CConstaterende datWeststellingwerf
Koppel je AI →
Document · PDF

3. Programmabegroting 2026 - 2029 (0098759562)

Raadsvergadering 3 november 2025, gemeente WeststellingwerfBij agendapunt: Najaarsnota 2025 en Begroting 2026-202936.490 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

Begroting 2026

2

Inhoudsopgave Voorwoord ..................................................................................................................................................... 5 Leeswijzer ...................................................................................................................................................... 6 Begroting op hoofdlijnen ................................................................................................................................ 8 Begroting 2026 in één oogopslag ................................................................................................................ 13 Kerngegevens.............................................................................................................................................. 14 Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning .................................................................................................. 15 Programma 1 | Veiligheid ............................................................................................................................ 23 Programma 2 | Verkeer, Vervoer en Waterstaat ......................................................................................... 27 Programma 3 | Economie ............................................................................................................................

33 Programma 4 | Onderwijs ............................................................................................................................ 36 Programma 5 | Sport, Cultuur en Recreatie ................................................................................................ 42 Programma 6 | Sociaal domein ................................................................................................................... 49 Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu ................................................................................................. 64 Programma 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing ................................... 73 Overzicht Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................................... 82 Overhead, Vennootschapsbelasting en Overige baten & lasten ................................................................. 86 Overzicht kosten overhead ...................................................................................................................... 86 Vennootschapsbelasting .........................................................................................................................

87 Overige baten & lasten ............................................................................................................................ 88 Paragrafen ................................................................................................................................................... 89 Paragraaf Lokale heffingen ..................................................................................................................... 89 Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ........................................................................... 97 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen .............................................................................................. 106 Paragraaf Financiering .......................................................................................................................... 110 Paragraaf Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 114 Paragraaf OWO-samenwerking ............................................................................................................ 116 Paragraaf Verbonden Partijen ...............................................................................................................

118 Paragraaf Grondbeleid .......................................................................................................................... 130 Paragraaf Dynamisch investeringsprogramma ..................................................................................... 132 Paragraaf Wet open overheid (Woo) ..................................................................................................... 135 Uiteenzetting van de financiële positie ...................................................................................................... 136 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................................... 136 Overzicht van incidentele lasten en baten ............................................................................................. 137 Geprognosticeerde balans 2026-2029 .................................................................................................. 141 Reserves en Voorzieningen .................................................................................................................. 142 Meerjareninvesteringsplan 2026-2029 .................................................................................................. 146

3

Bijlagen ...................................................................................................................................................... 147 Bijlage 1: Taakvelden overzicht ............................................................................................................. 147 Bijlage 2: Subsidieplafonds ................................................................................................................... 150 Bijlage 3: Beleidsindicatoren ................................................................................................................. 153 Bijlage 4: Lijst met afkortingen............................................................................................................... 156 Bijlage 5: Lijst met financiële begrippen ................................................................................................ 162

4

Voorwoord Voorwoord Beste leden van de raad van de gemeente Weststellingwerf, Hierbij bieden wij u de programmabegroting 2026-2029 aan. Wij vertrouwen erop dat deze begroting u in staat stelt om uw kaderstellende en controlerende rol inhoud te geven. Met deze begroting kunnen we een structureel sluitend financieel beeld presenteren. Dit komt onder andere doordat het Rijk alsnog aanvullende middelen beschikbaar heeft gesteld. Daarnaast hebben wij het project 'Ombuigingen 2026 en verder' uitgevoerd. Ondanks dit positieve beeld voor de komende jaren zijn er belangrijke onzekerheden. Het Rijk stelt vooral incidentele middelen beschikbaar. Daardoor is onzeker of onze inkomsten op langere termijn, met name uit het gemeentefonds, toereikend blijven. Juist in een tijd van verandering en onduidelijkheid willen we koersvast blijven en perspectief bieden aan onze inwoners. Dit jaar heeft een bijzonder karakter: 2026 is het laatste jaar van het huidige collegeprogramma ‘Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf’. In maart vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. In het meerjarenperspectief is ruimte opgenomen om een nieuw collegeprogramma vorm te geven, zodat het nieuwe college na de verkiezingen voortvarend aan de slag kan.

We staan voor een steeds grotere uitdaging, de verantwoordelijkheden blijven groeien en er wordt veel inzet van ons verwacht bij brede maatschappelijke opgaven die onze gemeente overstijgen. Vanuit deze ontwikkelingen is het belangrijk om in de nieuwe bestuursperiode gezamenlijk inhoud te geven aan een lang termijn gemeentevisie. Deze begroting is zowel een afronding van lopende ambities als een voorbereiding op de toekomst. In 2026 werken we aan een groot aantal projecten die onze gemeente versterken. We investeren in de centrumontwikkeling van Wolvega en Noordwolde en zetten de eerste stappen in het integraal strategisch huisvestingsplan onderwijs. Daarnaast blijven we werken aan duidelijke, betrouwbare en betrokken dienstverlening en geven uitvoering aan het duurzaam beheren van de inrichting openbare ruimte. Ook op het gebied van duurzaamheid zetten we belangrijke stappen. We gaan verder met de energietransitie en werken aan programmaplannen voor warmte, klimaat en circulaire economie. Ook starten we met diftar+ om afvalscheiding te stimuleren. Voor een veilige en leefbare omgeving verbinden we zorg en veiligheid, pakken we verkeersknelpunten aan en voeren we het gemeentelijk verkeer- en vervoersplan uit. Daarnaast investeren we in voorzieningen: we verbeteren de zwembaden De Steense en De Dobbe en werken aan projecten zoals de Heemkunderoute en de zelfoogsttuin.

Ook op sociaal gebied maken we stappen. We ondersteunen inwoners met het programmaplan participatiewet in balans, lokale inclusieagenda en bouwen aan een toekomstbestendige sociale infrastructuur. Verder richten we een ouder-kindcafé in en nemen verantwoordelijkheid voor de opvang van statushouders en Oekraïense ontheemden. Tot slot zetten we in op goed wonen in Weststellingwerf en willen we de realisatie van betaalbare woningen mogelijk maken. Als college blijven we, in nauwe samenwerking met u, de organisatie en de samenleving, ons inzetten voor een sterk en toekomstbestendig Weststellingwerf. Burgemeester en wethouders van de gemeente Weststellingwerf

5

Leeswijzer Leeswijzer De leeswijzer vertelt hoe deze begroting is opgebouwd.

Begroting op Hoofdlijnen Als eerste hebben we de onderdelen: •

Begroting op Hoofdlijnen

•

Begroting in één oogopslag

•

Kerngegevens

Beleidsbegroting Daarna volgt de beleidsbegroting die bestaat uit een programmaplan en uit paragrafen. Programmaplan In het programmaplan staan de programma's en twee overzichten. De cijfers uit deze onderdelen samen vormen het begrotingssaldo. Programma’s De indeling van de programma’s is als volgt: •

Taakvelden

•

Beleidsnota’s

•

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid

•

Doelstellingen

In deze programmabegroting staan de doelstellingen centraal. Per doelstelling zijn er twee W-vragen uitgewerkt. De twee W-vragen luiden: “Wat willen we bereiken?” (gewenste maatschappelijke ambities en effecten) en “Wat doen we daarvoor?” •

Beleidsindicatoren

De voorgeschreven beleidsindicatoren staan niet in de programma's maar zijn als bijlage opgenomen. Deze gegevens komen rechtstreeks van de website www.waarstaatjegemeente.nl. De beleidsindicatoren die wij als gemeente zelf willen presenteren staan in de betreffende programma's. •

Wat mag het kosten?

