Strategie Westland Klimaatadaptatie 2021 - 2024 def (21-0090730)

te) aanpak. Met deze aanpak wordt zoveel mogelijk werk

openbare ruimte. Door deze richtlijnen toe te passen

met werk gemaakt en zijn klimaatadaptieve maatregelen

Omdat horizontale evacuatie (een gebied verlaten) in

en te evalueren, kunnen beleidskaders voor inrichting

op de meest effectieve manier te realiseren. Hierbij wordt

Westland bij een doorbraak van een primaire kering

van de openbare ruimte en particulier terrein worden

geen onderscheid gemaakt tussen de klimaatthema's

onhaalbaar lijkt, zal de impact met name beperkt worden

opgesteld.

door middel van bewustwording bij burgers over han­ delswijzen en mogelijkheden voor verticale evacuatie (in gebouwen met verdiepingen), en coördinatie met lokale partners en overheden. Burgers moeten erop voorbereid zijn dat zij het op een evacuatielocatie een aantal dagen

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

hitte, droogte, wateroverlast en overstroming. In de projectverkenning komen de specifieke knelpunten en

^ Voor overstromingen met een waterdiepte tot 20

kansen naar boven.

cm treedt geen schade aan gebouwen op en blijven hoofdwegen begaanbaar. ^ Voor overstromingen met een waterdiepte tot 50

De normen uit het Convenant Klimaatadaptief Bouwen, waaraan de gemeente zich in 2020 heeft gecommitteerd,

23

Activiteiten

worden zoveel mogelijk als standaard gebruikt, aangezien deze (gedeeltelijk) reeds zijn uitgewerkt en afgestemd met de diverse stakeholders.

2021: gebiedsgerichte analyses X hemelwater (afkoppeling en opvang, verharding) 2022: groen-blauwe verbindingen, koelteplekken en

om af te wijken van de richtlijnen voor klimaatadaptatie, maar moet wel inzichtelijk zijn in hoeverre dit

biodiversiteit

gebeurt. De afweging of kan worden afgeweken maakt

2023: piekwaterberging

het college van B en W.

Daarnaast adresseren we specifieke (wijk-overstijgende) onderwerpen, zoals groene structuren en koele routes,

Projectmatige aanpak

algemene beleidsvraagstukken zoals hemelwater­

Er wordt onderscheid gemaakt tussen nieuwe ruimtelijke

opvang en analyseren en prioriteren we een aantal

ontwikkelingen (van o.a. woningbouw en bedrijven),

risicogebieden.

ontwikkelingen waarvoor contracten reeds gesloten zijn en renovatieprojecten.

Gebiedsgerichte analyse en koppeling met actueel

^ Nieuwe ontwikkelingen: door de vertaling en imple­

maken, deze toepassen in lopende en nieuwe projecten, en monitoren/bijstellen.

Verdere verkenningen van risicogebieden In de stresstesten is een aantal gebieden aangemerkt als

beleid

mentatie van de normen in ruimtelijke instrumenten

risicogebieden. Omdat de stresstesten een theoretisch

In 2021 analyseert de gemeente op het niveau van

zoals het Programma voor Standaardinrichting van

beeld schetsen op basis van berekeningen is het van

gebieden de ruimtelijke knelpunten en kansen. Uit deze

de openbare ruimte en het omgevingsplan, kan de

belang deze gebieden verder te onderzoeken om te

analyse komt dan bijvoorbeeld naar voren hoe kwetsbaar

gemeente borgen dat ruimte volgens de definities van

kunnen vaststellen in hoeverre daadwerkelijk risico's kun­

het gebied is en welke maatregelen op wijkniveau

het convenant ingericht wordt. De verwachting is dat

nen optreden. In een aantal gevallen zal dit onderzoek

gewenst zijn. Afhankelijk van de mate van kwetsbaarheid,

de normen en standaarden nog verder ontwikkeld

gebeuren in samenwerking met het Hoogheemraadschap

wordt een gebied als een risicogebied aangemerkt. Het

moeten worden, bijvoorbeeld wat betreft meetbare

van Delfland en/of andere stakeholders.

college van B en W bepaalt welke risicogebieden prioriteit

indicatoren en de verdeling van afwenteling op open­

krijgen.

baar terrein vs. particulier terrein. ^ Ontwikkelingen waarvoor reeds (anterieure) contrac­

Activiteiten 2021: Oranjewijk (gebiedsvisie) en Westerlee (watersysteemanalyse)

Vervolgens wordt een koppeling gelegd met actueel

ten zijn ondertekend: per project moeten worden

beleid op het gebied van onder meer piekwaterberging,

bepaald of de nieuwe standaarden passend zijn bin­

hemelwater (afkoppeling en opvang, verharding), groen­

nen de contracten, en of hiervoor binnen de gemeente

Langetermijnperspectief

blauwe verbindingen, koelteplekken en biodiversiteit.

financieringsruimte is dan wel aanvullend moet

Gemeente Westland heeft de verplichting om per

Ook het klimaatadaptief inrichten van het gemeentelijk

worden aangevraagd. Aangezien dit op korte termijn

2050 klimaatadaptief te zijn en stelt zich ten doel om

vastgoed is onderwerp van nadere analyse. Deze

onvoorziene investeringen met zich meebrengt, wor­

risicogebieden al in 2040 klimaatadaptief te hebben

onderwerpen worden op basis van urgentie en financiële

den consequenties per project geëvalueerd.

ingericht. Dit betekent dat vanaf 2020 voor alle nieuwe

ruimte opgepakt en uitgevoerd. Er wordt een voorlopige

24

Activiteiten 2021 en 2022: vertaalslag klimaatadaptieve kaders naar PvS

^ Renovatieprojecten zijn in principe nieuwe ontwikkelin­

2022: doorloop Oranjewijk en Westerlee

ontwikkelingen voldaan moet worden aan normen voor

planning gehanteerd, afhankelijk van prioritering en

gen, waarbij het niet altijd mogelijk is om de optimale

klimaatadaptatie.

beschikbare capaciteit.

klimaatadaptieve inrichting te behalen (zowel qua

Op basis van de stresstesten wordt steeds verder inge­

budget als qua ruimtelijke inrichting). Het is mogelijk

zoomd op de risicogebieden zodat ze op termijn versneld

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

kunnen worden aangepakt (met bijbehorende budgetten).

De gemeente is verantwoordelijk voor de inrichting van

Stimuleringsmaatregelen

Klimaatadaptatie wordt geborgd in ruimtelijke instru­

de openbare ruimte en voor het gemeentelijk vastgoed.

Vooralsnog beschikt de gemeente over geen subsidie­

menten zoals het Programma voor Standaardinrichting

Perceeleigenaren hebben een eigen verantwoordelijkheid

regeling klimaatadaptatie voor inwoners en bedrijven.

van de openbare ruimte en het omgevingsplan. In 2024

voor het terrein en het vastgoed. De gemeente kan deze

Wel sluit de gemeente met haar activiteiten aan op de

wordt een evaluatie gedaan (op basis van de nieuwe

niet overnemen, maar kan eigenaren wel informeren,

subsidie klimaatadaptatie van het Hoogheemraadschap

stresstesten en klimaatscenario's) en de stand van zaken

stimuleren en kansen faciliteren om risico's te verkleinen

en de Provinciale subsidie voor klimaatadaptieve

voor wat betreft het Westland.

en effecten te minimaliseren. De gemeente evalueert in

bedrijventerreinen. Op dit moment zet de gemeente met

de komende jaren het effect van de gehanteerde aanpak

name in op informeren en stimuleren door middel van

Financiën

om te bepalen of verplichting van maatregelen door

Operatie Steenbreek en het subsidieprogramma groen­

Voor 2021 is geen aparte financiering beschikbaar voor

middel van een hemelwaterverordening noodzakelijk is.

blauwe schoolpleinen.

kosten zullen in de loop van het jaar beter inzichtelijk

Informatievoorziening inwoners en bedrijven

Activiteiten

worden (onderbouwd kunnen worden). Voor 2022 wordt

Klimaatbewustzijn creëren onder inwoners en bedrijven

klimaatadaptatie in ruimtelijke projecten. Inzicht in extra 2021 *

er een eerste aanzet gegeven op basis van benodigde

is een eerste stap om hen te betrekken bij klimaatadap­

Operatie Steenbreek: bijdrage (plantenpakket in ruil voor tegels) aan het tegengaan van de verharding van particuliere

budgetten. Voor de begrotingsronde voor 2023 wordt

tatie. Het is van belang dat zij zich bewust worden van

tuinen. Westland heeft zich tot en met 2021 gecommitteerd

deze claim verder onderbouwd. Afhankelijk van de

hun rol, verantwoordelijkheden en mogelijkheden wat

aan dit landelijke initiatief en zal dit hierna voortzetten.

voortgang van de Erasmusvaart, wordt een aanvraag

betreft klimaatadaptieve maatregelen. De gemeente, het

voorbereid voor de Impulsregeling Klimaatadaptatie. Ook

hoogheemraadschap en het Rijk kunnen verschillende

andere projecten kunnen mogelijk tot aanvragen leiden

instrumenten inzetten om informatie te verstrekken over

voor (landelijke of provinciale) subsidies.

kansen en tips, en kunnen aangeven hoe en waar zij expertise en subsidie verstrekken. Kernboodschappen

2.6. Maatschappelijke betrokkenheid creëren

zijn op hoofdlijnen vastgesteld (i.s.m. het hoogheem­

Klimaatadaptatie is een belang van de hele gemeen­

raadschap) maar hebben nog geen plaats binnen de

schap. Inwoners van gemeente Westland kunnen, al dan

gemeentelijke communicatiekanalen.

