslandschap Weststellingwerf 2.1 Onderwijslandschap (feiten) De gemeente Weststellingwerf heeft een rijk en divers aanbod van onderwijsvoorzieningen in 11 kernen. Wolvega heeft een groot voorzieningenniveau en dient een omvangrijk voedingsgebied. Het voortgezet en speciaal basisonderwijs zit in Wolvega; het reguliere basisonderwijs wijd vertakt in wijken en dorpen.

2

Er zijn verschillen in denominatie, onderwijsconcepten en omvang. De scholen vallen onder 4 schoolbesturen voor het PO en SBO en 1 schoolbestuur voor het VO. Samen hebben zij 19 scholen voor Primair Onderwijs (PO), 1 school voor Speciaal Basisonderwijs (SBO) en 1 school voor Voortgezet Onderwijs (VO). In de gemeente zijn 6 multifunctionele accommodaties (MFA’s), die eigendom van de gemeente zijn. Hierin zijn 7 scholen gehuisvest in combinatie met andere voorzieningen zoals opvang en sport.      

MFA Futura in Wolvega MFA 3 Turven in Munnekeburen MFA Boijl in Boijl MFA De Vensterschool in Noordwolde MFA De Vlindertuin in Wolvega MFA De Nije Stienze in Nijeholtpade

10

In totaal zijn er 15 locaties voor bewegingsonderwijs (gymzalen en sporthallen). Er wordt onderwijs verzorgd aan ruim 1.900 leerlingen in het basisonderwijs, bijna 50 leerlingen in het speciaal basisonderwijs en ruim 1.000 leerlingen in het voorgezet onderwijs. In de graphic rechtsonder zijn de facts gevisualiseerd en op de volgende pagina zijn schoollocaties en voorzieningen voor bewegingsonderwijs op een kaart aangegeven. Van alle schoolgebouwen zijn factsheets gemaakt met gebouwkenmerken (zie bijlage 1). Denk aan informatie over bouwjaren, herkomst van leerlingen (voedingsgebied), de leerlingprognoses, de ruimtebehoefte en capaciteit en medegebruik. Daarnaast zijn huisvestingsknelpunten en -wensen van de schoolbesturen op hoofdlijnen beschreven en is het scenario beschreven zoals die in het meerjarenprogramma van het ISHP is opgenomen. Bijlage 2 bevat een totaaloverzicht van de schoolgebouwen en voorzieningen voor het bewegingsonderwijs (gebruik, locatie, eigendomssituatie en gebouwleeftijd). Bijlage 3 geeft het totaaloverzicht van de prognoses, ruimtebehoefte en capaciteit.

11

obs De Oostenbrink (MFA Boijl)

obs ‘t Holtpad (MFC De Nije Stienze)

obs De Striepe

GZ GZ

Matthijsje

obs Vensterschool (MFA) obs De Klaeter

GZ SH

obs De Velden

obs De Lamer GZ

GZ

Daltonbasisschool Fredericus SH

obs De Aventurijn (MFA 3 Turven)

GZ

obs De Blesse

Linde College SH

GZ

sbo Triade SH

cbs De Adelaar JKC Sint Franciscus obs Tuindorp (MFA Vlindertuin)

obs Dorpsschool

Comprix (PO) Tjongerwerven (PO) Catent (PO) GZ

Bisschop Möller Stichting (PO) St. Matthijsje (PO)

SH GZ

Simant (VO)

obs Wolvega-Zuid

IKC Scholtens

MFA Futura - cbs De Wegwijzer - obs de Heidepolle

kinderopvang (bso/po/do) gymzaal/sporthal (voor bewegingsonderwijs)

NB: per aug. '25 zijn Cbs de Adelaar en Cbs de Wegwijzer samengegaan in fusieschool Cbs de Patrijs op locatie van vml. Cbs de Adelaar (bij de eerstvolgende actualisatie van het IHP wordt deze wijziging verwerkt)

12

2.2 Prognoses en ruimtebehoefte Het leerlingenaantal heeft invloed op de ruimtebehoefte in onderwijsvoorzieningen. Met het opstellen van leerlingenprognoses ontstaat inzicht in het verloop naar de toekomst. Dit voorspelt de toe- en/of afname van ruimtebehoefte voor onderwijshuisvesting en leegstand of ruimtetekorten. Prognoses Leerlingenprognoses vormen de basis voor de uitwerking in dit ISHP. Ze geven inzicht in de ontwikkelingen van de leerlingenaantallen op basis van onder andere demografische ontwikkelingen, woningbouw en belangstellingspercentages voor de scholen. Prognosecijfers zijn een momentopname, maar de ervaring leert dat ze de werkelijkheid in de totalen redelijk goed weergeven. Onderlinge verschillen tussen scholen komen voor en blijven lastig te voorspellen. Gezien de grote woningbouwopgave in Nederland en ook in Friesland kunnen nu nog onbekende ontwikkelingen toekomstig effect hebben op de leerlingprognoses. In de gemeente Weststellingwerf zien we dat de prognoses voor het PO op korte termijn redelijk stabiel blijven; op de langere termijn is een daling zichtbaar. Ook het VO laat een stabiel beeld met een lichte stijging zien. Voor het SBO is het aanzienlijk lastiger een passende prognose te maken. Dit vanwege de onvoorspelbare landelijke ontwikkelingen in deze vorm van onderwijs. Ook de ‘Werkagenda naar inclusief onderwijs 2035’ maakt voorspellen lastig.