Per programma worden de baten en lasten per taakveld aangegeven. Daaronder wordt een vergelijking gemaakt tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2026 met die van de vorige begroting jaarschijf 2025. En ook een vergelijking tussen de ramingen uit de begroting jaarschijf 2026 met die van het meerjarenperspectief (2027, 2028 en 2029). Overzicht algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen vormen de financiële dekking van de bestedingen in de programma’s 0 tot en met 8. Hier staan de taakvelden die betrekking hebben op de gemeentefondsuitkering, de gemeentelijke belastingen en het renteresultaat. Overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten Er is een afzonderlijk overzicht van de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces: het overzicht overhead, de (eventueel) verschuldigde vennootschapsbelasting en de overige baten en lasten. Hierin staat de verplichte post voor onvoorziene uitgaven en eventuele stelposten. 6

Paragrafen Naast de programma's moeten gemeenten in ieder geval acht programma overstijgende paragrafen in de begroting opnemen (BBV-verplichting). In de paragrafen staat belangrijke informatie waarmee u inzicht krijgt in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's. De 8 verplichte paragrafen gaan over: •

lokale heffingen

•

weerstandsvermogen en risicobeheersing

•

onderhoud kapitaalgoederen

•

financiering

•

bedrijfsvoering

•

verbonden partijen

•

grondbeleid

•

Wet open overheid

Daarnaast hebben wij nog extra paragrafen opgenomen voor de OWO-samenwerking en het Dynamisch investeringsprogramma.

Financiële begroting In de financiële begroting kunt u lezen hoe we er financieel voor staan. Overzicht baten en lasten In het overzicht baten en lasten staat het totaaloverzicht van de geraamde baten en lasten voor de komende jaren. Ook staan daar de cijfers van de afgelopen jaarrekening en de vorige begroting. Om het structurele evenwicht van de begroting te kunnen bepalen worden deze cijfers gecorrigeerd met de bedragen van de incidentele baten en lasten. Overzicht van incidentele baten en lasten Omdat de gemeente structurele taken uitvoert zijn structurele baten en lasten de regel. Incidentele baten en lasten zitten echter wel in het totaaloverzicht van de baten en lasten. In dit overzicht worden de incidentele budgetten getoond en toegelicht. Geprognosticeerde balans 2026-2029 Om inzicht te geven in de belangrijkste mutaties in het vermogen (investeringen en financieringen) geven wij een geprognosticeerde balans weer. Dit is op basis van een schatting of raming voorspellen hoe de balans wordt de komende jaren. Deze balans geeft de geraamde stand in de vaste activa, het eigen vermogen, de opgenomen langlopende geldleningen en de voorzieningen. Reserves en voorzieningen Hier staat het meerjarige beeld van de reserves en voorzieningen met een toelichting daarop. De structurele reservemutaties staan ook apart genoemd in een tabel.

Meerjareninvesteringsplan 2026-2029 Dit is het totaaloverzicht van de geplande investeringen voor de begrotingsperiode 2026-2029. Bij het vaststellen van de begroting worden de investeringen voor de 1e jaarschijf door de raad geautoriseerd.

Bijlagen Er zijn 5 bijlagen. Bijlage 1: Taakvelden overzicht. Bijlage 2: Een overzicht van de subsidies voor het begrotingsjaar 2026. Bijlage 3: De verplichte beleidsindicatoren van de website www.waarstaatjegemeente.nl. Bijlage 4: De lijst van afkortingen die in deze begroting voorkomen. Bijlage 5: Hierin leggen we de financiële termen die voorkomen in deze begroting uit. 7

Begroting op hoofdlijnen Algemeen beeld Zoals u van ons gewend bent, laten we in de programmabegroting zien wat we in het komende jaar en de jaren daarna willen bereiken en hoe we dat gaan doen. Dit jaar heeft een bijzonder karakter: 2026 is het laatste jaar van het huidige collegeprogramma ‘Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf’. In maart vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats, waarna een nieuw college aan de slag gaat. Dat maakt deze begroting deels een afronding van lopende ambities en deels een voorbereiding op de toekomst. Daarbij bevinden we ons in onzekere tijden. Sinds de val van het kabinet is nog onduidelijk welke keuzes het Rijk gaat maken en welke effecten dit zal hebben op onze gemeente. Zoals gebruikelijk baseren we deze begroting daarom op de gegevens, informatie en ontwikkelingen die nu bekend zijn. Onze ambities uit ‘Samen blijven bouwen aan een sterk Weststellingwerf’ blijven leidend en deze begroting weerspiegelt het vasthouden aan dat ambitieuze karakter, juist in een periode van verandering en onzekerheid.

Financieel beeld 2026-2029 Onze begroting is structureel sluitend Met deze begroting kunnen wij, anders dan in de afgelopen twee jaren, weer een structureel sluitend financieel beeld presenteren. Ook meerjarig sluit de begroting. Dit resultaat is mede mogelijk doordat er vanuit het Rijk alsnog aanvullende middelen beschikbaar zijn gesteld. De eerder ingezette lobby heeft hier zijn werk gedaan. Een deel van de aanvullende middelen is structureel, maar het grootste deel betreft incidentele bijdragen. Daarmee worden de financiële knelpunten niet opgelost, maar vooruitgeschoven: het zogenoemde “ravijn” is minder diep geworden en verschuift naar 2028. Daarnaast hebben wij het project 'Ombuigingen 2026 en verder' uitgevoerd. Door vanuit dat project een aantal grotendeels technische maatregelen door te voeren is ruim € 1,6 miljoen omgebogen. Deze combinatie van extra rijksmiddelen en eigen ingrepen maakt dat wij op dit moment een sluitende meerjarenbegroting kunnen presenteren. Onzekerheden en risico's in de toekomst Ondanks dit positieve beeld voor de komende jaren zijn er belangrijke onzekerheden. Doordat het Rijk grotendeels incidentele middelen beschikbaar stelt, is onduidelijk of de inkomsten op langere termijn – met name uit het gemeentefonds – voldoende blijven om onze taken uit te voeren.

Een belangrijk deel van de extra middelen hangt bovendien samen met de hervormingsagenda jeugd. Gemeenten krijgen hierdoor in 2026 en 2027 tijdelijk verlichting. Vanaf 2028 moeten de volledige besparingen echter alsnog worden gerealiseerd. Het Rijk gaat er daarnaast vanuit dat maatregelen, zoals strengere regels voor de duur van trajecten en mogelijke eigen bijdragen, nog meer besparingen opleveren. Gemeenten en de VNG plaatsen daar vraagtekens bij. Ook geldt dat de middelen voor jeugdzorg niet voldoende worden geïndexeerd, terwijl de kosten naar verwachting blijven stijgen. Deze risico’s, samen met de ontwikkelingen die wij eerder in de Kadernota 2026 hebben benoemd, blijven nadrukkelijk aanwezig. Specifieke uitkeringen Het demissionaire kabinet had als doel het aantal specifieke uitkeringen (SPUKs) terug te brengen en meer middelen via de algemene uitkering beschikbaar te stellen. Dit zou een besparing (10%) opleveren, maar de gemeenten zouden niet direct gekort worden. In de praktijk blijkt dit anders uit te pakken. Niet alle specifieke uitkeringen kunnen worden omgezet en op een aantal SPUKs wordt alsnog een korting van 10% toegepast. Bovendien is voor enkele specifieke uitkeringen nog onduidelijk wat de toekomst brengt. Twee van onze grootste SPUKs lijken weliswaar over te gaan naar de algemene uitkering, maar ook hier geldt een korting van 10%.

