Bijlage 1 - Definitieve Jaarstukken 2023 (0098606673)
Tekst van het document
47%
38%
x € 1.000 Algemene legesverordening titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
Rekening 2023
Begroting 2023
1.007
971
-
-
1.007
971
Overhead incl. (omslag)rente
61
61
BTW
4
4
Totale kosten
1.072
1.036
Opbrengst heffingen
-1.086
-629
Dekkingspercentage
101%
61%
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten
x € 1.000 Algemene legesverordening titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn
Rekening 2023
Begroting 2023
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
209
227
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
-
79
Netto kosten taakveld
209
227
28
28
Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
-
-
Totale kosten
237
255
Opbrengst heffingen
-36
-62
Dekkingspercentage
15%
24%
Begraafplaatsen Graf- en begraafrechten Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het verlenen van diensten door de gemeente in verband met de begraafplaats. De gerealiseerde kostendekkendheid (34%) van het taakveld begraafplaatsen is lager dan begroot (42%). x € 1.000 Kostendekkendheid begraafplaatsen
Rekening 2023
Begroting 2023
Kosten taakveld(en) incl. (omslag)rente
197
196
Inkomsten taakvelden(en), excl. heffingen
0
0
197
196
150
128
Netto kosten taakveld Toe te rekenen kosten Overhead incl. (omslag)rente BTW
5
5
Totale kosten
352
330
Opbrengst heffingen
-119
-140
Dekking
34%
42%
Kwijtschelding We hanteren een kwijtscheldingsbeleid voor inwoners zonder vermogen, die een laag inkomen hebben. Kwijtschelding is mogelijk voor afvalstoffenheffing en OZB. De kwijtscheldingsregeling is gebaseerd op landelijke normen, welke per ingang 2023 zijn verruimd en vastgestelde in de nieuwe “Verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen Weststellingwerf 2023”. Op basis van de betaalcapaciteit wordt berekend of inwoners in aanmerking komen voor kwijtschelding. Bij de aanvragen voor 2023 is net als vorig jaar gebruik gemaakt van het Inlichtingenbureau omdat wij als gemeente geen toegang hebben tot alle gegevens zoals inkomen, banktegoed, voertuigenbezit. Hierdoor vindt er een correcte toetsing plaats en worden de juiste toewijzingen voor kwijtschelding gedaan. In het belastingjaar 2023 was er voor 272 inwoners (2022: 286) sprake van een automatische kwijtschelding na toetsing door het Inlichtingenbureau. Van de 313 beoordeelde aanvragen tot kwijtschelding zijn er 160 toegewezen. Het toewijzingspercentage van 51% in 2023 is lager dan het percentage in 2022 (57%).
80
Kwijtscheldingen
2023
2022 Verschil
Automatische kwijtschelding na toets Inlichtingenbureau
272
286
Aantal aanvragen tot kwijtschelding
313
319
-6
Aantal toegewezen kwijtscheldingen na aanvraag
160
182
-22
-14
Totaal aantal kwijtscheldingen (automatisch en na aanvraag)
432
468
-36
Percentage toegewezen kwijtscheldingen na aanvraag
51%
57%
-6%
Kwijtschelding in euro's Het totale bedrag aan verleende kwijtschelding is afgerond € 98.000. Dit is grotendeels voor de afvalstoffenheffing. Rekening 2022
Rekening 2023
Actuele begroting
Primitieve begroting
Verschil begroot - werkelijk
Kwijtschelding Afval
100.766
98.222
113.000
120.000
14.778
Kwijtschelding OZB
1.091
0
2.000
5.000
2.000
101.857
98.222
115.000
125.000
16.778
Gemeentelijke woonlasten Onderstaande tabel geeft een overzicht over 2023 van de woonlasten van de 18 Friese gemeenten. In 2023 staan we op plek 4. Dit waar het gaat om de laagste woonlasten in onze provincie. Woonlastendruk 2023
OZB (gem) Afvalstoffenheffing
Rioolheffing
Totaal woonlasten
Eph
Mph
Eph
Mph
Eph
Mph
1 Ameland
272
175
229
150
177
596
679
2 Harlingen
277
213
316
172
172
662
766
3 Terschelling
403
216
216
180
180
798
798
4 Weststellingwerf
326
193
290
191
191
710
807
5 Ooststellingwerf
289
170
236
166
287
625
813
6 Súdwest Fryslân
361
225
270
191
191
778
822
7 Opsterland
303
201
244
211
277
715
824
8 Vlieland
325
255
340
110
165
690
830
9 Leeuwarden
335
208
320
147
181
690
836
10 De Fryske Marren
343
223
286
125
214
691
843
11 Noardeast-Fryslân
377
195
278
240
240
813
895
12 Schiermonnikoog
381
253
330
127
184
762
896
13 Smallingerland
353
235
277
285
285
873
915
14 Tytsjerksteradiel
491
194
277
142
158
826
926
15 Waadhoeke
315
251
314
239
299
805
928
16 Heerenveen
435
206
267
181
242
822
944
17 Achtkarspelen
379
264
377
195
195
837
950
18 Dantumadiel
530
205
256
188
188
923
974
Toelichting bij de tabellen: Eph= eenpersoonshuishouden Mph= meerpersoonshuishouden Bron: Coelo (Atlas van de lokale lasten 2023)
81
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden. De wet geeft aan welke onderwerpen in deze paragraaf aan bod moeten komen:
het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s;
een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
een inventarisatie van de risico’s;
de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s uitgedrukt in weerstandsvermogen;
een vijftal voorgeschreven financiële kengetallen;
een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie.
Beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s De doelstellingen zijn: 1. voldoen aan wet- en regelgeving; 2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen; 3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen; 4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende. In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd:
De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0;
Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal).
Het college heeft in het collegeprogramma opgenomen dat zij een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 2.0 en een minimale solvabiliteitsratio van 20%. In deze jaarrekening voldoen we aan de uitgangspunten van het financieel beleid. Het uitgangspunt van een weerstandsratio van 2.0 zoals aangegeven in het collegeprogramma wordt niet gehaald.