De huidige prognoses voor het SBO tonen een stabiel leerlingenaantal. De schoolbesturen herkennen de (trend)lijn op gemeentelijke niveau; deze komt overeen met de verwachtingen. Echter, op lokaal niveau c.q. in kernen zijn er vaker fluctuaties, die lastig voorspelbaar zijn. Ook is een kritische kanttekening geplaatst bij de prognoses die de gemeente door een extern bureau heeft laten opstellen. De leerlingaantallen liggen volgens de werkelijke telling en schoolbestuurlijke prognoses op een aantal plekken hoger. Bij de eerstvolgende actualisatie (o.b.v. oktobertelling ’25) wordt hier opnieuw naar gekeken. Ook bij projecten worden de prognoses en uitgangspunten voor het project in het projectplan meegenomen. Ruimtebehoefte en beschikbare meters In de verordening voorzieningen huisvesting onderwijs staat de normatieve ruimtebehoefte per leerling omschreven. De normatieve ruimtebehoefte berekening wordt bepaald op basis van de prognoses van een school. Deze normatieve ruimtebehoefte wordt vergeleken met de beschikbare onderwijscapaciteit in een schoolgebouw (in m2 bvo). Dit noemen we een behoeftebestand vergelijking. Hiermee wordt bepaald of een gebouw past bij het aantal leerlingen of dat er overschotten dan wel tekorten zijn. Beide heeft consequenties voor het schoolbestuur. Leegstand kost geld omdat hier voor een schoolbestuur geen middelen tegenover staan.

En tekorten maakt dat het onderwijs niet (meer) past in het betreffende gebouw en er een uitbreidingsbehoefte kan ontstaan. Voor de gemeente Weststellingwerf laat de vergelijking van de ruimtebehoefte en beschikbare gebouwcapaciteit voor het PO zien dat er in 2025 ruim 13.500 m2 bvo ruimtebehoefte is en dat er bijna 16.500 m2 bvo beschikbaar is. Daar waar overcapaciteit in een onderwijsgebouw zit, wordt deze vaak ingezet voor de

kindcentrum ontwikkeling met verhuur aan een opvangorganisatie. Bij nieuwbouw dan wel levensduurverlengde renovatie ontstaat de mogelijkheid om de capaciteit passend te maken. Bij het VO is de behoefte ca. 8.750 m2 bvo en is ca. 11.000 m2 bvo beschikbaar. Qua totaal beschikbare capaciteit aan onderwijshuisvesting is er overcapaciteit (totaal bijna 4.300 m2 bvo, gemiddeld ca. 15%). De vergelijking is gemaakt voor onderwijscapaciteit (excl. medegebruik). Het betreft de normatieve leegstand (normatief betekent niet per definitie dat het ook daadwerkelijk leegstaat). Tabel 3 geeft een resumé van de ontwikkeling van het leerlingaantal, de ruimtebehoefte en capaciteit. In bijlage 3 staan de gegevens per schoolbestuur en school. Tabel 3. Ontwikkeling leerlingaantallen en beschikbare huisvestingscapaciteit verschil

verschil

2025

2028

2040

'25 - '28

'25 - '40

aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

1.939

1.921

1.830

-0,93%

-5,62%

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

1.723

1.810

2.269

ruimtetekort (-) / overschot (+) %

10,5%

11,0%

13,8%

-4,17%

-2,08%

1,36%

1,56%

bo

sbo aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

48

46

47

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

291

306

299

27,4%

28,8%

28,2%

aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

1.026

1.040

1.042

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

2.253

2.216

2.094

ruimtetekort (-) / overschot (+) %

20,5%

20,1%

19,0% verschil

verschil

totaal onderwijs (bo, sbo, vo)

2025

2028

2040

'25 - '28

'25 - '40

aantal leerlingen o.b.v. oktobertelling

3.013

3.007

2.919

-0,20%

-3,12%

ruimtetekort (-) / overschot (+) m2 bvo

4.267

4.332

4.662

ruimtetekort (-) / overschot (+) %

15,0%

15,2%

16,3%

ruimtetekort (-) / overschot (+) % vo

Uitgangspunten en afspraken Genormeerde m² uit de modelverordening sluiten steeds minder aan bij de praktijk. De norm gaat bijvoorbeeld uit van bruto vloeroppervlak. Door toenemende eisen qua isolatie neemt de muurdikte toe, waardoor het resterende nuttig vloeroppervlak afneemt. Ook installaties vragen meer ruimte dan voorheen.  In dit ISHP gaan wij uit van de leerlingenprognoses voor PO, SBO en VO opgesteld door Postmus Advies in december ’24. De prognoses worden gebaseerd op de oktobertelling '24. Hoewel de bekostiging wordt gebaseerd op de telling van 1 februari, is dit

13



  



voor de bepaling van de omvang van huisvestingsvoorzieningen en bekostiging landelijk nog niet doorgevoerd in de berekeningssystematiek. De m² voor het bouwbudget voor permanente voorzieningen worden in de financiële doorrekening gebaseerd op de gemiddelde leerlingprognoses en bijbehorende gemiddelde ruimtebehoefte over een periode van 15 jaar (20262040). Voor tijdelijke uitbreidingen blijft de onderwijshuisvestingsverordening gehandhaafd (minimaal benodigde m² over periode van minimaal 4 jaar). Prognoses worden iedere 2 jaar geactualiseerd. De eerstvolgende is eind 2025 (o.b.v. oktobertelling ’25). Prognoses worden bij aanvang van een ISHP-project geactualiseerd. Dan wordt in overleg de te realiseren omvang bepaald. Bij de doorrekeningen in en de financiële vertaling van de uitvoeringsagenda wordt gerekend met een behoefte op basis van het gemiddelde leerlingenaantal over een periode van 15 jaar (2026-2040). Bij levensduurverlengende renovatie rekenen we 10% inpassingsmarge bovenop de normatieve ruimtebehoefte vanwege inpassingsverliezen in bestaande bouw.