Dit vormt een extra risico binnen onze meerjarenbegroting. Een realistisch beeld veranderlijke tijden Deze begroting is opgesteld op basis van de gegevens en inzichten die op dit moment beschikbaar zijn. Daarmee ontstaat een realistisch financieel beeld voor het komende jaar en de jaren daarna. Tegelijkertijd bevinden we ons in een periode waarin omstandigheden snel kunnen veranderen. Wij volgen deze ontwikkelingen nauwgezet, met als doel de financiële positie van de gemeente stevig te houden en tijdig in te spelen op nieuwe uitdagingen. Via de gebruikelijke planning- en controlcyclus wordt u hierover steeds geïnformeerd. 8

Ratio weerstandsvermogen De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0. In ons collegeprogramma hebben we opgenomen dat ons beschikbare weerstandsvermogen minimaal twee keer zo groot moet zijn dan de benodigde weerstandscapaciteit. Met andere woorden een ratio van 2,0. In 2026 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 2,03. Ons weerstandsvermogen voldoet daarmee weer aan de minimale weerstandsratio en de door onszelf vastgestelde norm. Waar in eerdere jaren de risico’s vooral toenamen door de grote hoeveelheid projecten die gepland stonden, zien we nu een afname. Dat komt doordat projecten en investeringen verder in de uitvoering zijn gekomen. In de voorbereidingsfase zijn risico’s vaak groter, omdat veel nog onzeker is. Zodra een project daadwerkelijk wordt uitgevoerd, worden risico’s concreter: ze doen zich voor of vallen juist weg. Daardoor is het benodigde risicobedrag lager. Tegelijkertijd nemen onze reserves toe. Beide effecten samen zorgen ervoor dat ons weerstandsvermogen stevig is en aansluit bij de gestelde norm. Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen wij u naar de paragraaf 'Weerstandsvermogen en risicobeheersing'.

Structureel begrotingssaldo 2026-2029 In de begroting moet duidelijk zijn welke lasten en baten structureel zijn en welk incidenteel. Als de structurele lasten gedekt zijn door de structurele baten (de structurele baten zijn groter dan de structurele lasten), dan is er sprake van structureel evenwicht. Als de eerste jaarschijf van de begroting (het jaar 2026) niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk zijn dat het evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren er wel is. Uit de tabel hierna blijkt dat we in 2026 voldoen aan het structurele evenwicht. Dit geldt ook voor de jaren 2027 en verder. Met deze begroting voldoen we aan de eis van onze toezichthouder om in aanmerking te komen voor het repressief toezicht (controle achteraf). Uiteraard past dit ook bij onze eigen wens om te streven naar een financieel gezond perspectief.

x € 1.000 Saldo van de begroting

Begroot 2026

MJB 2027

MJB 2028

MJB 2029

Lasten (excl. reservemutaties)

106.056

105.642

105.655

105.933

Baten (excl. reservemutaties)

106.514

106.599

104.941

105.447

458

957

-714

-486

Saldo van baten en lasten Toevoegingen reserves

30

30

30

30

Onttrekkingen reserves

628

680

1.338

1.398

Saldo reservemutaties

598

650

1.308

1.368

Begrotingssaldo

1.056

1.607

594

882

Incidentele lasten (incl. reservemutaties)

2.417

1.310

997

952

Incidentele baten (incl. reservemutaties)

1.545

979

979

952

872

331

18

0

1.928

1.938

612

882

Saldo incidentele baten en lasten Structureel begrotingssaldo

9

Uitgangspunten bij de begroting 2026-2029 In deze begroting gaan we uit van de onderstaande technische uitgangspunten. Deze hebben betrekking op specifieke onderdelen van de begroting, zoals te hanteren percentages voor rente en loon- en prijsstijging en de berekening van het gemeentefonds. We lichten ze hieronder toe. Daarnaast hebben we in het kader van het financieel toezicht van de provincie een aantal richtlijnen ontvangen. Rente Bij het bepalen van de rekenrente (renteomslag-percentage) volgen we de notitie rente van de commissie BBV. Voor 2026 hanteren we, zoals bij de Kadernota 2026 aangegeven, afgerond 1,5%. We blijven de ontwikkelingen op het gebied van de rente in 2026 volgen en rekenen waar nodig de rente opnieuw door. Gemeentefonds Bij de inkomsten uit het gemeentefonds zijn de mutaties op basis van de meicirculaire 2025 (in constante prijzen) meegenomen. De algemene uitkering is structureel van aard. Dat betekent dat de extra middelen in 2026 en 2027 mee tellen in het structureel saldo, ook al zijn ze tijdelijk. Loonontwikkelingen Voor de ramingen van de salarissen van het ambtelijk personeel vormen de cao-afspraken het uitgangspunt. De cao gemeenten heeft een looptijd tot 31 maart 2027. In deze cao worden de salarissen stapsgewijs verhoogd.

Naast de loonstijgingen in 2025, die reeds verwerkt zijn, is er per 1 januari 2026 een nominale verhoging van € 35 in de salarisschalen. Ook wordt het minimumuurloon per 1 januari 2026 vastgesteld op € 16. Per 1 juli 2026 volgt een salarisstijging van 1,25%. De salarisstijging per 1 januari 2027 (1,6%) wordt opgenomen in de begroting van 2027. De pensioenpremie van het ABP is nog niet bekend. Prijsstijgingen (inflatie) We hanteren in principe de nullijn, ook voor prijsgevoelige ramingen. Het uitgangspunt is dat noodzakelijke verhogingen binnen het budget (door bijvoorbeeld efficiëntiemaatregelen) moeten worden opgevangen. Bij uitzondering kan van deze nullijn worden afgeweken als blijkt/vaststaat dat dit uitgangspunt niet is uit te voeren. Dan is er een mogelijkheid tot budgetbijstelling. We zien op een aantal gebieden dat de nullijn niet realistisch is, hier zijn argumenten om van die lijn af te wijken. Zo stijgen de tarieven in het sociaal domein nog steeds behoorlijk. Wij hebben geen invloed op deze tariefstijgingen, daarom moeten we deze extra uitgaven opnemen in onze begroting. Ook is de mogelijkheid tot budgetbijstelling er als we als gemeente op basis van een overeenkomst/contract verplicht zijn subsidie-instellingen te compenseren voor loon/prijsstijgingen. Ontwikkeling van de lokale heffingen Uitgangspunt bij de riool- en afvalstoffenheffing is 100% kostendekkendheid.

De overige gemeentelijke belastingen worden in 2026 verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,6%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan. Ook worden waar mogelijk de huur- en pachtopbrengsten geïndexeerd met een inflatiecorrectie van 2,6%. Dekkingsreserves kapitaallasten Vanwege financieel technische redenen maken we gebruik van een dekkingsreserve kapitaallasten. Deze dekkingsreserves zijn, zoals de naam al zegt, bestemd voor de dekking van de kapitaallasten. Deze reserves zijn niet vrij besteedbaar. De dekkingsreserves kapitaallasten wordt als één bestemmingsreserve weergegeven in het overzicht van reserves en voorzieningen. Dit is het totaal van alle dekkingsreserves kapitaallasten. Administratief is de reserve opgebouwd per investering. Middelen jeugdzorg Wij gaan voor de middelen van de jeugdzorg uit van de meicirculaire. De voorjaarsnota van het Rijk, waarin extra middelen waren opgenomen voor de gemeenten, is daar namelijk in opgenomen. In de voorjaarsnota van het Rijk zijn naast incidentele extra middelen ook besparingen op de jeugdzorg geraamd. De provincie, als toezichthouder, heeft een richtlijn uitgebracht over hoe wij in de begroting om mogen gaan met deze besparingen.