Dit dient wel duidelijker te worden geprofileerd, ook als onderdeel van de campagne. *

voorgelegd aan de gemeenteraad. *

door zelf maatregelen te nemen. Dit geldt in het bijzonder

Provinciale subsidie voor klimaatadaptieve bedrijventerrei­ nen: er lopen twee aanvragen bij de provincie Zuid-Holland.

*

Westland Agenda: voor glastuinbouw, bedrijven, retail, horeca is de Westland Agenda 4 in de maak. Bedrijven kunnen cofinanciering aanvragen voor een breed scala aan projecten. De precieze invulling is nog niet vastgesteld.

niet door de gemeente hiertoe uitgenodigd en hierin ondersteund, hun eigen omgeving klimaatadaptief maken

Groen-blauwe schoolpleinen: deze regeling is per 1 januari 2021 gestopt. De verlenging tot en met 1 juni 2021 wordt

Activiteiten 2021: de bestaande website Westlandwoontduurzaam.

*

De voortgang van klimaatadaptieve inrichting van particu­ liere terreinen wordt gemonitord, waarna evaluatie op termijn uitwijst of meer stimulering wenselijk dan wel nodig is.

voor woonwijken. Maar hetzelfde geldt voor het bedrijfs­

nl (Westlandwoontduurzaam.nl) en de daaraan gekoppelde social media en events mede inzetten voor klimaatadaptatie.

leven, de glastuinbouwsector en andere partijen zoals

Daarnaast heeft het Bedrijven- en Omgevingscontactcentrum

Informatievoorziening kwetsbare groepen en vitale

woningbouwcorporaties die gezien hun grondposities een

(BOCC) een belangrijke taak als informatieloket naar inwoners

functies

doorslaggevende rol kunnen spelen in de transitie naar een klimaatadaptieve leefomgeving.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

en bedrijven. Vanuit het sociaal domein (beleid i.s.m. GGD) wordt in 2021 opnieuw een informatiecampagne gedaan op hittestress voor kwetsbare groepen (o.a. verzorgingshuizen)

Als gevolg van de stresstesten en de wettelijke ver­ plichtingen kijkt de gemeente met haar partners (VRH,

25

GGD) naar risico's en verplichte maatregelen zoals de

gegeven in de behoefte aan structurele financiering

ondergrond. Gemeente Westland blijft actief betrok­

informatievoorziening over beperking van gevolgen van

en wordt de aanvraag van middelen voorbereid zodat

ken bij de (regionale) samenwerkingsverbanden voor

overstroming voor inwoners van risicogebieden en de

klimaatadaptatie in 2023 structureel gefinancierd wordt.

informatievoorziening voor kwetsbare groepen tijdens perioden van hitte.

2.7. Beleidsontwikkeling en monitoring Klimaatadaptatie is geen statische opgave. Er zal steeds

Tenslotte zal er een monitoring worden ontwikkeld

meer inzicht ontstaan in de risico's van effecten, reële

om de voortgang op klimaatadaptatie te meten. De

normen en definities van begrippen, en in de consequen­

monitoring betreft enerzijds harde indicatoren en risico-

ties hiervan voor de gemeente. De klimaatscenario's van

inschattingen en anderzijds zachte indicatoren zoals

Langetermijnperspectief

het KNMI worden in 2023 aangepast, waardoor naar

klimaatbewustzijn onder inwoners. Het uitgangpunt is om

De gemeentelijke invloed op inwoners en bedrijven

verwachting ook de definitie van ‘klimaatadaptief' wordt

in 2022 te gaan monitoren, omdat dan meer zicht is op

is beperkt. Zij kan op het ogenblik alleen informeren

aangepast en maatregelen wellicht intensiever moeten

de te meten indicatoren.

en stimuleren. De gemeente kan maatregelen alleen

worden. Gemeente Westland ontwikkelt momenteel de

afdwingen door middel van een gemeentelijke verorde­

volgende beleidskaders die betrekking hebben op de

2.8. Financiën

ning, bijvoorbeeld voor de ontharding van tuinen of een

strategie voor klimaatadaptatie. Bijlage 2 bevat een

De kosten van het klimaatadaptief maken (investeringen

bepaalde mate van hemelwateropvang. Dit middel kan

overzicht van alle relevante beleidskaders.

in aanleg) én houden (beheerkosten) van wijken, hangen

worden ingezet als informeren en stimuleren niet tot de

^ Groenvisie: in 2021 wordt een nieuwe visie opgeleverd

samen met de mate van kwetsbaarheid en de risico's

gewenste resultaten leidt. Het college van B en W geeft

op groenvoorzieningen in Westland. Aangezien groen

in een gebied, de soort klimaatadaptieve maatregelen

(op basis van eerdere ervaringen) hier momenteel niet

een belangrijke functie heeft in het voorkomen van

en de mogelijkheid om werk met werk te combineren

de voorkeur aan. Een evaluatie in 2024 van de voortgang

wateroverlast (ontharding), droogte en hitte, wordt er

(koppelkansen). Vaak is er sprake van een gedeelde

naar een klimaatadaptief Westland in 2040, zal uitwijzen

input verkregen op de inzet van groen in het Westland.

verantwoordelijkheid en kunnenkosten gedeeld worden

Activiteiten 2021: de gemeente start dit op met de betreffende stake­ holders, de uitvoering volgt mogelijk vanaf 2022.

of verdergaande maatregelen nodig zijn.

^ Bodemvisie: in 2021 wordt eveneens een nieuw visie

Financiën

^ Ook de komst van de nationale Omgevingswet is van

opgeleverd op de bodem.

met stakeholders zoals het Hoogheemraadschap van Delfland of de Provincie Zuid-Holland.

Voor 2021 is geen structureel budget beschikbaar

invloed. In 2021 is het verzoek gedaan (vanuit de

Het is dan ook van belang de meerkosten van klimaat­

specifiek voor een subsidie klimaatadaptatie voor

implementatie Omgevingswet) om een omgevingspro-

adaptatie op de lange termijn scherper in beeld te krij­

particulieren. Voor nieuwe activiteiten en projecten

gramma te ontwikkelen. Hoe dit eruit moet zien is nog

gen. De gemeente loopt een risico op hoge kosten voor

gericht op het creëren van maatschappelijke betrokken­

niet bekend.

bijvoorbeeld renovatie door bodemdaling. Ter illustratie

heid wordt beoordeeld of deze in aanmerking komen

26

kennisontwikkeling, waarin ervaringen en innovaties worden uitgewisseld.

^ De maatregelen voor klimaatadaptatie zijn niet al­

nemen we het inmiddels afgeronde renovatieproject voor

voor financiering uit het beschikbare budget voor beleid

lemaal uitontwikkeld. Vele maatregelen moeten zich

de Bomen- en Druivenbuurt, gebouwd in de jaren '80. Als

en onderzoek naar klimaatadaptatie. Op basis van

(op termijn) bewijzen en nieuwe innovaties zorgen voor

gevolg van bodemdaling nam het risico op schade aan

monitoring en evaluatie wordt in 2022 een eerste inzicht

meer mogelijkheden voor bijv. de sponswerking van de

funderingen van woningen en schuurtjes toe, en ook het

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

risico op kapotte kabels, leidingen en rioleringen en op

2.9. Planning

hinder en overlast door een ongelijk maaiveld, waterover­

In de Omgevingsvisie is de ambitie gesteld dat Westland

last of slechte toegankelijkheid van de woning. De totale

in 2040 klimaatadaptief is ingericht. Klimaatadaptief

kosten zijn geraamd op 68,6 miljoen.

inrichten is echter een doorlopend proces dat wordt bij­ gesteld op basis van de meest recente klimaatscenario's.

