WESTLAND-WEO 2023-2027 definitief

53

54

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Warmte Systeem Westland Om de aardwarmte ook grootschalig voor verwarming van woningen en andere gebouwen te benutten, is een Westlandbreed leidingnetwerk nodig: Warmte Systeem Westland (WSW). Er is genoeg geothermie beschikbaar om de warmte ook in te zetten voor huishoudens. Telers zijn bereid om meer aardwarmte op te pompen en deze warmte te verkopen. De eerste en belangrijkste opgave op dit moment is daarom het WSW realiseren. De aanleg van het WSW betekent dat inwoners van Westland een betaalbaar alternatief krijgen voor aardgas. Zodra de nieuwe Warmtewet en aanverwante regelgeving in werking treedt, verwachten we een versnelling in de aansluiting van woonwijken op het WSW. Voordat het zover is zullen daar met de sector en warmtebedrijven uiteraard nog afspraken over worden gemaakt. Lokaal voorziet de tuinbouw al woningen van aardwarmte. In 2020-2021 zijn 345 nieuwbouwwoningen in Liermolen, De Lier aangesloten op de aardwarmtebron van Trias Westland. Ook in de wijk Rijnvaart in ‘s-Gravenzande zijn nieuwe woningen aangesloten op een collectief warmtenet. Zodra de geothermiebron van Polanen is gerealiseerd krijgt de wijk aardwarmte. De verwachting is dat dit gaat gebeuren in 2024. Ditzelfde geldt voor nieuwbouw in Monster-Noord.

De eerste en belangrijkste opgave op dit moment is het Warmte Systeem Westland realiseren. De aanleg van het WSW betekent dat inwoners van Westland een betaalbaar alternatief krijgen voor aardgas.

Warmtelinq Voor warm water van buiten Westland kan de gemeente aansluiten bij Warmtelinq, de ruggengraat voor aanvoer van restwarmte uit het Rotterdamse havengebied naar lokale warmtenetten in Zuid-Holland. De gemeente is in overleg om bij Den Hoorn een aftakking naar Westland te realiseren, die later kan worden aangesloten op het toekomstige WSW. Voor de glastuinbouw is warm water uit Warmtelinq nu nog geen betaalbare optie; er wordt gezocht naar oplossingen om de onrendabele top te financieren. De glastuinbouw is niet opgenomen in Warmtevisie Westland. We kunnen als gemeente aansluiting van glastuinbouwbedrijven op warmtesystemen dus niet verplichten.

Energiebesparing Besparen wordt steeds belangrijker. Met de extreem hoge energieprijzen wordt dat ook rendabeler. De sector onderzoekt onder meer de cascadering van warmte, waardoor water met hoge en lage temperaturen efficiënter benut kan worden. Nu nog wordt aardwarmte gekoeld tot circa 30 graden. Onderzocht wordt of verdere koeling mogelijk is waarbij glastuinbouwbedrijven de retourwarmte van WSW gebruiken voor ruimteverwarming, eventueel in combinatie met warmtepompen. Vanaf eind 2023 zijn glastuinbouwbedrijven net als veel andere bedrijven verplicht om te investeren in energiebesparende maatregelen die in vijf jaar terugverdiend kunnen worden (erkende maatregelen).

Veranderingen en innovaties De energieketen bestaat grofweg uit bronnen, netwerken en afnemers. Op alle onderdelen verwacht gemeente Westland grote veranderingen. Zo wordt in Europa veel geïnvesteerd in waterstof als drager van energie. Dat vraagt om aangepaste infrastructuur. Opslag van energie, al dan niet in combinatie met besparing van energie, wordt belangrijk. Vooral omdat de energieprijzen steeds sterker fluctueren.

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Seizoensopslag van zomerse hitte en winterse kou kan bijvoorbeeld met warmtekoudeopslag in de bodem. Voor opslag voor de korte termijn voor een week of dag zijn veel ontwikkelingen gaande. De gemeente volgt innovatieve projecten en ondersteunt de glastuinbouw waar ze dat relevant vindt met subsidies, haalbaarheidsstudies en deelname aan proefprojecten. De energievoorziening ontwikkelt zich tot een ‘multi smart commodity grid’. Dit is een systeem waarin verschillende bronnen, netwerken en systemen van eindgebruikers in elkaar grijpen. Verschillende energiestromen worden aan elkaar gekoppeld en uitwisselbaar, waarbij elektriciteit wordt omgezet in warmte en andersom. De tuinbouw is expert in dit soort energiebeheer en is feitelijk koploper. Die positie uitbouwen vraagt om voorzieningen en bijpassende infrastructuur. Gemeente Westland verwacht dat het eigenaarschap en de organisatie van energie gaat veranderen, bijvoorbeeld met energiecoöperaties. Europese regelgeving bevordert lokale energiecollectieven. De lidstaten gaan dit omzetten in nationale wetgeving. Een eerste aanzet voor Nederland komt in de nieuwe Energiewet, waar de ministerraad in 2022 mee heeft ingestemd. Het is nog niet bekend wanneer de wet van kracht wordt.

Herstructurering Bij blijvend hoge gasprijzen zal areaal leeg komen te liggen. Ook zullen ondernemers stoppen met telen. Daarmee ontstaat ruimte voor herstructureringsinitiatieven. De gemeente wil bijdragen aan een toekomstbestendige herstructurering. Dat betekent dat we ervoor zorgen dat de infrastructuur aanwezig is waarmee nieuw gebouwde tuinbouwbedrijven duurzame energie kunnen verkrijgen. Ook willen we afspraken maken met de sector over de duurzaamheid van de te bouwen kassen. De gemeente kan bedrijven niet verplichten om oude kassen af te breken.

Westland heeft een koploperspositie in aardwarmte

55

56

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Herstructureringsinitiatieven zullen vanuit de sector zelf moeten komen. Door de sector hiertoe te stimuleren, kan het kassenbestand sneller vernieuwd worden. Inzicht en overzicht hebben is van belang. Westland werkt al lange tijd aan een geografisch informatiesysteem (GIS). We weten vrij goed waar wat wordt geteeld en waar de infrastructuur ligt en wordt aangelegd. Met verdere invulling van het GIS krijgen we een gemeentebreed beeld van geothermiebronnen, de grootste warmtevraag, de grootste elektriciteitsvraag. Dat geeft inzichten om een effectief warmtenet te creëren en overbelasting van het elektriciteitsnet te voorkomen. Ook maken data betere keuzes mogelijk om met verschillende functies in de bodem om te gaan, zodat bijvoorbeeld warmte-koudeopslag niet botst met hemelwateropvang.