Concreet betekent dit dat wij de besparing als gevolg van het sturen op trajectduur jeugdzorg en de eigen bijdrage jeugdzorg budgettair neutraal mogen verwerken in onze begroting. Daarmee komt de verantwoordelijkheid om deze besparingen te behalen bij het Rijk te liggen. In onze begroting hebben wij deze twee posten conform de richtlijn budgettair neutraal verwerkt. 10

Daarnaast heeft het Rijk de besparingsopgave van de Hervormingsagenda geïndexeerd, waardoor er nu een hogere besparing wordt verondersteld. Wij moeten zelf maatregelen treffen om deze besparing te realiseren. De toezichthouder heeft om die reden in de richtlijnen opgenomen dat wij hiervoor geen stelpost op mogen nemen en de besparing moeten verwerken in onze begroting. Dit betekent concreet dat wij vanaf 2028 fors minder inkomsten krijgen voor de jeugdzorg (via het gemeentefonds). Wij hebben dit conform richtlijn verwerkt in onze begroting. Middelen klimaat en duurzaamheid In navolging van voorgaande jaren blijft de provincie als richtlijn stellen dat gemeenten de middelen voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid (CDOKE-middelen) als structurele baat op mogen nemen voor de jaren 2026 tot en met 2029. Daarbij moet een gelijk bedrag aan extra lasten worden opgenomen voor klimaat- en energietaken. Wij volgen deze richtlijn (zie programma7). Ingroeipad herijking gemeentefonds Per 2023 is een nieuw verdeelmodel voor het gemeentefonds ingevoerd. Wij zijn hierin voordeelgemeente. Dat wil zeggen dat wij een grotere bijdrage vanuit het gemeentefonds zouden moeten ontvangen. Voor de invoering van het nieuwe verdeelmodel wordt een ingroeipad gehanteerd. Volgens dat ingroeipad ontvangen wij nu maximaal € 37,50 per inwoner meer uit het gemeentefonds.

De minister van Binnenlandse Zaken heeft ons laten weten dat per 1 januari 2027 de volgende stap van het ingroeipad wordt gezet. Dat wordt gedaan op basis van geactualiseerde kostendata en de dan beschikbare onderzoeksresultaten over het gemeentefonds. Wij verwachten dan opnieuw het maximale bedrag van € 15 per inwoner extra te mogen ontvangen. Dit hebben wij in onze begroting verwerkt. Daarmee wijken we af van de richtlijn van de toezichthouder. De toezichthouder stelt namelijk dat hier nog geen rekening mee mag worden gehouden. Ombuigingen Op basis van de begroting van vorig jaar (2025) en de meerjarenraming 2026-2028 was een ombuigingstraject onontkoombaar. Hiervoor is in 2025 het project 'ombuigingen 2026 en verder' opgestart. Het resultaat van dat project was een maatregelenpakket met ombuigingen. Doordat het Rijk extra middelen beschikbaar stelde, konden de ombuigingen worden beperkt tot financieel-technische maatregelen. De ombuigingen zoals opgenomen in de Kadernota 2026 zijn in deze begroting verwerkt.

Toelichting programmabegroting 2026-2029 Het vertrekpunt van deze programmabegroting is de Kadernota 2026. Voor de volledigheid is het overzicht hierna opgebouwd vanuit de eindstand van de programmabegroting 2025-2028 inclusief de begrotingswijzigingen die de raad nadien heeft vastgesteld. Dat leidt tot de eindstand van de Kadernota 2026. Vervolgens staan de diverse mutaties die verwerkt zijn in deze begroting in het overzicht. Het verwerken van deze mutaties leidt tot het eindsaldo van de programmabegroting 2026-2029. De mutaties lichten we toe na de tabel. x € 1.000 Eindstand programmabegroting

Begroot 2026 MJB 2027 MJB 2028 MJB 2029

Eindstand programmabegroting 2025-2028 (incl. raadswijziging 1 t/m 4)

-1.739

-1.584

-1.899

-1.351

1. Mutaties Kadernota 2026-2029

2.116

2.893

1.573

1.206

377

1.309

-326

-145

2. Mutaties gemeentefonds (meicirculaire 2025)

773

649

660

865

3. Mutaties op basis van herijking exploitatie

-95

-351

260

162

0

0

0

0

1.056

1.607

594

882

Eindstand Kadernota 2026-2029

4. Tussentijdse ontwikkelingen Eindstand programmabegroting 2026-2029

1. Mutaties voorjaarsnota 2025 en kadernota 2026-2029 De raad heeft op 30 juni 2025 de Voorjaarsnota 2025 en Kadernota 2026-2029 behandeld. De structurele gevolgen van de Voorjaarsnota 2025 en Kadernota 2026-2029 zijn verwerkt in deze begroting. Voor een toelichting op deze mutaties verwijzen wij naar de Voorjaarsnota 2025 en Kadernota 2026-2029. Daarnaast zijn de diverse raadswijzigingen verwerkt. 11

2. Mutaties gemeentefonds In juli 2025 is de raad geïnformeerd over de uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds. De uitkomsten zijn conform de memo aan de raad verwerkt in de begroting 2026. Voor een uitgebreidere toelichting op de mutaties verwijzen wij u naar de raadsmemo en het hoofdstuk Algemene Dekkingsmiddelen in deze begroting.

3. Mutatie op basis van de herijking exploitatie Bij de herijking van de exploitatie berekenen we jaarlijks de terugkerende posten volgens de uitgangspunten van de begroting. Dit zijn technische aanpassingen. Zo zijn onder ander de kapitaallasten geactualiseerd, inclusief nieuwe investeringen. Daarnaast hebben we de directe loonkosten en de overhead opnieuw berekend. Ook is op basis van werkelijke subsidieaanvragen de begroting en het plafond geïndexeerd.

4. Tussentijdse ontwikkelingen Het college heeft besloten om tijdelijk een beheerder voor Huis en Theater Op de Hoogte in dienst te nemen. Hiermee wordt de stichting die Huis en Theater Op de Hoogte gaat exploiteren eerst ontlast zodat zij een goede start kunnen maken. Het is de bedoeling dat de stichting in 2027 de beheerder zelf in dienst neemt. De kosten van de beheerder in 2026 (€ 50.000) zijn voor rekening van de gemeente. De dekking voor deze kosten wordt gevonden in de dynamische investeringsagenda. In de dynamische investeringsagenda stond reeds een bedrag van € 50.000 gereserveerd voor de voorbereidings- en projectleiderskosten van Bestemming Wolvega. Deze kosten hebben we echter kunnen dekken uit de Regiodeal-gelden. Om die reden kan deze reservering nu ingezet worden ter dekking van de kosten van de beheerder. Hiervoor zal een onttrekking van € 50.000 aan de dynamische investeringsagenda (reserve investeringsambities) plaatsvinden. Zie ook programma 6 en het overzicht reserves en voorzieningen. Dit collegebesluit heeft geen effect op het saldo.

Woonlasten De gemiddelde woonlast voor een meerpersoonshuishouden in Nederland - bestaande uit de OZB voor woningen, de riool- en afvalstoffenheffing - bedroeg in 2025 € 1.053. De gemiddelde woonlast voor een meerspersoonshuishouden in gemeente Weststellingwerf ligt onder het gemiddelde van Nederland. OZB De aanslag OZB voor het belastingjaar 2026 is gebaseerd op (nog door de raad vast te stellen) tarieven voor 2026 en de waardepeildatum per 1 januari 2025. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven vindt in de raad van december plaats. De totale opbrengst voor 2026 is ten opzichte van 2025 gecorrigeerd met het inflatiepercentage van 2,6%. Afvalstoffenheffing Vanaf 1 januari 2026 starten we met het systeem Diftar+. Dit staat voor een “gedifferentieerd tariefstelling” waarbij inwoners niet alleen een vast bedrag betalen via de afvalstoffenheffing, maar ook kosten per lediging en per kilo afval dat wordt aangeboden. De tariefstelling wordt vastgesteld door de raad. Het uitgangspunt is een 100% kostendekking. Rioolheffing De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door een heffing betaald. Hierbij heeft de gemeente naast de zorgplicht voor afvalwater en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. Voor de rioolheffing neemt het tarief met 3% toe.

Het tarief 2026 is zodanig verhoogd, dat de opbrengst uit de rioolheffing de te maken kosten 100% dekken.