In een pilotstudie voor klimaatadaptieve nieuwbouw

In 2040 wil de gemeente klimaatadaptief zijn ingericht,

wordt onderzocht hoe klimaateffecten zoveel mogelijk

maar ook daarna blijft klimaatadaptatie een opgave.

«Hl

kunnen worden opgevangen in de bestaande gebiedsstructuur. Wellicht vallen de kosten voor een klimaat­

De gemeente neemt via het Beheerkader

adaptieve inrichting hierdoor lager uit.

Afvalwater, hemelwater en grondwater (2018) en het Waterklimaatplan (2019) al maatregelen om de klimaat-

Vanwege de noodzaak tot maatwerk is het lastig een

en waterrobuustheid van het gebied te vergroten. Op

onderbouwde inschatting te geven van gemiddelde

basis van deze Strategie Klimaatadaptatie worden in

kosten voor klimaatadaptief ontwikkelen en beheren.

de periode 2021 - 2024 aanvullende beleidskaders

Vanuit Beheer & Onderhoud wordt uitgegaan van ca. 15^.

gevormd en maatregelen genomen om meer ervaring

meerkosten bij renovaties. Hier wordt in 2021 nog geen

op te doen met klimaatadaptief inrichten. Vanaf 2021

aanvullend budget voor aangevraagd.

worden gebiedsgerichte analyses uitgevoerd waardoor knelpunten en mogelijke maatregelen in risicogebieden

Meerkosten als gevolg van de maatregelen voor ruimte­

scherper in beeld komen. Ook worden richtlijnen voor

Met deze aanpak wil gemeente Westland in 2040 de

lijke projecten zullen via de projectbudgetten lopen, zo

klimaatadaptief inrichten toegepast bij diverse ruimtelijke

belangrijkste risicogebieden klimaatadaptief hebben

mogelijk via inbreng van derden.

ontwikkelingen. Door monitoring worden effecten in kaart

gemaakt. De gebieden met een minder hoog risico op

gebracht en kan een onderbouwde inschatting worden

schade en overlast worden aangepakt zodra er gepland

Het beschikbare budget voor beleid en onderzoek naar

gegeven van de kosten. De informatievoorziening voor

onderhoud plaatsvindt in het gebied. Dit kan in bepaalde

klimaatadaptatie bedraagt 6300.000. In 2021 worden

particulieren wordt verbeterd en er vindt een evaluatie

gebieden dus na 2040 plaatsvinden. Ervan uitgaande

alleen activiteiten ontwikkeld die binnen deze begroting

plaats van de stimuleringsmaatregelen om te bepalen of

dat onderhoud van de openbare ruimte na ongeveer 30

vallen.

er meer nodig zijn.

jaar opnieuw plaatsvindt, zou in 2050 ieder gebied in

Activiteiten

In 2024 wordt een evaluatie van de knelpunten in

Westland klimaatadaptief moeten zijn (her)ingericht. 2021: dit jaar en volgend jaar de meerkosten van klimaatadap­

Westland gedaan op basis van de laatste stresstesten

In navolging van deze strategie wordt een uitvoeringspro-

ruimtelijk instrumentarium en de bedrijfsvoering kan worden

en de nieuwe klimaatscenario's. Ook worden op basis

gramma Klimaatadaptatie opgesteld, dat ter besluitvor­

onderbouwd. Daarmee volgt de gemeente de planning vanuit

van de monitoringsresultaten de stand van zaken en de

ming aan het college van B en W wordt voorgelegd.

het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.

strategie geëvalueerd.

tief ontwikkelen en beheren monitoren zodat borging in het

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

27

Planning activiteiten 2021-2014 en doorkijk naar 2040 en 2050 Jaar 2021

Nationaal Impulsregeling klimaatadaptatie

Regionaal Waterklimaatplan HHD Verkenning regionale samenwerkingsagenda + impulsregeling

Westland Start in 2021 met evt doorloop ^ Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen klimaatadaptief ^ Evalueren lopende ruimtelijke ontwikkelingen •Aanpassen ruimtelijk instrumentarium (onder andere PvS) ^ Lokaal hitteplan ^ Risicogebieden in kaart (gebiedsgerichte analyses) •Verkenning aanpak risicogebieden Oranjewijk / Westerlee ^ Groenvisie / strategie duidelijk. Hierin aandacht voor koelteroutes, groen-blauwe verbindingen en biodiversiteit ^ Informatievoorziening en campagne klimaatadaptatie starten ^ Instellen monitoringsinstrument klimaatadaptatie

Afronding in 2021 •Pilots klimaatadaptatie

2022

Ruimtelijke adaptatie moet geborgd zijn in omgevingsvisie, -plan en bedrijfsvoering van gemeente

Waterklimaatplan HHD

Start in 2022 ^ Inventarisatie kwetsbare en vitale functies ^ Herhalen stresstesten en risicodialogen ^ Borging klimaatadaptatie in Omgevingsplan en bedrijfsvoering

Afronding in 2022 ^ Evaluatie verordening Afvalwater, Hemelwater en Grondwater ^ Evaluatie subsidie klimaatadaptatie particulieren ^ Klimaatadaptatie volledig geborgd in PvS ^ Formuleren gemeentelijk handelingsperspectief/strategie voor overstromingen voor ruimtelijke inrichting en crisismaatregelen ^ Borging ruimtelijke adaptatie in omgevingsplan en bedrijfsvoering gereed

2023

Nieuwe klimaatscenario's KNMI

Waterklimaatplan HHD

Start in 2023 met evt doorloop ^ Handelswijze bodemdalingsproblematiek ^ Inventarisatie zoetwaterbeschikbaarheid

Afronding in 2023 •NTB

Waterklimaatplan HHD

2024

Start in 2024 met evt doorloop •NTB

Afronding in 2024 Opstellen nieuwe strategie klimaatadaptatie

Aanpak naar 2040

2030

■Westland Klimaatadaptief ingericht

2050

28

Nederland klimaatadaptief Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

WĮTOffl

Lira®

Ēj'gļPI

sā 1

-~W V' 1

į

VŴMMKļ

Swř —m*-.

SSSPpb niaļļiį Ä

__

Stedelijk hitte eiland effect «aįgiiiWBlS

.ŵ

■'^ĩir^ļV.

Ş4*ŗ*ìïp.

0,4“C 0,6’C

'w ';

3. Westland en klimaatverandering

2,0‘C »2,0"C

Wat betekent klimaatverandering voor een gemeente? Welke veranderingen komen er op ons af en welke risico's brengt dat met zich mee? In dit hoofdstuk kijken we aan de hand van de vier thema's hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen waar sprake is van risico's en in hoeverre de gemeente of andere partijen maatregelen kunnen nemen om ze te beperken.

___ „*så Deze kaart geeft het stedelijk hitte-eilandeffect (UHI) weer in 0C in het huidige klimaat. Dit is het gemiddelde luchttemperatuurverschil tussen de stedelijke en omliggende landelijke gebieden. De kaart geeft een voorspelling van het stedelijk hitte-eilandeffect weer op basis van verschillende onderliggende kaartgegevens: de bevolkingsdichtheid, windsnelheid, hoeveelheid groen, blauw en verharding.22

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

29

KNRM

De gemeente kan in het bereiken van de meest kwets­

De kaart hierboven maakt duidelijk dat in de kernen,

bare inwoners een coördinerende rol op zich nemen.

bedrijventerreinen en in diverse nieuwbouwwijken de

Denk bijvoorbeeld aan samenwerking met het Rode Kruis

temperaturen hoog kunnen oplopen. Het maakt zichtbaar

om tijdens extreme hitte langs de deuren te gaan om, zo

dat Westland in zijn geheel in het huidige klimaat al

nodig, bijstand te bieden. Ook kan het ontwikkelen van

behoorlijk opwarmt. De verwachte klimaatverandering

een hitteplan, zoals genoemd in hoofdstuk 2, gekoppeld

zal leiden tot verdere opwarming. Daarnaast blijkt uit

worden aan programmering en beleid in het sociaal

de stresstesten dat met uitzondering van Wateringen,

domein, bijvoorbeeld in het verlengde van maatregelen

de verhardingsgraad in de openbare ruimte binnen alle

tegen eenzaamheid.

kernen hoger is dan 75%. Nieuwbouw Hik dp

ļy WHO, ■lip-1

3.1. Hitte

o 1

J

Kwetsbare groepen

De overspannen woningmarkt en wettelijke kaders voor

Hitte brengt gezondheidsrisico's met zich mee, met

ruimtelijke inrichting zorgen ervoor dat ruimte voor groen

name voor de meest kwetsbare groepen zoals ouderen,

en blauw zware concurrentie ondervindt van andere

baby's, chronisch zieken, mensen met overgewicht,

functies in nieuwbouwwijken. Op de hittestresskaarten

bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen en sociaal

is zichtbaar dat de gemiddelde gevoelstemperatuur in

geïsoleerde mensen. Het is van belang voor de gemeente

diverse Westlandse nieuwbouwwijken sterk toeneemt

om te weten waar hitte in Westland tot overlast leidt en

door de hoge mate van verharding.

hier samen met stakeholders slimme oplossingen voor

Met de ondertekening van het Convenant

te bedenken. Dat kan bijvoorbeeld door koelteplekken

Klimaatadaptief Bouwen van de Provincie Zuid-Holland

op de juiste locaties te realiseren en de routes naar deze

onderschrijft de gemeente, net als diverse ontwikkelaars

plekken toe verkoelend in te richten met extra groen.

die in Westland actief zijn en het convenant hebben ondertekend, het gezamenlijke streven om nieuwbouw

*.

