Strategie Westland Klimaatadaptatie 2021 - 2024 def (21-0090730)
Tekst van het document
Băįļi
S-te|iíîrvVİ ï ITmim-ni!
‘-MāT'l**
Ul-UUl-Ü.|ltliikīíībĩŪÜĪĥī■LiLļL; JĒĒE
il L- u y ú Üi llOTJ1
JÍM
ia* -v'
:r A v:
mm : '.yÍ:?-
STRATEGIE KLIMAATADAPTATIE WESTLAND 2021 - 2024
GEMEENTE WESTLAND
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021 - 2024 7 ,
' i
mm Colofon Dit is een uitgave van de Gemeente Westland, team Veiligheid & Duurzaamheid. Voor meer informatie over dit plan kunt u contact opnemen via: Postadres:
Postbus 150, 2670 AD Naaldwijk
Bezoekadres:
Laan van de Glazenstad 1, 2672 TA Naaldwijk
T 14 0174 F (0174) 673 600 E info@gemeentewestland.nl I www.gemeentewestland.nl
Dit product is opgesteld door: Ralph Wesseling Tekst en redactie in samenwerking met: Samen Ruimte Maken ţįÿŕíC^.-;,
—Ui
Eric Burgers, Tekst & Redactie Vormgeving & Fotografie: Martina Wijler
m1
‘
7 april 2021
^ --İ
Inhoud Voorwoord
4
Samenvatting
5
Leeswijzer
8
1.
Aanleiding en doel
9
1.1. Wat is klimaatadaptatie?
9
1.2. Aanleiding voor deze strategie
11
1.3. Doelstelling van deze strategie
11
1.4. Het belang van klimaatadaptatie voor Westland
12
1.5. Gemeentelijke taken
14
2.
3.
Strategie
17
2.1. Koers voor hitte
17
2.2. Koers voor droogte
19
2.3. Koers voor wateroverlast
21
2.4. Koers voor overstromingen
23
2.5. Klimaatadaptief ruimtelijk ontwikkelen
23
2.6. Maatschappelijke betrokkenheid creëren
25
2.7. Beleidsontwikkeling en monitoring
26
2.8. Financiën
26
2.9. Planning
27
Westland en klimaatverandering
29
3.1. Hitte
30
3.2. Droogte
31
3.3. Wateroverlast
34
3.4. Overstroming
38
Verklarende woordenlijst
41
Literatuur
43
Bijlage 1 - Overzicht stakeholders klimaatadaptatie
45
Bijlage 2 - Relevante beleidskaders
47
Bijlage 3 - Toelichting gemeentelijke rollen
50
Bijlage 4 - Overzicht kaders, activiteiten en rollen
52
ÿfų ; ^ m®. y
m i* TWO
Voorwoord
"sy
mm
pyļlļņ j
‘ r
11
Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met
2040 klimaatadaptief moet zijn ingericht. Om te bepalen
Veel grond binnen de gemeente Westland is in handen
extreme weersomstandigheden: meer hitte en meer
hoe Westland in twintig jaar klimaatadaptief kan worden,
van particulieren en (glastuinbouw)bedrijven. Problemen
droogte, maar ook meer en zwaardere hoosbuien. Zoals
hebben we deze strategie opgesteld.
kunnen niet worden afgewenteld op, hetzij opgelost
de bui die op dinsdagavond 29 mei 2018 voor veel wateroverlast zorgde in Naaldwijk, De Lier, Maasdijk
worden in de openbare ruimte. Daarom wil de gemeente Hoe maken we Westland klimaatadaptief?
bewoners en (glastuinbouw)bedrijven aansporen om
en Wateringen. Op sommige plekken werd meer dan
In de afgelopen twee jaar zijn knelpunten en kansen
overtollig regenwater op eigen grond vast te houden,
100mm neerslag per uur gemeten, een hoeveelheid
geanalyseerd. In deze strategie leest u wat er speelt in
terreinen te vergroenen en tuinen zo in te richten dat ze
water die door een vorige generatie nog als een zeer
Westland op het gebied van hitte, wateroverlast, droogte
wateroverlast en hittestress tegengaan en biodiversiteit
uitzonderlijk extreem kon worden afgedaan maar die voor
en overstroming, waarom het belangrijk is hierop te
stimuleren.
een volgende generatie een reëel risico vormt waarmee
anticiperen, welke koers we hiervoor uitzetten, welke
Zelf kan de gemeente meer groen aanleggen en
ze moet omgaan. Hetzelfde geldt voor het lage waterpeil
aanpak we hanteren en wat we in de komende vier jaar
waterdoorlatende verharding toepassen of gebieden
dat tijdens de langdurige droogte in 2018 bijna leidde
willen doen.
waar mensen last hebben van hittestress koeler maken
tot gietwater tekorten en de recordtemperaturen die in Westland werden gemeten tijdens de hittegolf in 2019.
door bomen te planten. Doordat we het Convenant Mogelijke wateroverlast en droogte vragen op dit moment
Klimaatadaptief Bouwen hebben ondertekenend, zorgen
de meeste aandacht maar we kunnen ook maatregelen
we ervoor dat nieuwbouw in Westland klimaatadaptief
Gemeente Westland bereidt zich al voor op weersom
nemen om nadelige gevolgen van hitte te beperken en
wordt.
standigheden die nu nog als buitengewoon gelden, maar
de risico's van een overstroming beter te beheersen.
naar verwachting vaker zullen gaan voorkomen. Als we
Hierbij is het van groot belang dat we samenwerken met
Deze Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021 - 2024
riolering vernieuwen, benutten we gelijk mogelijkheden
inwoners en bedrijven binnen de gemeente. Met deze
stelt de gemeenteraad in staat om een aanpak vast te
om zoveel mogelijk regenwater in de bodem te laten infil
strategie zetten we in op het vergroten van het gevoel van
stellen voor de komende vier jaar. Zo geven we stapsge
treren en vast te houden. In het Waterklimaatplan (2019)
urgentie in de samenleving en op een klimaatadaptieve
wijs invulling aan een klimaatadaptief Westland.
beschrijven de gemeente en het Hoogheemraadschap
ruimtelijke ontwikkeling in onze gemeente. Het klimaat
van Delfland hoe ze uitdagingen voor de Westlandse
adaptief inrichten van Westland is een grote opgave die
waterhuishouding het hoofd gaan bieden. Maar er
een structurele inzet van alle betrokkenen vergt: een
is meer nodig om Westland aan te passen aan de
oproep aan gemeente, inwoners en bedrijven om samen
gevolgen van een veranderend klimaat. De gemeente
aan de slag te gaan.
Leen Snijders - Wethouder gemeente Westland
is ambitieus. Onze Omgevingsvisie stelt dat Westland in
4
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
iwptwwuilll » 'ww*
Samenvatting
Wat is klimaatadaptatie?