12

Begroting 2026 in één oogopslag

13

Kerngegevens Kerngegevens Sociale structuur

Jaarstukken 2024

Begroting 2025*

Begroting 2026

Prognose 2027

Prognose 2028

Prognose 2029

31-12-2024

1-1-2025

1-1-2026

1-1-2027

1-1-2028

1-1-2029

van 0-4 jaar

1.221

1.221

1.225

1.230

1.230

1.225

van 5-19 jaar

4.088

4.088

4.095

4.100

4.105

4.105

van 20-64 jaar

14.394

14.394

14.410

14.425

14.440

14.455

Inwoners

vanaf 65 jaar

6.904

6.904

6.940

6.980

7.025

7.080

Totaal inwoners

26.607

26.607

26.670

26.735

26.800

26.865

455

455

461

467

473

479

Uitkeringsgerechtigden Fysieke structuur Oppervlakte gemeente in km² binnenwater

8,15

8,15

8,15

8,15

8,15

8,15

land

220,30

220,30

220,30

220,30

220,30

220,30

Totaal oppervlakte

228,45

228,45

228,45

228,45

228,45

228,45

Koopwoningen (excl.recreatie)

8.186

8.186

8.209

8.280

8.363

8.402

Huurwoningen

3.294

3.294

3.346

3.382

3.417

3.442

Recreatiewoningen

209

209

211

211

211

211

Totaal woonruimten

11.689

11.689

11.766

11.873

11.991

12.055

Woonwagens

16

16

18

18

18

18

Woonschepen

1

1

-

-

-

-

Binnen de bebouwde kom

123.995

123.995

124.804

125.304

125.804

126.304

Buiten de bebouwde kom

284.815

284.815

285.815

289.150

290.150

291.150

Totaal lengte van de wegen

408.810

408.810

410.619

414.454

415.954

417.454

Woonruimten

Lengte van de wegen in meters

Lengte van de fietspaden in meters Aantal m2 openbaar groen

87.490

87.490

87.490

87.490

89.490

89.490

1.135.331

1.135.331

1.207.763

1.210.000

1.212.500

1.215.000

* Op basis van geactualiseerde begroting

14

Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Programma 0 | Bestuur en Ondersteuning Portefeuillehouder(s)

Van der Graaf en Hartog

Organisatie

Publiek & Communicatie

Taakvelden •

Bestuur

•

Burgerzaken

Beleidsnota's 2019 Notitie OWO-Visie 2023 Verordening op de rekenkamer Weststellingwerf 2024 Subsidieregeling dorpenfonds gemeente Westellingwerf 2025 Visie op dienstverlening 2025 Notitie Samenredzame dorpen - dorpenbeleid in de praktijk

Doelstellingen De bevordering van de participatie van inwoners binnen de besluitvorming van de gemeenteraad Wat willen we bereiken? - Verkorten van de afstand tussen gemeenteraad, bestuurders en inwoners. - Inspraakmogelijkheden zichtbaar maken voor inwoners. - Inwoners actief laten meedenken met de gemeentelijke politiek. - Betrokkenheid van raadsleden bij initiatieven van inwoners. - Een gemeenteraad die midden in de samenleving staat en actief aanwezig is.

Wat doen wij ervoor Actief promoten van inspraakmogelijkheden Om ervoor te zorgen dat inwoners de raad en de raadsleden gemakkelijk kunnen benaderen, worden inspraakmogelijkheden, zoals inloopspreekuren en inspreekmomenten tijdens commissievergaderingen en raadsvergaderingen, actief gepromoot. Hierbij wordt onder andere gebruik gemaakt van animatievideos (‘Vind de raad’, ‘Schrijf aan de raad’ en ‘Praat met de raad’) die op de raadswebsite zijn geplaatst. Contacten met scholen Minimaal twee keer per jaar worden basisschoolleerlingen uitgenodigd in het gemeentehuis. Ze krijgen uitleg over de verkiezingen en het werk van de gemeenteraad en mogen hier vragen over stellen en/of hun mening geven. Raadsleden begeleiden deze bijeenkomsten.

15

Programma Klassenbezoek Minimaal een keer per jaar organiseert de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing het programma Klassenbezoek voor middelbare scholieren. Leerlingen kruipen in de huid van raadsleden en houden een raadsvergadering over een plan, waarbij ze vragen kunnen stellen aan echte raadsleden en kwesties kunnen bespreken die voor hen belangrijk zijn. Gast van de raad Maandelijks worden inwoners uitgenodigd als Gast van de raad. De avond begint met een gezamenlijke maaltijd, gevolgd door een presentatie over de gemeenteraad, het college, de verkiezingen en de werkzaamheden. De presentatie wordt verzorgd door raadsleden. Daarna wonen de gasten (een deel van) de raadsvergadering bij. Gemeenteraad op pad De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing benadert minimaal één keer per jaar de lokale (sport)verenigingen om hen te informeren over het werk van de gemeenteraad en hoe zij invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming. Presentatie aan Plaatselijke Belangen Minimaal twee keer per jaar bezoeken raadsleden lokale belangenorganisaties of plaatselijke belangen om een presentatie te geven over het werk van de raad en de manieren waarop men in contact kan komen met het college en de gemeenteraad, zowel voor het aankaarten van zaken als voor invloed op de besluitvorming.

Opleidingen/thema-avonden voor raadsleden en duo-commissieleden De kwaliteit van de lokale democratie en het bestuur is mede afhankelijk van goed opgeleide volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren. Daarom is het essentieel dat raadsleden en duo-commissieleden voldoende ondersteuning en opleidingsmogelijkheden krijgen. Minimaal twee keer per jaar volgen raadsleden een opleiding of een thema-avond. Elke fractie ontvangt daarnaast een vergoeding die kan worden ingezet voor het opleiden en bijscholen van fractieleden. De griffie organiseert opleidings- en thema-avonden voor raadsleden en duo-commissieleden, waarbij actuele thema’s centraal staan en ruimte is voor verdieping. In het verkiezingsjaar zal dit mimimaal vier avonden plaatsvinden. Pilot informatieve markt De informatieve markt is een initiatief van de werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing en in gezamenlijkheid met de gemeentelijke organisatie uitgewerkt. Het college van B&W is eigenaar van informatieve bijeenkomsten. De informatieve markt is een belangrijk onderdeel van de geformuleerde doelstelling: de verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad. De gemaakte afspraken rond de informatieve markt zullen worden opgenomen in het document “De raad in stelling”.

Doelstellingen De verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad

Wat willen we bereiken? De verbetering van de kwaliteit van de democratische besluitvorming van de gemeenteraad. Daarnaast willen we de bekendheid en zichtbaarheid van de raad vergroten en daarmee hopelijk ook de eventuele drempel verlagen voor inwoners om de raadsleden te benaderen.

16

Wat doen wij ervoor Digitale toegankelijkheid van de gemeenteraadswebsite verbeteren De website van de gemeenteraad van Weststellingwerf speelt een cruciale rol in de toegankelijkheid en benaderbaarheid van de raad. De website van de gemeenteraad van Weststellingwerf wordt dagelijks bijgewerkt. Conform de Wet Open Overheid worden ingekomen stukken aan de raad zo snel mogelijk na ontvangst gepubliceerd, mits deze stukken conform de AVG geanonimiseerd zijn. Inwoners kunnen deze stukken via het dashboard op de website inzien. De ontwikkelde animatievideo’s zijn zichtbaar op de website en worden onder de aandacht gebracht van inwoners door deze te tonen op externe bijeenkomsten voor inwoners waarbij de raad betrokken is. Registreren en actualiseren Vergaderingen van de gemeenteraad en de algemene commissie moeten kwalitatief goed ondertiteld worden, zodat ook doven en slechthorenden deze kunnen volgen. Het onderdeel ‘Vraagbaak’ op de website wordt verder ontwikkeld en aangevuld met actuele informatie en het onderdeel ‘Overzichten’ wordt structureel geactualiseerd door de griffie. Publiceren via website Indien mogelijk wordt er maandelijks een conceptagenda van de gemeenteraadsvergaderingen gepubliceerd in de krant. Voor de meest actuele versie van de agenda’s wordt verwezen naar de gemeentelijke website; dit wordt ook in de krant vermeld.