ľ

GGD en zorginstellingen

zoveel mogelijk klimaatadaptief te laten zijn. Vanuit het

Het risico op hittestress vraagt naast ruimtelijke maat­

convenant worden concrete kaders meegegeven waar

regelen ook om maatregelen in het sociaal domein. In

een klimaatadaptieve nieuwbouwwijk aan moet voldoen

samenwerking met GGD Haaglanden en lokale zorginstel­

in het Programma van Eisen15.

lingen kan gemeente Westland in het verlengde van het Nationaal Hitteplan1 een lokaal hitteplan opstellen om

Bedrijventerreinen

de effecten van hitte op met name kwetsbare groepen te

In de hittestresstesten komen bedrijventerreinen

minimaliseren.

duidelijk naar voren als hitte-eilanden, maar in hoeverre

.

de bedrijven hiervan hinder ondervinden is niet duidelijk.

0

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

De hoge mate van verharding op bedrijventerreinen kan

waterkwaliteit en bodemdaling in het gebied.

bijdragen aan de afwenteling van veel regenwater op de openbare ruimte. De gemeente kan dit gezien haar

Tekort aan oppervlaktewater

bescheiden grondpositie rondom bedrijventerreinen

Door tekorten aan zowel zoet oppervlaktewater als

niet vanzelfsprekend oplossen. Op de lange termijn kan

grondwater in droge perioden kan de watervoorziening in

hierdoor wateroverlast in de kernen ontstaan.

de toekomst wellicht niet continu worden gegarandeerd.

De gemeente wil de bedrijven en de eigenaren/

Het Rijk, de provincie en het hoogheemraadschap staan

beheerders van bedrijventerreinen aanspreken op hun

voor de opgave om te bepalen welke gebruikersgroepen

verantwoordelijkheid voor het opvangen, vasthouden en

water mogen en kunnen gebruiken voor een bepaald

infiltreren van regenwater op eigen terrein. Daarnaast

doel. De ‘verdringingsreeks' wordt belangrijker (wie

kunnen er risicodialogen plaatsvinden over effecten die

maakt aanspraak op oppervlaktewater?). Vanuit het

hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen met

Deltaprogramma 2015 (Deltaplan Zoetwater)26 worden

zich meebrengen, zodat men zich van de urgentie bewust

hiervoor gebiedsprocessen geïnitieerd. Heel praktisch

is.

kan dit op gemeentelijk niveau gevolgen hebben in de vorm van beperkingen van waterverbruik (denk aan een

Glastuinbouw

m

sproeiverbod).

Het is nog onzeker wat de invloed is van hittegolven op

ìl é

■a.-J J

het glastuinbouwgebied. Onderzocht moet worden in

Wanneer er nu een tekort aan oppervlaktewater

hoeverre kassen bijdragen aan het stedelijk-hitte-eiland-

ontstaat in het Westlandse watersysteem, bestaat de

effect en of de opbrengsten van de glastuinbouw leiden

mogelijkheid om via een pijpleiding zoetwater vanuit het

onder hittestress.

Brielse Meer aan te voeren. Maar ook in andere delen van Oost-Nederland wordt er gewerkt aan waterretentie-

3.2. Droogte

voorzieningen, omdat men in de hoge zandgronden een

Door de hoge mate van verharding in de openbare ruimte

groot watertekort heeft. Als er bovenstrooms meer wordt

en op particulier terrein, zijn er relatief weinig locaties

vastgehouden zal dit tot een lagere waterbeschikbaar-

waar het hemelwater kan infiltreren in de gemeente

heid leiden benedenstrooms. Er moet dus op termijn

Westland. Daarnaast is het watersysteem erop ingericht

rekening gehouden worden met een situatie waarin

om het hemelwater efficiënt te kunnen afvoeren, terwijl

water schaarser wordt. Omdat periodes van droogte in de

de voorkeur uitgaat naar gebruiken en vasthouden waar

toekomst steeds frequenter gaan voorkomen, zullen ook

het valt. De sponswerking van het bebouwd gebied

de waterbronnen elders onder druk komen te staan. Een

wordt hierdoor onvoldoende benut, wat uiteindelijk een

tekort aan voldoende oppervlaktewater kan in Westland

negatieve invloed kan hebben op de waterkwantiteit,

grote (economische) schade tot gevolg hebben. Het vormt

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024 .

-

' Į "A

daarom op de lange termijn een risico om afhankelijk

opslaan (bufferen), infiltreren en hergebruiken. We

te zijn van externe bronnen. Aanbevolen wordt om te

willen naar een meer duurzame vorm van beheer en

onderzoeken hoe Westland watertekorten kan voorko­

gebruik van ons water, waarin de verschillende bronnen

men om in de waterbehoefte van haar eigen burgers en

en stromen op een slimme, efficiënte manier worden

bedrijven te voorzien.

verdeeld en benut en waarin afvalwater na zuivering weer een grondstof is.3

Door een tekort aan oppervlaktewater dreigt er ook een tekort aan bluswater voor de brandweer. Open

Hoge verhardingsgraad per buurt

water wordt in toenemende mate gebruikt door de

In zowel de openbare ruimte als op particulier terrein is

brandweer als bluswatervoorziening om branden mee te

er sprake van een hoge verhardingsgraad, zoals zichtbaar

blussen. Wanneer er een tekort aan oppervlaktewater

is op onderstaande afbeeldingen22. De verharding zorgt

ontstaat dreigt er een probleem te ontstaan in de

ervoor dat een groot deel van het hemelwater niet kan

brandbestrijding.

infiltreren in de grond en voor het merendeel wordt

“We zijn trots dat we mogen bijdragen aan een droge , omgeving.” ^

Romlevelr

afgevoerd via het oppervlaktewater en de riolering. Glastuinbouw en gietwater

Daarmee kan de grond verder uitdrogen en verlaagt de

Tuinders maken gebruik van oppervlakte- of grondwater

grondwaterstand. Het doel is om regenwater op openbaar

wanneer hun gietwaterbassins onvoldoende regenwater

en particulier terrein zoveel mogelijk te laten infiltreren

bevatten. Zij onttrekken grondwater uit het eerste

op de plekken waar het valt.

watervoerend pakket. Er is geen volledig inzicht in hoe

■I- W ’ , Sí

deze onttrekkingen invloed hebben op de grondwater­

Om dit te bereiken moet het percentage verhard op­

standen en de spanning op het eerste watervoerende

pervlak op openbaar terrein niet verder toenemen en bij

pakket, maar er moet goed in de gaten worden gehouden

iedere renovatie zoveel mogelijk worden verminderd. De

wat ze voor de hele grondwaterhuishouding betekenen.

sponswerking van de stad moet worden vergroot, niet

Om deze reden en gezien het feit dat onttrekkingen

alleen door op meer groen in te zetten maar ook door

verzilting bevorderen, is het van belang om met de

bij renovatieprojecten meer waterbergende maatregelen

tuinbouwsector te zoeken naar duurzame bronnen van

aan te leggen op daken en onder het wegdek. Richting

gietwater. Hiervoor worden ook maatregelen genomen

particulieren zal de gemeente actief participeren in een

door de glastuinbouwsector zelf, zoals het ontwikkelen

campagne om hun terreinen klimaatadaptief in te richten.

van waterarme teelten, recirculatie van water binnen de

Daarnaast wordt onderzocht welke ruimtelijke instrumen­

kas en diverse andere onderzoeken naar alternatieven

ten we kunnen inzetten om een minimale bijdrage van

voor circulair gietwater.

particulieren aan klimaatadaptatie te borgen.

