WESTLAND-WEO 2023-2027 definitief
Tekst van het document
CONTEXT • STAND DOEL VAN • CONTEXT ZAKEN AMBITIE •OPGAVE INSTRUMENTEN • KNELPUNTEN MONITOR SUCCESFACTOREN • OPGAVEN
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE STRATEGIE
2023 - 2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE STRATEGIE
Januari 2023
2023 - 2027
VOORWOORD In 2019 is de eerste Westlandse Energie Opgave vastgesteld. Dit gebeurde op basis van veel gesprekken met stakeholders, de veranderende wetgeving en de ambities vanuit verschillende maatschappelijke hoeken. De gemeenteraad bepaalde een strategie waarin gemeente Westland zich richtte op kansen. Dat betekende veel voorlichting, verwijzingen naar experts en naar (landelijke en provinciale) subsidies. Het betekende ook initiatieven uit de markt optimaal ondersteunen en de realisering ervan zo makkelijk mogelijk maken. Waar de glastuinbouw al bezig was met het realiseren van geothermievoorzieningen bijvoorbeeld, heeft de gemeente deze initiatieven ruimtelijk, juridisch en financieel ondersteund. Ook heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten in 2019, mede namens gemeente Westland, het Klimaatakkoord ondertekend. Daarmee hebben we de doelen uit het Klimaatakkoord onderschreven. Wel hebben we een aantal belangrijke voorwaarden gesteld aan de uitvoering: 1.
De hele transitie moet haalbaar en betaalbaar zijn voor bewoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
2.
De rol, taken en bevoegdheden van de gemeenten moeten duidelijk en legitiem zijn.
3. De kosten van de taken die de gemeente krijgt, moeten gecompenseerd worden vanuit het Rijk. De energiemarkt is inmiddels stevig in ontwikkeling. De stijging van de energieprijzen in 2022 heeft gezorgd voor extra noodzaak voor de ommezwaai naar verduurzaming en transitie naar betaalbare schone energie. Ook het maatschappelijk draagvlak voor klimaataanpak ontwikkelt zich snel. Bovendien is het Rijk in beweging. Met name het laatste jaar zien we dat het Rijk grote
“
stappen zet om tegemoet te komen aan
“Nieuwe wetgeving, techniek en inzichten vragen om een grondige update van de Westlandse Energie Opgave”
de voorwaarden van de gemeenten. Nieuwe wetgeving, techniek en inzichten vragen om een grondige update van de Westlandse Energie Opgave. De dreigende energiearmoede, de rijksgelden die vrijkomen en (komende) wetgeving, vragen een steeds actievere rol
van de gemeente. Voor de komende vier jaar zullen we onze inzet daarom steeds verder opvoeren. We gaan specifieke doelgroepen zoals scholen, sportverenigingen, bedrijven, VvE’s (naast de woningeigenaren) actiever ondersteunen om verduurzamingsslagen te maken. De eerste stappen zijn al gezet door Westlandse subsidieregelingen te realiseren. Ook zal de gemeente stappen gaan zetten om bestaande wijken duurzame en betaalbare warmte-alternatieven te bieden. Dit zijn langetermijntrajecten waarbij de gemeente nadrukkelijk de bewoners, bedrijven en organisaties wil betrekken en faciliteren. We kijken naar kansen en gemak, maar vooral moeten de betaalbaarheid, veiligheid en comfort geborgd zijn. Warmtenetten met geothermie en wellicht straks ook de ‘Rotterdamse’ restwarmte bieden ook de gebouwde omgeving grote kansen. Het is belangrijk dat ieder huishouden een eigen afweging kan maken voor alternatieven. De gemeente wil huishoudens, bedrijven én organisaties zo goed mogelijk begeleiden in het maken van deze eigen keuzes.
In de Westlandse Energie Opgave 2023-2027, zoals deze voor u ligt, beschrijven we hoe we de transitieopgave de komende jaren willen aanpakken om betaalbare en duurzame energievoorzieningen te garanderen voor alle Westlanders. Het geeft ons richting en inzicht in de realisatie van onze doelstellingen. Kortom, een belangrijke opgave waar we als gemeente zin in hebben!
Pieter Varekamp, Wethouder Economie, Mobiliteit en Energie
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
INHOUD 1
INLEIDING 9
2
WAAR WILLEN WE HEEN : DOEL EN STRATEGIE 13
2.1
DOEL 15
2.2
STRATEGIE 15
3
WAAR STAAN WE : CONTEXT 19 3.1
MONDIAAL EN NATIONAAL KLIMAATAKKOORD 21
3.1.1
REGIONALE OPVOLGING KLIMAATAKKOORD 21
3.2
Aanscherping Europese doelen 21
3.2.1
Regionale Energiestrategie (RES) 21
3.2.2
Warmtevisie 23
ONTWIKKELING ENERGIEMARKT 23
3.3
3.3.1
Afschaling fossiele energie) 23
3.3.2
Gemeentelijke steunmaatregelen 23
4
WAAR STAAN WE : GEMEENTELIJK INSTRUMENTARIUM 25
4.1 AFSPRAKEN KLIMAATAKKOORD 27 4.1.1 Betaalbaarheid 27 4.1.2
Uitvoeringsmiddelen 27
4.1.3
Bevoegdheden 28
4.1.4
Aan de slag met verkenningswijken 28
4.2
WET COLLECTIEVE WARMTEVOORZIENING 29
4.3
WET GEMEENTELIJKE INSTRUMENTEN WARMTETRANSITIE 29
4.4
EERDERE RELEVANTE WETGEVING 30
4.5
PROCES ENERGIETRANSITIE 32
5
WAAR STAAN WE : KLIMAATMONITOR 35
5.1
ENERGIEVERBRUIK 37
5.2
DUURZAME ENERGIEPRODUCTIE 38
5.3
CO 2-UITSTOOT 39
6
WAT GAAN WE DOEN : OPGAVEN EN ROL GEMEENTE 41
6.1 WONINGEN EN GEBOUWEN 43 6.1.1 Wie is betrokken 43 6.1.2
Positie 43
6.1.3
Opgave 45
6.1.4
Rol gemeente 48
6.2 GLASTUINBOUW 52 6.2.1 Wie is betrokken 52 6.2.2
Positie 52
6.2.3
Opgave 53
6.2.4
Rol gemeente 56
7
8
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
6.3 BEDRIJVENTERREINEN 58 6.3.1 Wie is betrokken 58 6.3.2
Positie 58
6.3.3
Opgave 60
6.3.4
Rol gemeente 62
6.4
DUURZAME MOBILITEIT 63 Wie is betrokken 63
6.4.1
6.4.2
Positie 63
6.4.3
Opgave en rol gemeente 64
6.5 GEMEENTE INTERN 66 6.5.1 Wie is betrokken 66 6.5.2
Positie 66
6.5.3
Opgave en rol gemeente 66
7
CONCLUSIES 67 BIJLAGEN 73
BIJLAGE 1. AFKORTINGEN 75
BIJLAGE 2. AARDWARMTEPROJECTEN 77
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
9
INLEIDING 1
10
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
1
INLEIDING De (vernieuwde) uitgangspunten, visie, ambitie en strategie van de gemeente staan in deze ‘Westlandse Energie Opgave 2023-2027’. Per jaar volgt een programma van de benodigde activiteiten, taakverdeling, planning en begroting in ‘Uitvoeringsprogramma Westlandse Energie Opgave’. Met beide delen bieden we als gemeente een overzicht van wat we samen met de partijen waarmee we samenwerken voorzien en wat er moet gebeuren om de energietransitie te laten slagen. Deze visie is opgebouwd uit: ■
Doel en strategie; de grote lijnen voor de komende vier jaar (hoofdstuk 2)
■
De context van het Westlandse energiebeleid (hoofdstuk 3),
■
De regelgeving waarmee we te maken hebben en krijgen (hoofdstuk 4),
■
Een beeld van de huidige stand van zaken (hoofdstuk 5)
■
Veel ruimte voor de opgave, positie en rol van de gemeente voor de energietransitie van woningen en gebouwen, de glastuinbouw en bedrijventerreinen (hoofdstuk 6)
■
Conclusies (hoofdstuk 7).
Verduurzaming van de mobiliteit organiseert gemeente Westland via Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Een beknopte aanpak staat in deze visie. De gemeente is ook bezig met verduurzaming van eigen vastgoed en transport. Dat gebeurt via de eigen diensten, daarom staat het slechts summier in deze visie.