2.3 Onderwijsgebouwen in beeld Gebouwleeftijd en kwaliteit De leeftijd van de Weststellingwerfse onderwijsgebouwen varieert. De periode waarin een schoolgebouw is gebouwd, is een belangrijke kwaliteitsindicator. De eisen die aan gebouwen gesteld worden verschillen namelijk door de jaren heen. In de huidige tijd ligt er een grote verduurzamingsopgave voor het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed. Onderwijsgebouwen vallen daar ook onder. Met het Klimaatakkoord en de steeds strenger worden wet- en regelgeving voor het verduurzamen van gebouwen, ligt hier voor Weststellingwerf ook een aanzienlijke opgave. 8 van de 21 schoolgebouwen (38%) en 10 van de 15 gymvoorzieningen (67%) is 40 jaar of ouder. 7 van de 8 gebouwen ouder dan 40 jaar, zijn scholen in eigendom van Comprix. Een groot deel van de gebouwen is toe aan vernieuwing of vervanging. Met de duurzaamheidsambitie komen daar nog maatregelen voor de resterende gebouwen bij. Het gebouwenbestand kent ook een aantal gebouwen dat rond de helft van hun levensduur zit. Deze zijn meestal qua duurzaamheid nog niet op het gewenste kwaliteitsniveau van het ISHP. Hier staan schoolbesturen voor keuzes over onderhouds- en vervangingsinvesteringen. Het is zaak dit af te stemmen op het toekomstige huisvestingsscenario en slim combinaties te zoeken met de verduurzamingsopgave. Tabel 4 geeft een resumé van de gebouwleeftijden.

In bijlage 2 is een totaaloverzicht van alle gebouwleeftijden opgenomen. Tabel 4. Overzicht gebouwleeftijden (o.b.v. bouwjaar)

leeftijd

scholen

%

gymzalen

%

0-25 jaar

8

38%

2

13%

25-40 jaar

5

24%

3

20%

40-50 jaar

4

19%

6

40%

≥ 50 jaar

4

19%

4

27%

Totaal

21

100%

15

100%

Overall beeld gebouwenbestand Samen met de schoolbesturen bouwt Weststellingwerf aan toekomst- bestendige huisvesting van scholen passend bij de behoefte in de gemeente. Kijkend naar het huidige gebouwenbestand voldoen niet alle gebouwen aan de eisen van deze tijd. Oude gebouwen kennen veelal diverse knelpunten:  Vraag en aanbod, plek en omvang, sluiten niet overal goed op elkaar aan. Soms is sprake van een ruimteoverschot door teruglopende leerlingenaantallen vanwege vergrijzing in wijken en dorpen; elders kampen scholen met tekorten door nieuwe woningbouw en groei van leerlingen.  De onderwijsgebouwen zijn deels verouderd, onvoldoende flexibel en niet altijd geschikt voor medegebruik.  De verouderde scholen voldoen functioneel niet meer aan de eisen van het hedendaags onderwijs. Ze zijn vaak onvoldoende ingericht op de huidige, moderne onderwijsvormen. Ook is niet overal inclusief onderwijs mogelijk (bv. door trappen, beperkingen van ruimtes en beperkt oppervlak).  Ze voldoen niet meer aan de duurzaamheidseisen van deze tijd. Lang niet alle gebouwen zijn toekomstbestendig en duurzaam. Ze belasten het klimaat te veel, hebben hoge exploitatielasten en voldoen niet aan de wettelijke eisen zoals die nu worden gesteld aan nieuwe gebouwen. Dat terwijl scholen graag een voorbeeldfunctie vervullen.

 Het binnenklimaat, inclusief ventilatie, is ook niet overal op orde wat gevolgen heeft voor leerprestaties en gezondheid van leerlingen en personeel.  Vaak kan onvoldoende worden ingespeeld op demografische ontwikkelingen en soms zijn er ook belemmeringen bij het gezamenlijk huisvesten van onderwijs en andere activiteiten, zoals kinderopvang. Het realiseren van kindcentra en een doorgaande ontwikkellijn wordt beperkt of is niet optimaal mogelijk. Het is zowel voor schoolbesturen als gemeente van belang om de kwaliteit van de onderwijsgebouwen op orde te hebben en houden. Voldoende en geschikte gymcapaciteit Kijkend naar capaciteit en bezetting is er de komende jaren in de dorpen voldoende capaciteit. Zie verder hoofdstuk 6 en de bijlage 3 voor een overzicht van de capaciteit en klokuren. De voorzieningen zijn meegenomen in de planvorming naar de toekomst. Waar mogelijk zijn slimme combinaties gezocht met de nieuwbouw of renovatie van een of meerdere scholen.