Om watertekorten te voorkomen moeten we water Kwetsbare biodiversiteit

32

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

rartenhoâk

Lange perioden van droogte kunnen leiden tot schade

Poeldijk' r

Suydervelt

OeDri^' i

aan kwetsbare flora en fauna en de kans op (natuur) brand vergroten. Zeker als er een tekort is aan oppervlak­

i

te- en drinkwater om openbaar groen mee te onderhou­ den, loopt dit groen het risico uit te drogen. Daarom is het

Baafcwoning

van belang om water dat in nattere perioden valt goed Woerd

vast te houden zodat het in droge perioden kan worden

ľeŷfingen

benut. Dit ondervinden we nu al bij het nieuw aangelegde

Pijleiuĩnen (aaldwijk Opstal

groen, het vervangingspercentage is in de afgelopen twee «ruisbroek

Hoogeland

Liethand

jaar hoger geworden. Daarnaast zien we dat sinds de droogte van 2018 sommige kruidachtige soorten het nu

Oostbuurl

beter doen dan andere plantensoorten.

Noordertee Bleyenburg

Nieuwe 1 u ne Nieuwe ÉKvc'

De gemeente beschikt momenteel niet over een ade­ Burgersdijk

quate nulmeting noch het inzicht in hoe de biodiversiteit zich ontwikkelt. Zowel voor klimaatadaptatie en de I

[JļVerharding per buurt H*807c H?û- 8Û0'İ.

Europoort

60 - 707c 50 - 607c 40 - 507c < 40 7c

ontwikkeling van groen-blauw beleid als in het kader van bijvoorbeeld (natuurinclusief) bouwen is meer kennis van dit onderwerp noodzakelijk om te kunnen bepalen welke maatregelen in bovenstaande schaalniveaus binnen Westland toepasbaar zijn.

Gevolgen waterkwaliteit Droogte kan ook leiden tot verslechtering van de water­ Deze afbeelding geeft de scores weer voor het percentage verhard oppervlak per buurt binnen de verschillende kernen van de gemeente Westland22

kwaliteit als gevolg van hogere concentraties stoffen in het oppervlaktewater en doordat het hoogheemraad­ schap, om het oppervlaktewater op peil te houden, zoetwater van mindere kwaliteit inlaat. Hierdoor kan het gebeuren dat bedrijven met lozingsvergunningen tijdelijk niet mogen lozen.

Bodemdaling

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

33

Langdurige droogte kan leiden tot een lagere grondwater­

woningen) en in leidingwerk (gas, water, riolering,

bij woningen die op houten palen zijn gefundeerd. Dit

stand, met als gevolg dat de bodemdaling in het gebied

energie) voor zowel huisaansluitingen als hogedruktrans-

vormt tot op heden een beperkt probleem binnen de

verder kan versnellen. In onderstaand kaartmateriaal is

portleidingen. De renovatiekosten van het ophogen van

gemeente Westland.

de geschatte bodemdaling per jaar te zien op basis van

wijken zijn in het verleden hoog opgelopen. Daarbij komt

satellietmetingen. Bodemdaling kan mogelijk leiden tot

nadrukkelijk De Lier naar voren als risicolocatie.

Als gevolg van de grondwaterzorgplicht wordt de gemeente geacht om zich zoveel mogelijk in te spannen

scheurvorming in gebouwen (bij ‘op staal' gefundeerde

om structurele problemen als gevolg van een nadelige grondwaterstand in openbaar bebouwd gebied te voorkomen of beperken. De gemeente dient een heldere aanpak voor deze urgente problematiek te formuleren. In 2021 werkt de gemeente Westland aan een Bodemvisie, waarin deze problematiek nader wordt uitgewerkt.

3.3. Wateroverlast In sommige jaargetijden wordt het klimaat juist natter en neemt de kans op piekbuien toe. Omgaan met veel water zijn we in Nederland al eeuwen gewend, maar op een enorme hoeveelheid neerslag in korte tijd zijn de oppervlaktewater- en rioleringssystemen en de openbare ruimte niet ingericht. Met als gevolg dat er water op ļL**Luv*

straat komt te staan (waterhinder), wegen onbegaanbaar worden en water zelfs woningen binnenstroomt (wateroverlast). Door bodemdaling neemt het risico op wateroverlast toe.

HdftdrŗdU’

Voorbeeld van waterhinder als gevolg van een piekbui. Busplein in Naaldwijk, 29 mei 2018

Kaartbeeld van geschatte bodemdaling in millimeter per jaar aan de hand van satellietmetingen. Uit: Bodemdalingskaart 2.0, SkyGEO maps.27

34

Daarnaast kan droogte schade veroorzaken aan infrastructuur zoals (veen)dijken en wegen. Tevens kan paalrot optreden Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

Westland gevoelig zijn voor wateroverlast en aandacht vergen.

Op de kaart is aangegeven dat wegen met waterdieptes tussen de 10cm en 30cm begaanbaar zijn voor calamiteitsverkeer. In de praktijk blijkt inderdaad dat brandweervoertuigen hoger zijn en daardoor kunnen blijven doorrijden. Echter zijn politieauto's, ambulances en ondersteunende voertuigen ‘normale auto's' en kunnen dus enkel over dezelfde wegen rijden als het

aģnB^iìļflti

reguliere verkeer. De gele markeerde wegen zijn bij ràãt

wateroverlast daardoor mogelijk niet begaanbaar voor - '

■**?*S3I ~ ' -

deze calamiteitenvoertuigen. Dit onderstreept het belang om de hoofdinfrastructuur in de toekomst bereikbaar te houden.

1. Als de ondergrond het toelaat wordt hemelwater (Her)inrichting

zoveel mogelijk geïnfiltreerd in de bodem en vastge­

Door wateroverlast zal ook het aantal meldingen voor

Het voorkomen van overlast door water op wegen en in

houden. Het overige water wordt afgewaterd op het

met name de brandweer enorm stijgen tijdens extreme

woningen vraagt om maatregelen voor (her)inrichting

oppervlaktewater, gebruikmakend van het afwegings­

neerslag. De VRH geeft aan dat er op een gemid­

van de openbare ruimte. Tegelijk kunnen we het teveel

kader hemelwater.

delde dag in de regio 35 meldingen binnenkomen voor

aan water in droge perioden juist goed gebruiken. In feite is er een andere manier van omgaan met hemelwater

2. Een gescheiden stelsel voor hemelwater en riolering komt er als infiltratie niet mogelijk is.

geboden. In het Waterklimaatplan Westland3 is vastge­

3. Een gemengd rioolstelsel wordt toegepast in bestaand

legd dat bij herinrichting of nieuwbouw van woningbouw

gebied waar een gescheiden stelsel echt niet mogelijk

en bedrijventerreinen een afkoppelplan wordt gemaakt

is.

brandweer Haaglanden. Tijdens de clusterbui op 29 mei 2018 kwamen er 126 meldingen binnen. Om de druk op de hulpdiensten te beperken is het van belang om wateroverlast in gebouwen of de omgeving te voorkomen.

waarin staat hoe hemelwater zo veel mogelijk wordt vastgehouden en geïnfiltreerd. Afkoppeling wordt

Begaanbaarheid wegen voor hulpdiensten

geïntegreerd in de herinrichting van de straat, waarin ook

Onderstaande begaanbaarheidskaart (vervaardigd door

vergroening wordt meegenomen. De volgorde waarin dit

Nelen & Schuurmans) toont de knelpunten en kop-

bij voorkeur gebeurt:

pelkansen op het gebied van wateroverlast. Deze kaart laat duidelijk zien dat delen van het wegennetwerk van

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

35

Hemelwaterverordening In de gemeenten Laren29 30 en Den Bosch31 is een hemelwaterverordening toegepast. In de verordening neem je op welke verplichting iedere gebruiker aan moet gaan om hemelwater zoveel mogelijk in de bodem te infiltreren, vast te houden en te bergen. Tevens kan hierin opgenomen worden hoeveel water op straat acceptabel is en hoe lang dit mag blijven staan, gekoppeld aan het type weg en de kwetsbaarheid van functies voor waterhinder en bereikbaarheid32.

Vanuit het Netwerk Afvalwaterketen Delfland (NAD) is het initiatief genomen om in regionaal verband een con­ ceptverordening op te stellen. Deze conceptverordening kan de basis bieden voor een Westlandse hemelwa­ terverordening. Door hier gebiedsaanwijzingen in op te nemen kunnen aanvullende eisen met betrekking tot het verweken van hemelwater opgenomen worden voor specifieke gebieden waar de gemeente dit noodzakelijk acht.