11
12
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
13
WAAR WILLEN WE HEEN :
DOEL EN STRATEGIE 2
14
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
2
WAAR WILLEN WE HEEN : DOEL EN STRATEGIE
2.1
DOEL Sinds het Klimaatakkoord van Parijs (2015) werkt het kabinet in samenwerking met veel stakeholders aan de energietransitie. Ook de Nederlandse gemeenten hebben in 2019 getekend voor de doelstellingen, via de VNG. Bij dat commitment zijn nadrukkelijk drie randvoorwaarden opgenomen, over woonlastenneutraliteit, compensatie voor de gemeentelijke taken en faciliterende wetgeving. De laatste twee jaar heeft het Rijk grote stappen gezet om aan deze voorwaarden te voldoen. Hoewel er nog steeds onduidelijkheden en dilemma’s zijn, wordt de gemeentelijke taak en de koers voor de energietransitie steeds duidelijker. De hoge energieprijzen vanaf 2022 hebben de urgentie voor minder gebruik van fossiele energie nog eens onderstreept.
Doel WEO 2023-2027 Westland heeft zich via de VNG gecommitteerd aan de mondiale en nationale doestelling om in 2050 95 procent minder CO2-uitstoot te realiseren dan in 1990 en in 2030 een reductie te realiseren van 49 procent. Deze reductie moet gerealiseerd worden door energie te besparen en fossiele energie te vervangen door duurzame en betaalbare energie. Omdat de energieprijzen snel zijn gestegen, is voor de gemeente de druk hoog om besparingen en betaalbare alternatieven te ondersteunen.
2.2
STRATEGIE Voor Westland betekent deze opgave een enorme verduurzamingsslag in de glastuinbouw en bij woningen en bedrijfspanden. Het college wil inwoners en bedrijven zoveel mogelijk helpen om betaalbare duurzame alternatieven voor aardgas te gebruiken. Belangrijke Westlandse voorwaarde is dat voor elke inwoner en bedrijf de vrijheid blijft bestaan om eigen keuzes te maken voor alternatieven. Westland heeft een koploperspositie in aardwarmte en de toepassing daarvan in de glastuinbouw. Ook hebben al veel daken zonnepanelen. Ondanks deze sterke punten is de opgave in Westland nog steeds omvangrijk en uitdagend. De uitvoering en rol van de gemeente (overheid) is cruciaal en vraagt een sterke betrokkenheid van college en raad. De gemeente krijgt een sterke regievoerende taak. Voor de lokale energietransitie kan de gemeente maar ten dele autonoom beleid ontwikkelen en uitvoeren. Het Rijk is een belangrijke partner en regelgever. De regering legt in 2023 relevante wetgeving voor aan de Tweede Kamer en deze wordt naar verwachting in 2024 operationeel. Vanaf eind 2022 ontvangt de gemeente extra geld van het Rijk om haar taken uit te voeren. Intensieve samenwerking met maatschappelijke partners, burgers en marktpartijen is essentieel voor een versnelling van de lokale energietransitie en zorgt voor een efficiënt en effectief verloop.
Het handelingsperspectief van de gemeente ligt bij de lokale strategie uitzetten, de routekaart naar duurzame warmtevoorziening uitrollen, financiële middelen verstrekken, prioriteiten benoemen, het tempo aangeven en vooral informeren en inspireren. Hiermee beweegt de gemeente bewoners, bedrijven en andere partijen om de energietransitie vorm te geven.
15
16
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
“ “We willen een betaalbare energievoorziening voor iedere Westlander” College naar aanleiding van stijgende energieprijzen
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Westlandse Energie Opgave 2019-2022 In de Westlandse Energie Opgave (2019-2022) koos de gemeente nadrukkelijk voor een faciliterende rol voor initiatieven van derden. Op verzoek ondersteunde het college vanuit de ruimtelijke en soms financiële invalshoek (bijvoorbeeld stimuleringsregeling warmte). Een uitzondering vormde de glastuinbouw, waarvoor een sterke focus lag op een warmtenet. De gemeente heeft een regierol gepakt voor de realisatie van een warmtenet voor duurzame warmte voor de glastuinbouw. Zo voorkomen we dat er problemen in de drukke ondergrond ontstaan en zorgen we dat koppelkansen worden benut. Doel is een betaalbaar, efficiënt, toegankelijk en Westland-dekkend warmtesysteem. Tenslotte heeft het college gekozen voor een informerende rol met betrekking tot inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen. De voorlichtingscampagne Westlandwoontduurzaam.nl zorgt in combinatie met (regionale) loketten, energiecoaches, social media en events voor informatie, inspiratie en tips voor besparing van (fossiele) energie en andere verduurzamingsthema’s. Uiteraard heeft het college zich de afgelopen jaren voorbereid op wettelijke taken. Die voorbereidingen hebben onder meer de Regionale Energie Strategie (2021) en de Warmtevisie Westland (2021) opgeleverd.
Westlandse Energie Opgave 2023-2027 In de nieuwe energieopgave kiest de gemeente voor dezelfde uitgangspunten: de gemeente voert beleid op basis van haar wettelijke taken en bevoegdheden, met een lokaal verantwoorde uitrol. Wel kijkt ze duidelijk naar verduurzamingskansen, met het oog op de betaalbaarheid. Voor verschillende doelgroepen creëert en benut de gemeente kansen om energie te besparen of met alternatieve energievoorzieningen energieverbruik te verduurzamen. In de begroting 2023 is deze keuze bevestigd. We gebruiken hiervoor zo effectief mogelijk de compensatie van het Rijk voor gemeentelijke taken en de rijksgelden om energie-armoede aan te pakken. De wettelijke taken van de gemeente worden met de wetgeving die op handen is verder uitgebreid voor de warmtevoorziening voor bewoners. De wetsvoorstellen Wet Collectieve Warmtevoorziening en Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie binden de gemeente aan een faciliterende en regierol voor het aardgasvrij maken van bestaande woningen en rapportage aan het Rijk. Deze rol vraagt een nadrukkelijke betrokkenheid van de gemeenteraad bij het aanwijzen van verkenningswijken, voorwaarden stellen, intensieve samenwerking met inwoners en een aanzienlijke (nieuwe) inspanning van de gemeentelijke organisatie. Met de eerste verkenningswijken gaat de gemeente vanaf begin 2023 oefenen met het invullen van deze nieuwe rol.
Hiervoor is in de begroting extra budget gereserveerd met dekking vanuit de compensatie die het Rijk geeft voor de gemeentelijke inzet.
17
18
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
19
WAAR STAAN WE :
CONTEXT 3
20
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
3
WAAR STAAN WE : CONTEXT
3.1
MONDIAAL EN NATIONAAL KLIMAATAKKOORD In 2015 is het Klimaatakkoord in Parijs getekend: een internationaal verdrag om de opwarming van de aarde te beteugelen en daarmee klimaatschade te minimaliseren. In het akkoord werd de bovengrens van 2 C° opwarming ten opzichte van het pre-industriële tijdperk voor het eerst in een juridisch instrument vastgelegd. Bovendien is in het akkoord het streven vastgelegd om de opwarming beperkt te houden tot 1,5 C°. In het akkoord kwamen staten overeen een eind te maken aan het gebruik van fossiele brandstoffen, aangezien dit een belangrijke oorzaak is van de overmatige CO2-uitstoot. Nederland heeft het mondiale akkoord vertaald in een Nederlands Klimaatakkoord, dat in 2019 door veel partijen, waaronder de VNG is getekend. Met de vaststelling van de Westlandse Energieopgave 2019-2022 heeft de Westlandse gemeenteraad de doelstellingen uit het Nederlandse Klimaatakkoord overgenomen. Uitgangspunt is de uitstoot van CO2 verminderen: in 2030 met 49 procent ten opzichte van 1990 en in 2050 met minimaal 95 procent vergeleken met 1990.
3.1.1
Aanscherping Europese doelen
Inmiddels zijn de Europese doelstellingen aangescherpt. Op 14 juli 2021 heeft de Europese Commissie onder de titel ‘Fit for 55’ een pakket beleidsvoorstellen gepresenteerd om het Europese klimaatbeleid in lijn te brengen met de doelstellingen uit de Europese Klimaatwet. Het pakket bevat wijzigingen voor vrijwel alle belangrijke pijlers van het Europese klimaat- en energiebeleid. Doelen uit de Europese Klimaatwet zijn onder meer een klimaatneutrale EU in 2050 en een vermindering van broeikasgasemissie met 55 procent in 2030 ten opzichte van 1990. De Europese aanpak moet nog in de Nederlandse wetgeving worden verwerkt. De verwachting is dat het kabinet in de loop van de komende jaren de 55-procentdoelstelling voorlegt aan het parlement. Ook de Nederlandse gemeenten (VNG) hebben de nieuwe Europese doelstellingen nog niet overgenomen. De VNG voert vooralsnog namens de gemeenten het gesprek met het Rijk over het instrumentarium, voorwaarden voor betaalbaarheid en de gemeentelijke compensatie.