Eigen visie Westland heeft een ander glastuinbouwcluster dan andere glastuinbouwregio’s: groter, diverser en ouder. Dat vraagt om een zelfstandige gemeentelijke visie op de ontwikkeling van een toekomstbestendig cluster. Die visie stemmen we af met de partners waarmee we samenwerken: RES-regio, Greenport West-Holland, Glastuinbouw Nederland, provincie, ministerie van LNV, Kas als Energiebron. In het samenhangend pakket voor de glastuinbouw van het kabinet (LNV, Financiën en Klimaat & Energie) van april 2022 is bepaald dat de uitwerking van de regionale energievraag voor het glastuinbouwcluster via Greenports Nederland en de regionale greenports wordt vastgelegd in de RES-afspraken. Vooral op het gebied van warmte-, elektra- en CO2-voorziening. De lokale overheden zijn verantwoordelijk voor borging in omgevingsplannen en ruimtelijk beleid zowel onder- als bovengronds. Westland is ambtelijk vertegenwoordigd in Greenports Nederland en bestuurlijk en ambtelijk in Greenport West-Holland. In de RES is Westland bestuurlijk en ambtelijk vertegenwoordigd. Daarnaast trekt de gemeente samen op met provincie Zuid-Holland. De provincie is vanuit ruimtelijk oogpunt een belangrijke partner.

6.2.4

Rol gemeente

Gebiedsaanpak Om de concrete ambities uit het Klimaatakkoord te realiseren is een gebiedsgerichte aanpak nodig. Elke regio met glastuinbouw stelt een gebiedsvisie op, met daarin de weg naar een klimaatneutrale energievoorziening in 2040. Inclusief ruimtelijke ordening, onder- en bovengronds ruimtebeslag en versnelling van de ontwikkeling van businesscases voor de voorziening van CO2, warmte en elektra. De regionale overheden betrekken de gebiedsvisie bij de (uitvoering van de) Regionale Energie Strategie. Decentrale overheden verankeren de gebiedsaanpak en acties voor de duurzame energievoorziening en de modernisering in onder meer omgevingsvisies, ruimtelijke ordening en vergunningenbeleid. De contactpersonen van de gemeenten, provincies en greenports zorgen dat de gebiedsvisie worden verwerkt in de RES, en met name in de warmteparagraaf van de RES: de Regionale Structuur Warmte (RSW). Het uitgangspunt in de gebiedsaanpak is collectieve investeringen realiseren in het warmte-, elektriciteits- en CO2-netwerk. Dit moet regionaal tot forse besparingen op gasgebruik binnen de tuinbouw leiden. Voor de klimaattransitie is van belang dat we de gebiedsaanpak in Westland versnellen. Om van het gebiedsproces een succes te maken moet de gemeente voldoende capaciteit en middelen inzetten.

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Warmtesystemen We maken de verdere ontwikkeling van Warmte Systeem Westland mogelijk. We concentreren ons daarbij op onze (wettelijke) taak voor de ondergrondse inrichting van het systeem en op het voorkómen van overlast bovengronds. We maken geothermieboringen mogelijk (inclusief bepaling boorlocaties) en faciliteren gebruik van restwarmte (inclusief infrastructuur). Dit doen we onder meer met garantstellingen. We lobbyen voor de komst van warm water uit de Rotterdamse haven naar Westland. Voor de aanleg van de aftakking van Warmtelinq naar Westland is de gemeente opdrachtgever. De gemeente kan in de gebouwde omgeving invloed uitoefenen op aansluiting op een warmtenet door warmtekavels toe te wijzen. De marktpartijen die de alternatieve warmtevoorziening uitvoeren zijn verplicht woningen aan te sluiten op een warmtenet, tenzij de bewoner een goed alternatief heeft. Voor het (glastuinbouw)bedrijfsleven heeft de gemeente niet de bevoegdheid om aansluiting verplicht op te leggen.

Warmtecoöperaties Ondernemers in de glastuinbouw zijn al bezig met verduurzaming van de energievoorziening. Nieuwe plannen komen pas van de grond als ondernemers duidelijkheid hebben over hun toekomst in het gebied en over de mogelijkheden om te verduurzamen. In dit proces spelen Capturam en HVC een belangrijke rol. Energie-innovator Capturam is een dochterbedrijf van netwerkbeheerder Juva, waarin de gemeente grootaandeelhouder is. Ook in afvalverwerker en restwarmteleverancier HVC is de gemeente aandeelhouder. Capturam en HVC zijn sinds 2016 partners in de coalitie HOT om de aardwarmte-initiatieven aan te jagen. Dat heeft geleid tot oprichting van Warmte Netwerk Westland (WnW) in 2021, dat Warmte Systeem Westland gaat realiseren. WnW is de onafhankelijk beheerder van het warmtenet in Westland. Daarnaast zijn Capturam en HVC deelnemer in Energie Transitie Partners. ETP bereidt nieuwe initiatieven voor door tuinbouwondernemers te verenigen in warmtecoöperaties. De tuinbouw, verenigd in de Infra Co, ziet erop toe dat de warmtecoöperaties bij Warmte Systeem Westland zijn betrokken. Hiervoor is vier keer per jaar overleg met alle partijen, inclusief de gemeente. De gemeente heeft gezorgd voor € 23 miljoen rijksfinanciering voor het WSW.