Effecten van extreem weer doen zich voor op openbaar
Bestuursakkoord Klimaatadaptatie, Omgevingsvisie
Dat het klimaat verandert, merkt iedereen. Meer hitte in
terrein én particulier terrein. Ze kunnen het beste worden
2.0 en het Waterklimaatplan
de zomer, meer neerslag in de winter, meer piekbuien en
voorkomen dan wel beperkt aan de hand van een
In november 2018 hebben het Rijk, de VNG, de UvW
langere perioden van droogte oefenen nu al de nodige
integrale benadering en een collectieve inzet. Daarbij
en het IPO een Bestuursakkoord Klimaatadaptatie
invloed uit op het functioneren van de samenleving.
geldt dat maatregelen vaak effectiever zijn wanneer op
ondertekend.2 Hierin is afgesproken dat in 2020 alle
Een stijgende zeespiegel stelt ons voor vragen over
gebiedsniveau naar een gezamenlijke oplossing wordt
overheden de opgaven voor klimaatadaptatie in beeld
bewoonbaarheid en leefbaarheid op de lange termijn. Om
gezocht dan wanneer ieder voor zich maatregelen op
hebben, evenals noodzakelijke maatregelen voor een
het Westland leefbaar, veilig en aantrekkelijk te houden
eigen terrein neemt. Aan een klimaatadaptief Westland
klimaatadaptieve en waterrobuuste inrichting. De
moet de gemeente, in samenspraak met belangheb
werkt de gemeente dus samen met inwoners, onderne
gemeente Westland heeft hiervoor stresstesten en
bende partijen, anticiperen op deze effecten. Dit geldt
mers en andere overheden.
risicodialogen afgerond. Het bestuursakkoord ligt in het
zowel voor het eigen handelen als voor het inrichten
verlengde van de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie,
van dorpen en landelijke gebieden. Dit noemen we
die tot doel heeft de ruimtelijke inrichting van Nederland
‘klimaatadaptatie'.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
5
in 2050 zo goed als mogelijk klimaatadaptief te laten
voor het opstellen van een lokaal hitteplan. Daarnaast
gebiedsaanwijzingen nodig is. Ook onderzoekt de
zijn. Uit de deltabeslissing volgt dat klimaatadaptief
worden bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen maatrege
gemeente de mogelijkheid voor een subsidie klimaat
inrichten onderdeel wordt van het beleid en handelen van
len genomen om onnodige opwarming tegen te gaan en
adaptatie voor particulieren en ontwikkelt zij een loket
gemeenten.
waar noodzakelijk koele locaties en routes te realiseren.
waar vragen van inwoners en ondernemers beantwoord kunnen worden.
De Omgevingsvisie 2.013 van de gemeente Westland is
Droogte
leidend in ruimtelijke planvorming. In de Omgevingsvisie
Droogte vormt voor het bebouwde gebied en de glastuin
Overstroming
worden de ambities en doelstellingen voor de fysieke leef
bouw een steeds groter risico op lage grondwaterstanden
Primaire waterkeringen beschermen tegen overstroming
omgeving voor de lange termijn vastgelegd. Als ambitie is
en bodemdaling. Door langdurige periodes van droogte
vanuit zee en de grote rivieren; regionale keringen
hierin opgenomen dat Westland in 2040 klimaatadaptief
zullen grondwaterstanden in de toekomst meer onder
beschermen tegen overstroming vanuit de boezem.
moet zijn ingericht. Daarnaast wordt ook aangegeven
druk komen te staan en de verzilting verder toenemen.
In de Deltabeslissing Waterveiligheid is een aanpak
dat er bij elke nieuwe gebiedsontwikkeling gezorgd moet
Op termijn zal het daardoor lastiger worden om grote
gekozen die mensen en economie tegen de gevaren van
worden dat deze ‘klimaatadaptief' is.
hoeveelheden grond- en oppervlaktewater te blijven
overstromingen beschermt. De kans dat een primaire
onttrekken voor gietwater. Samen met de glastuinbouw
kering doorbreekt is daarmee zeer klein. In het geval
Het Waterklimaatplan omschrijft de beleidskaders voor
sector zet de gemeente in op een verduurzaming van de
van een overstroming zal de impact met name beperkt
een water- en klimaatadaptief Westland. Deze Strategie
gietwatervoorziening. Om watertekorten te voorkomen
worden door middel van bewustwording bij burgers en
Klimaatadaptatie Westland 2021 - 2024 sluit aan bij de
moeten we water opslaan (bufferen), infiltreren en herge
coördinatie met lokale partners en overheden over de
opgaven en ambitieniveaus uit het Waterklimaatplan.
bruiken. In openbaar gebied neemt de gemeente zoveel
ruimtelijke inrichting en crisisbeheersing. Als gemeente
mogelijk maatregelen om de verhardingsgraad omlaag
informeren we bewoners over de mogelijke gevolgen
Doelstelling van deze strategie
te brengen zodat hemelwater gemakkelijker de bodem in
van overstromingen en de meest voor de hand liggende
De gemeente borgt klimaatadaptatie zo snel mogelijk
kan vloeien. Ook particulieren worden gestimuleerd om
vluchtmogelijkheden. Daarnaast ontwikkelt de gemeente
in al haar beleid en handelen; in 2040 zijn de belang
hun tuinen en terreinen zo min mogelijk te verharden.
meer inzicht in de meest kwetsbare en vitale locaties in
rijkste risicogebieden aangepakt en worden alle nieuwe ruimtelijke projecten klimaatadaptief ontwikkeld.
6
het Westland en de mogelijke opeenvolgende gebeurte Wateroverlast
nissen (cascade-effecten) die kunnen optreden bij een
De gemeente hanteert de ambitie dat wateroverlast niet
overstroming.
Hitte
aanvaardbaar is als wegen onbruikbaar worden voor
Uit de stresstesten komt hitte als een knelpunt naar
hulpdiensten of wanneer water de huizen inloopt. We
Klimaatadaptief ruimtelijk ontwikkelen
voren in met name de kernen, nieuwbouw en bij bedrij
richten het openbaar terrein zodanig in dat piekbuien
De ruimtelijke inrichting van Westland geschiedt hoofd
venterreinen. Op dit moment wordt hitte voornamelijk als
zoveel mogelijk ter plekke verwerkt kunnen worden. De
zakelijk door middel van een projectmatige (gebiedsge
een knelpunt ervaren voor ouderen en zorginstellingen.
gemeente analyseert waar een resterende wateropgave
richte) aanpak. Met deze aanpak wordt zoveel mogelijk
Gemeente Westland onderzoekt daarom waar hittestress
ook op particulier terrein geborgd zou moeten worden,
werk met werk gemaakt en zijn klimaatadaptieve
als een probleem wordt ervaren en neemt het initiatief
en evalueert of een hemelwaterverordening met
maatregelen op de meest effectieve manier te realiseren.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
In 2020 heeft de gemeente zich gecommitteerd aan de
Financiën
normen uit het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Deze
De kosten van het klimaatadaptief maken (investeringen
fungeren in principe als standaard. In 2021 analyseert
in aanleg) én houden (beheerkosten) van wijken, hangen
de gemeente op het niveau van gebieden de ruimtelijke
samen met de mate van kwetsbaarheid en de risico's
knelpunten en kansen. Uit deze analyse komt naar voren
in een gebied, de soort klimaatadaptieve maatregelen
of er maatregelen op wijkniveau gewenst zijn en welke
en de mogelijkheid om werk met werk te combineren
dat zijn. Afhankelijk van de mate van kwetsbaarheid,
(koppelkansen). Vaak is er sprake van een gedeelde
wordt een gebied als een risicogebied aangemerkt en
verantwoordelijkheid en kunnenkosten gedeeld worden
bepaalt het college van B en W welke risicogebieden
met stakeholders zoals het Hoogheemraadschap van
prioriteit krijgen. Daarnaast adresseren we specifieke
Delfland of de Provincie Zuid-Holland.
M'" "
(wijk-overstijgende) onderwerpen, zoals groene structu ren en koele routes, en algemene beleidsvraagstukken
Het is dan ook van belang de meerkosten van
zoals hemelwateropvang. Actueel beleid en projectmatige
klimaatadaptatie op de lange termijn scherper in beeld
ontwikkeling worden gekoppeld en afgestemd en op basis
te krijgen. De gemeente loopt een risico op hoge kosten
van urgentie en financiële ruimte opgepakt en uitgevoerd.
voor bijvoorbeeld renovatie door bodemdaling. Vanwege ;Ŵ
de noodzaak tot maatwerk is het lastig een onderbouwde Maatschappelijke betrokkenheid creëren
inschatting te geven van gemiddelde kosten voor klimaat
In een groot deel van Westland zijn particulieren en
adaptief ontwikkelen en beheren. De gemeente gaat de
bedrijven eigenaar van de grond. Particulieren hebben
meerkosten van klimaatadaptief ontwikkelen en beheren
een eigen verantwoordelijkheid wanneer het gaat om
monitoren zodat borging in het ruimtelijk instrumenta
klimaatadaptief inrichten. De gemeente kan door te
rium en de bedrijfsvoering kan worden onderbouwd. In
informeren, stimuleren en faciliteren ervoor zorgen dat
een pilotstudie voor klimaatadaptieve nieuwbouw wordt
men maatregelen op eigen terrein neemt. De gemeente
onderzocht hoe klimaateffecten zoveel mogelijk kunnen
neemt maatregelen om de informatievoorziening en
worden opgevangen in de bestaande gebiedsstructuur.