82
Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moet worden. De begrotingsruimte Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben gekozen voor een bedrag van € 30.000. Daarnaast is in de begroting een stelpost risicobeheersing opgenomen om specifieke risico's op voorhand af te dekken. Het gaat om een bedrag van € 500.000 per jaar. De algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg op 31 december 2023 € 8,3 miljoen (voor resultaatbestemming). De bestemmingsreserves Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve. Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit.
Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen. De stille reserves Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet voor de opvang van onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is. De niet-benutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: a. de OZB; b. de rioolheffing; c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten. Vanaf 2020 heeft het rijk een benchmark woonlasten ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk te maken. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid. Samenvatting De structurele weerstandscapaciteit in de exploitatie 2023 was € 500.000. De incidentele weerstandscapaciteit bedroeg ongeveer € 8,4 miljoen. x € 1.000 Weerstandscapaciteit a.
31-12-2023 De structurele begrotingsruimte
500
De incidentele begrotingsruimte b.
Algemene reserve (stand 31/12 voor resultaatbestemming)
c.
Bestemmingsreserves
d.
De stille reserves
30 8.341
8.871
83
Inventarisatie van de risico’s en getroffen beheersmaatregelen De belangrijkste risico’s voor de gemeente zijn in beeld gebracht, voor zover op dit moment bekend. Van belang is te beseffen dat risico’s zowel positieve als negatieve effecten kunnen hebben. Wij hebben bij deze inventarisatie vooral gekeken naar mogelijke negatieve risico’s en de gevolgen daarvan. Het inschatten van risico’s is een momentopname en is geen absolute wetenschap. De inventarisatie is gemaakt in een tweetal domeinen: (relatief) beïnvloedbare risico’s en onzekerheden op lokaal en regionaal niveau en landelijke ontwikkelingen en (lastig beïnvloedbare) risico’s en/of onzekerheden die daar uit voortvloeien. Vervolgens zijn de risico’s en genomen beheersmaatregelen beoordeeld. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt van de mogelijke financiële impact van deze risico’s. Uiteraard met de kanttekening dat elke inschatting met de nodige onzekerheden is omgeven. De huidige werkwijze bestaat uit vier stappen: 1. per risico wordt een financiële inschatting gemaakt van de initiële klasse waarin het risico valt; 2. daarna wordt beoordeeld, wat de initiële kans is dat het risico zich voordoet en wordt deze vertaald in een wegingsfactor. Op basis hiervan wordt de initiële financiële inschatting verlaagd; 3. vervolgens worden beheersmaatregelen benoemd en waar mogelijk geïmplementeerd; 4.
deze beheersmaatregelen zorgen voor een aangepaste inschaling van risicoklasse en risicokans, waartegen 'de onzekere gebeurtenis' (= het risico) wordt gescoord. Op basis hiervan kan de financiële inschatting nogmaals worden verlaagd. Op basis van deze vier stappen is de verwachte financiële impact (geschatte initiële financiële inschatting x geschatte kans, rekening houdend met beheersingsmaatregelen) van de risico’s gemaakt. Het geschatte bedrag aan mogelijke risico’s wordt jaarlijks herijkt en is hierbij bepaald op € 8,3 miljoen. De belangrijkste risico’s die onze gemeente loopt, worden hierna behandeld.
84
Onzekerheden gemeentefonds en rente € 387.500 (GF&R) Gemeentefonds De inkomsten vanuit het gemeentefonds staan onder druk. Hier is landelijk veel aandacht voor. Vanaf 2026 komt er een ravijn op de Nederlandse gemeenten af. Vanuit de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) vindt er een lobby plaats richting het Rijk. Hierbij wordt ingezet op het schrappen van de opschalingskorting, het herstellen van het accres vanaf 2026 in plaats van 2027 en een toereikende en stabiele normeringssystematiek. De VNG pleit bij de normeringssystematiek met name voor een indexering van het gemeentefonds die aansluit bij de toename van de kosten van wettelijke taken. De systematiek die vanaf 2027 eenzijdig door het Rijk is doorgevoerd, is namelijk gebaseerd op het bbp. Deze systematiek schiet echter met name tekort om de groei van de uitgaven voor zorgkosten op te vangen. Die kosten stijgen namelijk harder dan het gemiddelde bbp. De risico's spelen vanaf 2026. We hebben dus nog tijd om hier op te anticiperen. De termijn waarop we dit kunnen doen wordt wel korter. Het ravijn komt dichterbij. Om die reden stijgt het risico. Rente Rentestijging is een risico waar wij mee te maken kunnen krijgen bij het opnieuw afsluiten van een geldlening. Is de rente hoger dan de rente die wij betaalden, dan heeft dit een nadelig effect op onze begroting.
We houden de toekomstige noodzakelijke financieringen nauwlettend in de gaten om zo het renterisico te minimaliseren (vaste schuld en kasgeld). De rentes stijgen op dit moment wel, maar op korte termijn is het afsluiten van een nieuwe geldlening niet nodig en is het renterisico beperkt. Pensioenopbouw (gewezen) wethouders Jaarlijks wordt bij de jaarrekening de voorziening voor de pensioenen van onze (gewezen) wethouders herijkt. Dit doen wij op basis van de actuariële waardeberekeningen van onze externe adviseur. Zij berekenen op basis van diverse parameters welk bedrag er in de voorziening aanwezig moet zijn op de peildatum 31-12-2023. Een van de belangrijkste parameters is de rekenrente. Deze wordt jaarlijks vastgesteld door De Nederlandse Bank. Dit percentage kan jaarlijks verschillen, waardoor op basis van de wet- en regelgeving een storting of een onttrekking aan de voorziening plaatsvindt. De rekenrente is in 2023 iets gestegen. We verwachten niet direct een daling van de rekenrente waardoor dit risico beperkt is. Onzekerheden grondexploitaties € 1,6 miljoen (GREX) De ramingen van de grondexploitaties en de verliesvoorzieningen zijn geactualiseerd. Toch blijft het moeilijk te voorspellen of de geraamde verkopen ook daadwerkelijk zullen plaatsvinden. Doordat de boekwaarde daalt door de gerealiseerde verkopen nemen de onzekerheden en risico`s nu af.