Inwoners Inwoners van gemeente Westland voorlichten over, betrekken bij en uitnodigen tot klimaatadaptief handelen

Begaanbaarheid wegen bij zeer heftige piekbui # #

Begaanbaar Alleen calamiteitenverkeer Onbegaanbaar

is van groot belang. Hier kan de gemeente het initiatief voor nemen door risicodialogen te voeren met inwoners. Perceeleigenaren zijn wettelijk verplicht om het regen­ water op het eigen perceel op te vangen en dit zoveel mogelijk zelf te verwerken, maar de meesten zijn hier niet van op de hoogte. In Westland in cijfers33 is te vinden dat

Begaanbaarheidskaart laat zien welke wegen begaanbaar zijn bij een bui van 100mm in 2 uur. Wegen zijn geclassificeerd als ‘begaanbaar’ als er een maximale waterdiepte van 10 cm (groen) is. Bij waterdieptes tussen 10-30cm zijn de wegen geclassificeerd als ‘begaanbaar voor calamiteitenverkeer’ (geel). Wegen met waterdieptes van 30 cm of meer zijn ‘onbegaanbaar’ (rood). Op basis van 3Di berekeningen, het Nationaal Wegen Bestand (NWB) en TOP10NL. Uit Klimaatatlas Westland4r

36

75,8^. van de woningvoorraad bestaat uit eengezinswo­ ningen, ruim 10^i meer dan het Nederlands gemiddelde.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

Daarnaast is in onderstaande afbeelding te zien dat het

hittestress te voorkomen tijdens hete dagen en hoe

percentage groen oppervlak in de tuinen erg laag is. Dit

zuinig om te gaan met water in tijden van droogte. Ten

betekent dat een meer klimaatadaptieve inrichting van

behoeve van voorlichting over klimaatadaptie kan de

opritten, tuinen en woningen van huiseigenaren fors kan

gemeente aansluiten bij lokale initiatieven op het gebied

bijdragen aan een weerbaarder Westland. De gemeente

van verduurzaming, natuur en milieu van bijvoorbeeld

kan hiervoor stimuleringsmaatregelen nemen en kan

de IVN of KNNV. Of op de dienstverlening en voorlichting

voorlichting geven over de mogelijke fysieke maatregelen

door lokale hoveniers en tuincentra. Dit gebeurt bijvoor­

aan eigen gebouwen en op eigen terrein. Voorlichting

beeld al via Operatie Steenbreek waarin de gemeente

kan ook gaan over specifieke onderwerpen zoals hoe

samen met KNNV-Delfland de vergroening van tuinen stimuleert.

Groen per buurt < 10X

> 507o

K- •’v Deze kaart toont het percentage groen per buurt. Bomen, struiken en lage vegetatie worden gezien als groen. Groen, met name bomen, heeft een verkoelend effect op het klimaat in de stad. 22

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

L iVT

Loket

3.4. Overstroming

Communicatie speelt een sleutelrol bij het motiveren

Het Rijk stelt de normen voor het beschermingsniveau

van bewoners, bedrijven en andere organisaties om met

van primaire waterkeringen en houdt toezicht op de

klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Stakeholders die

naleving hiervan, het Hoogheemraadschap van Delfland

onbekend zijn met het thema moeten eerst overtuigd

is belast met het beheer en onderhoud. Bij regionale

raken van de noodzaak. Om de participatie te bevorderen

waterkeringen liggen deze taken geheel bij het hoog­

moet er een campagne gestart worden richting inwoners.

heemraadschap. De provincie en gemeenten toetsen

De gemeente moet daarnaast altijd bereikbaar zijn

hun ruimtelijke plannen aan de watertoets, een beoor-

om mee te denken over plannen van bewoners en

delingstool opgesteld door het waterschap waarmee de

bedrijven die kunnen bijdragen aan het toepassen van

risico's van overstroming op de nieuw te ontwikkelen

klimaatadaptieve maatregelen. Om dit te faciliteren kan

plek worden beoordeeld. De gemeente informeert en,

een loket worden ingericht om onder andere voorlichting

zo nodig, waarschuwt de bevolking. In opdracht van het

te geven over voorzorgsmaatregelen tegen hitte, het

Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie is een bijsluiter

verstrekken van informatie over fondsen en subsidies,

gestandaardiseerde stresstest Ruimtelijke Adaptatie

vergroening van je (gevel)tuin, aanleggen van wadi's en

opgesteld waarvan gevolgbeperking overstromingen deel

andere best practices om klimaatadaptieve maatregelen

uitmaakt. Deze bijsluiter helpt gemeenten om inzicht te

te implementeren.

krijgen in risico's.36

Subsidie klimaatadaptatie particulieren

Primaire keringen

Doordat het merendeel van het Westlandse grondbezit in

De primaire keringen die voor Westland van belang

particuliere handen is, zal het van groot belang zijn om

zijn liggen langs de Nieuwe Waterweg en de kust van

daar ook maatregelen tegen wateroverlast, droogte en

de Noordzee. Zoals op de kaart te zien is, leidt een

hittestress te nemen. De gemeente kan hierbij helpen

dijkdoorbraak bij een primaire kering ertoe dat diverse

door het instellen van een klimaatadaptatie-subsidie

gebieden zullen overstromen met een geschatte diepte

voor particulieren. Door de kosten voor maatregelen te

van maximaal 2,5 meter. Het is van belang om in beeld

verminderen wordt de drempel voor hen verlaagd om

te krijgen welke gebieden in het Westland ver onder

hierin te investeren.

NAP liggen en daardoor kwetsbaar zijn voor een hoge stijging van het waterpeil bij een overstroming. Daarbij is van belang om te weten welke kwetsbare functies er in de gebieden gelegen zijn en hoe de gevolgen van een overstroming daar zoveel mogelijk voorkomen kunnen

t«

worden.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

Om waterveiligheid te garanderen is het nodig om duinen te kunnen blijven versterken en verhogen. De mate van verhoging en versterking is afhankelijk van de

R jswijk

zeespiegelstijging. Over zeespiegelstijging na 2050 is nog veel onbekend. Binnen het Deltaprogramma is een Kennisprogramma Zeespiegelstijging gestart dat inzicht

inese

moet geven in de kans op versnelde zeespiegelstijging en de gevolgen hiervan voor o.a. ruimtelijke inrichting. Daarnaast wordt onderzocht (o.a. in het programma Kustgenese 2.0) of het systeem van regelmatige zandsuppletie op lange termijn houdbaar is vanwege de Overstromingsbeeld primaire keringen

m « « *

ie Lie1

« 0.5 rrt 0.5 1.0 m 1.0- 1.5 m 1.5- 2.0 m 2.0 - 2.5 m 2.5 - 5 rrt

# >5m Ligging en klasse primaire keringen

Maaslai 4

\ \ \ \ \ \

1 300 1 1000 1 3000 1 10000 1 30000 1 100000

enorme hoeveelheden zand die mogelijk nodig zijn om de kust met de zeespiegelstijging te laten meegroeien.

Regionale keringen Langs de diverse secundaire watergangen in het Westland liggen de regionale keringen. Deze zijn erop berekend dat zij 1 keer in de 100 jaar mogen doorbreken. De impact van een doorbraak van een regionale kering is beduidend kleiner dan bij de doorbraak van een primaire kering. Het gaat dan voornamelijk om materiële schade die we zoveel mogelijk willen inperken. In de ruimtelijke inrichting kan hiermee rekening worden gehouden,

Overstromingsbeeld van het gebied dat mogelijk overstroomt en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van primaire waterke­ ringen. Ook zijn de ligging en klasse van de primaire keringen aangegeven. De witte lijn linksonder is de Maasdijk. Deze is nu afgewaardeerd als regionale kering, als gevolg waarvan dit overstromingsbeeld in de loop van de tijd zal veranderen. Uit Klimaatatlas Zuid-Holland37

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

bijvoorbeeld door kwetsbare objecten en vitale infrastruc­ tuur boven het overstromingsniveau te plaatsen.

39

uit te breiden en te vermijden dat mensen op de vlucht

l)l|iM|k

slaan. Waar stroomt het water heen en hoe diep staat het? Waar liggen de diepste gebieden? Welke functies en Mořiypf

voorzieningen zitten er? Hoe kunnen risico's en schades worden beperkt? Waar kunnen inwoners heen? Zijn er plekken waar iedereen binnen hele korte tijd naartoe kan en kan men er minimaal drie dagen doorbrengen totdat er hulp komt? NMİdori|k

Overstromingsbeeld regionale keringen

9 9 9 9 9

'pUtr

«s 0 5 m 05-1 Om 10 15-20 m 20-25m 2.5 - 5 m »5m

Ligging en klasse regionale keringen \

110

ļjj \

130

Mtóidi.k

Bij scholen, openbare gebouwen en (woon)zorg-instellingen is het niet altijd mogelijk ‘verticaal' te evacueren en er verblijven vaak ook minder zelfredzame personen. Het is aan te raden om voor gebieden met risico op overstroming de evacuatiemogelijkheden te onderzoeken en zo nodig te verbeteren.