-
tai- ii
ĞS&& am
communicatie naar inwoners en bedrijven te bevorderen. Bestaande stimuleringsmaatregelen worden uitgelicht. Op basis van de voortgang wordt bepaald of meer stimuleringsmaatregelen nodig zijn. In samenwerking met respectievelijk de GGD en de Veiligheidsregio onderzoekt de gemeente welke specifieke maatregelen genomen moeten worden met betrekking tot kwetsbare doelgroe pen en vitale functies.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
|i|
jbpví?
íV řv#
3SÏÏ
«Vi J/
T«r*,*!
5k ■Sr'-S- syļS^'~
* 'W#! •v-v S-CX&ii
MSB ŞíŞŕSŵ ' 'Ķ'+'t&ůb v/ÿ/fÓŞį irá«JvSHx'
AvSp
Leeswijzer
8
itjį-vŵį MHK
overstroming - wordt een koers uitgezet. Vervolgens
Wat verschillende (vak)termen precies betekenen, staat
wordt uitgelegd hoe de gemeente ruimtelijke ontwik
beschreven in de Verklarende woordenlijst. De tekst van
In hoofdstuk 1 wordt uitgelegd wat klimaatadaptie is,
kelingen klimaatadaptief wil maken en hoe ze inwoners,
deze strategie bevat verschillende verwijzingen naar
waarom de gemeente een strategie voor klimaatadap-
bedrijven en andere maatschappelijke partners
documenten. Deze zijn opgenomen in de Literatuurlijst.
tatie heeft ontwikkeld, welke doel ze zich stelt, waarom
betrekt bij de opgave en ondersteunt in het nemen van
De bijlagen 1, 2 en 3 bevatten achtereenvolgens
klimaatadaptatie belangrijk is voor Westland en welke
maatregelen. Het hoofdstuk sluit af met een alinea over
toelichtingen op en beschrijvingen van stakeholders van
taken de gemeente heeft.
financiering en een planning van activiteiten. In hoofd
de gemeente, relevante beleidskaders en gemeentelijke
stuk 3 gaan we nader in op de betekenis en doorwerking
rollen. In bijlage 4 is de samenhang tussen deze elemen
Hoofdstuk 2 bevat een beschrijving van de strategie
van hitte, droogte, wateroverlast en overstromingsrisico's
ten overzichtelijk weergegeven.
die de gemeente volgt om Westland klimaatadaptief
voor het Westlands grondgebied en voor het handelen
te maken. Per thema - hitte, droogte, wateroverlast en
door de gemeente.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
mam
tmwa
» ' w
\\ \ y
’ 1
1. Aanleiding en doel Dat het klimaat verandert, merkt iedereen. Meer hitte in
hoofdstuk wordt omschreven waarom en in welke context
aantrekkelijk blijft. Deze maatregelen hebben betrekking
de zomer, meer neerslag in de winter, meer piekbuien en
de gemeente met ‘klimaatadaptatie' aan de slag gaat.
op de inrichting van dorpen en landelijke gebieden
langere perioden van droogte hebben invloed op hoe de
en op het handelen van de gemeentelijke overheid,
samenleving functioneert. Een stijgende zeespiegel roept
1.1. Wat is klimaatadaptatie?
inwoners, bedrijven en andere partijen in Westland. Het
vragen op over de bewoonbaarheid en leefbaarheid van
Naarmate weersextremen in de toekomst verder
anticiperen op effecten van klimaatverandering heet
laaggelegen delen van Nederland op de lange termijn.
toenemen, worden de effecten ervan groter. Om nadelige
‘klimaatadaptatie'. Gemeente Westland geeft invulling
Net als andere gemeenten in Nederland wil gemeente
effecten zoals schade, overlast, veiligheidsrisico's en
aan klimaatadaptatie in samenspraak met partijen die
Westland zich voorbereiden op en aanpassen aan
gezondheidsrisico's te beperken wil de gemeente tijdig
hierbij belang hebben of hierin een rol spelen.
een grilliger klimaat. Dit heet ‘klimaatadaptatie'. In dit
maatregelen nemen, zodat Westland leefbaar, veilig en
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
9
hittegolf
zonnigste jaar #5 warmste jaarļ
2006
- ' "
ù- '
2007
2008
2010
2009
2012
2011
2013
''' hittegolf
hittegolf 40,7 hoogste temperatuu
#1
zonnigste jaar
#1 warmste jaar
ÏŴ-rťý #3 droogste zomer
2013
2014
2015
2016
Koude
2017
2018
2019
2020
Regen
hittegolf
extreme buien
zonnigste jaar mm regen I minuten (hs per uur)
warmste jaar warmste seizoen
droogste seizoen
warmste dag
į--r. ŕ-
rangnummer 01=1 19)
rangnummer 01=1 19) Michiel Brouwer, 2020 0MBDSO
Dit overzicht geeft recente weersextremen aan op het gebied van warmte, koude, storm, droogte en neerslag. De rangnummers zijn gebaseerd op de tien meest extreme gebeurtenissen die hebben plaatsgevonden tussen 1901 tot 2020.1
Klimaatverandering manifesteert zich op verschillende
kader van de energietransitie en is geen onderwerp van
manieren. In Nederland is klimaatadaptatie gericht
deze strategie.
op het tegengaan of beperken van de gevolgen van toenemende hitte en droogte, hevige neerslag (water
Hitte: klimaatverandering leidt in Nederland tot meer
overlast) en zeespiegelstijging/neerslag (overstroming).
zomerse en tropische dagen. In gebieden met veel
Hieronder volgt een korte omschrijving. In hoofdstuk
verhard oppervlak en weinig groen en stromend water
3 staat nader beschreven hoe deze vier thema's zich
wordt warmte vastgehouden en koelt het 's nachts niet
verhouden tot Westland. Klimaatmitigatie - het matigen
voldoende af waardoor deze gebieden zodanig heet
van klimaatverandering door bijvoorbeeld de uitstoot van
worden dat schade aan de natuurlijke en gebouwde
broeikasgassen te beperken - wordt geadresseerd in het
omgeving en gezondheidsrisico's voor de mens kunnen
ľ;, f Į
10
K; ■vlv Ŵįļ-'ft !.Vi «0
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
ontstaan. In de afgelopen twee zomers hebben hittegol
Overstroming: Nederland is een laaggelegen rivierdelta
hiervan te borgen in de uitvoering van maatregelen
ven temperatuurrecords verbroken. De klimaatscenario's
die we beschermen tegen overstromingen door de zee
(‘werken'). In 2018 is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
2014 van het KNMI geven aan dat hittegolven in de
en door rivieren met behulp van waterkeringen. Echter
(DPRA) gelanceerd om de stappen van het ‘willen',
komende dertig jaar zullen toenemen, zowel qua aantal
door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en kunnen
‘weten' en ‘werken' bij lokale overheden te versnellen en
dagen per jaar als qua temperatuur. Dit betekent dat de
rivierafvoeren tot hogere waterstanden leiden. Hierdoor
intensiveren.
kans op hittestress - de situatie die ontstaat wanneer
neemt de kans op overstroming toe.