De economische onzekerheid in de markt (oorlog Oekraïne, hoge energieprijzen) is ook in 2023 merkbaar geweest. De bouwprijzen zijn gestabiliseerd ten opzichte van 2022. Wel is de rente is in 2023 behoorlijk gestegen. In ons aanbod zien we dat particuliere kavels in een gestaag tempo worden verkocht en dat de interesse voor de kavels voor de projectmatige bouw groot is. Voor de bedrijventerreinen was de belangstelling vergelijkbaar met 2022. De winst- en verliesnemingen worden jaarlijks geactualiseerd per grondexploitatie. De verliesvoorzieningen worden berekend op basis van de netto contact waarde (2%). De winstnemingen worden berekend met de Percentage of Completion Methode (POC). Risico’s binnen het Sociaal Domein € 780.000 (SD) De risico’s binnen het Sociaal Domein liggen met name in de open einderegelingen. Dit zijn regelingen die weliswaar een budgettair plafond kennen in de begroting, maar in feite financieel niet zijn begrensd. Als er meer aanspraak op dergelijke regelingen wordt gedaan, zal de gemeente vanuit haar wettelijke taak aanvullend (financiële) middelen beschikbaar moeten stellen. De gemeente kan deze middelen veelal niet verhalen op derden.
Wij hebben zoveel mogelijk beheersmaatregelen genomen om te voorkomen dat de beschikbare budgetten worden overschreden, door bijvoorbeeld een zo goed mogelijke inschatting te maken op basis van historische kosten en actuele (beleids)ontwikkelingen.
85
Wmo Toenemende vergrijzing, complexer wordende samenleving en de landelijke invoering van het abonnementstarief laten in Weststellingwerf een toename zien van het aantal Wmo-cliënten. Voor de komende jaren is nog een aantal decentraliserende rijksmaatregelen te verwachten die de gemeente raken. Zo wordt gesproken over de decentralisatie van Beschermd Wonen per 2025 en ook Maatschappelijke Opvang. De invoeringsdatum is tot dusver steeds uitgesteld, maar de maatregelen zitten er aan te komen. De gemeente wordt dan verantwoordelijk voor deze taken. Het blijft daarbij de vraag of het rijk voldoende middelen beschikbaar gaat stellen. Door monitoring hebben we goed zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. Jeugdwet De financiering van de Jeugdwet in Fryslân is een zeer complex stelsel. Het onderdeel resultaat gestuurde inkoop is opnieuw aanbesteed. De nieuwe aanbesteding is ingegaan per 1 januari 2024. De financiële effecten van de aanbesteding zijn nog onvoldoende bekend. Het onderdeel hoog specialistische Jeugdhulp kenmerkt zich door een laag aantal cliënten en hoge kosten per cliënt. Lasten kunnen snel fluctueren bij relatief kleine wijzigingen in omvang van het aantal cliënten. Vertraging in afgegeven toewijzingen (berichtenverkeer) in combinatie met grillig declaratiegedrag van zorgaanbieders maakt monitoring complex en lastig.
We hebben daarom beperkt zicht op de ontwikkeling en de voorspelbaarheid van de lasten. Hervormingsagenda De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Een deel van de maatregelen uit de hervormingsagenda zijn al geïmplementeerd. Ondanks de reeds genomen maatregelen blijven de kosten Jeugd jaarlijks toenemen en is de besparing vanuit de hervormingsagenda hoogstwaarschijnlijk niet te realiseren. Het is de vraag in hoeverre het Rijk daarvoor compensatie biedt. Het risico neemt hierdoor toe. We volgen de ontwikkelingen op dit punt. Statushouders De gemeente is bezig met de taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Dit begint steeds meer vorm te krijgen waardoor de aantallen zullen toenemen. De huisvesting van statushouders kan op korte termijn leiden tot een toename van het aantal uitkeringen. Onzekerheden en risico’s bij onderhoud kapitaalgoederen € 225.000 (OHP) Strategisch beleid hoe om te gaan met vastgoed specifiek en gemeentelijke bezittingen in brede zin, is een maatregel die wordt getroffen om mogelijke risico’s op dit onderwerp te beheersen. Dan kan meer gericht geld worden gestoken in het strategisch onderhoud van gemeentelijke bezittingen (betere koppeling termijn bezit/in gebruik aan termijn onderhoud). Los van deze beheersmaatregelen blijft er een risico aanwezig.
Projecten € 4,6 miljoen (P) De gemeente voert op dit moment diverse projecten uit of heeft deze in voorbereiding. De omvang van de projectenportefeuille neemt daardoor toe. Ook de komende jaren zullen relatief grote projecten worden voorbereid, opgestart of aanbesteed. Voor een aantal projecten hebben we middelen gereserveerd in de Reserve investeringsambities. Deze gereserveerde middelen zijn ramingen. De ramingen in de Reserve investeringsambities zullen niet altijd toereikend zijn. We kijken dan naar haalbaarheid, betaalbaarheid en schaalbaarheid. Ook op het aanbestedingsmoment kunnen kosten mee- of tegen vallen. Echter, vaak is in tijden van stijgende kosten uitstel niet verstandig. Verschillende risico’s kunnen een succesvolle realisatie of voortgang van een project beïnvloeden. Het gebied waarop risico’s zich voor kunnen doen is behoorlijk breed. Zo kunnen zich onverwachte kosten voordoen, inkomsten lager uitvallen dan verwacht, technische problemen aan het licht komen, maar bijvoorbeeld ook juridische aspecten gaan spelen. Ook hebben we bij de projecten (bijna) altijd te maken met diverse stakeholders. Dit kan ook risico’s met zich meebrengen. Specifiek voor 2024 zien we op dit moment bij de projecten aanbestedingsrisico’s. Dit betreft risico’s in de voorbereiding, de kwaliteit en de volledigheid. Op projectniveau noemen wij het Groene Hart van centrum Wolvega.