3.2
REGIONALE OPVOLGING KLIMAATAKKOORD 3.2.1
Regionale Energiestrategie (RES)
Het Klimaatakkoord verplicht elke gemeente (een bijdrage aan) een Regionale Energiestrategie te leveren. Veel nationale afspraken worden uitgewerkt via de RES. Het plan bevat onder meer keuzes voor de toekomstige regionale energiehuishouding. Gemeente Westland participeert in de RES Rotterdam-Den Haag. Deze RES-regio bestaat uit 23 gemeenten, vier waterschappen en de provincie Zuid-Holland. De RES 1.0 (opgeleverd en vastgesteld door de Westlandse gemeente raad in 2021) heeft de behoefte aan elektriciteit en warmte en de mogelijkheden om die duurzaam op te wekken in kaart gebracht. De mogelijkheden om elektriciteit duurzaam op te wekken zijn nadrukkelijk gebaseerd op de draagkracht van het landschap en het sociale draagvlak en stellen niet de elektriciteitsvraag voorop. De RES moet leiden tot een betaalbare, betrouwbare, veilige en schone energievoorziening voor iedereen in de regio Rotterdam-Den Haag. In de RES 1.0 staan de ambities voor warmte en elektriciteit.
21
22
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Warmte in RES 1.0 Metropoolregio Rotterdam Den Haag streeft naar een besparing van 20 procent of meer op de totale warmtevraag in de gebouwde omgeving en 30 procent of meer in de glastuinbouw in 2030, vergeleken met 1990. We willen de beschikbare rest- en aardwarmte benutten in een toekomstbestendige energiemix. Momenteel produceren zeven geothermiebronnen circa 4,8 PJ. De potentie van aardwarmte in de regio wordt geschat op 23 tot 33 PJ.
Elektriciteit in RES 1.0 In onze regio zien we kansen om 2,8-3,2 TWh duurzame elektriciteit op te wekken. Daarmee dragen we 8 tot 9 procent bij aan de nationale opgave uit het Klimaatakkoord. We zetten zeer stevig in op zonne-energie op daken en parkeerplaatsen in stedelijk gebied; we willen 40 procent van het geschikte dakoppervlak benutten om zonne-energie op te wekken. We benutten waterbassins in de glastuinbouw voor zonnepanelen.
Keuzes Westland in RES Voor de warmtevoorziening richt Westland zich met name op geothermie. Om elektriciteit op te wekken kiest Westland vooral voor zonnepanelen op plaatsen die al bebouwd of bestraat zijn (op daken, boven waterbassins en parkeerplaatsen). Voor windmolens en zonneweides is Westland geen geschikt gebied.
“ “Energiebesparing heeft de hoogste prioriteit; volgens het Energie-perspectief 2050 en deze RES. Daarnaast gebruiken we zoveel mogelijk warmte uit lokale en regionale bronnen, zodat de elektriciteitsvraag minimaal blijft” RES Rotterdam Den Haag, 2021
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
3.2.2
Warmtevisie
In het klimaatakkoord is afgesproken dat elke gemeente voor het einde van 2021 een Transitievisie Warmte vaststelt. Warmtevisie Westland, die dus in feite een transitievisie is, is in december 2021 opgeleverd en door de raad vastgesteld. In deze visie is in kaart gebracht welke duurzame energie- en warmtevoorziening voor welke wijk geschikt is. Conform de opdracht van het Rijk hebben we gekeken naar de oplossingen met de laagste maatschappelijke kosten. Aansluiting op een warmtenet is voor de kernen grotendeels de beste optie. Voor het buitengebied zullen individuele oplossingen - zoals warmtepompen - het aardgas op termijn kunnen vervangen. Conform de opdracht van het Rijk heeft gemeente Westland verkenningswijken aangewezen in de warmtevisie: dit zijn wijken waar de potentie het grootst is om vóór 2030 over te gaan op duurzame energie (Zie hoofdstuk 6.1.).
Uitgangspunten warmtevisie Het centrale doel is dat de warmtevoorziening die uiterlijk in 2050 in de plaats komt van aardgas duurzaam, betrouwbaar, veilig en betaalbaar is. Warmte moet gehaald of gemaakt worden uit hernieuwbare energiebronnen. Gebruikers moeten zeker zijn van continue warmtelevering. De kosten moeten draagbaar zijn voor alle betrokkenen (overheden, netbeheerders, warmteleveranciers, gebouweigenaren, eindgebruikers). Gemeente Westland heeft daarnaast een aantal specifieke uitgangspunten geformuleerd, waaraan de energietransitie moet voldoen: ■
Keuzevrijheid voor inwoners en bedrijven
■
Inzet op Warmte Systeem Westland
■
Draagvlak door open, duidelijke en positieve communicatie
■
Toekomstbestendige oplossingen
Belangrijk is dat wet- en regelgeving en het financieel instrumentarium op orde moeten zijn voor we als gemeente aan de slag kunnen. Dit zijn ook de voorwaarden die de VNG heeft gesteld bij ondertekening van het Klimaatakkoord. Het Rijk werkt hieraan en heeft ondertussen voor 2022-2025 al bedragen toegezegd.
3.3
ONTWIKKELING ENERGIEMARKT 3.3.1
Afschaling fossiele energie
De afgelopen jaren zijn flink wat besluiten genomen om de gaswinning in Groningen te verminderen en kolencentrales vervroegd te sluiten. Ook heeft de oorlog in Oekraïne de wens versterkt om onafhankelijk te zijn van de import van fossiele brandstoffen. Het tekort aan gas en olie en de daardoor stijgende energieprijzen zijn een impuls om sneller dan we voorzagen over te stappen op duurzaam opgewekte energie. Maar paradoxaal genoeg kan het ook een reden zijn om weer meer fossiele energie te gaan gebruiken. Zo is er sprake van dat kolencentrales langer open blijven en gaan er stemmen op om de gaskraan in Groningen weer ‘open te draaien’. Dit wordt wel gezien als tijdelijke oplossing, tot de hele energievoorziening duurzaam kan worden ingevuld. Meer specifiek in Westland zien we dat tuinders de wkk zien als reddingsboei. Ze kunnen geld verdienen door aardgas in te kopen en de elektriciteit die ze met dit gas en de wkk opwekken tegen een hogere prijs te verkopen.
3.3.2
Gemeentelijke steunmaatregelen
Door de enorme stijging van de prijs van gas en elektra kunnen veel huishoudens hun energierekening niet meer betalen.
23
24
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Taskforce Energiearmoede In september 2022 heeft het college besloten tot een Taskforce Energiearmoede. Het college wil haar inwoners en bedrijven niet in de kou laten zitten en wil weten hoe het inwoners, bedrijven en (maatschappelijke) organisaties kan ondersteunen bij de oplopende energierekeningen. Het college wil goed overzicht hebben van de problematiek, de doelgroepen en de impact van de hoge prijzen.
Het handelingsperspectief voor de gemeente is beperkt. Vanuit het Rijk zijn maatregelen in de miljoenennota aangekondigd om burgers en bedrijven te helpen (via een noodfonds en een prijsplafond). Vanuit de raad is de wens uitgesproken om ook Westlandse regelingen te treffen, om met name de verduurzamingsslag mogelijk te maken. De gemeenteraad heeft twee subsidieverordeningen vastgesteld om Westlandse inwoners financieel te ondersteunen bij het isoleren van woningen en het aanschaffen van zonnepanelen: ■
Subsidieregeling Isolatiemaatregelen 2023
■
Subsidieverordening Duurzaamheidsmaatregelen 2023.
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
25
WAAR STAAN WE :
GEMEENTELIJK INSTRUMENTARIUM 4
26
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
4
WAAR STAAN WE : GEMEENTELIJK INSTRUMENTARIUM
4.1
AFSPRAKEN KLIMAATAKKOORD In de afspraken met het Rijk over het Klimaatakkoord heeft gemeente Westland (en de VNG) met name aangedrongen op drie voorwaarden voor de gemeentelijke uitvoering: 1.
Betaalbaarheid (voor consumenten)
2.
Uitvoeringsmiddelen (voor gemeenten)
3. Bevoegdheden (regelgeving) Daarnaast hebben de gemeenten en het Rijk afgesproken samen te werken: ■
om adequaat te reageren op de ontwikkelingen in de markt en samenleving en
■
om bijsturing in de transitie bespreekbaar en mogelijk te maken, op basis van monitoring van de voortgang.