1.3. Doelstelling van deze strategie
warmte risico's oplevert voor de gezondheid - ook
1.2. Aanleiding voor deze strategie
De gemeente borgt klimaatadaptatie zo snel mogelijk
Bestuursakkoord Klimaatadaptatie
in al haar beleid en handelen; in 2040 zijn de belang
Droogte: als gevolg van extremer weer neemt de kans toe
Door de piekbuien in de afgelopen jaren en de droge
rijkste risicogebieden aangepakt en worden alle nieuwe ruimtelijke projecten klimaatadaptief ontwikkeld.
toeneemt.
op een groot tekort aan neerslag of een sterke afname
zomers van 2018 en 2019 is het gevoel van urgentie om
van rivieraanvoeren. Als gevolg van watertekorten kan
klimaatadaptief te handelen toegenomen. In november
droogte ontstaan. Droogte kan leiden tot bodemdaling,
2018 hebben het Rijk, de VNG, de UvW en het IPO
Maatschappelijke opgave, publiek belang
funderingsproblemen en schade voor landbouw, natuur
een Bestuursakkoord Klimaatadaptatie ondertekend.2
Effecten van extreem weer doen zich voor op openbaar
en groen.
Hierin is afgesproken dat in 2020 alle overheden de
terrein én particulier terrein. Ze kunnen het beste worden
opgaven voor klimaatadaptatie in beeld hebben, evenals
voorkomen dan wel beperkt aan de hand van een
Van paalrot tot natuurschade, tijdelijke droogte kan
noodzakelijke maatregelen voor een klimaatadaptieve en
integrale benadering en een collectieve inzet. Daarbij
ingrijpende gevolgen hebben. Er kan zelfs een tekort aan
waterrobuuste inrichting.
geldt dat maatregelen vaak effectiever zijn wanneer op gebiedsniveau naar een gezamenlijke oplossing wordt
drinkwaterbronnen ontstaan. Droogte is een onderwerp waar wij in Nederland betrekkelijk weinig kennis van
Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie
gezocht dan wanneer ieder voor zich maatregelen op
hebben en weinig ervaring mee hebben opgedaan. Twee
Het bestuursakkoord ligt in het verlengde van de
eigen terrein neemt. Inwoners en bedrijven kunnen
opeenvolgende droge zomers hebben maatregelen tegen
Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie, die tot doel heeft
zelfstandig handelen maar zullen vanwege de kosten en
droogte urgent gemaakt.
de ruimtelijke inrichting van Nederland in 2050 zo goed
het schaalniveau niet altijd in staat zijn om gezamenlijk
als mogelijk klimaatadaptief en waterrobuust te laten
tot oplossingen te komen. De gemeente wil daarom de
Wateroverlast: door klimaatverandering zal de hoeveel
zijn. Uit de deltabeslissing volgt dat klimaatadaptief en
positie innemen van de partij die het algemeen belang
heid jaarlijkse neerslag en de intensiteit van de buien
waterrobuust inrichten uiterlijk in 2020 onderdeel is van
vertegenwoordigt en het collectieve handelen borgt.
toenemen. Als hemelwater niet in de bodem terecht kan
het beleid en handelen van gemeenten. Dit gebeurt in
of op een andere manier kan worden afgevoerd, kan er
principe aan de hand van een analyse (‘weten') van het
Dit geldt ook voor handelen in relatie tot kwetsbare
waterhinder of wateroverlast ontstaan. Denk aan water
grondgebied door middel van een klimaatstresstest en
groepen, De gemeente wil in beeld krijgen welke doel
op straat of in kelders, of rioleringen die overstromen.
risicodialogen, een vertaling van de resultaten in een
groepen niet in staat zijn om problemen zelfstandig op
Maar ook als veel water in de bodem zakt, kan een hoge
gedragen ambitie en een adaptatiestrategie (‘willen'),
te lossen. Dit zijn bijvoorbeeld inwoners die te maken
grondwaterstand nadelige gevolgen hebben.
en door de beleidsmatige en juridische doorwerking
hebben met bodemdaling door grondwaterproblematiek.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
11
Of ouderen die in een appartement of zorgwoning wonen
gebied met functies die een hoge economische waarde
en zelf geen aan het gebouw gerelateerde maatregelen
vertegenwoordigen. Dat blijkt ook uit de indicaties van
tegen hitte kunnen nemen. De gemeente heeft de plicht
kosten van extra schade die geleden kan worden door
om op te treden wanneer risico's ontoelaatbaar zijn en er
klimaatverandering.
vanuit collectief perspectief gehandeld moet worden. Maatschappelijke en financiële gevolgen Structurele en geïntegreerde opgave
Tegenover de kosten van maatregelen die de gevolgen
Gemeente Westland heeft in de Omgevingsvisie 1.0
van klimaatverandering moeten beperken, staan de
(2019) de ambitie opgenomen om in 2040 klimaat-
baten van adaptatie: de verminderde schade als gevolg
adaptief te zijn. Deze ambitie is in het Waterklimaatplan
van aanpassingen in de leefomgeving. In de publicatie
(2019)3 en in het Beheerkader Afvalwater, hemelwater
‘Costs and benefits of climate change adaptation and
en grondwater (2018)4 geïntegreerd. Echter betreft
mitigation'5 van het Nederlands Planbureau voor de
klimaatadaptatie meer dan alleen beleid voor water en
Leefomgeving (PBL) lezen we dat mondiale adaptatiekos-
riolering. Het betreft een structurele ruimtelijke opgave
ten op circa 100 miljard dollar per jaar in de eerste helft
met raakvlakken op verschillende taakvelden, zoals
van de 21ste eeuw worden geschat. Deze kosten zullen in
wonen, natuur, recreatie, economie en gezondheid.
de tweede helft van de 21ste eeuw, als er geen mitigatie
Bijlage 2 bevat een overzicht van voor klimaatadaptatie
(het matigen van verdere klimaatverandering) plaatsvindt
relevante beleidskaders. Vanwege deze brede impact is
naar verwachting sterk stijgen. De verwachting is dat
het van belang dat klimaatadaptatie geborgd wordt in het
met adaptatie niet alle schade kan worden voorkomen.
handelen en het beleid van de gemeente.
De mate van mitigatie is bepalend, aangezien dit ook de mate van klimaatverandering beïnvloedt en dus mogelijke
1.4. Het belang van klimaatadaptatie voor Westland I
I
Westland staat bekend als een innovatieve gemeente
klimaatschade. Tot slot wordt opgemerkt dat voor het in een rivierendelta gelegen Nederland de risico's en de kosten van adaptatiekosten relatief hoog zijn.
met veel bedrijvigheid. De gemeente ligt aan zee en wordt beschermd door duinen, keringen en dijken. Achter
^
de hoge duinen ligt een lager glastuinbouwgebied met
.
meerdere woonkernen en een netwerk van wegen en İÉmh
groenblauwe structuren. Een groot deel van het buiten gebied van de gemeente is bebouwd met kassen. De glastuinbouwsector heeft al veel ervaring met duurzaam watermanagement. Westland is een dichtbebouwd
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
Klimaatschadeschatter De Klimaatschadeschatter geeft een indicatie
Gemeente Westland kan gemiddeld tot hoge schade
van extra materiële schadekosten door kli
kosten verwachten wanneer geen adaptatiemaatregelen
maatverandering (wanneer geen sprake is van
worden getroffen. Lokale maatregelen ter beperking
adaptatie). De schatting betreft de periode
van klimaatschade uitgevoerd door lokale overheden, inwoners en bedrijven kunnen kosteneffectief zijn. Dit
2018-2050 en wordt gemaakt op basis van Pijnacker-Nootdorp
de klimaatscenario's van het KNMI uit 2014.
blijkt uit een vergelijkende studie naar lokaal beleid ter
Met de tool kunnen kosten van schade worden
beperking van de gevolgen van klimaatverandering7. ļWöäüćincl Naaldwijk
geschat in de situatie dat het klimaat tot 2050
Volgens deze studie leveren maatregelen per geïnves
niet verandert en in de situatie dat het klimaat
teerde euro tussen de 61,50 en 615,- op. De studie
sterk verandert. (Ingeschatte schadekosten
stelt dat als er geen maatregelen worden genomen, de
wanneer in Westland geen adaptatiemaat-
kosten van schade tegen het einde van de eeuw kunnen
regelen worden genomen, gerekend met
oplopen tot ongeveer 5,6 procent van het inkomen dat er
105.632 inwoners.)6
in stedelijk gebied wordt verdiend. Ook na het nemen van
De balkjes met schadekosten geven de
Wateroverlast
maatregelen blijft het risico op schade door weersextre-
spreiding aan van ingeschatte kosten over
Schatting van directe en indirecte schade aan panden en hagelschade. Schade aan voertui gen en indirecte schades zijn hier niet in meegenomen.
men aanwezig. We kunnen ons simpelweg niet volledig
Nederland. De kerngetallen voor gemeente
beschermen tegen iedere extreme hittegolf of regenbui.