14

3. Beleidskader 3.1 Inleiding

3

In aanloop naar de ontwikkeling van ISHP heeft de gemeente met de schoolbesturen het visiedocument ‘Onderwijs als schatkamer’. Hierin is de samenhangende visie op onderwijs geformuleerd op basis van 5 kernwaarden/thema’s:  Een kansrijke start  Recht op onderwijs  Identiteit en omgeving  Als het even niet lukt…  Onderwijshuisvesting

'Gedeelde opdracht' Kinderen in Weststellingwerf groeien op in een veilige, gezonde en stimulerende omgeving, zodat zij zich goed kunnen voorbereiden op de toekomst, zich breed ontwikkelen en actieve deelnemers aan de samenleving worden.

De inhoudelijke visie en ambities voor opgroeien en onderwijs uit ‘Onderwijs als schatkamer’ vormen ook de onderlegger van de ambities voor onderwijshuisvesting, die in dit hoofdstuk zijn uitgewerkt.

15

3.2 Doorgaande leerlijnen en (integrale) kindcentra De schoolbesturen, kinderopvang organisaties en de gemeente zetten in op doorgaande leer- en ontwikkellijnen voor kinderen van 0 tot 13 jaar. Door een nauwe samenwerking tussen kinderopvang en basisscholen wordt de ondersteuning rondom de kinderen georganiseerd. Het vormen van (integrale) kindcentra, waar kinderopvang en onderwijs onder hetzelfde dak gehuisvest zijn en met elkaar samenwerken, maakt de lijnen korter. Hierdoor wordt kansengelijkheid bevordert, zodat elk kind de beste ontwikkelingsmogelijkheden krijgt. Afhankelijk van de mogelijkheden binnen de scholen en omvang van de school in een kern, krijgt deze ambitie vorm. Dat kan zijn in de vorm van 0-13 jaar, 2-13 jaar en/ of buitenschoolse opvang. Kinderopvangorganisaties hebben aangegeven open te staan voor zowel de variant onder één dak als ook een zelfstandige locatie voor de kinderopvang. Beide opties kennen voor- en nadelen. De gedeelde visie is dat een doorgaande leer- en ontwikkellijn alle kinderen ten goede komt. In de kleine kernen is het niet altijd mogelijk om peuteropvang en kinderdagopvang gecombineerd te realiseren. Soms is het financieel niet haalbaar (schaal) of is er in een bestaande situatie geen ruimte voor.

Daar waar opvang niet in de volle breedte mogelijk door gebrek aan ruimte en/of de mogelijkheid om te investeren, wordt beschikbare ruimte primair ingezet voor peuteropvang en bso en secundair voor opvang van 0-2 jarigen waardoor maximaal wordt ingezet op de doorgaande leerlijn. 3.3 Effectieve spreiding De partners gaan voor toekomstbestendige en kwalitatief goede scholen. De keuzevrijheid voor ouders en hun kinderen en thuis nabij onderwijs voor kinderen is een belangrijk thema voor de schoolbesturen, de gemeente en ‘de mienskip’. In vele kleine kernen vraagt dit om goede afstemming met de verschillende betrokkenen. Schoolbesturen zijn aan de leiding bij dit thema en willen samen met ‘de mienskip’ en de gemeente zoeken naar maatwerkoplossingen en toekomstbestendige keuzes. Dat betreft de kwaliteit van het onderwijs alsook financiën (verantwoorde besteding van middelen). Ook maatwerkoplossingen voor de korte termijn zijn daarom onderdeel van de oplossingsrichtingen. Schoolbesturen gaan over de instandhouding en sluiting van scholen. Gemeente en schoolbesturen zijn samen aan zet als het gaat om keuzes in huisvestingsscenario’s.

Om mee te kunnen bewegen met ontwikkelingen en veranderende behoefte worden schoolgebouw gebouwd met een hoge mate van flexibiliteit. Hiermee worden gebouwen toekomstbestendig vormgegeven. 3.6 Samenwerking Leefbaarheid is een belangrijk thema in de gemeente Weststellingwerf, veel kleine kernen waarbij het voorzieningenniveau bijdraagt aan de gewenste leefbaarheid. Dit vraagt om een brede, integrale en strategische blik aangaande de toekomstbestendigheid van (onderwijs)voorzieningen. Het breder kijken naar voorzieningen in een kern, overleg met de mienskip, bevorderen de sociale cohesie en de leefbaarheid. De rol van een onderwijsvoorziening kan hierin belangrijke rol zijn. Bij de integrale en strategische afwegingen wordt dan ook breder gekeken dan alleen onderwijs. 3.7 Voortgezet Onderwijs In de gemeente Weststellingwerf verzorgen het Linde Colle en Terra College het VO. Het behouden van de VO-voorzieningen voor de regio is belangrijk en een uitgangspunt. Het Linde College heeft samenwerking hoog in het vaandel. Met het PO, met ‘de mienskip’ en met andere partners die een aanvulling zijn op het onderwijs. Een school is meer dan alleen een onderwijsvoorziening en de ambitie is dan ook om de samenwerkingen in de komende jaren verder uit te breiden. Dat geldt zowel voor de inhoudelijke samenwerking als ook de kansen in de huisvesting.

Het Terra College betreft een agrarische opleiding, die valt onder het Ministerie van Landbouw. Om die reden heeft de gemeente hiervoor geen huisvestingsverantwoordelijkheid.