4.1.1
Betaalbaarheid
Het Rijk werkt samen met VNG, IPO, UvW en een aantal gemeenten, provincies en waterschappen aan een gezamenlijke ‘Handreiking uitwerking betaalbaarheid’. Doel is een uniforme uitleg hoe gemeenten met betaalbaarheid en woonlastenneutraliteit kunnen omgaan. Met name voor de verkenningswijken van de warmtevisie geeft dit houvast in de afwegingen. Het gaat om een pakket maatregelen met onder meer subsidies en (renteloze) leningen voor inwoners. In de verschillende toeslagen werkt het Rijk met de referentieprijs voor energie van januari 2022. Inmiddels zijn er voor woningeigenaren, huurders, maatschappelijke organisaties en bedrijven diverse (subsidie)regelingen om verduurzaming en energiebesparing te bekostigen (zie hoofdstuk 3.3).
4.1.2
Uitvoeringsmiddelen
Eind 2020 heeft de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) een rapportage opgeleverd over de gemeentelijke kosten voor de uitvoering van het Klimaatakkoord. Tot 2030 is circa € 6,5 miljard nodig voor de gemeentelijke compensatie. Dit bedrag moet vrijwel vanaf de start beschikbaar zijn, zodat gemeenten mensen kunnen aannemen, kennis kunnen opbouwen en de langdurige participatie kunnen aangaan. De VNG is bezorgd of er voldoende geld beschikbaar zal zijn en of er voldoende capaciteit op de arbeidsmarkt beschikbaar is. In het coalitieakkoord is tot nu toe € 5,6 miljard beschikbaar gesteld en het Rijk heeft een tragere ingroei opgenomen dan het ROB adviseerde. Wel heeft het Rijk gezegd in gesprek te zullen blijven met de VNG om eventueel nog eens € 80 miljoen naar voren te halen. In 2024 komt er een nieuw ROB-advies om te zien of de compensatie voor de gemeentelijke taken overeenkomt met de eerdere inschatting van wat nodig is. Gemeenten mogen zelf besluiten hoe ze het geld besteden zolang het binnen het doel ‘klimaat- en energietransitie’ past. Ze hebben een lichte verantwoordingsplicht. Er is geen prestatieverplichting, maar het Rijk verwacht monitoring op de voortgang van de doelen. Wel heeft het Rijk nog een wet aangekondigd, die gemeenten verplicht om budgetten voor meer jaren vast te leggen. Deze is gekoppeld met de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie.
27
28
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
4.1.3
Bevoegdheden
Op grond van de huidige Warmtewet en Gemeentewet heeft de gemeente geen specifieke taken en bevoegdheden voor de warmtevoorziening, behalve dan de bevoegdheid om vergunningen voor de aanleg van warmtenetten te verlenen of de algemene bevoegdheid om opdrachten aan te besteden. Gemeenten hebben van het Rijk de regie gekregen, maar niet de instrumenten (zoals bevoegdheden, weigeringsgronden voor initiatiefnemers, verplichting om – op termijn – over te schakelen op duurzamere warmte). Om de bevoegdheden te regelen zijn twee wetten in de maak, de Wet Collectieve Warmtevoorziening (ook wel nieuwe Warmtewet) en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie.
4.1.4
Aan de slag met verkenningswijken
Bij het aannemen van de Warmtevisie Westland, waarin de verkenningswijken zijn benoemd en onderbouwd, heeft de gemeenteraad besloten dat er geen aanwijsbesluit komt zolang het Rijk niet aan de drie voorwaarden voor de gemeentelijke uitvoering voldoet. De betaalbaarheid en woonlastenneutraliteit lijken te zijn geborgd met de regelingen vanuit het Rijk. Het Rijk heeft inmiddels op een aantal voorwaarden meer duidelijkheid gegeven en werkt aan een aantal wetsvoorstellen. De uitvoeringslasten voor de gemeenten lijken te worden geborgd via de decentralisatie-uitkering. Daarom kunnen we beginnen met de aanpak voor de verkenningswijken.
“ “De Westlandse glastuinbouw is de drijver achter de grote verduurzamingsslag van de warmtevoorziening” Wethouder Pieter Varekamp
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
4.2
WET COLLECTIEVE WARMTEVOORZIENING De Wet Collectieve Warmtevoorziening (in 2022 nog in ontwerp) is gericht op de ordening en spelregels in de warmtemarkt en heeft als doel: ■
Groei van collectieve warmtesystemen door nieuwe spelregels (marktordening)
■
Transparantie in de tariefstelling
■
Aangescherpte vereisten voor leveringszekerheid
■
Verduurzaming zeker stellen
De nieuwe regels rondom de marktordening hebben grote gevolgen voor gemeenten en alle partijen die actief zijn in de warmtesector. Gemeenten geven straks een aanwijzing of ontheffing voor collectieve warmtesystemen. Dat is hun sturingsinstrument voor de aanleg en exploitatie van de warmtesystemen en zo realiseren ze een de wijkgerichte aanpak en waarborgen ze het publieke belang. Warmtebedrijven worden verantwoordelijk voor de warmtelevering binnen een afgebakend gebied (warmtekavel). Autoriteit Consument & Markt ziet toe op de naleving. In december 2021 is een eerste consultatie geweest voor de Wet Collectieve Warmtevoorziening. Daarbij werd aangegeven dat de warmtemarkt een private markt wordt, waar publieke organisaties geen plek hebben. De private partijen zijn verantwoordelijk voor de productie, de distributie én de afzet van duurzame warmte. Gemeente Westland (en veel andere gemeenten) hebben aangegeven, zich hierover zorgen te maken, om twee redenen. Ten eerste kan de overheid private bedrijven (voor de langere termijn) niet sturen en zo dus niet de publieke belangen voor de langere termijn borgen. Ten tweede betekent de verplichting van productie, distributie en levering in één hand een grote kans op veel verschillende netten, wat inefficiënt is en de toch al drukke ondergrond onnodig belast.
De gemeenten hebben gepleit om met name de distributie in publiek eigendom mogelijk te maken. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft deze kritiek ter harte genomen en is met een nieuw voorstel gekomen. In dit wetsvoorstel komen de netten juist in publieke handen. Deze vernieuwde insteek heeft geleid tot onrust en onvrede bij de huidige marktpartijen, die al investeringen hebben gedaan.
4.3
WET GEMEENTELIJKE INSTRUMENTEN WARMTETRANSITIE De consultatie voor de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (in ontwerp) was in 2022. Deze wet geeft de gemeente (via de raad) een aanwijsbevoegdheid om bepaalde gebieden op een bepaald tijdstip af te sluiten van de aardgasvoorziening. Daarnaast verplicht de wet de netbeheerder om zo’n besluit van de gemeente op te volgen. De netbeheerder mag vooruit sparen voor afbouw van het gasnet, door in het tarief een post hiervoor op te nemen. Het is niet toegestaan de kosten door te rekenen aan laatste afsluiters. De juridische basis is de Transitievisie Warmte (Warmtevisie Westland). De gemeente moet dat proces monitoren en is verplicht het Rijk te informeren over de voortgang, inclusief knelpunten. Mochten er goede redenen zijn, dan kan de gemeente besluiten de afsluiting van aardgas uit te stellen. Er is echter nog geen duidelijkheid over wat goede redenen zijn. Wel is duidelijk dat een actieve rol van de gemeente wordt gevraagd om eventuele knelpunten in kaart te brengen en op te lossen.
29
30
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
4.4
EERDERE RELEVANTE WETGEVING
Naam wet/ besluit
Doel
Omschrijving
Van kracht sinds
Consequentie Westland
Wet VET (Voortgang energietransitie)
Alle nieuwbouw aardgasvrij
Nieuwe woningen hebben geen aardgasaansluiting meer.
1 juli 2018
Gemeente Westland is verplicht nieuwe woningbouw niet meer op het aardgasnet te laten aansluiten. Slechts in uitzonderingsgevallen en onderbouwd, wil het ministerie op verzoek van de gemeente ontheffing verlenen. Voor gemeente Westland is dit niet nodig gebleken.
Activiteitenbesluit milieubeheer
Energieverbruik van gebouwen omlaag brengen
Verplicht bedrijven en instellingen die meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas(equivalent) per jaar verbruiken om energiebesparende maatregelen te treffen met een terugverdientijd van vijf jaar of minder. Sinds 2022 moeten zij verplicht rapporteren aan RVO over hun verduurzamings-maatregelen.
2017
Voor negentien bedrijfstakken zijn er Erkende Maatregelen Lijsten (EML) energiebesparing. Onder meer voor gezondheidszorg- en welzijnsinstellingen, kantoren, onderwijsinstellingen, locaties voor sport en recreatie, hotels en restaurants, bedrijfshallen en detailhandel. Vanaf eind 2023 ook voor glastuinbouw. Handhaving door Omgevingsdienst Haaglanden (ODH).