ļ \ 1100 m \ 1.300 H

\

1500

H \ 11000 S

\

Niet genormeerde en/of ovenge keringen

Overstromingsbeeld van het gebied dat mogelijk overstroomt en de maximale waterdieptes die kunnen optreden na een doorbraak van regionale waterkerin­ gen. Ook zijn de ligging en klasse van de regionale keringen aangegeven. Uit Klimaatatlas Zuid-Holland37.

De Veiligheidsregio Haaglanden werkt samen met o.a. het Hoogheemraadschap aan een impactanalyse voor onze regio. Deze analyse vindt plaats in het kader van WAVE 2020 en wijst uit waar zich kwetsbare gebieden

Het Hoogheemraadschap van Delfland heeft het beheer

Westland in korte tijd te verlaten (horizontale evacuatie)

en plekken bevinden. De analyse zal hierna door alle

van de waterkeringen vastgelegd in het Delflands

zeer beperkt, zoals te zien is in bovenstaande afbeelding.

Veiligheidsregio's naast elkaar worden gelegd en gekeken

Algemeen Waterkeringenbeleid (2010)38. In dit

Wanneer het om een overstroming vanuit zee gaat, zijn

zal worden naar mogelijke strategieën (wat te doen bij

beheerkader is vastgelegd hoe vanuit een veiligheids-

de weersomstandigheden hoogstwaarschijnlijk heftig

overstromingen) en de beantwoording op de vraag of een

risicobenadering de regionale keringen worden verbeterd

en is evacuatie problematisch. Bij overstroming vanuit

(gezamenlijke en eenduidige) communicatiestrategie

en onderhouden. Dus: waar zijn bij overstroming de

de rivieren kan onder gunstige weersomstandigheden

nodig zal zijn. Uiteraard zullen gemeenten hier ook bij

schade en gevolgen het grootst en hoe kunnen we deze

waarschijnlijk 15% van de inwoners worden verplaatst.39

zoveel mogelijk beperken? Aanvullend moet de gemeente

40

betrokken worden. Voor Westland zou de impactanalyse van de veiligheidsregio een van de bronnen kunnen zijn

ruimte blijven reserveren voor overloopgebieden en voor

Verticale evacuatie in beeld brengen

voor het formuleren van een gemeentelijk handelingsper-

versterking van dijken en keringen.

Voor Westland is het vooral zinnig om de lokale moge­

spectief/strategie voor ruimtelijke inrichting en crisis­

Geen horizontale evacuatie

lijkheden voor evacuatie naar hoger gelegen locaties

maatregelen, samenhangend met crisismanagement op

Als een primaire kering doorbreekt, is de mogelijkheid om

(verticale evacuatie) te inventariseren en waar nodig

hogere (regionale en landelijke) schaal.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

Verklarende woordenlijst

Afkoppelen: het zodanig aanpassen van leidingen dat hemelwater (regen, sneeuw,

Gietwater: hemelwater of grondwater dat men gebruikt om planten te besproeien.

hagel) niet in het vuilwaterriool terechtkomt maar naar het oppervlaktewater of naar

Glastuinbouwbedrijven maken brak grondwater geschikt als gietwater door de

de bodem wordt afgevoerd.

zouten van het water te scheiden.

Biodiversiteit: de verscheidenheid van ecosystemen, van plant- en diersoorten bin­

Groenblauwe structuren: met natuurlijke en halfnatuurlijke landschapselemen­

nen een ecosysteem en van (soort)variaties. Het klimaat is van grote invloed op de

ten kunnen groene (met planten) en blauwe (met water) infrastructuren worden

biodiversiteit.

ontworpen en aangelegd. In een verstedelijkte omgeving zorgen ze voor een

Bodemdaling: het zakken van het niveau van de bodem ten opzichte van een vast

adoptieverhaal, aantrekkelijker, gezonder en natuurlijker leefomgeving. Groene

referentiepunt, bijvoorbeeld het NAP.

landschapselementen zijn bijvoorbeeld hagen, heggen, struiken, boomgaarden,

Buitengebied: grond buiten de bebouwde kommen van steden en dorpen.

bossen, graslanden en parken. Blauwe landschapselementen zijn bijvoorbeeld

Cascade-effecten: een onvermijdelijke en soms onvoorziene reeks gebeurtenissen

poelen, vijvers, watergangen, wadi's en waterbufferbekkens.

als gevolg van een handeling of gebeurtenis die een systeem beïnvloedt.

Groenblauwe schoolpleinen: schoolpleinen met ruimte voor groen- en

Convenant Klimaatadaptief Bouwen: afspraken tussen bouwbedrijven, gemeenten,

water(voorzieningen) waardoor bijvoorbeeld regenwater beter naar de bodem

de provincie, waterschappen, maatschappelijke organisaties, financiers en project­

kan worden afgevoerd en kinderen een meer natuurlijke speel- en verblijfruimte

ontwikkelaars over hoe tot klimaatadaptieve nieuwbouw te komen in Zuid-Holland.

hebben.

Gescheiden rioleringsstelsel: het afvalwater en het regenwater (vanaf daken en

Grondwater: water dat via sloten, meren en rivieren in de bodem is gezakt. Ook

straten) worden door twee aparte stelsels afgevoerd. Het stelsel voor het regenwater

regenwater infiltreert in de bodem en zakt tot het niet verder kan vanwege een bo­

wordt hemelwaterafvoer (HWA) genoemd en dat voor het afvalwater wordt vuilwater-

demlaag die geen water doorlaat. Boven deze laag raakt de grond ‘verzadigd'. De

afvoer genoemd.

grond kan geen water meer opnemen. De hoogte waar deze verzadiging optreedt, is de grondwaterstand (of het grondwaterpeil). Het water eronder heet grondwater.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

41

^ Halfverharding: een relatief harde laag die bijvoorbeeld gebruikt kan worden voor

^ Omgevingsvisie: document waarin de gemeente haar ambities en beleidsdoelen

een oprit of terras, een parkeerterrein, tuin-, fiets- of wandelpad. Voorbeelden van

voor de fysieke leefomgeving op de lange termijn vastlegt. De gemeente stelt één

verhardingsmaterialen zijn grind, gebroken puin, gebroken natuursteen, schelpen en

omgevingsvisie voor het hele grondgebied vast. Daarnaast kan de gemeente samen

houtsnippers.

met een andere gemeente of met de provincie een gezamenlijke of regionale omge­

^ Hemelwaterverordening: een overheidsbesluit waarin staat welke verplichting iedere gebruiker aan moet gaan om hemelwater zoveel mogelijk in de bodem te infiltreren, vast te houden en te bergen. ^ Hittestress: ontstaat wanneer het lichaam moeite heeft om de kerntemperatuur (37 X) vast te houden. Doordat sommige plekken in een stedelijke omgeving (een zogenaamd hitte-eiland) warmte vasthouden en veel warmer kunnen worden dan landelijk gebied, neemt het risico op hittestress er toe naarmate het 's zomers warmer wordt, bijvoorbeeld als gevolg van een hittegolf. Hittestress vormt een

^ Paalrot: aantasting (door schimmels) van houten funderingen die droog komen te staan als gevolg van een dalend grondwaterpeil. Dit kan leiden tot verzakkingen van gebouwen. ^ Piekbui/hoosbui: grote hoeveelheid neerslag in korte tijd in een klein gebied. Wanneer de neerslag niet kan worden afgevoerd via het watersysteem of/en de riolering kunnen hinder en overlast ontstaan doordat straten en velden onderlopen. ^ Piekwaterberging: het zodanig bestemmen en inrichten van een gebied, bijvoor­

serieus risico voor de gezondheid, zeker voor kwetsbare groepen zoals ouderen en

beeld een deel van een polder, dat een grote hoeveelheid neerslag hiernaartoe kan

chronisch zieken. Daarnaast kan hitte leiden tot verminderde arbeidsproductiviteit

worden afgevoerd waardoor de druk op het watersysteem afneemt.

en slaapproblemen.

^ Risicodialoog: gesprek waarin de deelnemers afwegen welke klimaatrisico's ac­

^ Infiltratievoorziening: een boven- of ondergrondse voorziening waardoor regenwa­

ceptabel zijn, en welke niet. Ook bepalen ze gezamenlijk de prioriteiten waaraan ze

ter de bodem kan inlopen. Dit gebeurt bijvoorbeeld door middel van verharding die

gaan werken. In het kader van het nationale Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie

water laat passeren of poreus is, of door middel van kratten en buizen die water

voeren overheden eerst stresstesten uit om de mate van kwetsbaarheid van het

doorlaten.

grondgebied voor wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen in beeld te krijgen.