3.4 Inclusiever onderwijs Toewerken naar meer inclusiever onderwijs is een ambitie voor de schoolbesturen en de gemeente. Deze lokale ambitie wordt ondersteund door de ‘Werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035’. Echter, nog niet door aanvullende middelen voor de huisvesting. Schoolbesturen en gemeente zoeken binnen de huidige beschikbare middelen naar de mogelijkheden om aan deze ambitie invulling te geven. Dit in afwachting van aanvullende middelen vanuit de Rijksoverheid. 3.5 Duurzaamheid en toekomstbestendigheid De gemeente Weststellingwerf sluit qua verduurzamingsambitie aan bij de landelijke ambitie. Streefdoel conform het Klimaatakkoord is 55% CO2-reductie in 2030 en het einddoel CO2-neutraal in 2050. De gemeente heeft voor het maatschappelijk vastgoed, waaronder schoolgebouwen, de ambitie in 2050 energieneutraal te zijn.

16

4. Wettelijk kader en gemeentelijke regelgeving 4.1 Wettelijk kader onderwijshuisvesting De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht om te zorgen voor adequate en voldoende huisvesting voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs en bewegingsonderwijs. Deze zorgplicht is vastgelegd in de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op de Expertisecentra (WEC).

4

In de meeste situaties is het juridisch eigendom van schoolgebouwen in handen van de schoolbesturen. De gemeente heeft hierbij een economisch claimrecht, wat betekent dat het gebouw en terrein na beëindiging van het onderwijsgebruik aan de gemeente worden overgedragen. Voor de uitvoering van haar taken en verantwoordelijkheden ontvangt de gemeente financiële middelen via de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De hoogte van de uitkering uit het gemeentefonds wordt onder andere berekend op basis van het aantal leerlingen in de gemeente. De gemeenteraad, als budgethouder, bepaalt zelf hoe deze middelen worden ingezet en maakt hierbij een afweging tussen investeringen in onderwijshuisvesting (dit is een wettelijke taak) en andere gemeentelijke taken. Schoolbesturen ontvangen op hun beurt middelen van het ministerie van OCW via de lumpsumfinanciering. Deze lumpsum dekt zowel personele als materiële kosten, waaronder onderhoud en exploitatie van de schoolgebouwen.

17

Verdeling verantwoordelijkheden De verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting zijn verdeeld tussen de gemeente en de schoolbesturen. Deze verdeling is vastgelegd in de WPO, WVO en WEC. De wettelijk vastgestelde taken vormen het fundament voor de kwaliteit van de onderwijshuisvesting. De gemeente is verantwoordelijk voor nieuwbouw, uitbreiding en herstel van constructiefouten. Het onderhoud en de exploitatie van de gebouwen zijn de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. De verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting zijn als volgt gedefinieerd:

4.2 Ontwikkelingen wetgeving onderwijshuisvesting Nieuwe wetgeving in de maak In dit ISHP sorteren we voor op het aankomende wetsvoorstel 'doelmatige aanpak onderwijshuisvesting'. Dit voorstel bestaat uit drie onderdelen:  Verplichting voor het vaststellen van een integraal huisvestingsplan (IHP) voor gemeenten en een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) voor schoolbesturen.  Het deels opheffen van het investeringsverbod in het PO, wat inhoudt dat schoolbesturen onder voorwaarden aanvullend mogen investeren in huisvesting vanuit eventuele reserves of overschotten in de exploitatie. Alhoewel dit een soort van verruiming biedt, mag een schoolbestuur nog steeds niet in strijd met art. 148 WPO investeren. Voorzieningen die op basis van wettelijke bepalingen voor rekening komen van een andere partij (in de meeste gevallen de gemeente), mogen nog steeds niet door een schoolbestuur worden bekostigd.  Het opnemen van levensduurverlengende renovatie als voorziening in de huisvesting waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Zodra deze nieuwe wetgeving is vastgesteld (verwachting januari ‘26), wordt de landelijke modelverordening voor onderwijshuisvesting daarop aangepast. Zodra de nieuwe modelverordening is vastgesteld, is het van belang dat de gemeente Weststellingwerf de Verordening voorzieningen onderwijshuisvesting actualiseert en op maat maakt.

De uitgangspunten van dit ISHP worden hier dan waar nodig ook geïntegreerd, zodat dat de inhoud van het ISHP en de verordening niet met elkaar conflicteren. Het actualiseren van de verordening is opgenomen op de ontwikkelagenda. Samenwerking en afstemming Alhoewel de nieuwe wetgeving meer richting geeft dan in de huidige situatie, blijft het van belang dat gemeente en schoolbesturen samen afspraken maken, dezelfde verwachtingen hebben en dezelfde taal spreken. Samenwerking en oog voor elkaars belangen zijn belangrijk, zodat er weloverwogen en gewogen afwegingen gemaakt worden binnen de beschikbare financiële kaders. In dit ISHP worden richtinggevende afspraken vastgelegd, die per situatie op maat gemaakt kunnen worden.

Grijs gebied in verantwoordelijkheden Over een aantal thema’s is, in de huidig vigerende wetgeving, geen duidelijke demarcatie opgenomen. Dit gaat o.a. over:  De verantwoordelijkheid voor het realiseren van toegenomen eisen aan de kwaliteit van de leeromgeving (bv. ventilatie, duurzaamheid, toegankelijkheid).  Levensduur verlengende renovatie (bestaat nu niet in de wet).  De verantwoordelijkheid voor ingrijpende aanpassingen in het onderwijsconcept die aanpassingen in de huisvesting vereisen.  Een ruimtelijke vertaling geven aan de visie op doorgaande leerlijnen (ruimte voor kinderopvang) en inclusiever onderwijs (mogelijk extra ruimtebehoefte voor begeleiding en verzorging). De nieuwe wetgeving moet hier meer duidelijkheid in gaan geven.