Westland zijn als volgt:
Wel verkleinen we met maatregelen het risico dat we hier Leiden
Bestrijding sC1 C3.5
schade van ondervinden.
C3.5
ArbeidsproducSterfte
äsäŝïï/MB rNootdorp PrsMW
Ę.390-Ę.A20 Westland
joldwiiH *Afwijkingf i 2018 12050.
SCHADE HITTE PER INWONER Periode 2018-2050 met klimaatverandering (WH)
Nissewaard
Hitte Schadekosten door extra sterfgevallen, ziekenhuisopnames, vermindering van arbeidspro ductiviteit door hitte en bestrijding van de eikenprocessierups.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
13
;«wí?í-
KHffi
,*-, ì'*
Slachtoffers door hittestress
1.5. Gemeentelijke taken
De gevolgen van overlijden door hittestress mogen niet
Verantwoordelijkheid waterbeheertaken
alleen in materiële zin worden uitgedrukt. Ouderen
De (afval)waterwetgeving deelt een aantal zorgplichten
(80+) zijn het meest kwetsbaar tijdens hittedagen. Zij
toe aan gemeenten. Gemeenten hebben op grond van de
hebben gemiddeld drie dagen nodig om zich aan te
Wet milieubeheer en de Waterwet een zorgplicht voor:
passen aan hogere temperaturen. Bij een onveranderde leeftijdsopbouw van de bevolking en ongewijzigd beleid, ĶS,*MŠ
zou het aantal extra dodelijke slachtoffers in Nederland fajśăí
door hitte stijgen van gemiddeld 300 naar 1000 per jaar. Bij verdere vergrijzing neemt dit aantal toe tot
V vH
1500 en maximaal 3000 slachtoffers waardoor er naar verwachting per jaar meer mensen komen te overlijden door hitte, dan aan de griep of door verkeersongevallen. !mjįm * V ,.ìyãcr-r-.
&S tì é’ .ľf
- r-
Daarmee kan hitte in 2050 terecht komen in de top-10
^ Zorg voor een doelmatige inzameling en transport van het stedelijk afvalwater (art. 10.33 Wm); ^ Zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloei end hemelwater (art. 3.5 Ww); ^ Zorg voor een doelmatige verwerking van het ingeza melde hemelwater (art. 3.5 Ww); ^ Zorg voor het voorkomen van structureel grondwateroverlast in stedelijk gebied (art. 3.6 Ww). Waterschappen hebben op grond van de
van doodsoorzaken in Nederland8.
Waterschapswet, in samenhang met de Waterwet, een zorgplicht voor transport en zuivering van stedelijk afvalwater (artikel 3.4 Waterwet), voor grondwaterbeheer, voor waterkeringen en voor het kwaliteits- en kwantiteitsbeheer van het oppervlaktewater. - ;.
; ;r
1500
1000
Heden
Effect klimaat 2050
Effect klimaat t vergrijzing in 2050
Slachtoffers door hitte Verwachte aantal hitteslachtoffers nu en in 2050 rekening houdend met klimaatverandering en vergrijzing bij ongewijzigd beleid.
■ĩWŕ-'^y:
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
De provincie heeft een aanwijzingsbevoegdheid voor afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlakte water. In de naaststaande afbeelding zijn de taken en Gemeente:
bevoegdheden van de overheden en de perceeleigenaar
Inrichting openbare ruimte, gevolgen riooloverstorten
weergegeven. Met de invoering van de Omgevingswet zullen verantwoordelijkheden wellicht anders worden.
Wetgeving en beheer rijkswateren
Inzameien en transporteren
Wetgeving
Doelmatige inzameling en verwerking afvloeiend hemelwater en evt. maatregelen in openbare ruimte
Wetgeving Wetgeving
Grondwaterbeheer en evt maatregelen in openbare ruimte Aanspreekpunt voor burgers
Verantwoordelijkheid bij hitte Hoogheemraadschap:
Uit Artikel 21 van de grondwet volgt dat de zorg van de
Kwaliteit en kwantiteit
overheid gericht is op de bewoonbaarheid van het land
Transporterer
en de bescherming en verbetering van het leefmilieu.
Adviserend vanuit rol waterbeheerder en zuiveringsbeheerder
Door zorg te dragen voor een goede ruimtelijke ordening
G rondwaterbeheer. Vergunningverlening bij onttrekkingen en Infiltraties. Backoffice voor gemeenten
kan de gemeente bijdragen aan het creëren van een aanvaardbaar woon- en werkklimaat. Zo heeft zij een rol
Provincie:
bij het verkoelend inrichten van de stad en daarmee het tegengaan van het stedelijk hitte-eilandeffect. Er kunnen stedenbouwkundige maatregelen genomen worden zoals meer groen in de openbare ruimte en op daken, meer verkoelende elementen langs veelgebruikte routes en
Provinciaal waterplan. Aanwijzing beschermingsniveau Beperkt kaderstellend. Aanwijzingsbevoegdheid.
Perceeleigenaar:
Beperkt kaderstellend. Aanwijzingsbevoegdheid.
Goed gebruik voorzieningen
Grondwaterkwafiteft.Vergunningsverlening bíj grote/ industriële onttrekkingen. Aanwijzingsbevoegdheid.
Goed gebruik voorzieningen en juist aanbieden. Verwerking op eigen terrein en goed gebruik voorzieningen Bouwkundige en waterhuishoudkundige maatregelen op eigen terrein
het verlagen van de verhardingsgraad. Omdat het ieder jaar warmer lijkt te worden dient de gemeente hier op de lange termijn rekening mee te houden bij de ruimtelijke Oppervlaktewater
inrichting.
Op beleidsmatig vlak is de gemeente verantwoordelijk voor het opstellen van een lokaal hitteplan. Hierin staat
C
3 (ľ
3D ē
Verdeling taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden overheden en perceeleigenaren (uit Beheerkader Afvalwater, Hemelwater en Grondwater 2018-2022)
wat betrokken organisaties in de gemeente moeten doen tijdens een hittegolf. Ook kunnen er handelingsprotocollen opgesteld worden voor evenementen bij extreem weer. Denk aan evenementen die in de zomer plaatsvinden, zoals de Westlandse Feestweken en de Bloemencorso. De gemeente kan daarnaast
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
15
prestatieafspraken opstellen met organisaties die een
inwoners en bedrijven kunnen informeren over hun
rol hebben in de gezondheidszorg en maatschappelijke
evacuatie- en handelingsperspectieven.
ondersteuning. Bijvoorbeeld met betrekking tot het binnenklimaat van gebouwen. Ook moet de gemeente
Verantwoordelijkheid bij droogte en bodemdaling
burgers bewust maken van de gevolgen van hittestress
Zoals hierboven gesteld draagt de gemeente zorg voor
en wat zij hier zelf tegen kunnen doen. Belangrijke
het voorkomen van structurele grondwateroverlast in
doelgroepen daarbij zijn chronisch zieken en ouderen die
stedelijk gebied (art. 3.6 Ww). Deze grondwaterzorgplicht
langer zelfstandig willen wonen.
heeft bijvoorbeeld betrekking op inwoners die te maken hebben met bodemdaling door grondwaterproblematiek.