^ Klimaatadaptatie: het proces waardoor samenlevingen de kwetsbaarheid voor klimaatverandering verminderen of waardoor zij profiteren van de kansen die een veranderend klimaat biedt. ^ Klimaatadaptief: zodanig gebouwd of ingericht dat de effecten van de klimaatver­ andering kunnen worden opgevangen. ^ Klimaatmitigatie: het beperken van de omvang of snelheid van opwarming van de aarde, in het bijzonder verminderen van de door mensen veroorzaakte emissies van broeikasgassen. ^ Koppelkansen: gelegenheid om verschillende opgaven te combineren waardoor maatregelen efficiënter kunnen worden uitgevoerd. Ga je bijvoorbeeld aan de slag

42

vingsvisie opstellen.

De resultaten vormen een belangrijk onderwerp van de risicodialoog. ^ Sponswerking: het vasthouden van neerslagwater in de bodem en in (infiltratie) voorzieningen zoals regentonnen, groene daken en poreuze constructies. Zodat de afvoer van water wordt vertraagd en wateroverlast wordt voorkomen of/en water wordt behouden om een waterkort in tijden van droogte te voorkomen. ^ Stresstesten: een methode om de kwetsbaarheid van een gebied voor waterover­ last, hitte, droogte en overstroming te bepalen. Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie verplicht overheden deze uit voeren. ^ Waterhinder: de straten staan blank na een hoosbui. ^ Wateroverlast: sloten en kanalen kunnen hevige regenval niet aan en akkers, we­

in de grond met de aanleg van warmtenetten, dan kun je meteen grondwerkzaam­

gen of zelfs huizen en buurten lopen onder waardoor hulpdiensten wegen niet meer

heden ten bate van klimaatadaptatie uitvoeren.

kunnen gebruiken.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

\mw\' ľ Literatuur

1.

MBDSO. Overzicht Weersextremen 2006-2020; 2020

2.

Het Rijk, Interprovinciaal Overleg, Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Unie van Waterschappen. Bestuursakkoord Klimaatadaptatie.; 2018.

3.

Gemeente Westland en Hoogheemraadschap van Delfland. Waterklimaatplan Westland. 2019.

4.

Gemeente Westland. Beheerkader Afvalwater Hemelwater En Grondwater 2018-2022.; 2018.

5.

Hof A, Boot P, van Huuren D, van Minnen J. Costs and benefits of climate change adaptation and mitigation: Pbl. 2014.

6.

Klimaat Schadeschatter. http://www.klimaatschadeschatter.nl/. Accessed December 13, 2019.

7.

Estrada F, Botzen WJW, Tol RSJ. A global economic assessment of city policies to reduce climate change impacts. Nat Clim Chang. 2017;7(6):403-406. doi:10.1038^climate3301

8.

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, HKV. Data analyse sterfte bij hitte: 2019; PR4012.20

9.

Rijkswaterstaat. Nationaal Waterplan 2009 - 2015: 2009

10.

Hoogheemraadschap van Delfland. Delflands Algemeen Waterkeringenbeleid.; 2010.

11.

Rainlevelr | Tuinders voor droge voeten. https://rainlevelr.com/. Accessed November 4, 2020.

12.

Coastar: Zout op afstand, zoet op voorraad. https://www.coastar.nl/. Accessed September 17, 2020.

13.

Gemeente Westland. Visie op Westland, Omgevingsvisie 2.0.; 2020

14.

Gemeente Westland. Woonvisie Westland 2020-2030.; 2020

15.

Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Programma van Eisen.; 2018

16.

Gemeente Westland. Sociaal Beleidskader, Kernachtig Sociaal.; 2016

17.

Hoogheemraadschap van Delfland. Waterbeheerplan 2016-2021. 2015

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

43

18.

Hoogheemraadschap van Delfland. Delflandse aanpak klimaatadaptatie. Op weg naar een klimaatbewuste regio.; 2017

19.

Hoogheemraadschap van Delfland. Watervisie.; 2019

20.

Provincie Zuid-Holland. Visie rijke groenblauwe leefomgeving. Zuid-Holland investeert in een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.; 2018

21.

Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Leidraad Klimaatadaptief Bouwen.; 2019

22.

Viewer - Klimaat Effect Atlas. http://www.klimaateffectatlas.nl/nl/. Accessed October 15, 2020.

23.

KNMI - Nationaal Hitteplan: als warm weer een risico is. https://www.knmi.nl/producten-en-diensten/verhalen/

24.

Hogeschool van Amsterdam. De hittebestendige stad, Een koele kijk op de inrichting van de buitenruimte.; 2020

25.

Gemeenten Rotterdam, Tilburg, Zwolle, provincie Noord-Brabant, Staatsbosbeheer, Heijmans,

Nationaal-Hitteplan-als-warm-weer-een-risico-is.Accessed October 15, 2020.

Hogeschool van Amsterdam (HVA) & Watertorenberaad. Klimaat slimme verstedelijking, Impactprogramma van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie.; 2019 26.

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Ministerie van Economische Zaken. Deltaprogramma 2015, Werk aan de Delta.; 2014

27.

Viewer | SkyGeo Explorer. https://bodemdalingskaart.portal.skygeo.com/portal/bodemdalingskaart/u1/viewers/basic/. Accessed December 2, 2020.

28.

Coastar: Allied Waters, Arcadis, Deltares, KWR. Verkenning Waterbank Westland.; 2018; KWR2018.002

29.

Gemeente Laren. Hemelwaterverordening Laren. 2016;(121080):1-5.

30.

Laren. Laren Regenklaar - Gemeente Laren. https://www.laren.nl/inwoners/Projecten/Laren_Regenklaar. Accessed October 30, 2020.

31.

Bepalingen HA, Begripsbepalingen A. Verordening hemelwater en grondwater 's-Hertogenbosch 2017. 2017;(229214):1-7.

32.

Wateroverlast op straat - Burgers / Natuur, milieu en duurzaamheid | Gemeente Houten. https://www.houten.nl/burgers/natuur-milieu-en-duurzaamheid/water/regenwater/wateroverlast-op-straat/. Accessed October 30, 2020.

33.

Wonen - Gemeente Dashboard - Westland. https://westland.incijfers.nl/dashboard/wonen/. Accessed December 10, 2020.

34.

Stichting Rioned, Impact extreme neerslag stedelijk gebied: waarom en met welke buien?; 2015

35.

Kluck, J., Hogezand, R. v., Dijk, E. v., Meulen, J. v., & Straatman, J.. Extreme neerslag: Anticiperen op extreme neerslag in de stad. Amsterdam: Hogeschool van Amsterdam: Kenniscentrum Techniek.; 2013

44

36.

Gevolgbeperking overstromingen - Ruimtelijke adaptatie. https://ruimtelijkeadaptatie.nl/stresstest/bijsluiter/overstroming/. Accessed November 12, 2019.

37.

Viewer - Klimaatatlas Zuid-Holland. https://zuid-holland.klimaatatlas.net/ .; Accessed November 24 2020.

38.

Hoogheemraadschap van Delfland. Delflands Algemeen Waterkeringenbeleid.; 2010.

39.

Water en Evacuatie — Analyse naderhand/preventief evacueren. https://onswater.ifv.nl/infographic/pagina12-03-03.html. Accessed December 3, 2020.

40.

Martijn van der Steen, Jorren Scherpenisse, Mark van Twist. Sedimentatie in Sturing, Systeem Brengen in Netwerkend Werken Door Meervoudig Organiseren.; 2015.

41.

Lizard Klimaatatlas. Klimaatatlas Westland. https://westland.klimaatatlas.net/. Accessed December 14, 2020.

Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024

^įSflţįgļl,

-Ą

■imr

■Ail ' 'i

:

sÈí Ċjü

-V ļ . ; J"ľ1 |ì

U:a:řtli

Bijlage 1 - Overzicht stakeholders klimaatadaptatie rĩfĩ-- -

Sŵiy ì

’ i

i

Om inzicht te krijgen in de rollen en gedeelde belangen

blijft daarom graag in gesprek met gemeente en heeft in

recreëren achter veilige waterkeringen. Met deze invulling

van de gemeente en haar partners zijn er risicodialogen

relatie tot klimaatadaptatie een aanjagende, faciliterende

vervult het Delflands Algemeen Waterkeringenbeleid een

gevoerd op de thema's hitte, droogte, wateroverlast

en inspirerende rol.

centrale rol in de veiligheid van het beheergebied, nu en

en overstroming voor Westland. Deze dialogen heeft

de toekomst, samen met de omgeving. In het kader van

de gemeente gevoerd met diverse lokale en regionale

Het hoogheemraadschap is verantwoordelijk voor

de meerlaagsveiligheid zet Delfland nu vooral in op laag

partners.

het beheer van waterkeringen zoals dat is vastgelegd

1 (waterkeringen, dit is een van haar kerntaken) maar

in het Delflands Algemeen Waterkeringenbeleid

voorziet ook een rol in laag 2 (ruimtelijke ordening) en