Social media / overig De afdeling communicatie plaatst de content voor de social media. De content wordt door de griffie aangedragen en in gezamenlijke afstemming gepubliceerd. Raadscommunicatieplan De griffie heeft in afstemming met de werkgroep bestuurlijke vernieuwing een raadscommunicatieplan opgesteld. Dit plan wordt ter vaststelling aan de gemeenteraad voorgelegd. Het raadscommunicatieplan omvat strategieën en specifieke acties gericht op het effectief bereiken van diverse doelgroepen, zowel binnen als buiten de organisatie.

Doelstellingen Professionalisering communicatie Wat willen we bereiken? Professionalisering van de communicatie In 2026 werken we verder aan de professionalisering van de communicatie van onze gemeente. We zetten in op de ontwikkeling van cluster communicatie, gaan aan de slag met participatiebeleid en het herijken de communicatievisie. We sluiten daarmee aan op de vernieuwde visie op dienstverlening. Dienstverlening en communicatie zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Daarnaast kijken we naar: • hoe we met communicatie kunnen bijdragen aan de organisatiedoelen; • het versterken van de interne communicatie; • trends en ontwikkelingen in de maatschappij, waaronder de ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI); • hoe we verschillende doelgroepen kunnen bereiken en welke kanalen we daarbij inzetten; • hoe we organisatie en omgeving met elkaar kunnen verbinden.

17

Wat doen wij ervoor Begrijpelijke communicatie We schrijven onze teksten in ‘heldere taal’. Want teksten op taalniveau B1 begrijpt bijna iedereen. We trainen de medewerkers om B1 te schrijven en bieden hiervoor diverse hulpmiddelen aan. In 2026 lanceren we een nieuwe interne campagne om ‘heldere taal’ nog beter onder de aandacht te brengen. Toegankelijke communicatie We zorgen ervoor dat onze communicatiemiddelen, zoals de website, toegankelijk zijn. We voldoen daarbij aan de Wet digitale toegankelijkheid. Bezoekers moeten snel de juiste informatie vinden en producten ook gemakkelijk digitaal af kunnen nemen. Uiteraard hebben we daarbij oog voor minder digitale inwoners, zodat we ook hen goed blijven bereiken. In 2026 moeten we onze website opnieuw aanbesteden. Een groot project, dat veel inzet vraagt van cluster Communicatie. We zorgen er uiteraard voor dat onze nieuwe website niet alleen voldoet aan de wet, maar ook aan onze eigen standaard, onder andere op het gebied van informatievoorziening, digitale producten en toegankelijkheid. Verbinden en vertrouwen Het communicatielandschap is de laatste jaren flink veranderd. Waar we vroeger meer algemene boodschappen verzonden in het kader van goede voorlichting, ligt de focus nu op verbinden en vertrouwen. Dit vraagt meer strategie, maatwerk en specifieke content om verschillende doelgroepen te bereiken.

Daarnaast verandert ook het (social)medialandschap snel. We volgen deze ontwikkelingen op de voet en houden kanaalverschuivingen goed in de gaten. Met de komst van onze contentspecialist gaan we het komende jaar aan de slag met onze kanaalstrategie en het social mediabeleid. Participatie We zorgen er niet alleen voor dat de informatievoorziening duidelijk en toegankelijk is. We willen ook graag dat inwoners meedenken, meepraten en meedoen. Door de Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn gemeenten verplicht om per 1 januari 2027 de inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. We moeten inwoners niet alleen betrekken bij de totstandkoming van beleid, maar ook bij de uitvoering en de evaluatie. Daarnaast krijgt het uitdaagrecht een plek in deze nieuwe verordening. Het uitdaagrecht houdt in dat inwoners en maatschappelijke partijen de gemeente kunnen vragen om de uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen.

Doelstellingen Het faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving (wijken en kernen) Wat willen we bereiken? Onze dorpen vormen levendige, hechte en ondernemende gemeenschappen. Verenigingen en sociale netwerken zorgen voor verbinding, dragen bij aan het welzijn van inwoners en vormen het sociale hart van het dorp. Samen ‘maken zij het dorp’: mensen kijken naar elkaar om, helpen waar nodig, vieren samen het leven en brengen frisse ideeën in die het unieke dorpsleven versterken. Dorpsleven staat onder druk Het ondersteunen van lokaal initiatief vinden wij belangrijk, juist omdat dat dorpsleven onder druk staat. Vergrijzing, maatschappelijke veranderingen en toenemende complexiteit van vraagstukken hebben impact op de kracht van dorpen en hun verenigingen. Tegelijkertijd maakt het drukker wordende (gezins)leven het moeilijker voor mensen om zich in te zetten voor het algemene belang. Toch zijn er nog altijd veel betrokken inwoners die actief willen meedenken over de toekomst van hun dorp: over wonen, zorg, duurzaamheid, ontmoeten, gezondheid en geluk. Die inzet koesteren wij en ondersteunen wij via verschillende beleidsterreinen en ondersteunende (financiële) instrumenten. Zo blijven wij bijdragen aan de kracht van de dorpen.

18

Samenredzame dorpen Dorpen worden uitgedaagd door de afnemende beschikbaarheid van vrijwilligers. Ook de gemeente heeft beperkte menskracht. Samen met beperkte beschikbare middelen, complexe regelgeving en maatschappelijke veranderingen, vragen deze ontwikkelingen om flexibiliteit en maatwerk in de samenwerking. Het college wil voortbouwen op het bestaande werkwijze zoals die is verwoord in de notitie “Samenredzame dorpen, dorpenbeleid in de praktijk”, waarmee we flexibel kunnen inspelen op veranderende behoeften. Het dorpenbeleid passen wij aan waar nodig, gevoed door de voortdurende afstemming tussen gemeente, Plaatselijke Belangen en inwoners. De wederzijde betrokkenheid en continue dialoog is daarbij onmisbaar en de Plaatselijke Belangen zijn hierin een onmisbare schakel. Samen werken we aan leefbaarheid, lossen we knelpunten op en grijpen we kansen. Tegelijk stimuleren we eigen initiatief en verantwoordelijkheid: zelfstandige en zelfredzame dorpen, die we ondersteunen waar nodig en loslaten waar het kan. Samen bouwen we aan leefbare, veerkrachtige en samenredzame dorpen.

Wat doen wij ervoor Ondersteunen van initiatieven We ondersteunen lokaal initiatief en in het bijzonder de plaatselijke belangen met een helder doel: ruimte geven aan de ambities van de dorpen. Vanuit de samenleving bereiken ons regelmatig wensen en ideeën die bijdragen aan de leefbaarheid en levendigheid in de dorpen wijken. De gemeente vindt dat eigen initiatief belangrijk en stimuleert dat. De gemeente neemt een project niet automatisch over. We bepalen samen met de initiatiefnemers welke rol de betrokken partijen hebben, wie verantwoordelijk is voor het creëren van draagvlak en realisatie. - Met de dorpencoördinator hebben we een duidelijk aanspreekpunt, waarna initiatieven hun weg in de organisatie vinden. - Wij stellen ons netwerk en kennis beschikbaar om initiatieven te ondersteunen. Samen met de provincie, provinciale steunfuncties en de vijf gemeenten in Zuidoost-Fryslân verkennen we de meerwaarde van een gezamenlijk loket voor o.a. fondsenwerving, organisatieadvies voor vrijwilligers. - De subsidieregeling Dorpenfonds gemeente Weststellingwerf 2024 is een belangrijk instrument om de goede ideeën financieel te ondersteunen. - We onderzoeken of we de subsidieregeling kunnen verruimen, zodat “natuurlijke personen” een aanvraag kunnen indienen, om zo ook informele samenwerkingsverbanden te kunnen ondersteunen.