Nieuwe projecten steunen De gemeente vergemakkelijkt voor ondernemers actief de start en uitvoering van nieuwe projecten, door hen veel uitzoekwerk uit handen te nemen. De gemeente brengt partijen bij elkaar, voert voorstudies uit om inzicht te krijgen in de markt, werkt businesscases uit, voert haalbaarheidsstudies uit, doet aanvragen voor Europese en nationale subsidies, vraagt provinciale vergunningen aan, voert de regie bij pilotprojecten en zoekt financiering voor procesbegeleiding. Zo onderzoekt de gemeente momenteel de mogelijkheden in het gebied De Baak voor een warmte-koudeopslag met hoge temperatuur. Hier hebben we de warmtevraag en het warmteaanbod in kaart gebracht en de gebiedsmaatregelen die nodig zijn. We hebben ondernemers verzameld om vast te stellen wat voor hen zinvol is en welke voorzieningen collectief en individueel nodig zijn. Hierna zoeken we partijen die de uitvoering op zich willen nemen en zoeken we bij het Rijk of de Europese Commissie subsidie voor projectbegeleiding en procesontwikkeling. Omdat het om opslag van water met een temperatuur van 55 graden gaat, is vergunning van provincie ZuidHolland nodig. Die vraagt de gemeente aan. De gemeente is daarnaast betrokken bij Greenport West-Holland en het programma Kas als Energiebron, dat energiebesparing en nieuwe energievormen onderzoekt.

57

58

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

6.3

BEDRIJVENTERREINEN 6.3.1

Wie is betrokken

Voor de verduurzaming van bedrijventerreinen praat de gemeente met: ■

Bedrijven, VNO-NCW Westland-Delfland, ondernemersverenigingen van bedrijventerreinen BWP, BB de Woerd, ABC Westland, FloraHolland, CBMP en andere ondernemersverenigingen.

■

Gebruikers van kantoren. Er zijn relatief weinig kantoren. De kantoorgebruikers zijn niet verenigd.

6.3.2

25

Positie

600

bedrijventerreinen

hectare

90.000

m2 kantoorruimte

Figuur 6-4

Bedrijventerreinen Westland

Legenda Lokaal bedrijventerrein ABC Westland

Regionaal / agrologistiek bedrijventerrein Bedrijventerrein in aanleg

Planeten Vlotlaan BWP

Rijsenburgerweg

Wateringse veld

Bovendijk Westland Bedrijven Center

Honsel

Zwethove De Woerd

Van Vliet

Bloemenveiling FloraHolland

Teylingen

Tradeparc Westland

Woutersweg

TPW Mars

Handelscentrum Westerlee

Lierweg

Hondert Margen Leehove Honderdland Maasambacht

ALC Poortcamp

Coldenhove

Transportcentrum N

59

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Figuur 6-5

De energiemonitor

Aandeel gasverbruik bedrijventerrein

Gasverbruik bedrijventerreinen 2016-2021

Bron: Capturam

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Jaren

Legenda

Top 2 bedrijventerreinen daling gasverbruik

Honsel

Teylingen 2016

2018

ABC Westland

Lierweg

ABC Westland uitbreiding

Maasambacht

Bovendijk

Teylingen

Coldenhove

Transportcentrum

De Hondert Margen

Vlotlaan

Dorpskade

Wateringse Veld

Honderdland

Westland Bedrijven Centrum

Honsel

Zwethove

Leehove

Flora Holland

2020

Jaren

Teylingen en Honsel sprongen er in 2021 uit als grootste dalers in gasgebruik. De CO2-reductie dankzij die daling is te berekenen in de wetenschap dat de CO2-uitstoot van aardgas ongeveer 1,8 kilogram per m3 is. De CO2-reductie op de bedrijventerreinen Teylingen en Honsel zijn respectievelijk circa 20 procent en 12 procent in 2021 ten opzichte van 2016. Over de hele linie is de CO2-uitstoot van de bedrijventerreinen dankzij minder aardgasgebruik in 2021 3 procent lager dan in 2016. Westlandse bedrijventerreinen wekken stroom op met zonnepanelen op de daken van de bedrijven: PV (PhotoVoltaic) panelen voor elektriciteit en PVT (PhotoVoltaic Thermical) panelen om elektriciteit en warmte op te wekken. PVT is een nieuwe technologie waarmee zeven ondernemers in Honselsersdijk gezamenlijk hun daken bedekken, naar verwachting in 2023.

20 % 50.000 77.000 zonnepanelen in 2019

zonnepanelen in 2022

van hun stroomverbruik (en 7,5% van hun energieverbruik (2020)) vullen Westlandse bedrijventerreinen in met zonnepanelen op hun eigen daken

60

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Energielabel Uit de kantorenmonitor Westland 2022 blijkt dat minder dan de helft van de 301 zelfstandige kantoren in Westland een energielabel heeft. Van de kantoren met een energielabel heeft ruim 80 procent een energielabel C of hoger (beter).

6.3.3

Opgave

Doel Ondernemers op de Westlandse bedrijventerreinen steunen de koers om CO2-uitstoot te reduceren. Zij verduurzamen de bedrijventerreinen en bedrijfspanden. In 2015/2016 formuleerden gemeente Westland en VNO-NCW Westland-Delfland een gezamenlijke ambitie om in 2025 25 procent minder CO2 uit te stoten dan in 2016. We concluderen nu, dat niet goed te meten valt welke vooruitgang de bedrijventerreinen boeken. Dit omdat niet helder is of de elektriciteit die bedrijven gebruiken groen of grijs (opgewekt in kolencentrales) is. De vermindering van de CO2-uitstoot door minder gebruik van aardgas is wel meetbaar (zie paragraaf 6.3.2.). Tegelijk remt de groei van de bedrijventerreinen de vermindering van de CO2-uitstoot, waardoor het streven te ambitieus is gebleken. In bepaalde bedrijfsbranches, zoals de agrologistieke branche, is op bedrijventerreinen sprake van expansiedrift. Als bedrijventerreinen groeien, neemt het energieverbruik toe. En als bedrijven fossiele brandstof gebruiken in plaats van een duurzame bron, gaat dat gepaard met meer CO2-uitstoot. In 2023 gaat de gemeente opnieuw met VNO-NCW Westland-Delfland om tafel. Om een eerlijk beeld te geven, zoeken we een manier om de CO2-uitstoot van elektriciteitsgebruik goed weer te geven. Daarnaast willen we een ambitie neerleggen die haalbaar is bij groei en die aansluit bij de nationale doelen.