Dit betreft bijvoorbeeld opstallen, de te ontvangen subsidie en eventueel tegenvallende investeringskosten om uiteenlopende redenen. Belangrijkste beheersmaatregel om deze risico’s te verkleinen is het gefaseerd beschikbaar stellen van het investeringskrediet. 86
Risico’s en beheersingsmaatregelen met betrekking tot verbonden partijen en gerelateerde projecten € 387.500 (VP) De paragraaf verbonden partijen vraagt vanuit het oogpunt van risicobeheersing de nodige aandacht omdat de invloed op deze partijen verloopt via besturen van gemeenschappelijke regelingen en stichtingen of de aandeelhouders en de raden van commissarissen en/of toezicht. Dat betekent ook dat de directe invloed op de uitzetting van hun begroting beperkt is, wat weer van invloed is op onze begroting. Ten aanzien van de verbonden partijen blijft extra aandacht noodzakelijk voor de uitvoeringsorganisatie FUMO en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Deze samenwerkingsverbanden zijn van rijkswege verplicht gesteld en gelden dus voor de 18 Friese gemeenten. De invloed die als individuele gemeente kan worden uitgeoefend is (zeer) beperkt. De OWO-samenwerking heeft een positief effect als vanuit een gezamenlijk belang kan worden opgetrokken. Ook in de overige samenwerkingsverbanden zien we dat gemeenten elkaar steeds beter vinden. We zien binnen onze verbonden partijen op dit moment met name ontwikkelingen bij de OVEF. De omvang van de bedrijfsactiviteiten in een prijsgevoelige markt is per 2024 toegenomen.
Overige onzekerheden en risico’s: € 397.500 (OVERIG) Overige risico’s in de bedrijfsvoering zijn: frictiekosten personeel, veiligheids- en aansprakelijkheidsrisico’s en urenramingen op exploitatie ontlastende onderdelen van de begroting, zoals de grondexploitaties, afval en riolering. Tijdig beheersmaatregelen treffen, door bijvoorbeeld een juiste verhouding vast en flexibel personeel in dienst te hebben, voorkomt structurele risico’s in de exploitatie. Ook het treffen van technische beheermaatregelen en het optimaliseren van bedrijfsprocessen zorgen voor een lager risico. Loon- en prijsontwikkelingen Het risico dat we bij de loon- en prijsontwikkelingen lopen is dat we via de inkomsten (gemeentefonds) niet volledig gecompenseerd worden voor stijgingen. Op het gebied van loon- en prijsontwikkelingen zijn er weinig beheersmaatregelen mogelijk. Alleen op het gebied van onze eigen gemeentelijke heffingen kunnen we sturen op indexatie. De afgelopen periode hebben we exceptionele prijsstijgingen gezien. Deze situatie lijkt zich nu te herstellen en te stabiliseren. Daardoor neemt dit risico af. Toekomstige ontwikkelingen We zien dat de omvang van onze begroting toeneemt. Dit is inherent aan de activiteiten waar wij als gemeente voor aan de lat staan. We zien meer taken en daarmee ook meer risico's op ons afkomen.
We noemen hier als voorbeeld het klimaatakkoord, duurzaamheid, funderingsaanpak, maar ook de taakstelling statushouders. Daarnaast leven we in een onzekere tijd. De gevolgen van nieuwe wetten en een nieuw kabinet is (nog) niet volledig duidelijk. Uiteraard houden wij de ontwikkelingen, de gevolgen en de risico's nauwlettend in de gaten. Via onze reguliere planning en controlcyclus sturen wij waar nodig bij.
Weerstandsvermogen De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s wordt uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is in onderstaande tabel weergegeven. x € 1.000 Weerstandsvermogen
31-12-2023
Weerstandscapaciteit (A)
8.871
Risico's (B)
8.290
Weerstandsvermogen
581
Ratio Weerstandsvermogen (A/B)
1,07
Toelichting weerstandsvermogen Uit bovenstaande tabel blijkt dat ons weerstandsvermogen voldoet aan het uitgangspunt dat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit (B). De ratio weerstandsvermogen is 1,07 en dus groter dan 1,0. De weerstandsratio is echter nog wel kleiner dan de door het college gewenste minimale weerstandsratio van 2,0.
87
Kengetallen Met ingang van 2016 worden een vijftal financiële kengetallen voorgeschreven. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we voor de verplichte kengetallen aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Kengetal
Categorie A
Categorie B
Categorie C
a. zonder correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
b. met correctie doorgeleende gelden
< 90%
90 - 130%
> 130%
2. Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
3. Grondexploitatieruimte
< 20%
20 - 35%
> 35%
4. Structurele exploitatieruimte
> 0%
0%
< 0%
5. Belastingcapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
1. Netto schuldquote
Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt. In onderstaand overzicht wordt het verloop van onze kengetallen weergegeven: Kengetallen
Rekening
Begroot
Rekening
Categorie
2023
2022
peiljaar 2023
22,37%
36,33%*
25,75%
A
22,35%
32,32%*
25,73%
A
2 Solvabiliteitsratio
46,24%
40,87%
43,00%
B
3 Grondexploitatie
12,04%
19,15%
13,48%
A
4 Structurele exploitatieruimte
6,66%
2,53%
8,39%
A
5 Belastingcapaciteit
85,49%
89,49%
88,05%
A
2023 1 Netto schuldquote Netto schuldquote (gecorrigeerd)
* Bijgestelde begroting
Toelichting tabel kengetallen 88
1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Zoals uit bovenstaande tabel blijkt voldoen we in deze jaarrekening bij dit kengetal ruimschoots aan ons streven en vallen we in categorie A. 2.Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we uit boven ons streefpercentage van minimaal 20% en binnen de marges van categorie B. 3. Kengetal grondexploitatie Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente.
Door onder andere de verkopen is de balanswaarde van de grondexploitaties gedaald. Dat maakt dat het risico minder groot wordt en we in categorie A uit komen. 4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen. Voorbeelden van structurele lasten zijn de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen, bij structurele baten gaat het onder andere om de Algemene uitkering van het gemeentefonds en eigen belastinginkomsten. Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de jaarrekening is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. In 2023 hadden we een positief structureel exploitatiesaldo waardoor we in categorie A vallen. 5. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten.
Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel van de kengetallen blijkt, zijn de woonlasten in onze gemeente lager dan het landelijk gemiddelde voor een gezin. Als basis hebben we het landelijk gemiddelde van 2023 (= 100%) genomen. Dat staat op € 944. Met een bedrag van € 807 vallen we hiermee onder categorie A.