Verantwoordelijkheid bij overstromingen
Zij kunnen dit zelf niet oplossen waardoor de gemeente
Het concept meerlaagsveiligheid is in 2009 geïntrodu
verplicht is om op te treden wanneer risico's ontoelaat
ceerd in het Nationaal Waterplan9. De benadering werkt
baar zijn en er vanuit collectief perspectief gehandeld
in drie ‘lagen'. De eerste laag richt zich op de preventie
moet worden.
van overstromingen, in het geval van Westland door het op orde houden van de waterkeringen. De verant woordelijkheid hiervoor ligt bij Rijkswaterstaat en het Hoogheemraadschap van Delfland. De tweede laag richt zich op een duurzame en veilige ruimtelijke inrichting. Vanuit deze laag is de gemeente bij de ruimtelijke inrich ting verantwoordelijk voor het zoveel mogelijk beperken van gevolgschade bij overstromingen. Er kan rekening gehouden worden met het verkleinen van risico's door bijvoorbeeld geen vitale en kwetsbare functies op overstromingsgevoelig gebied te plaatsen. Door uitkomsten van de lokale stresstesten en risicodialogen te koppelen aan de Impactanalyses Overstromingsrisico's van de Veiligheidsregio, kan toenadering gezocht worden naar de (netwerk)beheerders van vitale en kwetsbare functies. De gemeente kan daarnaast kijken of uitvalswegen besten dig gemaakt kunnen worden tegen overstromingen. De
V'ri’ì Vvd î
r
derde laag zet in op een betere voorbereiding op een mogelijke overstroming. Daarbinnen zou de gemeente
^
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
Ir
įĖÈĝy jįjfįġ.
hpT' .Hl
,-'í-
.tí„ m^ -A- -
"'«“ľ įi — į i. . ~ ' - . - - -;
.
L 'J " ;
' -
-
~
'
'Ĵm*
*
-
2. Strategie Gemeente Westland heeft de verplichting om per 2050
De gemeente heeft het Convenant Klimaatadaptief
Deze strategie heeft een scope van vier jaar. Voor de
klimaatadaptief te zijn ingericht. Vanwege de ambitie in
Bouwen ondertekend. Het convenant bevat afspraken
periode na 2025 wordt een nieuwe strategie klimaat
de Omgevingsvisie om in 2040 klimaatadaptief te zijn, is
tussen bouwbedrijven, gemeenten, de provincie, water
adaptatie opgesteld.
het doel om risicogebieden al in 2040 klimaatadaptief
schappen, maatschappelijke organisaties, financiers
te hebben ingericht. Dit betekent dat vanaf 2020 voor
en projectontwikkelaars over hoe tot klimaatadaptieve
2.1. Koers voor hitte
alle nieuwe ontwikkelingen voldaan moet worden aan de
nieuwbouw te komen in Zuid-Holland. Door middel van
De gemeente stelt de ambitie om negatieve effecten van
normen voor klimaatadaptatie. Gemeentelijk vastgoed
ontwerpend onderzoek zijn diverse (pilot)studies van
hitte zoveel mogelijk tegen te gaan. Het gaat daarbij om
wordt ook uiterlijk klimaatadaptief ingericht in 2040,
locaties uitgevoerd om inzichtelijk te maken wat de
het voorkomen van overlast bij mensen die gezondheids
conform de ambitie in de omgevingsvisie. De definitie van
gevolgen zijn van toepassing van normen en eisen uit
klachten van hitte kunnen ondervinden. In samenwerking
klimaatadaptief is (nog) niet wettelijk bepaald.
het convenant voor de ruimtelijke inrichting. Ook is met
met de GGD en maatschappelijke partners stellen we een
interne en externe stakeholders gesproken over kansen
lokaal hitteplan op en krijgen we in beeld waar hittestress
en mogelijke handelingsperspectieven voor de gemeente.
als een probleem wordt ervaren. Om kwetsbare groepen
In aanloop naar deze strategie voor klimaatadaptatie in Westland is ervaring opgedaan met de (verplichte)
In 2021 analyseert de gemeente op het niveau van
tegemoet te komen zullen er (kortetermijn)oplossingen
stresstesten en algemene risicodialogen. Om inzicht
gebieden de ruimtelijke knelpunten en kansen. Uit deze
gevonden moeten worden die de leefbaarheid bij
te krijgen in de rollen en gedeelde belangen van de
analyse komt dan bijvoorbeeld naar voren hoe kwetsbaar
specifieke locaties verbeteren. Naast investeringen van
gemeente en haar partners zijn risicodialogen gevoerd
het gebied is en welke maatregelen op wijkniveau
de gemeente in de openbare ruimte, kan ook gedacht
op de thema's hitte, droogte, wateroverlast en overstro
gewenst zijn. Afhankelijk van de mate van kwetsbaarheid,
worden aan particuliere investeringen zoals de aanleg
ming. Deze dialogen heeft de gemeente gevoerd met
wordt een gebied als een risicogebied aangemerkt. Het
van groene daken. Deze maatregelen kunnen mogelijk
diverse lokale en regionale partners. Bijlage 1 bevat een
college van B en W bepaalt welke risicogebieden prioriteit
gestimuleerd worden vanuit een subsidiefonds van de
overzicht van alle stakeholders en een beschrijving van
krijgen.
gemeente.
hun posities ten aanzien van klimaatadaptatie.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
17
Het gaat daarnaast ook om het verminderen van de
Richtlijnen voor een hittebestendige omgeving
In juli 2020 hebben de Hogeschool van Amsterdam en
effecten van hittestress op infrastructuur, bedrijvigheid
De impact van hittestress verschilt per fysieke locatie
Kuiper Compagnons de ‘Coolkit' opgeleverd, met drie
en het realiseren van klimaatadaptieve nieuwbouw in
en per doelgroep. Per locatie zal daarom gekeken
richtlijnen voor het ontwerp van een hittebestendige
de gemeente. Bij deze ruimtelijke ontwikkelingen kan
moeten worden welke klimaatadaptieve richtlijnen
stad24. De richtlijnen van de HvA overlappen met de
gedacht worden aan het creëren van meer verkoelende
passend zijn voor een hittebestendige omgeving. Er zijn
eisen uit het convenant, maar geven meer opties om
locaties door het aanleggen van meer groen in de
wetenschappelijk onderbouwde normen bepaald die
hittestress tegen te gaanen de bestaande situatie te
kernen, het verkoelend inrichten van veelgebruikte
gebruikt kunnen worden als richtlijn voor de inrichting
toetsen. Deze richtlijnen kunnen ook gebruikt worden
routes, aaneengesloten groenblauwe structuren creëren
van de openbare ruimte en de evaluatie van de
bij de (her)inrichting van de openbare ruimte.
en diverse hittewerende maatregelen nemen aan
ruimtelijke plannen.
gebouwen. Dit vraagt soms om grote ruimtelijke ingrepen
^ Afstand tot koelte: iedere woning moet zich voldoen
die op korte termijn lastig te realiseren zijn, maar vaak
Bij nog op te starten nieuwbouwontwikkelingen worden
de dicht bij een aangename en aantrekkelijke koele
op termijn effectief gecombineerd kunnen worden met
de kaders uit het Programma van Eisen15 uit het
verblijfsplek bevinden (voorstel: binnen 300 m). Een
andersoortige ingrepen in de openbare ruimte (meekop
Convenant Klimaatadaptief Bouwen als standaard
koele plek definiëren wij als een plek van minimaal
pelen). Samengevat hanteert de gemeente de volgende
gehanteerd. Bij lopende ruimtelijke ontwikkelingen en
200m2 waar de gemiddelde gevoelstemperatuur
koers:
(her)inrichting van de openbare ruimte worden deze als
koeler of gelijk is aan de temperatuur op een referen
^ Gemeente Westland neemt het initiatief voor het
richtlijn gehanteerd. Door deze richtlijnen toe te passen
tiepunt buiten de stad op een onverharde locatie in
opstellen van een lokaal hitteplan. Hierin spreken de
en te evalueren, kunnen beleidskaders voor inrichting
de zon.25
gemeente en andere lokale partijen af wie wat doet bij
van de openbare ruimte en particulier terrein worden
perioden van hitte.
opgesteld.