“

“ “Ik heb veel rondgevraagd in mijn netwerk en heb zo ideeën opgedaan voor de verduurzaming van ons pand. Toen de basis van het nieuwe pand was geschetst, zijn we het gewoon maar gaan doen” Ambassadeur Claudia Koehler-Scholtes

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Zonnepanelen Gemeente Westland spant zich in om zoveel mogelijk subsidieregelingen te vinden die bedrijventerreinen kunnen gebruiken. De investering in zonnepanelen kunnen bedrijven onder meer bekostigen uit de Subsidieregeling verduurzaming bedrijventerreinen ZuidHolland. De gemeente en VNO-NCW streven ernaar om bedrijven nog veel meer zonnepanelen te laten plaatsen, zodat zij 100 procent van de benodigde stroom zelf met zonnepanelen opwekken (is nu 20 procent). De gemeente bekijkt de mogelijkheid om zonnepanelen te verplichten. De redenen waarom ondernemers geen zonnepanelen plaatsen: ■

De constructie van het dak kan het gewicht van zonnepanelen niet aan.

■

Er is te weinig investeringsruimte / vertrouwen in toekomst van het bedrijf.

■

Angst voor verzekeringskwesties door mogelijk brandgevaar bij omvormers.

■

Regelgeving die het verbiedt om de (te veel) opgewekte energie rechtstreeks aan buurbedrijven te verstrekken.

Duurzame warmte De gemeente doet in nauwe samenwerking met verschillende partijen onderzoek naar en geeft voorlichting over andere manieren om te verduurzamen. Zo stimuleren we bedrijven bijvoorbeeld om conventionele gasgestookte verwarmingsinstallaties te vervangen door hybridesystemen, warmtepompen toe te passen en daken en gevels van (verouderde) bedrijfspanden te isoleren.

Behoefte aan consistente regelgeving en subsidies Het bedrijfsleven en VNO-NCW Westland-Delfland hebben behoefte aan consistente wet- en regelgeving. Zo kunnen ondernemers bouwen op de overheid als zij een investeringsbesluit nemen om te verduurzamen. Voortzetting en/of uitbreiding van subsidiemogelijkheden bevordert het toepassen van duurzaamheidsmaatregelen op bedrijventerreinen.

Energielabel C kantoren Vanaf januari 2023 moeten kantoorpanden met een oppervlakte van tenminste 100 m2 energielabel C hebben of beter. Als een kantoorpand niet kan voldoen aan de verplichting, mag zo’n pand geen kantoorfunctie meer hebben. De gemeente is verantwoordelijk voor toezicht en handhaving en Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) voert dit uit in Westland. Vanaf januari 2030 moeten alle kantoorpanden energielabel A hebben en het streven is om toe te werken naar energieneutrale gebouwen vanaf 2050. Met voorlichting probeert Westland eigenaren van kantoorpanden te activeren om hun panden te voorzien van een energielabel en daarbij te streven naar verduurzaamde panden met energielabel C of beter. Daarnaast biedt gemeente Westland gratis energie/duurzaamheidsscans aan. Eigenaren van onder meer kantoorpanden krijgen hiermee inzicht in het energielabel van hun pand en de manier om het pand te verduurzamen. De gemeente werkt hiervoor samen met de Energieke Regio die de scans uitvoert en met Rabobank Westland die samen met de gemeente elk de helft van de kosten (700 euro per scan) financiert. Met deze gratis energiescans verlagen we de drempel voor vastgoedeigenaren om aan de slag te gaan met verduurzaming van hun kantoorpanden.

De praktijk leert dat met name bij (verouderde) kantoorpanden de combinatie van dak en gevel isoleren (inclusief goed isolerende raamkozijnen/ramen, zoals HR++ of beter) en led-verlichting toepassen het energielabel met twee niveaus kan verbeteren.

61

62

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

6.3.4

Rol gemeente

Beleid De gemeente ziet bedrijventerreinen graag uitbreiden, mits functioneel en duurzaam, zodat ze bestendig de toekomst in gaan. Voor verduurzaming van bedrijfsterreinen zijn nog geen wettelijke eisen. We willen in 2023 de Visie bedrijventerreinen actualiseren en daarin ambities voor vergroening opnemen. Ook onderzoeken we de juridische mogelijkheden om zonnepanelen op daken van bedrijven te verplichten. Capturam houdt voor de gemeente de Energiemonitor bij, waarmee onder meer zicht is op het energieverbruik, het elektriciteits- en gasverbruik en de uitstoot van CO2 door gebruik van aardgas van de Westlandse bedrijventerreinen. De gemeente is alert op koppelkansen tussen verkenningswijken en bedrijventerreinen voor de overstap naar duurzame warmtevoorziening.

Informeren en inspireren We hebben een hechte samenwerking met VNO-NCW Westland-Delfland - in een duurzaamheidsteam - en met Capturam en provincie Zuid-Holland. Dat leidt tot intensieve voorlichting over verduurzamingsmogelijkheden, kosten, terugverdientijd en subsidieregelingen voor het Westlandse bedrijfsleven. In de brochure Energiebesparende maatregelen hebben we alle informatie hierover in 2022 gebundeld. We bezoeken bedrijven, bijeenkomsten van ondernemersverenigingen, van belangenverenigingen om voorlichting te geven, presenteren voorbeelden van andere bedrijventerreinen; een ‘roadshow’ om verduurzaming constant onder de aandacht te brengen. Deze activiteiten worden ondersteund op de website Westlandwoontduurzaam.nl en door onze Dag van de Duurzaamheid. Zie ook paragraaf 6.1.4. voor de manier waarop de gemeente bedrijven stimuleert en ondersteunt. Nog meer inspanning om actief te informeren wat er voor bedrijven te winnen valt, is de komende jaren de belangrijkste manier waarop we bedrijven stimuleren om te vergroenen om de gezamenlijke ambitie in 2025 te halen.

Bart Sosef, voorzitter duurzaamheidsteam (en bestuurslid VNO-NCW WestlandDelfland) “Bedrijventerreinen verduurzamen met als logisch gevolg de CO2-uitstoot verlagen, dat steunen we als VNO-NCW Westland-Delfland actief. Met voldoende zekerheid van ondersteunende maatregelen door overheden zijn ondernemers in deze turbulente tijden in staat een sluitende businesscase op te stellen. Juist nu kunnen we daarmee de versnelling realiseren!”