89
Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Portefeuillehouder
Hartog
Organisatie
Beleid en Vastgoed, Grondzaken & Facilitair
Beleidsnota's
Beleidsplan Kwaliteitsambitie openbare ruimte 2012-2016
Nota Openbare verlichting
Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025
Notitie Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed 2017
Bomenbeleidsplan 2017- 2027
Plan van aanpak Verduurzamen gemeentelijk vastgoed 2020
Scenario’s uitbreiding ecologisch bermbeheer gemeente Weststellingwerf
Inleiding Onze gemeente heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Om dat mogelijk te maken wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten. Wij merken dat we steeds meer last krijgen van extremen in het weer. In de zomer zagen we droge periodes die het veen onder de wegen aantast. In de herfst hadden we zoveel neerslag dat de bermen met veel meer dan de gebruikelijke schades te maken kregen. Naast de wegen en bermen hebben de extremen ook een negatieve invloed op de kwaliteit van beplantingen, speelgazons, bomen. Om meer grip te krijgen op toekomstige investeringen en de lopende onderhoudsprogramma's zijn we gestart met een traject om het asset management naar een hoger niveau te tillen en met een herijking van ons areaal.
Kwaliteitsambitie Openbare Ruimte We zagen in 2023 een ontwikkeling waarbij gekozen werd voor gedifferentieerd beheer van de openbare ruimte. Hierbij was sprake van maatwerk. We maakten meer gerichte keuzes waarbij onderhoudsniveaus werden afgestemd op plekken die inwoners van de gemeente belangrijk vinden, naast de plekken die we als gemeentelijke organisatie belangrijk vinden. We begonnen met het inventariseren en actualiseren van bestaande niveaus . Het onderhoud van de openbare ruimte vond plaats volgens de uitgangspunten van de vastgestelde notitie kwaliteitsambitie openbare ruimte. De Leidraad duurzame inrichting openbare ruimte (DIOR) geeft kaders waarbinnen inspiratie en creativiteit gevonden kan worden voor het ontwerpen en inrichten van de openbare ruimte en is bedoeld voor eenieder die openbare ruimte gaat realiseren: ambtenaren, marktpartijen en andere initiatiefnemers. De leidraad is grotendeels gereed.
Wegen De jaarlijkse onderhoudsprogramma’s voor asfalt en elementenonderhoud (klinkerwegen) zijn uitgevoerd. Te noemen locaties van (groot) onderhoud zijn onder andere: 90
Onderhoud asfaltwegen: Hamersweg Ter Idzard, Hoeveweg de Hoeve, Kerkweg Oldeholtwolde, Kontermansweg de Hoeve, Geldering Noordwolde, Tinweg (rotonde) Wolvega, Kerkeweg Nijetrijne, Marktweg Spanga.
Onderhoud klinkerwegen: Peter Paulus Rubenstraat Wolvega, Govert Flinckstraat Wolvega, Pastoor Schuttestraat Steggerda, De Ribbe Scherpenzeel, Langelilleweg (deels) Langelille, Oosterstreek (drempel) Oosterstreek, Nieuwstraat (trottoirs) Noordwolde.
Ook zijn er diverse kleine herstelwerkzaamheden geweest aan asfalt- en klinkerwegen.
Er hebben veel werkzaamheden plaatsgevonden aan trottoirs en bermen waar kabels en leidingen zijn gelegd. Oorzaak zijn de graafwerkzaamheden van de glasvezelprojecten en het vervangen van kabels voor de energietransitie.
Groen Openbaar groen: We hebben een groot aantal bomen aangeplant. Na reguliere inspectie (één keer per drie jaar) was gebleken dat een aantal bomen gekapt moest worden om aan de zorgplicht (veiligheid) te voldoen. Om die reden zijn tevens bomen gesnoeid. Tijdens de storm van juli is een aantal bomen omgewaaid en is een aantal bomen na inspectie preventief verwijderd. Deze bomen worden waar mogelijk vervangen. Wij hebben langs een aantal paden en erfgrenzen wortelschermen geplaatst om overlast en wortelopdruk te voorkomen. Om droogteschade te beperken hebben we bij het planten van de bomen standaard van een watergeefrand geplaatst en hierin is een mulchlaag aangebracht om water langer vast te houden. Wij hebben diverse invasieve soorten bestreden op het land en in het water. We hebben o.a. circa 8000 bomen preventief behandeld tegen de eikenprocessierups. Hierdoor is de overlast beperkt. Baggeren Er is gebaggerd in de vijvers in De Heide, Drafsportlaan en De Barte. Dit in overleg met de buurtvereniging en in samenwerking met Hengelsportvereniging De Snoek. In het najaar is 600 kilo aan vissen uitgezet. Vergroten biodiversiteit In Noordwolde zijn in afstemming met Plaatselijke Belang bermen omgevormd naar bloem- en kruidenrijke berm. Wij hebben op meerdere locaties bloembollen aangebracht.
We hebben circa 100 knotwilgen geplant, de wilg is een goede waardplant voor veel insecten en vlinders. We zijn gestart met ecologisch berm- en slootonderhoud buiten de bebouwde kommen. Binnen de bebouwde kommen worden meer gazonstroken ecologisch beheerd.
Bruggen, waterwegen en kades Het jaarlijks onderhoudsprogramma voor de bruggen en duikers is uitgevoerd. Hierna te noemen locaties van groot onderhoud zijn onder andere:
91
Regulier onderhoud aan: o 28 verkeersbruggen; o 33 fiets- en voetgangersbruggen; o 7 vissteigers; o 390 m1 aanlegsteigers in passantenhaven nabij Driewegsluis in Nijetrijne; o Monumentale keersluis bij de Sasweg in Blesdijke; o Muziekkoepel Manauplein Noordwolde; o Onderdoorgang spoor; o 7 onderdoorgangen A32; o Onderdoorgang Stellingenweg De Koele; o Nijelamerbrug in de Schipslootweg. Brug Nijksweg tussen Wolvega en De Blesse. Hier moet groot onderhoud aan worden uitgevoerd, zoals het vervangen van het gehele brugdek, de leuningen en geleidingshekken. Deze werkzaamheden zijn uitgesteld i.v.m. de langer durende werkzaamheden in De Blesse aan de Markeweg en de omleidingsroute over de Nijksweg. Er zijn duikers vervangen aan de: o Buitenweg in Steggerda; o Vaartweg in Steggerda; o Oostvierdeparten in Boijl. Er is een start gemaakt met de voorbereiding voor het vervangen van duikers aan de: o Pepergaweg in Steggerda; o Oosterstreek; o Schapendrift in Noordwolde.