Om tot een toekomstbestendig, duurzaam, strategisch en integraal huisvestingsplan te komen, voeren de gemeente en schoolbesturen regelmatig overleg. Onderwijshuisvesting is een belangrijk onderwerp op de agenda van het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO). Dit overleg vindt meerdere keren per jaar plaats en heeft als doel om tot goede afstemming en besluitvorming te komen. Daarbij wordt niet alleen gesproken over huisvesting, maar ook over andere onderwijs gerelateerde onderwerpen. 4.3 Bouwheerschap Het bouwheerschap is wettelijk geregeld in artikel 103 WPO, artikel 101 WEC en artikel 76n WVO. Volgens deze artikelen ligt het bouwheerschap bij het bevoegd gezag van de school, dat doorgaans ook juridisch eigenaar wordt of is van het gebouw. Schoolbesturen treden daarmee in principe op als opdrachtgever bij nieuwbouw, vernieuwbouw of renovatie. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van deze projecten voor onderwijs en opvang. De gemeente keurt deze projecten goed en stelt vervolgens het budget beschikbaar via een formele beschikking aan het

18

schoolbestuur. Bij deze beschikking hoort een bouwheerovereenkomst waarin afspraken worden vastgelegd over rollen, verantwoordelijkheden en specifieke aandachtspunten van het project. Gemeenten en schoolbesturen kunnen ook afspreken dat de gemeente het bouwheerschap op zich neemt. Dit gebeurt bijvoorbeeld als een project complex is (bv. bij meer partners onder 1 dak) of als een schoolbestuur niet over de benodigde expertise beschikt om als bouwheer op te treden. Ook hierbij is het zaak goede afspraken te maken over taken en verantwoordelijkheden in een bouwheerovereenkomst. De voorkeur in Weststellingwerf gaat uit naar een integrale en strategische benadering waarbij mogelijke koppeling van huisvestingsprojecten aan andere gemeentelijke beleidsterreinen of ontwikkelingen in ‘de mienskip’, wordt bekeken. Door projecten centraal aan te sturen verwachten gemeenten en schoolbesturen een efficiëntere en effectievere uitvoering te realiseren. Voor schoolbesturen ligt het primaire belang bij integratie met kind gerelateerde partners/voorzieningen. Daar waar huisvesting met andere partners wordt gedeeld (MFA) is voor hen een voorwaarde dat gebouwdelen in de huisvesting onder één dak qua eigendom gescheiden zijn en afzonderlijk kunnen functioneren en geëxploiteerd kunnen worden. Partijen trekken bij huisvesting onder één dak samen op in het bouwproces om dit goed te borgen.

Voor elk project wordt een aparte projectorganisatie opgezet waarin zowel de gemeente als het schoolbestuur vertegenwoordigd zijn. Conform de onderwijshuisvestingsverordening stelt de bouwheer een projectplan op. Afhankelijk van de te treffen voorziening en capaciteit (beschikbaarheid) zijn er unieke uitgangspunten. De samenstelling van de projectorganisatie wordt in het projectplan bepaald. Of de gemeente volledig, dan wel ad hoc en met welke specialismen in de projectorganisatie is vertegenwoordigd, wordt tussen bouwheer en gemeente in het projectplan afgesproken. 4.4 Eigendom onderwijshuisvesting Gemeente en schoolbesturen dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting. Hoe deze verantwoordelijkheid precies is verdeeld hangt mede af van de eigendomssituatie. Daarbij is er onderscheid tussen juridisch eigendom en economisch eigendom (economisch claimrecht). Juridisch eigendom van schoolgebouwen Het juridisch eigendom kan op diverse manieren zijn geregeld:  Standaardsituatie: Het juridisch eigendom ligt in principe bij het schoolbestuur. Dit geldt bijvoorbeeld voor zelfstandige schoolgebouwen en kindcentra. Het schoolbestuur is dan verantwoordelijk voor het onderhoud, beheer en de exploitatie van het gebouw.

 Bij gedeeld gebruik: In situaties waar meerdere partijen, zoals kinderopvangorganisaties, in hetzelfde gebouw gehuisvest zijn (bijvoorbeeld Brede Scholen of Multifunctionele Accommodaties), kan het juridisch eigendom bij de gemeente of een andere partij liggen. Dan worden er duidelijke afspraken gemaakt over beheer, onderhoud en exploitatie in een beheer- en exploitatieovereenkomst.



Economisch claimrecht: Ongeacht wie juridisch eigenaar is, behoudt de gemeente het economisch claimrecht. Dit is vastgelegd in artikel 110 WPO en artikel 108 WEC. Als het schoolbestuur het gebouw niet langer gebruikt voor onderwijs, moet het gebouw en de bijbehorende grond zonder vergoeding worden teruggegeven aan de gemeente. Bij de teruggave maken gemeente en schoolbestuur duidelijke afspraken hoe het gebouw achtergelaten wordt.