Financiële middelen Geld is een belangrijk hulpmiddel om bedrijven te laten vergroenen. De gemeente zoekt actief naar provinciale, rijks- en Europese subsidies die Westlandse bedrijven kunnen benutten, informeert bedrijven hierover, koppelt hen actief aan subsidies en ondersteunt hen bij het aanvragen van subsidie. Samen met Rabobank Westland biedt de gemeente bedrijven een gratis energiescan aan, waarmee bedrijven inzicht kunnen krijgen in hun mogelijkheden om energiebesparende maatregelen te nemen en een beter energielabel te genereren. Hiermee geeft de gemeente zelf een financiële impuls aan een energiezuiniger regio.

63

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Lokale energieclusters De focus van Capturam ligt de komende jaren op het initiëren en ondersteunen van lokale energieclusters en onderzoek doen naar de technologie en aansturing die daarvoor nodig is. Concreet: samen met onder meer tuinders, bedrijventerreinen en particulieren de eerste stappen zetten om lokale energieclusters te realiseren.

Label C kantoren Landelijk heeft vijftig procent van de kantoren geen energielabel. In Westland inventariseert de gemeente samen met bureau voor stedelijke planning SWECO of en welke energielabels kantoorpanden hebben. Ondernemers benutten de gratis energiescan die de gemeente aanbiedt ook voor kantoorpanden (vijftig extra aanvragen in 2022). Vanaf 2023 handhaaft ODH voor de gemeente de naleving van de energielabel C-verplichting voor kantoren. Bedrijven die nog niet op C of beter zitten, krijgen drie maanden de tijd om een plan van aanpak te maken en te starten met de verbeteringen.

6.4

DUURZAME MOBILITEIT 6.4.1

Wie is betrokken

Team Mobiliteit van de gemeente Westland neemt deel aan het mobiliteitstraject van Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en werkt daar aan een plan om de mobiliteit in de regio duurzamer te maken. Er is daarom geen structureel overleg met lokale betrokken partijen.

6.4.2

Positie

40%

uitstoot wegverkeer afkomstig van personenverkeer

CO2-uitstoot door mobiliteit in de metropoolregio:

4

,3 Mton per jaar

40%

uitstoot wegverkeer afkomstig van vrachtvervoer

Bron: MRDH Infographics

64

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

6.4.3

Opgave en rol gemeente

Doel ■ In 2030 is de CO2-uitstoot door het verkeer in MRDH 50 procent lager dan in 2015.

Uitvoeringsprogramma De werkgroep MRDH heeft in 2020 het programma duurzame mobiliteit opgesteld. De meeste maatregelen hieruit heeft de gemeente overgenomen in het uitvoeringsprogramma Duurzaam Bereikbaar Westland. Dat uitvoeringsprogramma heeft de raad in 2019 vastgesteld. Voor een aantal punten was geen politiek draagvlak (onder meer rekeningrijden en betaald parkeren).

Prognose Op basis van alle plannen in de MRDH is in februari 2022 een prognose gemaakt van de CO2-reductie in 2025. Er is duidelijk effect te zien van uitgevoerd beleid. MRDH heeft op papier de grootste reductie in Nederland gerealiseerd. Maar de prognose blijft ver van de geambieerde 30 procent reductie in 2025. Inmiddels is landelijk en regionaal voor mobiliteit een norm voor 2030 geformuleerd, die de 2025-norm vervangt. Inmiddels is een daling van circa 7 procent gerealiseerd; de aanbesteding van openbaar vervoer op duurzame brandstof betekende een grote stap. Westland loopt gelijk op met MRDH. Recent is het wagenpark op De Werf zero-emissie geworden. Laadpalen zijn en worden volop geplaatst; we gaan richting 400 laadpalen in 2025. Wij zijn samen met de MRDH en de buurgemeenten volop bezig met de verkenningen voor vier snelfietspaden naar Den Haag (2), Delft en Rotterdam. Deze moeten voor begin 2026 gerealiseerd zijn. Hiermee stimuleren we het fietsgebruik, waardoor de CO2-uitstoot direct vermindert. In 2023 start de werkgeversaanpak. We zetten in op het stimuleren van fiets- en OV-gebruik en deelvervoer voor woon-/werkverkeer. Verder voeren wij met de MRDH, Den Haag en Maassluis de verdiepende verkenning voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) uit. Resultaat is een vervoersysteem dat rond 2030 de OV-schaalsprong aan kan.

Hierdoor stijgt het OV-gebruik van 6 procent nu naar circa 10 procent. Eind 2023 volgt een nieuwe referentieprognose, op grond van de nieuwe coalitieakkoorden en strategische agenda.

Focus Westland Westland heeft geen snelwegen, weinig OV (6 procent) en veel vrachtverkeer (20-30 procent). Het logistieke verkeer neemt sterk toe. Desondanks hoort Westland niet bij gemeentes met een hoge CO2-uitstoot. Westland scoort qua uitstoot van verkeer en vervoer gemiddeld in de regio. In Westland ligt de focus voor de korte termijn op de fiets, werkgeversaanpak en versnellen van OV-ontwikkeling. Vanaf 2030 komt er HOV, waarschijnlijk een net van elektrische snelbussen. De werkgeversaanpak (regionale aanpak) betekent dat we alle bedrijven stimuleren woon-werkverkeer duurzamer te maken. In 2023 gaan we hiermee starten.

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Elektrische voertuigen Vanaf 2030 mogen nieuwe auto’s alleen nog 100 procent elektrisch zijn. Maar het is onzeker of elektrisch rijden zo hard zal groeien als was geprognosticeerd. De stroomprijzen zijn sterk gestegen (veel harder dan benzine). Ook zijn elektrische voertuigen (EV) veel duurder geworden omdat materialen schaars zijn en de vraag naar EV’s wereldwijd groot is. Levertijd is veelal een jaar of langer door gebrek aan chips. Vanaf 2025 vervalt de bijdrageregeling van de overheid en moet wegenbelasting betaald gaan worden. Exacte getallen van Westland over elektrische voertuigen zijn er niet. Veel lease-auto’s worden geregistreerd in plaats waar het leasebedrijf gevestigd is.