- Daarnaast kijken we naar de mogelijkheid om nieuwe, eenmalige dorpsbrede evenementen, tegemoet te kunnen komen. In 2026 is het dorpenfonds gevuld met in totaal €200.000, onderverdeeld in vijf onderdelen: • Werkbudget voor 25 wijk- en plaatselijk belangenverenigingen, inclusief de Vereniging Kleine Dorpen Weststellingwerf. • Procesbudget voor het opstellen van dorpsvisie. • Procesgeld voor het uitwerken van een onderdeel van de dorpsvisie. • Projectenbudget voor goede ideeën van verenigingen en stichtingen zonder winstoogmerk die zijn gevestigd in Weststellingwerf. • Procesbudget voor drie woningbouwinitiatieven. • Budget voor actuele leefbaarheidsvraagstukken.

19

Netwerk dorps- en wijkorganisaties vormt basis voor beleid Weststellingwerf kent een uniek netwerk van plaatselijke belangen en wijkverenigingen. Wij vinden het behoud hiervan belangrijk en zetten ons daarvoor in: zij vormen de belangrijke voelsprieten en signaleren nieuwe ontwikkelingen en potentiële knelpunten. Zij geven ons gevraagd en ongevraagd advies en denken mee over het betrekken van inwoners. • Bij het opstellen of herzien van nieuw beleid maken wij gebruik van dit netwerk en betrekken wij hen bij de totstandkoming daarvan. • Wij hechten waarde aan de inbreng van de Vereniging Kleine Dorpen Weststellingwerf (VKD) en maken gebruik van hun deskundigheid en netwerk. Op een aantal specifieke onderwerpen, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, werken wij intensief samen. Ook gaan wij actief in gesprek met de VKD als zij actuele maatschappelijke ontwikkelingen onder de aandacht brengen en onderzoeken we gezamenlijk de mogelijke aanpak en oplossingen. • Blijvend aandachtspunt is de druk op onze actieve inwoners. Onze inwoners willen graag meedenken en zelf de plannen uitvoeren, maar er zijn grenzen aan wat onze inwoners zelf willen en kunnen doen. Dit heeft ook impact op de bezetting van bijvoorbeeld de plaatselijk belang-besturen en werkgroepen.

Met de notitie “Samenredzame dorpen, dorpenbeleid in de praktijk” geven we daarom de ruimte voor een creatieve aanpak die past bij de mogelijkheden van een dorp of wijk. Dichtbij besturen Wij blijven werken aan het vertrouwen tussen dorpen en gemeente als basis voor succes in de samenwerking met onze "georganiseerde" inwoners. Een zichtbare en benaderbare organisatie vinden wij belangrijk. De notitie “Samenredzame dorpen – dorpenbeleid in de praktijk” vormt de leidraad voor de contacten tussen de gemeente en de plaatselijke belangen: • Wij doen dit onder andere door te werken met gebiedswethouders en een dorpencoördinator. Zij vormen het eerste aanspreekpunt namens het college en de ambtelijke organisatie. Zij zoeken geregeld onze inwoners op en er is contact met de vertegenwoordigers van de dorpen en wijken. De honderden vragen en ideeën die dit oplevert, vinden hun weg in de organisatie. • Door regelmatige contacten, overleggen en bijeenkomsten horen wij wat inwoners vinden van nieuwe ontwikkelingen, wat hun ervaringen, ideeën en zorgen zijn. Daardoor weten wij nog beter wat er speelt, komen wij tot betere plannen of kunnen wij beter inspelen op lokale initiatieven. • Onze medewerkers denken graag mee, toch moeten wij ook prioriteiten stellen om verwachtingen waar te maken.

Een realistisch beeld schetsen van de (on)mogelijkheden van de gemeente hoort daar bij, waarbij ook een duidelijk “nee” verhelderend kan werken. • Goede communicatie tussen de plaatselijk belangen en inwoners is een belangrijk onderdeel voor het draagvlak en/of kennis van nieuwe plannen en een belangrijke schakel in de samenwerking met onze dorpen. We zetten daarom in op verdere uitbreiding en intensief gebruik van de dorpsapp in de dorpen.

Doelstellingen Verbeteren dienstverlening Wat willen we bereiken? Wij werken aan goede en toekomstbestendige dienstverlening. Daarbij gebruiken we een duidelijk motto en vijf leidende principes. Ons motto: Betrouwbaar, Duidelijk, Betrokken •

Betrouwbaar: we doen wat we beloven en nemen verantwoordelijkheid.

•

Duidelijk: we communiceren begrijpelijk en toegankelijk.

•

Betrokken: we werken samen en hebben oog voor verschillen tussen mensen.

De gemeente moet flexibel zijn en goed kunnen reageren op veranderingen in de samenleving en nieuwe technologie. Dienstverlening is iets van de hele organisatie: van de balie tot het maken van beleid. Daarbij worden meedenken en meedoen van inwoners steeds belangrijker. Dienstverlening betekent: elke interactie tussen inwoners, ondernemers of organisaties en de gemeente of haar partners. 20

We hanteren vijf leidende principes voor onze dienstverlening: •

We zijn er voor iedereen We houden rekening met de verschillende wensen en behoeften van inwoners, ondernemers en organisaties. Iedereen telt mee.

•

We zijn goed bereikbaar en reageren snel Inwoners vinden het belangrijk dat ze ons makkelijk kunnen bereiken en snel antwoord krijgen. Dat geldt ook voor hoe we met elkaar omgaan binnen de organisatie.

•

We zijn vriendelijk, duidelijk en betrouwbaar We komen onze afspraken na, denken mee en doen net dat beetje extra als dat nodig is.

•

We zijn digitaal waar het kan, persoonlijk waar het moet We gebruiken digitale middelen als dat handig is, maar kiezen voor persoonlijk contact als dat beter past. De techniek helpt ons, maar de mens staat centraal.

•

We staan midden in de samenleving We luisteren naar wat er speelt in de dorpen en buurten. Samen met inwoners maken we beleid en voeren we dat uit.

Digitalisering speelt een steeds grotere rol in onze dienstverlening. Daarbij blijven wij toegankelijk voor onze inwoners op de manier dat zij dat willen, of dat digitaal, telefonisch of fysiek aan de balie is. Wetgeving heeft hierin ook een belangrijke rol.

Wat doen wij ervoor Doorontwikkelen dienstverlening Programma dienstverlening De visie op dienstverlening wordt tot uitvoering gebracht in een meerjarig programma. Dit programma brengt samenhang en prioritering in de diverse activiteiten die de versterking van onze dienstverlening raken. Het programma is organisatiebreed. We willen dat de visie door de hele organisatie wordt gedragen en dat medewerkers hun rol op gebied van dienstverlening herkennen. Bewustwording en heldere werkafspraken spelen hier een belangrijke rol. Om dit te bereiken, kunnen we verschillende middelen inzetten, zoals themasessies voor de organisatie en trainingen. De visie op dienstverlening sluit ook aan op onze organisatiemissie, waardoor deze elkaar versterken. De dienstverlening van de overheid is ook deels wettelijk vastgelegd. Het volgen van en voldoen aan veranderende wet- en regelgeving, maakt deel uit van de werkprocessen van de teams/afdelingen. Dit omvat bijvoorbeeld wetgeving die gemeenten verplicht om diensten ook digitaal aan te bieden als ze een rechtsgevolg hebben. De gemeente moet hierbij passende ondersteuning bieden (implementatie van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer - de Wmebv). Servicenormen/bereikbaarheid In 2025 hebben we onderzoek gedaan naar hoe goed we bereikbaar zijn. Op basis van de resultaten gaan we onze dienstverlening verder verbeteren.