^ We onderzoeken waar hittestress als een probleem
buurten: er is op het heetst van de dag voldoende schaduw (voorstel minimaal 40%) op belangrijke
wordt ervaren en zoeken o.a. via risicodialogen con
In het Programma van Eisen15 uit het Convenant
looproutes, zodat essentiële functies in de stad voor
tact met stakeholders (kwetsbare groepen, bedrijven
Klimaatadaptief Bouwen worden de volgende eisen
iedereen bereikbaar blijven. Ook is er op het heetst
terreinen, glastuinbouw) om op een slimme manier
gesteld:
van de dag op loopgebieden in buurten voldoende
koele locaties en routes te realiseren.
schaduw (voorstel minimaal 30%), zodat de buurten
^ Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen (renovatie, nieuw
^ Tenminste 20-60% schaduw in het plangebied op de
bouw, bedrijventerreinen) zorgen we ervoor dat de
hoogste zonnestand voor verblijfsplekken en gebie
straat niet onnodig opwarmt en er in de openbare ruimte voldoende plekken voor afkoeling zijn op het heetst van de dag; ^ We geven de voorkeur aan structurele maatregelen zoals het creëren van groene longen en koele routes in plaats van de aanleg van meer versnipperd groen.
18
^ Percentage schaduw op belangrijke looproutes en in
den waar langzaam verkeer zich verplaatst. ^ Opwarming van stedelijk gebied verminderen: 30 80% van alle oppervlakken wordt warmtewerend of
aantrekkelijk blijven. ^ Percentage groen per wijktype: er moet zoveel groen zijn dat er verdamping kan optreden en de gemid delde luchttemperatuur wordt beperkt (voorstel afhankelijk per wijktype).
verkoelend ingericht. ^ Koeling van gebouwen leidt niet tot opwarming van de (verblijfs-)ruimte in de directe omgeving.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
Wat doen we al?
om de grondwateronttrekkingen in bepaalde gebieden
In 2020 heeft de gemeente in samenwerking met de
te voorkomen om geen versnelde bodemdaling te laten
GGD de communicatie richting kwetsbare groepen
plaatsvinden.
opgestart. Ook is er bij de renovatie van het Prins Willem III Plein in Ter Heijde een pilotstudie opgestart om
Voor wat betreft de openbare ruimte betekent dit dat we
mogelijkheden voor het verminderen van hittestress te
hemelwater zo veel mogelijk vasthouden waar het valt,
onderzoeken. Het effect van de ruimtelijke ingrepen op
het bergen waar dit mogelijk is en het pas als laatste
het verminderen van hittestress en verbeteren van de
afvoeren. Er worden maatregelen genomen om de
kwaliteit van de leefomgeving wordt daarbij gemonitord.
sponswerking van de stad zoveel mogelijk te vergroten. Voorwaarde voor de openbare ruimte is dat de verhar-
2.2. Koers voor droogte
dingsgraad niet verder mag toenemen. Ook in gebieden
De gemeente wil negatieve effecten van verdroging
waar ontharding niet mogelijk is kan de sponswerking
en verzilting zoveel mogelijk tegengaan. We willen
vergroot worden door andere soorten bergings- en
voorkomen dat er een tekort ontstaat aan drinkwater en
infiltratievoorzieningen aan te brengen.
gietwater voor de glastuinbouw bij langdurige periodes van droogte. Ook moet schade aan kwetsbare gebouwen
De toevoer van schoon inlaatwater (in sloten en
door bodemdaling voorkomen worden door het grond
vaarten + grondwater) is essentieel om de ecologie te
water op peil te houden. Daarnaast willen we kwetsbare
beschermen in de bermen, maar ook voor het gebruik
biodiversiteit beschermen tegen de gevolgen van droogte
van de beregening van particulier en openbaar groen.
en monitoren we de waterkwaliteit. Hierbij ligt de focus op
Het vervangingspercentage van groen in de gemeente
maatregelen in de openbare ruimte, particulier terrein en
Westland is hoog. Er wordt ingezet op het klimaatadaptief
daarbinnen in het bijzonder op de glastuinbouw.
ontwikkelen en beheren van de ecologische structuur en het openbaar groen tegen langdurige periodes van
Beschikbaarheid van voldoende gietwater is voor de
droogte. Bij de realisatie van ecologische zones worden
glastuinbouw essentieel voor de productie. De sector
kansen op het gebied van recreatie en klimaatadaptatie
heeft een eigen verantwoordelijkheid en pakt deze op
meegekoppeld.
diverse fronten op. Denk bijvoorbeeld aan initiatieven als Rainlevelr11 en Waterbank Westland28. De gemeente
Ook op particulier terrein is het belangrijk om bewoners
ziet een samenwerking als grote toegevoegde waarde
en ondernemers te wijzen op het goed omgaan met
omdat ingrepen in de boven- en ondergrond collectief
hemelwater. Ontharden, vergroenen en bergen van
tot stand moeten komen en veel invloed hebben op de
hemelwater voor later hergebruik zijn effectieve
ruimtelijke ordening. Voor de gemeente is het essentieel
maatregelen om de gevolgen van verdroging te beperken.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
ŬMañ iin«a
k S
bodemdalingsproblematiek wordt een maatschappelijk
Richtlijnen voor een droogtebestendige omgeving
handelingsperspectief ontwikkeld in de Bodemvisie.
Het Programma van Eisen15 van het Convenant
De volgende koers wordt door de gemeente gehanteerd
Klimaatadaptief Bouwen bevat eisen geformuleerd voor
om de gevolgen van droogte te verminderen:
een klimaatadaptieve inrichting die betrekking hebben
^ De gemeente onderzoekt maatregelen om watertekor
op het thema ‘droogte'. Omdat droogte ook impact
ten te voorkomen, en zet met de glastuinbouwsector in
wmjmm - ‘ ;«ĩľ, -
,-*r, '
V íŞ
op een duurzame gietwatervoorziening. ^ De minimale ambitie houdt in dat de verhardings-
heeft op bodemdaling en ecologie, zijn in dit kader ook de eisen ten aanzien van ‘bodemdaling' en ‘biodiver siteit' opgenomen. Deze gelden als de standaard voor
graad in de gemeente Westland niet onnodig verder
op te starten nieuwbouwontwikkelingen. Voor lopende
toeneemt.
ruimtelijke ontwikkelingen en (her)inrichting van de
^ Hemelwater is een bron om verdroging en verzilting
openbare ruimte fungeren ze als richtlijn. Op basis van
tegen te gaan. De voorkeursvolgorde is het benutten,
toepassing en evaluatie kunnen beleidskaders voor
bergen en, als laatste, afvoeren.
inrichting van de openbare ruimte en particulier terrein
^ Bij elk project in de openbare ruimte nemen we zoveel
worden opgesteld.
mogelijk maatregelen om de sponswerking van de
Er zal met inwoners en ondernemers gekeken moeten worden naar de minimale bijdrage die zij kunnen
Droogte
vergroenen, maar ook door het aanleggen van andere
^ De inrichting van het plangebied is afgestemd op de
waterbergende maatregelen op daken, onder het weg
verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbe-
dek en in particuliere tuinen voor later hergebruik.
leveren. Dit kan vervolgens geborgd worden in ruimtelijke
^ Bewoners en bedrijven worden gestimuleerd om hun
instrumenten zoals het omgevingsplan, het Programma
tuinen en terreinen zo min mogelijk te verharden en
voor Standaardinrichting van de openbare ruimte,
biodiversiteit te stimuleren.
schikbaarheid tijdens droogte. ^ In het plangebied wordt 20-100% van de jaarlijkse neerslag geïnfiltreerd. Bodemdaling
bouwvoorschriften en een eventuele hemelwaterverorde-
^ We zetten in op het klimaatadaptief ontwikkelen en
^ Maatregelen die schade door bodemdaling tegen
ning. De huidige verordening Afvalwater, Hemelwater en
beheren van de ecologische structuur en het open
gaan en kosteneffectief zijn over de levensduur van
Grondwater van de gemeente Westland bevat onderdelen
baar groen.