Openbare verlichting Weststellingwerf heeft in totaal 4.448 lichtmasten in eigendom en beheer (peildatum 28-2-2024). Het onderhoud en beheer van de openbare verlichting is via de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân aanbesteed. Zie ook paragraaf verbonden partijen. Het prestatiegerichte contract dat de coöperatie met de aannemer heeft afgesloten geldt vanaf 1 april 2019 en is in 2023 verlengd tot 1 april 2025. Onder onderhoud verstaan wij het oplossen van storingen aan de openbare verlichting. Ook het reinigen en schilderen van masten/armaturen en vervangen van lampen, masten en armaturen valt onder deze aanbesteding. Resultaten 2023:
In de zomer 2023 zijn 572 lichtmasten gereinigd in Wolvega.
in 2023 zijn 313 armaturen vervangen door led-armaturen. Hiermee is het aantal lichtmasten met ledverlichting toegenomen tot 92%.
Riolering Resultaten 2023: Reguliere werkzaamheden Regulier onderhoud aan: - 412 vuilwatergemalen; - 9 randvoorzieningen (zijn tijdelijke opvangbakken of leidingen voor vuilwater); - 10 regenwatergemalen; - Er is 3 kilometer vrij verval riool gereinigd. Van die 3 kilometer is 2,5 kilometer geïnspecteerd. (in samenwerking met de OWO-gemeenten); - Reinigen van 12.273 kolken; - Onderhoudswerkzaamheden als gevolg van uitgestelde renovaties.
92
Projectmatige werkzaamheden Rioolvervanging en renovatie
Langs de Grindweg in Munnekeburen en Scherpenzeel is 335 meter riool vervangen en 90 meter riool gerenoveerd door het aanbrengen van een bekleding in de bestaande buis (rioolrenovatie);
In de Markeweg in De Blesse is tijdens de herinrichting van de Steenwijkerweg in De Blesse het oude gemengde rioolstelsel vervangen door een gescheiden rioolstelsel;
Er is een start gemaakt met de voorbereiding voor het vervangen van de riolering in de prinsessenbuurt (Marijkestraat, Margrietstraat, Irenestraat, Bernhardlaan en Beatrixstraat) in Wolvega;
Aan de Jokweg in De Hoeve is een rioolgemaal gerenoveerd.
Klimaatmaatregelen Er is een start gemaakt met de voorbereiding van de klimaatmaatregel Julianaweg en Oranje Nassaulaan in Wolvega en de klimaatmaatregel Houtstraat in Wolvega. Beide vallen onder de negen klimaatmaatregelen die staan aangegeven in het Gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025. Herstellen kolken Tijdens de jaarlijkse reinigingsronde van de kolken in de gemeente zijn gebreken geconstateerd. Deze gebreken zijn geïnventariseerd en er is een start gemaakt met het oplossen en herstellen van de gebreken. In Noordwolde is in 2023 een pilot gedaan om te kijken hoe we zo efficiënt mogelijk de werkzaamheden kunnen aanpakken voor de rest van de gemeente. Beoordelen rioolinspectiebeelden en maken van kwalitatieve planning In het kader van het assetmanagement naar een hoger niveau te tillen zijn in 2023 alle rioolinspectiebeelden beoordeeld en er is een kwalitatieve planning gemaakt voor rioolvervanging voor de komende 10 jaar. Daarnaast is er een planning gemaakt voor de komende 10 jaar welke riolen wanneer geïnspecteerd moet worden.
Tractiemiddelen De in eigendom zijnde tractiemiddelen worden middels een beheerssysteem gemonitord. Uit het oogpunt van continuïteit moet regelmatig materieel worden vervangen. Hiervoor is een meerjarig overzicht opgesteld. We merken op dat er lange levertijden zijn. We hebben in 2023 diverse aankopen gedaan, maar nog niet alle leveringen hebben plaats gevonden. Zo zijn in 2023 middels een Europese aanbesteding 4 grote zoutstrooiers en 3 kleine zoutstrooiers aangeschaft. Deze machines worden geleverd na het winterseizoen 2023-2024.
Gebouwen Afgelopen jaar is het onderhoud van de vastgoedportefeuille volgens planning uitgevoerd. De gebouwen zijn op het vastgestelde niveau ‘sober en doelmatig’ onderhouden zoals beschreven in de notitie ‘Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed’. Resultaten in hoofdlijnen: Gemeentehuis - Groot schilderwerk binnenzijde - Vervangen warmtepompen en transportpompen voor energiezuinige variant - Realisatie van een duurzame warmte- en koudeopslag in de bodem rondom het gemeentehuis, zie programma 8
93
Sportcomplex de Steense - Renovatie van het entreegebied inclusief de sanitaire voorzieningen. Hierbij zijn ook voorzieningen gecreëerd voor mindervaliden. - Tribune Olde Steense vervangen - Waterbehandelingsysteem (zoutelektrolyse) van het zwembad vervangen MFC 3 Turven - Groot schilderwerk van binnenzijde - Groot schilderwerk van buitenzijde MFC Boijl - Groot schilderwerk van binnenzijde Sporthal de Duker - Dak van het restaurant verduurzaamd waardoor hogere isolatiewaarden worden behaald - Vernieuwen dakbedekking Zwembad de Dobbe - Dakrenovatie van kleed- en personeelsgebouw
94
Paragraaf Financiering Paragraaf Financiering Portefeuillehouder
Hoen
Organisatie
Advies & Ondersteuning
Inleiding Het doel van deze paragraaf is om informatie te verstrekken over het treasurybeleid en de beheersing van de financiële risico’s. Treasury is het besturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op de financiële vermogenswaarden, de financiële geldstromen, de financiële posities en de hieraan verbonden risico’s. Wettelijke kaders voor gemeentelijk treasurybeleid vinden we terug in de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido), de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet hof), de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en in de Gemeentewet met de daaruit afgeleide financiële verordening. Vanwege de publieke taak van de gemeente gaan we bedachtzaam om met publieke middelen en zijn we transparant over de besteding hiervan. Risicobeheersing is daarbij van groot belang. Mogelijke renterisico’s beheersen we via de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Verder stellen we strikte eisen aan het uitzetten van liquide middelen: leningen en garanties mogen in principe alleen worden verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. Voor het overige houden we eventuele overtollige middelen aan in ’s rijks schatkist (als gevolg van het verplicht schatkistbankieren, zie jaarrekening onderdeel schatkistbankieren) zodat deze beschikbaar blijven voor de uitoefening van de publieke taak.