Eigendom van percelen In de meeste gevallen blijft de gemeente eigenaar van de grond waarop het schoolgebouw staat. Soms wordt de grond samen met het gebouw aan het schoolbestuur overgedragen. Als het gebouw daarna niet langer in gebruik is, wordt ook de grond kosteloos teruggegeven aan de gemeente. 4.5 Leegstand, medegebruik en verhuur Door demografische ontwikkelingen en veranderende samenstelling van wijken en dorpen, hebben sommige scholen te maken met (normatieve) leegstand. Leegstand kost geld omdat deze vierkante meters wel moeten worden onderhouden en geëxploiteerd. Als er bij nabijgelegen scholen een tijdelijk ruimtetekort is, kunnen zij worden doorverwezen naar deze leegstand. Voor scholen is dit vaak onwenselijk. Immers, een school wordt dan verdeeld over meerdere locaties wat ten koste gaat van onderwijstijd en verbinding. Het heeft organisatorische en financiële consequenties. Als een school leegstand heeft, kiest het schoolbestuur er ook vaak voor om de leegstand in medegebruik te geven of te verhuren aan een maatschappelijke partij die het onderwijs, de kinderen en/of de omgeving (wijk/dorp) ondersteunt. Bij medegebruik gaat het om het gebruik van een bestaand onderwijsgebouw (juridisch eigendom van schoolbestuur) door derden, voor educatieve doeleinden of gebruik voor culturele, maatschappelijke of recreatieve doeleinden. Dit kan onder en buiten schooltijd.

Voor medegebruik betaalt een gebruiker een gebruiksvergoeding om exploitatielasten te dekken. Het schoolbestuur meldt medegebruik aan de gemeente. Bij medegebruik blijft de formele bestemming onderwijs, zodat de ruimte altijd weer te vorderen is voor onderwijs. Ook kinderopvangorganisaties gebruiken steeds vaker normatieve overcapaciteit in bestaande basisscholen, zodat een (integraal) kindcentrum met doorgaande ontwikkelingslijn voor kinderen van 0 of 2 jaar tot 13 jaar ontstaat. Toestemming van de gemeente is ook hier vereist. Bij nieuwbouw van een voorziening met onderwijs en opvang investeert de gemeente in de ruimte voor kinderopvang en wordt een (kostendekkende) huur gevraagd. De opvangorganisatie betaalt

19

aanvullend een exploitatievergoeding aan het schoolbestuur. Bij medegebruik en verhuur is er altijd sprake van maatwerk en is overleg tussen school(bestuur) en gemeente nodig. Medegebruik en verhuur vindt plaats met inachtneming van de Wet Markt & Overheid.

Stichtingsnorm De stichtingsnorm voor Weststellingwerf is 200 leerlingen. Bij het stichten van een nieuwe school geldt dat de stichtingsnorm binnen 8 jaar gehaald moet worden.

Didam-arrest en de Wet Markt en Overheid In november ‘21 heeft de rechter een uitspraak gedaan in het zgn. Didam–arrest) wat consequenties heeft voor de wijze waarop kinderopvangorganisaties, zijnde een (semi)commerciële partij, kunnen participeren in nieuwbouw van kindcentra. Wanneer de gemeente juridisch eigenaar is/wordt van het schoolgebouw, moet zij bij het verhuren van een deel van het gebouw aan een commerciële partij, zoals een kinderopvang, rekening houden met dit Didam-arrest. Alle partijen die mogelijk geïnteresseerd zijn, moeten gelijke kansen krijgen via een selectieprocedure. Er zijn twee uitzonderingen op deze regel:  Als er op basis van rechtmatige (objectieve, toetsbare en redelijke) criteria kan worden aangetoond dat slechts één serieuze gegadigde in aanmerking komt, dan is een selectieprocedure niet verplicht.  Als het schoolbestuur het juridisch eigendom heeft, is het Didam-arrest niet van toepassing en kan het schoolbestuur rechtstreeks een huurovereenkomst sluiten.

Toelichting opheffingsnorm/ instandhoudingsnorm Schoolbesturen zijn zelf verantwoordelijk voor het stichten, samenvoegen en/of sluiten van basisscholen. Daar gaat de gemeente niet over. De gemeente heeft wel een wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende openbaar onderwijs voor de inwoners. Opheffingsnormen voor VO zijn afhankelijk van het onderwijsaanbod (variërend van 70 – 360 leerlingen per onderwijssoort).

Het wordt sterk aanbevolen om voorafgaand aan elk project de jurisprudentie op dit onderwerp te toetsen. Bestaande situaties worden gedoogd en eerder gemaakte afspraken blijven geldig. Andere wetgeving betreft de Wet Markt en Overheid. Omdat kinderopvang een (semi)commerciële activiteit is, mag een ruimte niet zomaar in (mede)gebruik worden gegeven aan een kinderopvangorganisatie. Dan is er namelijk sprake van verhuur. Verhuur is, net als medegebruik, toegestaan zolang de functie ondersteunend is aan of in overeenstemming is met het onderwijs. Voor deze vorm van verhuur geldt een meldingsplicht en is goedkeuring van de gemeente vereist. Aangezien het om (semi)commerciële verhuur gaat, is de wet Markt en Overheid van toepassing. Deze wet verplicht het hanteren van marktconforme huurprijzen, om oneerlijke concurrentie en ongeoorloofde staatssteun te voorkomen.

Het besluit om een school te sluiten en daarmee te stoppen met investeren in de locatie, hangt echter af van de lokale context. Het schoolbestuur heeft de bevoegdheid om te beslissen of een school wordt gesloten. De mogelijkheid om kwalitatief onderwijs te bieden is hierbij een belangrijke factor. Op dit moment ziet geen van de schoolbesturen aanleiding om een schoollocatie te sluiten. Voor openbare scholen heeft de gemeenteraad de bevoegdheid om, nadat het schoolbestuur heeft besloten een school te sluiten, deze school onder eigen bestuur open te houden.