Energy Performance of Buildings Directive (EPBD III)
Energieverbruik van gebouwen omlaag brengen
Keuringsverplichtingen voor verwarmings- en airconditioningssystemen met een nominaal vermogen vanaf 70 kW.
10 maart 2020
De EPBD is opgenomen in het bouwbesluit waarvoor de gemeente bevoegd gezag is. Gemeente Westland heeft de controle uitbesteed aan ODH.
Energielabel C
Energieverbruik van gebouwen omlaag brengen
Per 1 januari 2023 moet een kantoorgebouw minimaal energielabel C hebben. Dit betekent een primair fossiel energiegebruik van maximaal 225 kWh per m2 per jaar. Voldoet het gebouw niet aan de eisen, dan mag het per 1 januari 2023 niet meer als kantoor gebruikt worden.
Deze verplichting staat in het Bouwbesluit. Gemeente Westland heeft de controle uitbesteed aan ODH. Deze dienst heeft een eerste inventarisatie gedaan en geen overtredingen gevonden. Wel gebouwen zonder energielabel. Dat krijgt extra aandacht van ODH.
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Op verschillende plekken in Westland is aardwarmte in onderzoek of ontwikkeling. Zeven aardwarmtebronnen zijn al gerealiseerd
31
32
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
4.4
EERDERE RELEVANTE WETGEVING
2019
NATIONAAL (EU)
■ ■
■ ■
■
REGIONAAL
■
WESTLAND
■
■
Klimaatakkoord (KEA) Oplevering leidraad voor RES 1.0 Ontwerp omgevingsvisies Integraal Nationaal Energie- & Klimaatplan (INEK) bij EU aanleveren Informatieplicht bedrijven op duurzame investeringen
Basis-RES
Westlandse Energie Opgave Basis-RES
2020
■
■
■
■ ■
■
■
Oplevering leidraad voor Warmte Transitie Plan 1.0 Voorstel nieuwe Warmtewet + Energiewet + geothermie (inclusief EU- richtlijnen)
2021
■
■
■
Omgevingsvisie in werking Nationaal Warmtetransitie Plan Nieuwe energiewet in werking
RES-concept (waarschijnlijk inclusief governance vraagstuk)
RES-concept Tracébepaling WSW (backbone) Voorbereiding drie nieuwe geothermieboringen Koppeling restwarmte
■
■
Oplevering Warmtevisie Westland RES 1.0
33
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
2022
■
■
■
Consultaties wetgeving: WCW, WGIW Compensatie gemeenten vastgesteld Noodmaatregelen energie-armoede
2023
■
■
■ ■
■
Westlandse Energie Opgave 2023-2027 Taskforce Energie-armoede (loket - energietoeslagnoodfonds -bijzondere bijstandtegemoetkoming energiekosten)
■
■
■
■
Besluitvorming WCW, WGIW
2024
■
■
■
Wet Collectieve Warmtevoorziening operationeel Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie
RES 2.0 (inclusief regionale Warmte Transitie Plan 1.0) RES voortgangsdocument Warmtelinq NPLG-actieprogramma met verwijzing naar verduurzamingsmaatregelen (glas - duurzame warmte)
Controle kantoren label C en bedrijven op Energieprestatie (vanaf 1 januari 2023) Plan van aanpak eerste pilotwijk Monster-Polanen Subsidieverordeningen Westland
2025
■
■
■
Opleveren plan van aanpak verkenningswijken Opleveren monitoring Warmtevisie
Omgevingsvergunningen voor grootschalige zon- en windprojecten uit RES verleend
34
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
2026 -2030
NATIONAAL (EU)
■
1 januari
2030 -2040
■
Tuinbouw-
Tot 2050:
■
(Nagenoeg)
akkoord:
wijken
alle wijken
realisatie
2040
aardgasvrij
los van
maken
wind op zee, zon op land 2030: -49% CO2
REGIONAAL
■
Basis-RES
■
RES-concept
WESTLAND
■
Realisatie
■
Update
backbone
Warmtevisie
WSW
Westland
(=1e wijken)
(vijfjaarlijkse
Update
update)
Warmtevisie Westland (vijfjaarlijkse update)
aardgas ■
35TWh wind/
■
■
2050
2030: 49TWh
■
2040 -2050
-95% CO2
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
35
WAAR STAAN WE :
KLIMAATMONITOR 5
36
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
37
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
5
WAAR STAAN WE : KLIMAATMONITOR 5.1
ENERGIEVERBRUIK
Na een daling van bijna 20 procent tussen 2010 tot 2014 nam het energieverbruik in Westland geleidelijk toe. Maar in 2020 daalde het opnieuw, tot het niveau van 2014. Het vermoeden is dat snelle dalingen de afgelopen jaren deels een gevolg zijn van de kredietcrisis, deels van het in gebruik nemen van aardwarmtedoubletten. Het totaal bekende energieverbruik in gemeente Westland was voor 2020 37.806 TJ. Dat is 4,4 procent lager dan in 2015. Figuur 5-1
Energieverbruik algemeen 2015
2020
39.471
TJ
4,4% daling
37.806
TJ
Figuur 5-2
Energieverbruik naar sector 2020
2015 5 TJ Zonnestroom 609 TJ Industrie, bouw, energie-, afval-, waterbeheer 890 TJ Hernieuwbare warmte 3.366 TJ Woningen en commerciële dienstverlening 2.099 TJ Verkeer en vervoer 31.923 TJ Landbouw, bosbouw en visserij
62 TJ Zonnestroom 591 TJ Industrie, bouw, energie-, afval-, waterbeheer 2.440 TJ Hernieuwbare warmte 3.348 TJ Woningen en commerciële dienstverlening 1.733 TJ Verkeer en vervoer 29.256 TJ Landbouw, bosbouw en visserij
Figuur 5-3
Energieverbruik naar energiedrager 2015
2020
5% Transportbrandstof 12% Elektriciteit 83% Gas
5% Transportbrandstof 13% Elektriciteit 82% Gas
38
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
5.2
DUURZAME ENERGIEPRODUCTIE De uitgangspositie van Westland voor de energietransitie is goed. De combinatie van aanwezige aardwarmte en de glastuinbouw heeft gezorgd voor een groot aantal aardwarmteprojecten dat operationeel is of in voorbereiding (zie bijlage 2). In 2020 werd in Westland 2.774 TJ duurzame warmte gewonnen. Dit is 7,9 procent van de energiebehoefte in Westland. Ook het gebruik van zonnepanelen (particulier en bedrijven) is hoog. Van de woningen heeft 19 procent zonnepanelen. Het gemiddelde in Nederland is 20 procent. Op daken van bedrijven liggen meer dan 77.000 zonnepanelen. In Westland is in 2021 232 TJ aan zonnestroom gerealiseerd. Gewonnen windenergie was 13 TJ in 2021.
Figuur 5-4
Hernieuwbare elektriciteit Westland 150
(TJ)
100
50
0 2015 12 TJ Wind op land 27 TJ Zonnestroom
2020 14 TJ Wind op land 123 TJ Zonnestroom
Figuur 5-5
Hernieuwbare warmte Westland 2.500
(TJ)
2.000
1.500
1.000
500
0 2015 167 TJ 113 TJ 56 TJ 552 TJ
Ondiepe bodemenergie Houtkachels woningen Biomassaketels bedrijven Geothermie
2020 187 TJ 109 TJ 232 TJ 1.872 TJ
Ondiepe bodemenergie Houtkachels woningen Biomassaketels bedrijven Geothermie
39
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
5.3
CO 2-UITSTOOT Het gebruik van fossiele energie veroorzaakt uitstoot van CO2. Doordat de CO2-uitstoot samenhangt met het energiegebruik, verlopen de curves grotendeels gelijk. De emissiefactor (hoeveelheid uitstoot per TJ) is echter niet voor elk energiegebruik gelijk. Bij warmte of aardgas is de emissiefactor lager dan bij elektriciteit. Elektriciteitsgebruik veroorzaakt dus een relatief grotere CO2-uitstoot dan gebruik van aardgas en warmte. Als de elektriciteit duurzaam is opgewekt is dit niet het geval. Doordat in Westland vooral bespaard is op het gebruik van aardgas, is de reductie van de CO2-uitstoot in verhouding lager dan de energiebesparing.