Dit doen we door duidelijke afspraken te maken over onze dienstverlening, bijvoorbeeld in servicenormen. Deze afspraken gaan bijvoorbeeld over: •

Hoe snel wij reageren op telefoontjes, brieven en e-mails.

•

Op tijd terug te bellen.

•

Ervoor zorgen dat wij minder vaak doorverbinden.

Om te zien of we de afspraken nakomen, maken we de resultaten van deze servicenormen zichtbaar. Zo kunnen we onze voortgang blijven controleren en zorgen we ervoor dat onze dienstverlening steeds beter wordt. 21

Paspoortpiek: zo pakken we de extra drukte aan Paspoorten en identiteitskaarten zijn 10 jaar geldig. Vóór 2014 was dat 5 jaar. De eerste 10-jaarspaspoorten en identiteitskaarten verlopen nu. Dit zorgt voor extra drukte aan de balies. Deze drukte noemen we de paspoortpiek. De piek duurt van 2024 tot en met 2028. In 2026 bevinden we ons midden in deze piekperiode. Om inwoners goed te helpen, nemen we maatregelen. We zetten extra personeel in. Dit doen we aan de balie en achter de schermen. Zo zorgen we dat inwoners op tijd een nieuw paspoort of ID-kaart krijgen.

Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren vanuit het rijk Eenheid

Begroting 2025 Begroting 2026

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

13,41

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

11,66

13,51 12,67

Apparaatskosten

Kosten per inwoner

€ 955,37

€ 1.033,21

Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

20,00%

20,00%

Overhead

% van totale lasten

10,88%

12,36%

Begroting 2028

Begroting 2029

Bron: eigen gegevens

Wat mag het kosten Bedragen x €1.000 Exploitatie

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

0-1 Bestuur

2.850

2.098

2.148

2.147

2.129

2.129

0-2 Burgerzaken

1.937

1.962

2.097

2.178

2.081

1.957

Totaal Lasten

4.787

4.061

4.245

4.326

4.210

4.086

Lasten

Baten 0-1 Bestuur

-294

-61

-61

-61

-61

-61

0-2 Burgerzaken

-539

-399

-674

-714

-685

-457

Totaal Baten

-833

-460

-735

-775

-747

-519

Saldo van lasten en baten

3.954

3.600

3.509

3.551

3.463

3.567

Resultaat

3.954

3.600

3.509

3.551

3.463

3.567

Toelichting wat mag het kosten Begroting 2026 ten opzichte van de begroting 2025 en meerjarenperspectief Lasten en baten Bestuur Het verschil wordt veroorzaakt door hogere loonkosten door CAO verhoging. Burgerzaken De verwachte lasten en baten van reisdocumenten en rijbewijzen hebben een golfbeweging in de meerjarenreeks. Ook is de verkiezingskalender in de begroting verwerkt, daardoor fluctueert deze reeks ook in de begroting.

22

Programma 1 | Veiligheid Programma 1 | Veiligheid Portefeuillehouder(s)

Van der Graaf

Organisatie

Advies & Ondersteuning

Taakvelden •

Crisisbeheersing en brandweer

•

Openbare orde en veiligheid

Beleidsnota's 2022 Regionaal risicoprofiel 2022-2025 2023 Regionaal beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân 2023-2026 2023 Beleidsplan integrale veiligheid 2024-2027 2023 Regionaal beleidsplan veiligheid Noord Nederland 2024-2027

Actuele ontwikkelingen en nieuw beleid Landelijk is er veel aandacht voor ondermijnende criminaliteit. Het Rijk heeft dit onderwerp geprioriteerd en extra middelen beschikbaar gesteld aan onder andere het Regionale Inlichtingen en Expertise Centra (RIEC) voor de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Ook politie Zuidoost Fryslân heeft het geprioriteerd en hier capaciteit voor ingericht. In samenwerking met onze ketenpartners werken we onder andere aan het implementeren en borgen van het Bibob beleid (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur). Daarnaast zijn ook de aanpak digitale criminaliteit, aanpak van personen met verward gedrag en de ketensamenwerking Zorg en Veiligheid actuele thema's. De gemeentelijke rol in de keten rondom aanpak digitale criminaliteit is in beweging. De politie heeft aangekondigd het politiebureau in Wolvega in 2026 te gaan sluiten. De gemeenteraad heeft, middels de motie Politiebureau Wolvega (tijdens de raadsvergadering van 3 juli 2023), het college verzocht om het politiebureau in Wolvega te behouden of een alternatieve oplossing te zoeken. De politie heeft besloten dat in Wolvega een opkomstlocatie blijft. In 2026 wordt, in samenspraak met de gemeente, bekeken hoe en waar dit gerealiseerd wordt.

Doelstellingen Uitvoeren van beleidsplan integrale veiligheid Wat willen we bereiken? We geven uitvoering aan het Integraal Veiligheidsbeleid 2024 - 2027 (IVB). Dit is een kaderstelling door de gemeenteraad en is door de raad voor de komende vier jaar vastgesteld. Speerpunten in het IVB zijn: 1. Aanpak ondermijnende criminaliteit; 2. Aanpak digitale criminaliteit verbeteren; 3. Het verbinden van zorg en veiligheid voor een veilige woon- en leefomgeving; 4. Lokale verbinding en betrokkenheid bij brandveiligheid.

23

Het tot stand komen van de speerpunten is gerealiseerd in nauw overleg met diverse interne en externe partijen. Belangrijke partijen zijn in ieder geval de politie, het OM en RIEC. Onder het kopje 'Wat doen we ervoor' worden deze speerpunten nader omschreven. In het genoemde IVB concretiseren wij deze speerpunten. We maken gebruik van smart solutions ten behoeve van de speerpunten uit het IVB. Het doel van het Integraal Veiligheidsbeleid is om het welzijn van de inwoners van de gemeente te vergroten door te werken aan veiligheid. Om het welzijn te vergroten zetten we in op bewustwording, preventie en het bieden van een handelingsperspectief op de door de gemeenteraad bepaalde speerpunten. Via deze strategie verwachten we de weerbaarheid te vergroten en het aantal slachtoffers van onder andere criminaliteit te verminderen.

Wat doen wij ervoor Aanpak ondermijnende criminaliteit De gemeente Weststellingwerf weerbaarder maken door misbruik van de gemeentelijke faciliteiten en regelgeving te minimaliseren. De gemeente heeft een herkenbare rol als regiehouder en is ingericht als centraal punt voor informatie voor zowel in- als externe partners. Er is een aanpak op risicobranches, drugs, witwassen en ongebruikelijk bezit. Inwoners en bedrijven zijn bewust van de risico’s van ondermijning. Voor inwoners is zichtbaar dat er opgetreden wordt tegen ondermijnende criminaliteit. Het uitvoeringsplan Ondermijning is opgesteld met daarin aandacht voor het voeren van een robuust Bibob-beleid voor de kwetsbare sectoren in de gemeente, zoals zorgcriminaliteit en vastgoedcriminaliteit. Tevens worden integrale controles door politie en vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) uitgevoerd. Aanpak digitale criminaliteit verbeteren De geregistreerde en traditionele criminaliteit in Nederland neemt af, terwijl andere (minder zichtbare) vormen toenemen. Digitale criminaliteit is hier een voorbeeld van. Dat kan gaan over zaken als je privacy maar ook om bijvoorbeeld identiteitsfraude en Marktplaatsfraude. In samenwerking met belangrijke partners zoals politie en experts, gaan we de inwoners en ondernemers bewust en weerbaar maken tegen gedigitaliseerde criminaliteit.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Weststellingwerf&id=105403ca-c76e-4166-901b-be80e8e0cccf