4.6 Opheffingsnorm en stichtingsnorm In het onderwijs wordt gerekend met normen voor het stichten en opheffen van scholen. De norm is gebaseerd op het aantal inwoners en de leerlingendichtheid. Dit wordt ook instandhoudingsnorm genoemd. Een school die met een leerlingenaantal drie jaar op rij onder de opheffingsnorm valt, verliest haar bekostiging. Een schoolbestuur kan toch een kleine school handhaven en om instatndhouding verzoeken, als het voldoet aan bepaalde criteria. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van de gemiddelde schoolgrootte van de totale portefeuille of als de school met een bepaalde omvang de enige van richting is binnen een opgegeven straal. Opheffingsnorm/ instandhoudingsnorm De landelijke opheffingsnorm voor een PO-school bedraagt 23 leerlingen. De gemeentelijke opheffingsnorm voor Weststellingwerf, vastgelegd tot 2028, is 32 leerlingen. Op dit moment zijn er geen scholen in de gemeente die onder de gemeentelijke opheffingsnorm komen qua leerlingenprognoses voor de reikwijdte van dit ISHP.

20

5. Typisch Weststellingwerf “Mit mekeer, veur mekeer” Vanuit de visie en ambities uit ‘Onderwijs als Schatkamer’ zijn in hoofdstuk 3 de huisvestingsambities beschreven. Hoofdstuk 4 geeft het wettelijk kader en het beleidskader weer. In dit hoofdstuk worden ambities en beleidskaders onder de noemer ‘Typisch Weststellingwerf’ vertaald naar huisvesting. Dit is het kader waarbinnen gemeente en schoolbesturen met elkaar afspraken maken voor toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen.

5

Zoals verwoord in ‘Onderwijs als Schatkamer’: “Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én van een samenleving. Een kind dat goed onderwijs krijgt, krijgt kansen voor de toekomst…Daarom heeft ieder kind recht op goed onderwijs. Vanuit deze gedachte werken in Westellingwerf de gemeente en onderwijspartners samen aan een stevige basis van kwalitatief goed onderwijs in toekomstbestendige en kwalitatief hoogwaardige onderwijsvoorzieningen.” 5.1 Opgroeien en ontwikkelen (Integrale) kindcentra Onderwijs is de motor voor samenwerking en bundeling van expertise. Bij de ontwikkeling van (Integrale) Kindcentra is de inhoudelijke samenwerking met opvangorganisaties cruciaal. In deze samenwerking wordt de doorgaande leeren ontwikkellijn van 0/2-13 jaar vormgegeven. Schoolbesturen en de gemeente

21

vinden dat hierin de visie leidend is. Pas met een gezamenlijke visie en inhoudelijke samenwerking ontstaat een (integraal) kindcentrum. De doorgaande lijn is daarbij voorwaarde in de samenwerking. Huisvesting kan daarin faciliterend zijn. De focus ligt allereerst op voorzieningen waarin in ieder geval peuteropvang en buitenschoolse opvang (bso) een plek hebben. Kinderopvang kan daarbij aansluiten mits sprake is van een inhoudelijk toegevoegde waarde in de doorgaande leer- en ontwikkellijn. Typisch Weststellingwerf! (ver)nieuwbouw | huisvesting kindpartners Bij (ver)nieuwbouw is een (integrale) kindvoorziening het uitgangspunt met in ieder geval peuteropvang en buitenschoolse opvang. Per (ver)nieuwbouwproject wordt onderzocht of de gemeente of de kinderopvang investeert in de ruimten voor kinderopvang. Hiervoor wordt een businesscase geformuleerd om te kijken wat haalbaar is. Er zijn twee opties mogelijk:  De gemeente investeert voor het deel van de kinderopvang.  De gemeente investeert niet in de kinderopvang, maar biedt ruimte aan voor kinderopvang om zelf te investeren (met opstalrecht). Voor beide opties gelden de volgende voorwaarden:  Afspraken worden in lijn met het Didam-arrest gemaakt.  Een kinderopvang kan alleen vanuit een inhoudelijk toegevoegde waarde partner worden in een kindcentrum.

 Duur huurovereenkomst: 3 jaar (wettelijk als maximum bepaald) met de afspraak te verlengen tot minimaal 10 jaar.  Bij investering door de gemeente: dekking kapitaallasten voor gemeente en het bepalen van een marktconforme huur.  Dekking exploitatielasten voor schoolbestuur: op basis van werkelijke kosten voor verbruik en afspraken over systematiek dotatie groot onderhoud.  Voor een kinderopvangorganisatie is investeren pas aantrekkelijk als (rand) voorwaarden over eigendom en opstal goed geregeld zijn. Bestaande schoolgebouwen Bij normatieve leegstand regelen schoolbestuur en opvangpartners vaak zelf de verhuur. Voor verhuur van onderwijsruimten is formeel toestemming nodig van het College. Soms ontstaat een knelpunt als de school groeit. De ruimte die de kinderopvang huurt is oorspronkelijk voor onderwijs bedoeld kan daarom weer opgeëist worden voor de school (artikel 108 WPO). Het opeisen van de ruimte die de kinderopvang huurt, staat op gespannen voet met de ambities voor het realiseren van duurzame relaties tussen onderwijs en kinderopvang en samen werken aan doorgaande leer- en ontwikkellijnen. Daarom wordt eerst in samenspraak met de opvangpartner en de school gezocht naar een oplossing. De gemeente wordt betrokken wanneer het schoolbestuur en de kinderopvang geen passende oplossing vinden en kan meedenken in alternatieven.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=709ce952-36b0-496b-854d-2d598e62d87b