De uitgangspunten Sinds de invoering van het schatkistbankieren zijn uitzettingen door gemeenten alleen nog toegestaan aan medeoverheden. Door een goede (korte en lange termijn) liquiditeitsprognose te hebben, kunnen gemeenten in het aantrekken van geld sturen op het (tijdig) beschikbaar hebben van lang of kort geld. Op dit moment is de rentestand hoger. Met de huidige rentestand zijn de renterisico’s die gemeenten daarbij lopen overzichtelijk. We hebben momenteel nog drie geldleningen.
Risicobeheer De overheid hanteert twee instrumenten, binnen de wet Fido, voor het toetsen van het renterisico: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Het doel van deze normen is het krijgen van een stabiele rentelast over de jaren.
Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet vormt de bovengrens waarmee een tijdelijk liquiditeitstekort gefinancierd kan en mag worden met een kortlopende geldlening (korter dan 1 jaar). Als het liquiditeitstekort structureel dreigt te worden, moet er een langlopende geldlening worden aangetrokken. De kasgeldlimiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal. Het doel van de limiet is de vlottende schuld (kortlopende leningen) te beperken. De ontwikkeling van de kasgeldlimiet over 2023 is hieronder weergegeven. Het schema laat zien dat er voldoende ruimte onder de kasgeldlimiet aanwezig was.
95
x € 1.000 Kasgeldlimiet
(1) Vlottende schuld (2) Vlottende middelen
(3) Netto vlottend (+) of Overschot middelen (-)
1e kwartaal 2023
0
18.113
-18.113
2e kwartaal 2023
520
23.354
-22.834
3e kwartaal 2023
277
27.223
-26.946
4e kwartaal 2023
44
24.886
-24.842
(4) gemiddelde
210
23.394
-23.184
(5) Begrotingstotaal
90.570
(6) Percentage regeling
8,5%
(7) = (5 x 6)
Kasgeldlimiet
7.698
(8a) = (7>4)
ruimte onder de kasgeldlimiet
30.882
(8b) = (4>7)
overschrijding van de kasgeldlimiet
Toelichting kasgeldlimiet Kasgeldlimiet Op dit moment hebben wij voldoende liquide middelen beschikbaar. Deze staan bij de Staat (schatkist). We verwachten dat we de geplande uitgaven voor investeringen voor het komende jaar op kunnen vangen met de huidige middelen. We blijven binnen de ruimte van de kasgeldlimiet. We houden het komende jaar de uitgaven van onze investeringen in de gaten om zo te bepalen of en wanneer wij een nieuwe langlopende lening nodig hebben.
Renterisicobeheer De renterisiconorm stelt een grens aan het te lopen renterisico op de vaste schuld. De risiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet hoger mogen zijn dan 20% van het begrotingstotaal. Op basis van het werkelijke volume is onze gemeente in 2023 ruimschoots binnen de renterisiconorm gebleven.
96
x € 1.000 Renterisiconorm en renterisico
Realisatie 2023
Begroot 2024
Begroot 2025
Begroot 2026
Begroot 2027
Renterisico op vaste schuld 1a.
Renteherziening op vaste schuld o/g
1b.
Renteherziening op vaste schuld u/g
2.
Netto renteherziening op vaste schuld (1a -1b)
3. 4.
0
0
0
0
0
Aflossingen
3.345
3.345
3.345
3.345
3.345
Renterisico (2 + 3)
3.345
3.345
3.345
3.345
3.345
113.578
104.736
99.335
94.588
93.081
20%
20%
20%
20%
20%
Renterisiconorm 5.
Volume totale lasten in begroting en rekening (excl. bestemming reserves)
6.
Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage
7.
Renterisiconorm (5 x 6)
22.716
20.947
19.867
18.918
18.616
Ruimte (+) / Overschrijding (-) (7 - 4)
19.371
17.602
16.522
15.573
15.271
Toets renterisiconorm 8.