Elektrische laadpalen In Westland waren half 2022 150 laadpalen gerealiseerd. Daarmee halen we de doelstelling. Gepland staan 400 laadpalen aan het eind van de concessieperiode (eind 2025). We hebben een strategische laadpalenkaart gemaakt. Hierop staat de ideale verdeling van laadpalen over de kernen. Hieraan is ook een participatietraject gekoppeld. De huidige concessie loopt op 31 december 2025 af. Daarna kan de gemeente kiezen voor een nieuwe concessie, eigen beheer en exploitatie of een ander model. Geplaatste palen vervallen aan de gemeente na afloop van de exploitatietermijn van de concessie. Die eindigt, uitgaande van eenmalige verlenging, op 31 december 2030. Bij een eventuele nieuwe concessie kunnen we afspreken dat de bestaande laadpalen in exploitatie worden gegeven aan de nieuwe concessiehouder. In Westland is het elektriciteitsnet in het verleden al opgewaardeerd. Hierdoor is de capaciteit nu niet zo’n knelpunt voor de ambitie om elektrisch rijden te bevorderen als in andere regio’s.

Pilots snelladers en thuis laden Er moeten meer snelladers komen om het gebruik van elektrisch vervoer te bevorderen. Westland oriënteert zich op snelladers. Een pilot hiervoor bij FloraHolland zijn we aan het voorbereiden. Collectief vervoerders kunnen hiervan gebruik maken. Deze pilot en een eventueel vervolg valt buiten de huidige concessie. Een andere pilot is voor thuisladers. Het is een proef met private oplaadpunten in de stoep op de openbare weg. Eigenaren van elektrische auto’s kunnen eigen zonnepanelen gebruiken om de auto op te laden.

65

66

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

6.5

GEMEENTE INTERN 6.5.1

Wie is betrokken

Bij de energietransitie binnen de gemeente zijn betrokken: ■

De medewerkers (ambtelijk)

■

College van B&W en gemeenteraad (bestuurlijk)

6.5.2

Positie

De energietransitie is een grote gemeenschappelijke opgave die bijna alle thema’s binnen onze gemeentelijke organisatie raakt. Het is een ruimtelijk, economisch én sociaal-maatschappelijk vraagstuk. Bestuurlijk geldt hetzelfde principe. De energietransitie (duurzaamheid) raakt alle portefeuilles van het college. Daarnaast hebben we als gemeente een rol als eigenaar van gemeentelijk vastgoed en voertuigen en bij de inrichting van de openbare ruimte. Door op tijd te kijken naar wat de energietransitie betekent voor de verschillende taken van de gemeente kunnen we kennis delen, samenwerken en effectieve en duurzame resultaten boeken. Door tijdig te anticiperen op lopende en toekomstige ontwikkelingen ontstaan kansen voor verduurzaming en boeken we winst.

6.5.3

Opgave en rol gemeente

De grote opgave voor de gemeente is zorgen voor betaalbare, duurzame, betrouwbare alternatieven voor de warmtevoorziening voor inwoners (en bedrijven). Dit vraagt maatwerk op woningniveau voor de informatie en afstemming van de overstap, juridische checks op contracten, monitoring, afstemming met leveranciers, ruimtelijke ingrepen etc. (Eerder beschreven in hoofdstuk 4 en 6.1 – 6.3).

Capaciteit In opdracht van de Raad van Openbaar Bestuur is in 2020 onderzocht hoe groot de verwachte extra capaciteit voor gemeenten is tot 2030. Voor Westland kwam deze schatting uit op 28 fte, verdeeld over verschillende bestaande en nieuwe functies. In 2022 heeft het Rijk de toezegging gedaan (opgenomen in de rijksbegroting) dat gemeenten de gevraagde compensatie grotendeels gaan ontvangen. Tot en met 2025 krijgen gemeenten een decentralisatie-uitkering vanuit het Rijk. Na 2025 is geld toegezegd, maar is er nog geen verdeelsleutel of bedrag bekend. Westland heeft in 2022 al € 630.000 ontvangen aan compensatie voor de gemeentelijke inzet. In 2023 ontvangt Westland € 1,7 miljoen, in 2024 € 1,8 miljoen en 2025 nogmaals € 1,8 miljoen voor de uitvoering van de transitietaken die voortvloeien uit het Klimaatakkoord. De aanpak van de verkenningswijken zal de grootste impact hebben voor de capaciteit. Met het geld is nog niet geborgd dat er ook voldoende handen beschikbaar zijn. In 2023 doen we ervaring op met een eerste verkenningswijk voor de warmtetransitie. Op basis van de ervaringen en de besluitvorming over de wetgeving stellen we een plan van aanpak op hoe we de mankracht gaan organiseren. Energietransitie is geen op zichzelf staand werkveld van de gemeente. Het moet in de reguliere werkzaamheden worden opgenomen.

De rol van de gemeente (en van andere betrokken partijen), de opgave en de oplossingsrichtingen zijn nog sterk in ontwikkeling. Daarom is het nodig om steeds alert te zijn op de energietransitie bij regelgeving van de gemeente op andere terreinen, bij innovatie en bij regionale kansen. Zodra er voldoende kennis is ontwikkeld en er een duidelijk pad ligt voor energietransitie, worden de maatregelen (beleidsontwikkeling en uitvoering) zo snel mogelijk ondergebracht bij de lijn (programma’s). De komende jaren blijft de energietransitie echter een dynamisch opgave.

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

67

CONCLUSIES 7

68

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

7

CONCLUSIES Doel Gemeente Westland wil betaalbare duurzame energie voor alle Westlanders. De kansen voor het gebruik van duurzame warmte zijn door de aanwezigheid van geothermie en de mogelijkheden voor het aansluiten op restwarmte groot. Toch zullen deze bronnen op termijn niet voldoende zijn. Daarom stimuleert en faciliteert de gemeente bronnen voor allerlei duurzame opwek, zowel grootschalige als kleinschalige initiatieven. Initiatieven van burgers, verenigingen en bedrijven zal de gemeente zoveel mogelijk aanjagen, stimuleren en ondersteunen. Lokale regelgeving die belemmerend werkt voor de energietransitie bekijken we en passen we zo mogelijk aan. Daardoor ontstaan er mogelijkheden voor alternatieve energievoorzieningen die nu nog niet legitiem zijn. Uiteraard moet dit niet leiden tot overlast en moet de leefomgeving veilig blijven. Grote windmolens blijven een no-go, maar kleinere toepassingen van windenergie kunnen wel interessant zijn. De komende jaren zet de gemeente de eerste stappen voor het aardgasvrij maken van bestaande wijken. We hebben de eerste verkenningswijken in 2021 benoemd in de Warmtevisie Westland. In die wijken zijn de kansen op succesvolle implementatie van alternatieven voor aardgas het grootst. We nemen in deze verkenningswijken een duidelijke regierol en werken samen met verschillende (markt)partijen.