Figuur 5-6
Totaal CO2 uitstoot Westland (aardgas- en elektriciteitsverbruik) 2015
2020
2.473
Mton
2.015
Mton
Figuur 5-7
CO2-uitstoot door energiegebruik 3.000
(Mton)
2.250
1.500
750
0 2015
64 Mton Industrie, bouw, energie-, afval-, waterbeheer 144 Mton Verkeer en vervoer 299 Mton Woningen en commerciële dienstverlening 2.043 Mton Landbouw, bosbouw, visserij
2020
41 Mton Industrie, bouw, energie-, afval-, waterbeheer 123 Mton Verkeer en vervoer 220 Mton Woningen en commerciële dienstverlening 1.730 Mton Landbouw, bosbouw, visserij
40
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
“
“Trias Westland is straks goed voor de verwarming van 56 tuinbouwbedrijven. Bovendien is de nieuwbouwwijk Liermolen in De Lier met 345 woningen aangesloten op deze aardwarmtebron” Ambassadeur Erik Persoon
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
41
WAT GAAN WE DOEN :
OPGAVEN EN ROL GEMEENTE 6
42
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
43
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
6.1
WONINGEN EN GEBOUWEN 6.1.1
Wie is betrokken
De gemeente praat voor verduurzaming van woningen en gebouwen met: ■
Particuliere woningeigenaren
■
Woningcorporaties: Arcade, Wonen Wateringen, Vestia, Wonen Midden-Delfland en Wassenaarsche Bouwstichting
■
Verenigingen van eigenaren (VvE’s)
■
Projectontwikkelaars
■
Eigenaren utiliteitsbouw (zoals mkb, scholen, kantoren, verzorgingshuizen, sportverenigingen)
■
Banken (hypotheken en leningen).
6.1.2
Positie
(Cijfers uit 2021/2022)
10
8.416
kernen, daaromheen voornamelijk kassen
bedrijfspanden en andere gebouwen, geen kassen
25% woningen sociale huur
75% eengezinswoningen
46.369
Gemiddelde WOZ-waarde
€ 317.813 (Landelijk € 290.000)
woningen
10% woningen aangesloten bij VvE . (tot 2030 + 5.000 woningen bij VvE)
329
483
19%
Elektriciteitsverbruik
Woningen met zonnepanelen
1.754
TJ
Aardgasverbruik
woningen monument
TJ
8,4% Aandeel woningen en bedrijfspanden in energieverbruik
241
Mton
Uitstoot van CO2 van woningen en bedrijfspanden (vergelijkbaar met andere gemeenten met dezelfde omvang).
44
Figuur 6-1
Energielabel woningen Bron: Waarstaatjegemeente.nl
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
A++
A+
A
B
C
D
E Westland 2019 Westland 2022
F Nederland 2019 Nederland 2022
G
0
5
10
15
20
25
30
35
Procenten
Lagere energielabels (E t/m G) in de centra van de kernen en in de lintbebouwing langs de provinciale wegen.
Figuur 6-2
20
(In procenten)
Woningen naar bouwjaar Bron: Westland in Cijfers 2022
Westland
Nederland
15
10
5
0 < 1906
19061930
19311944
19451959
19601970
19711980
19811990
19912000
20012010
> 2010
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
6.1.3
Opgave
Doelen ■ Alle woningen en gebouwen in 2050 aardgasvrij (Klimaatakkoord)
Warmtevisie Westland Een van de (wettelijke) prioriteiten voor gemeente Westland is goede alternatieven voor warmte in de wijken realiseren om zonder fossiele energie te kunnen. Deze warmtevoorzieningen moeten uiterlijk in 2050 gerealiseerd zijn én moeten duurzaam, betrouwbaar, veilig en betaalbaar zijn. De toekomstige warmtevoorziening en de meest geschikte technieken voor de wijken in Westland staan in de Warmtevisie Westland. De beschikbaarheid van geothermie (aardwarmte) is gunstig voor duurzame en betaalbare warmte voor woningen. Daarnaast bieden voorzieningen voor warmtekoudeopslag kansen. Ongeveer 60 procent van de bestaande bebouwing is geschikt voor collectieve warmtenetten. Voor de overige woningen, met name in het buitengebied, zullen individuele oplossingen - zoals warmtepompen - het aardgas op termijn kunnen vervangen. Groene waterstof is op korte termijn (tot 2030) nog geen alternatief, omdat het beperkt beschikbaar is en de productie nog relatief duur. Conform de opdracht van het Rijk heeft gemeente Westland verkenningswijken aangewezen in de warmtevisie: dit zijn wijken waar de potentie het grootst is om vóór 2030 over te gaan op duurzame energie. Deze wijken zijn: ■
Het gebied in het noorden van Monster en Polanen
■
Delen van ’s-Gravenzande
■
Het zuidelijk deel van Poeldijk
■
Het oostelijk deel van De Lier
■
Bedrijventerrein Wateringen
■
Bedrijventerrein ABC Westland
De eerste vier gebieden willen we aansluiten op een warmtenet (Warmte Systeem Westland), voor de andere twee gebieden lijkt een kleine collectieve oplossing het meest kansrijk. Hoe de warmtevoorziening van wijken in de praktijk gaat uitpakken, kan de gemeente moeilijk sturen. Het tempo waarin we afstappen van aardgas als warmtebron en de alternatieven die beschikbaar zijn, hangen onder meer af van prijsontwikkeling van elektra en aardgas, bereidheid van overstappen, subsidies en belastingtarieven. Hiervoor zal de gemeente de wijken in moeten gaan.
45
46
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Figuur 6-3
Visie warmtevoorziening & warmtebronnen
Harnasch
Restwarmte Rotterdamse Haven
Warmtenet kansrijk Individueel/klein collectief Groen gas
Warmtebronnen
Geothermie Vaste biomassa & groen gas Restwarmte
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Warmte Systeem Westland Warmte Systeem Westland is een toekomstig netwerk van leidingen onder de grond voor warmwatertransport door de hele gemeente. Dit warmtenet is geïnitieerd door en voor de glastuinbouw, met de mogelijkheid woonwijken aan te sluiten, om huizen en gebouwen te verwarmen. In gemeente Westland zijn verschillende groepen tuinders die aardwarmte gebruiken of willen gaan gebruiken in plaats van aardgas. De warmte die zij uit de bodem oppompen, gaat via een leidingstelsel naar de glastuinbouwbedrijven. Door de verschillende geothermiebronnen aan elkaar en aan andere afnemers van de warmte te knopen, ontstaat een warmtenet dat heel Westland beslaat. Aansluiting van woonwijken op dit warmtenet kan een aantrekkelijke optie zijn, omdat de radiatoren en leidingen in huizen niet vervangen hoeven te worden. Op bescheiden, lokale schaal zijn woningen in Westland inmiddels al gekoppeld aan aardwarmtebronnen voor hun warmtevoorziening (zie paragraaf 6.2.3.).
Warmtelinq Om het hele Westland van voldoende warmte te kunnen voorzien is ook warmteaanvoer van buiten Westland nodig. Westland kan daarvoor aansluiten bij Warmtelinq, een leidingsysteem van Gasunie dat restwarmte uit het Rotterdamse havengebied naar locaties in Zuid-Holland gaat transporteren. Het vormt de ruggengraat voor verschillende lokale warmtenetten. Met Gasunie is overleg om bij Den Hoorn een aftakking naar Westland te realiseren, die later kan worden aangesloten op het toekomstige WSW. Ook met buurgemeenten werken we samen om energiesystemen op elkaar te laten aansluiten. Zo is onlangs een convenant met Den Haag gesloten om een robuuste koppelleiding te realiseren tussen WSW en het Haagse warmtesysteem.
Duurzame elektriciteit Doel is om in 2050 nagenoeg 100 procent duurzame elektriciteit te realiseren in RES-regio Rotterdam-Den Haag. Waarbij in 2030 49 TWh door wind op zee en 35TWh door wind of zon op land gerealiseerd moet zijn. Voor Westland is gekozen voor kleinschalige opwek: geen windmolens en geen grootschalige zonnevelden. De meest voor de hand liggende (kansrijke) duurzame opwekking van energie in de gebouwde omgeving ligt bij zonne-energie. De ambitie binnen de RES-regio is om in 2030 op 40 procent van alle geschikte daken en parkeerplaatsen (kleinschalige) opwekking met zonnepanelen te realiseren. Deze vorm van (meervoudig) ruimtegebruik brengt de vraag naar elektriciteit en de productie ervan dichter bij elkaar. Het installeren van zonnepanelen in stedelijk gebied maakt het bovendien mogelijk om 50 procent lokaal eigendom te realiseren. Om dit voor elkaar te krijgen is samenwerking nodig met ondernemers(verenigingen) en eigenaren en gebruikers van maatschappelijk vastgoed en woningen. Financieringsmogelijkheden, regelgeving en kennis van de markt zijn nodig om de geplande opwekpotentie te realiseren.