Kredietrisico op verstrekte gelden en gegarandeerde leningen De rentedragende leningen bestaan voornamelijk uit aan (voormalig) ambtenaren verstrekte hypothecaire geldleningen. De portefeuille krimpt omdat gemeenten geen hypothecaire geldleningen meer mogen verstrekken aan hun personeel. Jaarlijks wordt hier op afgelost. Hierdoor stijgen onze geldmiddelen. Het risico op de portefeuille is relatief klein, vanwege de hypothecaire zekerheden die tegenover de geleende gelden staan. Er is wel sprake van een (beperkt) renterisico omdat geldnemers hun rentevoorwaarden (kosteloos) kunnen aanpassen gedurende de looptijd. Echter, de meeste geldnemers hebben inmiddels hun rechten om de rentevoorwaarden aan te passen verbruikt. Daarnaast hebben we verschillende (indirecte) garanties afgegeven. Op deze garantstellingen wordt in de regel regulier afgelost door de geldnemers. Met betrekking tot de gegarandeerde leningen betreft het veelal geldnemers in de zorg, sociale woningbouw of (sport)verenigingen. Omdat voor de leningen aan de woningcorporaties het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) garant staat, kan het kredietrisico voor de gemeente als minimaal worden beschouwd. x € 1.000 Kredietrisicobeheer op verstrekte gelden Rentedragende leningen overig
Restant schuld ultimo 2023 696
Gegarandeerde geldleningen (100%)
2.437
Indirect gegarandeerde geldleningen (WSW-achtervang 50% van € 49.000)
24.500
Totaal
27.633
97
Gemeentefinanciering De gemeente hanteert een integrale financieringssystematiek. Dat wil zeggen dat we steeds kijken naar de totale financieringsbehoefte van de gemeente op enig moment. Bij de huidige verwachtingen over de renteontwikkeling wordt goed gekeken naar de liquiditeitsbehoefte en wordt deze afgezet tegen de opgave om de schuldpositie te verbeteren in absolute zin. Uitgangspunt daarbij is een beheersbare schuld waarop op reguliere basis aflossingen plaatsvinden. x € 1.000 Vaste schuld
Werkelijk
Begroot
Stand 1-1-2023
45.197
45.197
Reguliere aflossing en herfinanciering Te herfinancieren op begrotingsbasis Reguliere aflossing
3.345
3.345
Stand 31-12-2023
41.852
41.852
Leningenportefeuille Het verloop van onze leningenportefeuille is hieronder weergegeven. x € 1.000 Leningenportefeuille
1-1-2023
Aflossing
31-12-2023
Rentepercentage
Leningnummer 201601 (BNG 347)
37.697
2.845
34.852
3,440%
Leningnummer 201602 (BNG 348)
4.000
4.000
1,940%
Leningnummer 200901 (ASN 291)
3.500
500
3.000
4,165%
Totaal
45.197
3.345
41.852
Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte (financieringstekort of -overschot) geeft een indicatie of het aangaan van vaste geldleningen al dan niet noodzakelijk is. In het onderstaande overzicht is onder de vaste activa een bedrag opgenomen van € 21 miljoen aan Schatkistbankieren. Dit bedrag is beschikbaar voor financiering en daarmee hebben wij geen financieringsbehoefte.
98
x € 1.000 Financieringsbehoefte
stand per 31-12-2023 incl. rekening resultaat 2023
31-12-2023
31-12-2022
Reserves
52.540
46.028
46.990
Voorzieningen
6.204
6.204
6.044
Vaste geldleningen
41.852
41.852
45.197
Totaal
100.596
94.084
98.231
Vaste activa
91.052
91.052
83.185
Voorraden
12.207
12.207
12.711
Totaal
103.259
103.259
95.896
-2.663
-9.175
2.335
Financieringstekort (-) cq. overschot (+)
Rentekosten en renteopbrengsten verbonden aan de financieringsfunctie In het volgende renteschema is uiteengezet hoe voor 2023 de rente is toegerekend. Het saldo tussen de rente die is doorberekend aan de taakvelden en de werkelijk te betalen rente is verantwoord op het taakveld treasury. Het taakveld treasury is opgenomen in het overzicht van algemene dekkingsmiddelen. x € 1.000 Renteschema
Werkelijk 2023
Begroot 2023
a.
De externe rentelasten over de korte en lange termijn
1460
1.715
b.
De externe rentebaten
776
735
Totaal door te berekenen rente
684
980
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
411
429
Saldo door te berekenen rente
273
551
c. d.
Rente over eigen financieringsmiddelen
e.
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
871
870
f.
Renteresultaat op het taakveld treasury
-598
-319
EMU saldo Het EMU-saldo is het saldo van inkomsten en uitgaven met derden van de gemeente op transactiebasis in een bepaalde periode. Eenvoudig gezegd geeft het EMU-saldo aan of er in een bepaald jaar met reële transacties meer geld uitgegeven is dan er in dat jaar is binnengekomen, of dat er netto geld overgehouden is. Het EMU-saldo is daarmee een indicatie voor de ontwikkeling van de liquiditeits- en financiële positie (eigen vermogen en schulden) van de gemeente. Het EMU-saldo van één jaar zegt relatief weinig, Een structureel negatief EMU-saldo is echter wel reden tot zorg; dit geeft aan dat de gemeente jaar-op-jaar meer geld uitgeeft dan de gemeente ontvangt. Andersom kan het ook onwenselijk zijn dat het EMU-saldo enkele jaren op rij een flink positief saldo vertoont. Dit geeft immers aan dat de gemeente mogelijk overhoudt, terwijl het geld besteed kan worden aan voorzieningen in de gemeente. Het EMU-saldo vervult een rol bij de afspraken die in Europees verband zijn gemaakt over het toegestane maximale tekort ervan op nationaal niveau om de overheidsfinanciën in de Eurozone robuust te houden. In Nederland geldt een macro EMU-tekort voor de decentrale overheden van 0,27 procent van het bruto binnenlands product per jaar. 99
Vier scenario's uitgelegd Bij de gemeente kunnen zich vier scenario’s voordoen. Hierbij wordt benadrukt dat het bij het beoordelen van de scenario’s vooral gaat om de meerjarige ontwikkeling van het EMU-saldo. Het EMU-saldo is positief: De gemeente krijgt via reële transacties meer geld binnen dan dat ze uitgeeft. Dit schept ruimte om schulden af te lossen, te sparen en de reservepositie te verhogen. Daarmee draagt de gemeente positief bij aan het EMU-saldo van Nederland. Dit is voor 2023 bij de Gemeente Weststellingwerf het geval. Het EMU-saldo voor onze gemeente bedraagt € 1.559.000 positief. Het EMU-saldo grenst aan 0: De gemeente krijgt via reële transacties ongeveer evenveel geld binnen als dat er wordt uitgegeven. Het EMU-saldo is negatief: De gemeente geeft via reële transacties meer geld uit dan dat erbinnen komt. De gemeente zal schulden moeten maken, leningen moeten aantrekken, of het gespaarde geld moeten aanspreken. Ook kan het zijn dat het eigen vermogen (reserves) afneemt. Hierdoor draagt de gemeente negatief bij aan het EMU-saldo van Nederland. Maar blijft onder de referentiewaarde: aangezien het EMU-saldo onder de referentiewaarde valt, is de bijdrage van de gemeente aan het EMU-saldo geen aandachtspunt mits de andere overheden zich ook aan hun referentiewaarden houden.
Het EMU saldo overschrijdt de referentiewaarde: Aangezien het EMU-saldo boven de referentiewaarde uitstijgt, is de bijdrage van de gemeente aan het landelijke EMU-saldo een aandachtspunt.
100