Daar waar de gemeente voorheen een meer beperkte, faciliterende rol heeft gehad, ontwikkelen we ons steeds meer naar een actieve, stimulerende en regisserende gemeente.

Perspectief 2023-2027 De komende jaren zet gemeente Westland grote stappen om betaalbare en duurzame warmte- en elektriciteitsvoorzieningen te bieden, ondersteunen en mogelijk te maken. We werken samen met verschillende doelgroepen om energiebesparings- en verduurzamingskansen te realiseren. De gemeente let erop dat de alternatieven voor aardgas betaalbaar, toegankelijk, veilig en duurzaam zijn, in het bijzonder voor huishoudens met een lager inkomen. Het gebruik van warmtenetten als alternatieve warmtevoorziening blijft kansrijk voor de verkenningswijken, maar beperkt zich hiertoe niet.

Strategische aanpak In 2023 worden grote stappen gezet in de wetgeving, waardoor niet alleen de rol en taken van de gemeente duidelijk worden, maar ook de ordening van de warmtemarkt. De bepaling van met name de regels voor de distributienetten voor warmte - worden deze publiek of privaat? - bepalen grotendeels de mogelijkheden voor de gemeente de regie te nemen over deze netten. Ook zijn die van grote invloed op de investeringen en de begroting. Deze ingrijpende besluiten worden zowel vanuit de regionale samenwerking gevolgd als binnen de gemeente Westland en met de Westlandse partijen. Afgelopen jaar zijn veel voorbereidingen getroffen om bestaande panden te verduurzamen. Zowel energiebesparing als zonnepanelen installeren staat centraal in verschillende landelijke subsidiemogelijkheden. In 2023 starten we met gemeentelijke subsidieregelingen voor bewoners en zullen we ook regelingen uitwerken voor maatschappelijke organisaties en VvE’s. De Westland Agenda zal initiatieven vanuit het bedrijfsleven ondersteunen.

69

70

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Gebouwde omgeving Het Rijk wil alle woonwijken in 2050 aardgasvrij hebben en geeft de gemeentes een regierol in de realisatie. Op basis van de Warmtevisie, die we om de vijf jaar actualiseren, besluit de Westlandse gemeenteraad welke wijken aan de beurt zijn voor deze verduurzamingsslag. De eerste zes verkenningswijken zijn vastgesteld. We starten de transitie met onderzoek in deze wijken, te beginnen met het gebied ten noorden van Monster en Polanen. We betrekken de bewoners, bedrijven en organisaties uit deze wijken bij het proces voor de uitvoering. Met leveranciers kijken we naar de mogelijkheden voor de wijk en hoe we de nieuwe energievoorziening realiseren en operationeel maken. Wanneer er voldoende zekerheid is over de transitie in de wijk, wordt een plan van aanpak gemaakt voor de implementatie. Het Rijk adviseert hier per wijk ongeveer acht jaar voor uit te trekken.

“

“Wij streven ernaar om de warmtetransitie zoveel mogelijk samen met inwoners en bedrijven uit te voeren. De initiatieven die vanuit hen gestart worden, faciliteren we graag. Het doel is om de meest betaalbare warmtevoorziening te creëren, zodat bewoners in 2050 hun woningen tegen de laagst mogelijke kosten duurzaam kunnen verwarmen” Warmtevisie Westland 2021

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Als het gekozen alternatief wordt uitgerold, krijgen inwoners aanbiedingen voor aansluitingen op een collectieve warmtevoorziening dan wel een individuele. Aan de route naar een nieuw energiesysteem koppelen we verschillende subsidieprogramma’s, bijvoorbeeld het Nationaal Isolatie Programma. Zo maken we de woningen transitierijp. Pandeigenaren bepalen zélf of ze gebruik willen maken van het geboden alternatief of dat zij voor een andere optie kiezen. Deze keuze begeleiden we vanuit de gemeente. De gemeente wil het gebruik van zonnepanelen en warmtepompen zoveel mogelijk faciliteren in vergunningenprocedures. Daar waar er belemmeringen zijn, kijken we of deze reëel zijn en of we deze belemmeringen weg kunnen nemen. We zetten energiecoaches, gratis energiescans, verschillende informatiebijeenkomsten, events, en vrijwilligers in die (kleinere) energiebesparende maatregelen kunnen uitvoeren voor doelgroepen die dit niet zelf kunnen. Zo wil de gemeente zoveel mogelijk inwoners helpen om verduurzamingskansen te grijpen. Dat geldt ook voor huurders (van onder andere woningcorporaties). Samen met de corporaties kijken we naar mogelijkheden voor verduurzaming en besparing op de energierekening. De gemeente heeft een nadrukkelijke wens neergelegd bij de corporaties om verduurzaming te versnellen, waarbij de betaalbaarheid voor huishoudens met lage inkomens centraal staat.

Maatschappelijke instellingen Westland kent een grote verscheidenheid van maatschappelijke organisaties. Voor hen zijn de kansen voor verduurzaming en besparing divers. Sommige zijn gevestigd in gemeentelijk vastgoed, sommige in eigen of gehuurd vastgoed. Samen met sportverenigingen, scholen, kerken en andere organisaties gaat de gemeente in gesprek om inzichtelijk te maken waar verduurzamingskansen liggen en hoe de gemeente deze kan ondersteunen. Specifiek voor deze doelgroepen richten we de komende jaren een loket in bij het BOCC om gerichte expertise en ondersteuning op te bouwen. De gemeente werkt daarin samen met landelijke koepels en organisaties die gericht zijn op deze bijzondere groepen.

Bedrijven Energiebesparing en verduurzaming is belangrijk voor het mkb, inclusief retail en horeca. De hoge energieprijzen treffen hen fors. De gemeente gaat in overleg met winkeliersverenigingen, BIZ‘en en bedrijventerreinen over de mogelijkheden voor de bedrijven en ze biedt ruimte voor (experimentele) pilots. Grote industrie kennen we nagenoeg niet in Westland.