Besparing In het nationale Klimaatakkoord is verduurzaming van 1,5 miljoen woningen een van doelen. Voor gemeenten is geen zicht op een specifieke opgave hiervoor. De gemeente brengt de besparingsmogelijkheden zo veel mogelijk onder de aandacht bij inwoners en bedrijven met de campagne Westlandwoontduurzaam.nl en energiecoaches en -scans. Met onder meer isoleren, led-verlichting, zuiniger apparatuur en andere (kleine) ingrepen om minder energie te verbruiken valt in woningen aanzienlijk energie te besparen.
47
48
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
6.1.4
Rol gemeente
Actief bij wetsconsultaties De gemeente reageert actief bij wetsconsultaties. De nieuwe Wet Collectieve Warmtevoorziening en de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie hebben grote gevolgen voor de energietransitie in de gebouwde omgeving, op de partners en op de handelingsruimte en financiële positie van netbeheerder Juva. De handreiking betaalbaarheid (woonlastenneutraliteit) die in de loop van 2023 wordt verwacht, heeft ook grote invloed op de snelheid waarmee Westland van het gas kan worden afgesloten.
Onderzoeken aardgasvrije wijken In de verkenningswijken uit de warmtevisie gaan we aan de slag. De gemeente verkent in de komende vier jaar in deze wijken (Monster-Polanen als eerste) hoe wenselijk (draagvlak) en haalbaar (betaalbaarheid, deelname) het is om hier een aardgasvrije wijk te realiseren door de aanleg van een warmtenet. We maken een plan van aanpak en afspraken met warmteleveranciers om met betaalbare alternatieven te komen. Woningcorporatie Arcade en afvalverwerker en energieleverancier HVC willen samen voor de huurwoningen in Monster een goed aanbod doen voor een warmtenet. Er is in 2022 een voorlopige haalbaarheidsstudie uitgevoerd (niet openbaar). Momenteel vindt vervolgonderzoek plaats dat in juni-juli 2023 moet zijn afgerond. De resultaten zullen worden opgenomen in een samenwerkingsovereenkomst tussen HVC, Arcade, gemeente Westland en provincie Zuid-Holland. Met een verwachte doorlooptijd van acht jaar kan de eerste wijk in 2030 naar verwachting van aardgas afgesloten worden. In 2024 moet de gemeente aan het Rijk rapporteren over de voortgang. In 2026 krijgt Warmtevisie Westland een update en wijst de gemeente de volgende wijken aan. Deze warmtevisie moet worden vastgesteld door de gemeenteraad. Dit herhaalt zich elke vijf jaar.
De participatie en betrokkenheid van de inwoners bij de uitvoering van de warmtevisie wordt geborgd in de nieuwe Omgevingswet (nog in ontwerp in 2022) en het daarbij horende verplichte omgevingsprogramma voor gemeenten. Omdat de Omgevingswet opnieuw is uitgesteld (tot 1 juli 2023), ligt de vorm van deze participatie nog niet vast. Als er een extra kans ontstaat om een wijk duurzaam te verwarmen, doordat bewoners of marktpartijen initiatieven nemen, dan zal de gemeente dat van harte ondersteunen en op een vergelijkbare manier de haalbaarheid onderzoeken. De gemeente bezint zich op het mogelijk maken van individuele oplossingen. Vergunningen verlenen aan initiatieven voor verduurzaming krijgt prioriteit, maar verduurzamen moet verantwoord gebeuren, zodat geen hinder voor de buurt ontstaat. De gemeente onderzoekt hoe ze moet omgaan met warmtekavels: Westland wordt ingedeeld in gebieden, waarop energieleveranciers kunnen inschrijven om alternatieve warmtevoorzieningen te realiseren in plaats van aardgas. Op deze manier kan de gemeente sturen op alternatieven en uitvoering en blijft er sprake van een concurrerende markt. Omdat de Wet Collectieve Warmtevoorziening nog in de maak is, is het mogelijk dat de warmtemarkt straks toch met (semi)private partijen mag worden ingevuld.
Warmtenet stimuleren Duurzame alternatieven aanleggen en installeren voor de warmtevoorziening van woningen en andere gebouwen lijkt geen taak van de gemeente te worden. Afhankelijk van de besluitvorming over de Wet Collectieve Warmtevoorziening, krijgt de gemeente een mogelijke eigenaarsrol voor warmtenetten in de gebouwde omgeving. De gemeente lijkt in ieder geval wel aan zet om te sturen, burgers en bedrijven te informeren en
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
marktpartijen te helpen de duurzame alternatieven voor aardgas mogelijk te maken: ■
De gemeente heeft in 2021 een stimuleringsregeling voor warmtenetten ingericht, om de onrendabele top van een gemeentebreed warmtenet af te dekken. Het is een van de maatregelen waarmee de gemeente zich de komende jaren inspant voor koppelkansen en om voldoende capaciteit en robuustheid van het totale net zeker te stellen. Zo houdt de gemeente het mogelijk dat er nieuwe netten in de bodem worden aangelegd, ondanks de drukte in de ondergrond, en dat de warmte hieruit betaalbaar blijft. Deze regeling gaat niet specifiek over de gebouwde omgeving.
■
Als de warmtenetten in publieke handen komen, betekent dit een herschikking in de markt. Gemeente Westland bekijkt in 2023 wat dit betekent voor haar rol. Tegelijkertijd let de gemeente op de mogelijkheden om de aanleg van warmtenetten te versnellen en publieke waarden te borgen, zoals betaalbaarheid, toegankelijkheid, betrouwbaarheid en duurzaamheid. Ook de koppelingen met netten in de regio is onderdeel van deze verkenning.
■
Om bodemenergie te benutten zal de gemeente verder onderzoek doen naar de mogelijkheden voor warmte-(en hoge temperatuur-)opslag.
■
De gemeente actualiseert elke vijf jaar de Warmtevisie Westland en maakt jaarlijks een voortgangsrapportage voor het Rijk.
Verduurzaming stimuleren De hoge energieprijzen zorgen voor veel vraag naar mogelijkheden om te besparen en naar betaalbare alternatieven voor dure brandstoffen. De gemeente komt eigenaren en huurders van woningen en gebouwen tegemoet met: ■
Een zakelijk energieloket voor advies over verduurzamen van bedrijfsgebouwen.
■
Gratis energiescans voor kantoorpanden.
■
Gratis advies van twaalf energiecoaches voor verduurzamen koopwoningen.
■
Een klusbus of energiefixer (vanaf 2023) om bij bewoners thuis gratis kleine energiebesparende maatregelen uit te voeren, zoals tochtstrips plaatsen.
■
Informatieverstrekking via (buurt)bijeenkomsten, ondernemersavonden, events en websites voor duurzaam wonen en werken (westlandwoontduurzaam.nl).
■
Vergunningverplichting in 2023 herzien, waardoor het beter mogelijk wordt om duurzame bronnen als een warmtepomp of zonnepanelen te plaatsen.
■
Huiseigenaren, huurders en maatschappelijke organisaties tussen 2023 en 2027 ondersteunen met aanvragen van rijkssubsidies en renteloze leningen.
■
Subsidies en leningen openstellen voor huiseigenaren, huurders en maatschappelijke organisaties in 2023, waarmee ze hun woning of pand kunnen verduurzamen.
■
Collectieven (groepen huiseigenaren/huurders) helpen met onder meer procesbegeleiding, betrekken van experts, verwijzingen, ondersteunen in de mogelijkheden van verduurzaming.
■
Rijkstoeslagen verkrijgen voor onder andere isolatie.
■
De gemeente werkt hiervoor samen met veel partijen, waaronder de corporaties, Rabobank Westland, VNO-NCW, groenoverleven.nu en Vitis Welzijn.
49
50
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Zonnepanelen Zonne-energie opwekken met zonnepanelen op particuliere daken, daken van parkeerplaatsen of daken van andere partijen stimuleert de gemeente onder meer met een pilot met zonnepanelen boven de parkeerruimte bij het gemeentekantoor. We starten met een haalbaarheidsonderzoek in 2023. Dat het Rijk vaart maakt met regelgeving voor teruglevering, saldering etc. is voorwaarde om dit duurzame alternatief op zo veel mogelijk plaatsen toe te passen en er het maximum uit te halen. De gemeente moet kijken naar eventuele knelpunten in de vergunningverlening voor het plaatsen van zonnepanelen op particulier terrein. De vergunning moet geen belemmering zijn.