Glastuinbouw Het energieverbruik van de glastuinbouw blijft groot. In samenwerking met de sector (onder meer LTO Westland en Greenport West-Holland) en met het Rijk (perspectief glastuinbouw en het tuinbouwakkoord), maakt Westland verduurzamingsslagen mogelijk en zorgt ze voor randvoorwaarden om te verduurzamen. De stimuleringsregeling warmtenetten, waarin cofinanciering van onrendabele koppelingen in het warmtesysteem verkregen kan worden, blijft de komende jaren van kracht. De warmte-ateliers worden voortgezet. Hierin kijken gemeente, telerscoöperaties en uitvoerende partijen naar een optimale en realistische realisatie van een gemeentebreed warmtenet.

71

72

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

Ook zet de gemeente volop in op ondersteuning van innovatie zoals wkk’s op biogas en waterstof. De aanvraag om een thoriuminstallatie in het Westland te faciliteren, volgt de gemeente met belangstelling. De veiligheid is prioriteit en de voortgang is afhankelijk van de vergunningen. Het gaat vooralsnog met name om onderzoek en het faciliteren door regelgeving voor verduurzaming (denk aan energiebelasting, beschikbaarheid CO2 en landelijke subsidies). De komende jaren zal de gemeente zich steeds meer bezig houden met hoe warmtenetten ruimtelijk ingepast kunnen worden en met vergunningen op lokaal niveau. De Westland Agenda is ook de komende jaren beschikbaar voor verschillende initiatieven vanuit bedrijven, waaronder de glastuinbouw.

Strategische aanpak gemeentelijke organisatie De gemeente blijft alert op de kansen en knelpunten die marktontwikkelingen en nieuwe wetgeving opleveren voor haar inwoners en gemeentelijke organisatie. Vooral voor de verduurzaming van de warmtevoorziening in bestaande wijken hebben we extra expertise en uitvoeringskracht nodig. Het gaat onder meer om juridische en financiële expertise en om sociale inzet van de gemeente, om inwoners, bedrijven en organisaties de juiste ondersteuning te kunnen bieden. Op basis van de financiële compensatie vanuit het Rijk, de rijksgelden voor onder andere energiebesparing en isolatie en onze eigen strategie, maken we jaarplannen hoe we onze activiteiten en inzet verder invullen. De inzet van de gemeente blijft gericht op haar inwoners, bedrijven en organisatie, waarbij we borgen dat energie ook voor de lagere inkomens betaalbaar blijft.

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

BIJLAGEN

73

74

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

BIJLAGE 1. AFKORTINGEN ACM

Autoriteit Consument & Markt

AVOI

Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur

B&W

Burgemeester en Wethouders(vergadering)

BGIW

Besluit gemeente instrumenten warmtevoorziening

BIZ

Bedrijven Investering Zone

BNP

Bruto Nationaal Product

BOCC

Bedrijven en Omgeving Contact Centrum

BWP

Bedrijventerrein Wateringveldsche Polder

CBMP

Club voor Bedrijven Monster-Poeldijk

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CPB

Centraal Planbureau

EC

Europese Commissie

EML

Erkendemaatregelenlijst

EPC

Energie Prestatie Coëfficiënt

ETP

Energie Transitie Partners

EU

Europese Unie

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Milieu

GIS

Geografisch informatiesysteem

GJ

Gigajoule (109 joule)

GPWH

Greenport West-Holland

HOT

Herstructurering Ontwikkeling Tuinbouwsector (Coalitie HOT)

HOV

Hoogwaardig Openbaar Vervoer

HVC

HVC Groep

I&W

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

INEK

Integraal Nationaal Energie- en Klimaatplan

IPO

Interprovinciaal Overleg

iSDE

Investeringssubsidie Duurzame Energie

KaE

Kas als Energiebron

KEA

Klimaat- en Energieakkoord (= nationaal Klimaatakkoord)

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

MJ

Megajoule (106 joule)

MJOP

Meerjaren Onderhouds Plan

Mkb

Midden- en kleinbedrijf

MRDH

Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Mton

Megaton (1012 gram)

MW

Megawatt (106 watt)

NIP

Nationaal isolatieprogramma

ODH

Omgevingsdienst Haaglanden

OV

Openbaar vervoer

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PJ

Petajoule (1015 joule)

PZH

Provincie Zuid-Holland

RES

Regionale Energiestrategie

RNES

Regeling Nationale EZ-Subsidie

ROB

Raad voor Openbaar Bestuur

RSW

Regionale Structuur Warmte

RVO

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

SDE

Stimulering Duurzame Energieproductie

SEEH

Stimuleringsregeling energiebesparing eigen huis

75

76

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

SPUK

Specifieke uitkering (decentralisatie-uitkering)

TJ

Terajoule (1012 joule)

UvW

Unie van Waterschappen

VET

Voortgang Energie Transitie (Wet VET)

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VvE

Vereniging van eigenaren

WBW

Warmte Bedrijf Westland

WCW

Wet collectieve warmtevoorziening

WEO

Westlandse Energie Opgave

WGIW

Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie

Wkk

Warmtekrachtkoppeling

Wko

Warmtekoudeopslag

WnW

Warmte Netwerk Westland

WOZ

Wet Onroerende Zaken

WSW

Warmte Systeem Westland

WUR

Wageningen Universiteit & Research

ZE

Zero emissie

WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027

BIJLAGE 2. AARDWARMTEPROJECTEN Uitgevoerd zijn: ■

Green Well Westland (inmiddels gestopt)

■

Geothermie De Lier

■

Geopower Oudcamp

■

Vogelaer

■

Nature’s Heat

■

Trias Westland (2 doubletten)

In uitvoering: ■

Maasdijk (3 doubletten)

In voorbereiding: ■

Vogelaer 2

■

Geothermie Delfland (Shell + Yaeger) 2 doubletten

■

Geothermie Polanen

■

Geothermie Wippolderlaan

77

Postadres: Postbus 150, 2670 AD Naaldwijk Bezoekadres: Stokdijkkade 2, 2671 GW Naaldwijk T (0174) 673 673 F (0174) 673 600 E info@gemeentewestland.nl I www.gemeentewestland.nl