Campagne Westland woont duurzaam De campagne Westland woont duurzaam is ruim vijf jaar geleden gestart en heeft als doel bewustwording creëren, kennis verstrekken en inspireren. De doelgroep zijn woningeigenaren, huurders en bedrijven. Naast de website en sociale media, maken we gebruik van energiecoaches, gratis scans, verduurzamingsbijeenkomsten in de wijk en doen we mee aan events. De komende jaren gaat de gemeente door met de campagne: ■
Voor bewoners stimuleren we vooral energiebesparing door isolatie (ondersteund door Nationaal Programma Isolatie). We initiëren en ondersteunen collectieve inkoopacties. We lichten bewoners hierover voor via buurtavonden, social media en de website.
■
We gaan nog meer specifieke doelgroepen gericht benaderen met informatie die speciaal bij hen past, bijvoorbeeld eigenaren van koopwoningen, huurders, mkb-bedrijven, instellingen.
■
We breiden de informatievoorziening uit over de verschillende subsidies en toeslagen (met name over de energietoeslagen van het Rijk). Bedrijven kunnen cofinanciering aanvragen voor verduurzamingsprojecten via de Westland Agenda.
“ “Ik heb mijn energierekening van €250,- per maand verlaagd tot slechts €60,-” Ambassadeur Sjef Vissers
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
■
We voeren energiebesparingsacties uit om huishoudens met energie-armoede te helpen de energierekening omlaag te krijgen.
■
We koppelen informatie over de verkenningswijk Monster-Polanen aan de campagne.
■
We koppelen de klusbus/energiefixers aan de campagne.
■
Klimaat en vergroening en het energieloket komen meer naar voren in de campagne.
■
Voor initiatieven van inwoners, instellingen en bedrijven zal extra begeleiding worden opgepakt, om de kansen en het draagvlak voor verduurzaming te benutten.
Loket energiekosten Om de hoge energiekosten te compenseren, zijn verschillende toeslagen beschikbaar voor bewoners (woningeigenaren, huurders, mkb en maatschappelijke organisaties). In 2022 heeft de gemeente een speciaal loket opgericht voor vragen vanuit de doelgroepen. De gemeente: ■
keert de energietoeslagen uit voor 2022 en zet eventueel bijzondere bijstand in (via team inkomen en schuldhulpverlening),
■
informeert de inwoners en bedrijven over mogelijkheden voor toeslagen en maakt aanvragen makkelijker (onder meer via de frontoffice en de buurtservicepunten van Vitis),
■
koppelt zoveel mogelijk verduurzamingsactiviteiten aan de activiteiten rond de compensatie voor de hoge kosten (energieprogramma).
Woningcorporaties Corporaties in Westland hebben weinig hoogbouw en hun bezit ligt verspreid. Corporatiewoningen verder verduurzamen kan daarom niet in grote projecten, maar gaat stapsgewijs. De gemeente maakt samen met de corporaties prestatieafspraken over: ■
de verduurzaming versnellen van woningen die nog niet minimaal energielabel C hebben,
■
verdere verduurzaming van het corporatiebezit vergemakkelijken en versnellen met rijksondersteuning,
■
in de verkenningswijken samenwerken om alternatieve warmtebronnen te realiseren (te beginnen met Monster-Polanen).
Onderwijs-, sport- en andere maatschappelijke instellingen Voor maatschappelijke instellingen is eveneens een verduurzamingsslag nodig. Met name door de hoge energieprijzen zal er extra aandacht komen voor samenwerking en facilitering van de organisaties in de verduurzaming. Dit kan onder andere met landelijke regelingen en verduurzamingsbureaus. We gaan de komende jaren inzetten op: ■
organisatie van een loket bij de frontoffice (BOCC) voor specifieke vragen over en het aanjagen van verduurzaming,
■
informatieoverdracht en inzet van experts op verduurzamingskansen,
■
inzet van een subsidieverordening voor verduurzaming. Hiervoor kijken we naar een vervolg van de Subsidie Duurzame Energie Westland die in 2020 afliep. In een nieuwe regeling moeten opnieuw maatschappelijke organisaties geholpen worden met verdere energiebesparing en verduurzaming,
■
kennisbijeenkomsten op maat.
51
52
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
6.2
GLASTUINBOUW 6.2.1
Wie is betrokken
Bij de energietransitie in de glastuinbouw zijn veel partijen betrokken naast gemeente Westland: ■
Overheid: Rijk (ministeries van EZK, I&W, Financiën), Provincie Zuid-Holland, Greenport West-Holland (GPWH), Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en gemeente Midden-Delfland.
■
Kennisinstellingen en belangenvertegenwoordigers: Glastuinbouw Nederland, Wageningen Universiteit & Research (WUR), adviesbureaus.
■
Bedrijfsleven: ondernemers uit het glastuinbouwcluster, initiatiefnemers geothermie, eigenaren warmtenetten, energiebedrijven, bedrijven in havengebied.
6.2.2
Positie
(Cijfers uit 2020)
2.513
60%
To
el
van totaal energieverbruik Westland
glastuinbouwbedrijven
ev e ra
Mton CO2-uitstoot
c
77%
656
1.732
en o
et
g en han Veilin del sh
Energieverbruik (warmte en elektriciteit).
TJ
Onderzoeks-
en z i u
is de gemiddelde leeftijd van de kassen in Westland
tellingen ijsins erw nd
29.285
27 jaar
van de kassen is gebouwd voor 2000
hectare tuinbouwareaal (25% van landelijk areaal)
n cie r s
B
en ank
81%
van totaal bekende CO2-uitstoot in Westland
De glastuinbouwsector is al vijftien jaar structureel bezig met energie besparen en verduurzamen en minder CO2 uitstoten.
2010
26%
2020
2010
daling energieverbruik
28%
2020 daling CO2-uitstoot
WESTLANDSE ENERGIE OPGAVE 2023-2027
Oudere kassen zijn slecht geïsoleerd en hebben onvoldoende draagkracht voor energiebesparende voorzieningen. Dat wil niet zeggen dat de condities ongeschikt zijn voor teelt. Vaak worden ze gebruikt voor energie-extensieve teelten (koude teelten als radijs, pot- en perkplanten). Het vestigingsklimaat van Westland en de aanwezigheid van goede energieinfrastructuur (aardgas, elektra, (aard)warmte en CO2) zijn zondermeer van invloed op de clusterkracht in en van het gebied. Neemt niet weg dat ook in het Westland telen lastig gaat worden als de aardgas- en elektraprijzen langdurig hoog blijven. Vooral voor de energie-intensieve bedrijven. Dit zijn de bedrijven die jaarrond telen en het gewas belichten. Dat zijn vooral groentebedrijven en bepaalde sierteeltbedrijven, met onder meer roos en orchidee.
6.2.3
Opgave
Doel ■ In 2040 is de glastuinbouw energieneutraal (ambitie Tuinbouwakkoord 14 maart 2019). ■ In 2030 zijn een voorziening voor levering van 2 Mton CO2 en 35 nieuwe geothermieprojecten (omgerekend een omvang tot 17 PJ) gerealiseerd en gebruikt de sector 10 PJ restwarmte (Klimaatakkoord).
De glastuinbouw is de drijvende kracht achter de ontwikkeling van duurzame warmte in Westland. Daarmee biedt de sector grote kansen voor heel Westland. Energie besparen en de energievoorziening verduurzamen is ook de komende jaren de belangrijkste opgave voor de glastuinbouw. De urgentie is des te groter nu de gasen elektriciteitsprijzen sterk zijn gestegen. De gemeente wil de toekomstbestendige glastuinbouw behouden en versterken.
Invulling warmtevraag Aardwarmte en restwarmte zijn de belangrijkste bronnen om straks te voldoen aan de warmtevraag van de glastuinbouw. Grofweg verwachten we dat in de toekomst ongeveer een derde deel van de warmte afkomstig zal zijn van Westlandse aardwarmteprojecten en dat een derde deel uit de haven van Rotterdam zal komen. Het resterende deel zal de glastuinbouw lokaal opwekken om adequaat te kunnen voorzien in pieken in de warmtebehoefte. Vooralsnog via de wkk’s, installaties voor warmte-krachtkoppeling waarmee de sector warmte en elektriciteit opwekt, nu nog met aardgas als brandstof. In de toekomst zal de sector hiervoor andere methodes gaan toepassen, bijvoorbeeld verdere elektrificatie, warmtepompen, warmte-koudeopslag of waterstof als energiedrager.
Aardwarmte Wat betreft aardwarmteprojecten is Westland koploper in Nederland, met zeven gerealiseerde doubletten (combi van twee geothermische diepboringen voor aan- en afvoer). Daar komen de komende twee tot drie jaar nog circa acht doubletten bij (zie bijlage 2). De glastuinbouwsector is de belangrijkste initiator van aardwarmteprojecten. Het hete water uit de bodem gaat nu via lokale netwerken naar de deelnemende glastuinbouwbedrijven voor verwarming van de kassen.