60 jaar worden in het ontwerp opgenomen.
van een hemelwaterverordening die gemonitord en
20
stad te vergroten. Niet alleen door ontharden en
^ Ruimtelijke instrumenten worden aangepast om de
eventueel uitgebreid kan worden. Maatregelen kun
minimale bijdrage aan een klimaatadaptieve inrichting
nen ook gestimuleerd worden door middel van een
van inwoners en ondernemers te borgen.
Biodiversiteit ^ Het horizontale en verticale oppervlak wordt in samenhang met de groenblauwe structuren in de
klimaatadaptatiesubsidie voor particulieren. Voor
^ Bodemdaling in bebouwd gebied blijft beperkt en be
bredere omgeving ingericht en creëert een hoog
nieuwbouwwijken en bij renovaties in de openbare
taalbaar. Een nadere uitwerking van de handelswijze
waardige habitat voor ten minste 1-3 gebouw-bewo-
ruimte worden klimaatadaptieve maatregelen zoveel
bij bodemdalingsproblematiek wordt ontwikkeld in de
nende soorten.
mogelijk meegenomen in het ontwerpproces. Voor de
Bodemvisie.
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
Wat doen we al?
De gemeente accepteert dat er soms waterhinder
In samenwerking met de glastuinbouwsector zijn er
kan ontstaan, dus dat de straat blank staat maar het
diverse projecten opgestart gericht op het verduurzamen
water niet boven de stoeprand uitkomt. Wateroverlast
van de gietwatervoorziening. COASTAR12 is gericht op het
daarentegen, wanneer hulpdiensten wegen niet meer
infiltreren van hemelwater in de bodem om zo een zoet-
kunnen gebruiken of wanneer water huizen inloopt, wil
watervoorziening aan te leggen om de verzilting tegen te
de gemeente (met partners) zoveel mogelijk voorkomen.
SSŞKlś
mm
gaan. Voortbouwend op COASTAR12 is de pilot Waterbank
Verder kan de gemeente het meer waterbestendig maken
Westland28 ontstaan, waarin wordt onderzocht of een
van vastgoed en terreinen door (glastuinbouw)bedrijven,
bij de inrichting van publieke terreinen. Hiermee kan
zoetwatervoorziening onder de grond door de infiltratie
particulieren en woningbouwcorporaties stimuleren.
inzichtelijk gemaakt worden wat de afwijking in ruimte
van hemelwater ook gebruikt kan worden als duurzame
lijke en financiële haalbaarheid is ten opzichte van de
gietwatervoorziening. Ook is er een samenwerking
De kwetsbaarheid van gebieden voor wateroverlast kent
traditionele benadering (bui08). Het is op dit moment niet
gestart tussen diverse tuinders, Hoogheemraadschap
grote verschillen in het Westland. Dit hangt bijvoorbeeld
mogelijk om een kosteninschatting van de maatregelen
van Delfland en de gemeente voor het realiseren van een
af van de indeling van een wijk, hoogteligging, het type
te maken, omdat maatwerk nodig is bij het klimaatadap
gezamenlijke zuivering waarbij het effluent weer gebruikt
ondergrond en andere fysieke factoren. De keuze voor
tief inrichten van een gebied. De gemeente maakt ook
kan worden als gietwater voor de glastuinbouw.
klimaatadaptieve maatregelen is afhankelijk van de mate
de afwijking inzichtelijk van structurele maatregelen die
van kwetsbaarheid in het gebied, mogelijke koppelkan-
ervoor zorgen dat uitvalswegen begaanbaar blijven voor
2.3. Koers voor wateroverlast
sen die op gebiedsniveau gerealiseerd kunnen worden en
hulpdiensten bij een bui van 60mm^u.
Het uitgangspunt bij ontwerpen voor de openbare
andere factoren die vereisen dat er maatwerk ontstaat.
ruimte is dat hevige regenval niet leidt tot water in de
In risicogebieden, waar de kans groter is dat er water
woningen of onbegaanbare wegen voor hulpdiensten.
Om bij de herinrichting van het stedelijk gebied rekening
overlast optreedt, groeit de noodzaak om hemelwater
Voor Westland betekent dit dat we op basis van de
te houden met de impact van een hevige regenbui
op zowel openbaar als particulier terrein verplicht op te
stresstesten per wijk kunnen nagaan waar mogelijke
zullen we met andere modellen moeten gaan rekenen.
vangen. Er wordt onderzocht of een hemelwaterveror-
wateroverlast kan optreden. Bij nieuwbouwontwikkelin-
In de traditionele benadering (bui08) berekenen we de
dening op termijn normen kan stellen voor het verplicht
gen en in het integraal beheer van de openbare ruimte
afvoercapaciteit van het rioolstelsel, terwijl we bij het
verwerken van hoeveelheden hemelwater op particulier
wordt een klimaatadaptatie-analyse en de beoordeling
verwerken van extreme neerslag moeten kijken naar
terrein. Door middel van een hemelwaterverordening
van voorgestelde maatregelen meegenomen. Om deze
het functioneren van het totale (stedelijke) gebied.34 De
kunnen risicogebieden (op korte termijn) specifiek
werkwijze procesmatig te borgen in het ontwerpproces,
riolering kan dus hetzelfde gedimensioneerd blijven,
gemaakt worden, zonder dat maatregelen direct voor
kan de Leidraad Klimaatadaptief Bouwen21 uit het
maar de herinrichting van het gebied moet meegenomen
heel Westland gaan gelden. De recent vastgestelde
Convenant Klimaatadaptief Bouwen gebruikt worden.
worden om de extreme bui op te vangen.
Verordening afvalwater, hemelwater en grondwater
Het Programma van Standaarden wordt aangepast zodat
biedt hiervoor al een aanzet. In overleg met Beheer
klimaatadaptieve maatregelen standaard kunnen worden
In 2021 is het de wens om een neerslaggebeurtenis van
& Onderhoud zal een beslissing genomen moeten
toegepast in de openbare ruimte.
60 mm/u in één uur als voorlopige richtlijn te gebruiken
worden over een eventuele hemelwaterverordening en
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
21
de bijbehorende kaders die gelden voor openbaar en
Richtlijnen voor een waterbestendige omgeving
Wat doen we al?
particulier terrein.
Als nieuwe maatgevende gebeurtenis bij herinrichting
In het Beheerkader afvalwater, hemelwater en grondwa
van de openbare ruimte wordt door Stichting Rioned
ter (2018)4 en het Waterklimaatplan (2019)3 beschrijven
Vanwege het hoge particuliere grondbezit en het lage
geadviseerd om te rekenen met een bui van 60miVu.
de gemeente en het Hoogheemraadschap van Delfland
groenpercentage per buurt in Westland, kunnen inwoners
Het uitgangspunt bij het ontwerpen van de openbare
hoe ze uitdagingen voor de Westlandse waterhuishouding
een belangrijke bijdrage leveren aan de vergroening in
ruimte is dat een bui van 60mm in één uur niet leidt
het hoofd gaan bieden. Er wordt een andere manier van
het Westland. Er worden vanuit de gemeente diverse
tot water in de woningen of onbegaanbare wegen voor
omgaan met hemelwater omschreven. Bij herinrichting
communicatiemiddelen ingezet om participatie te
hulpdiensten. Deze hoeveelheid neerslag in één uur
van de openbare ruimte of nieuwbouw van woningbouw
bevorderen. Ook wordt een subsidie klimaatadaptatie
wordt ongeveer eenmaal per 100 jaar verwacht.35 Het
en bedrijventerreinen wordt een afkoppelplan gemaakt
voor particulieren overwogen.
overtollige hemelwater dat in dit scenario niet door het
waarin staat hoe hemelwater zo veel mogelijk wordt
riool kan worden afgevoerd, zal opgevangen worden
vastgehouden en geïnfiltreerd. Afkoppeling wordt
Om de negatieve effecten van wateroverlast te verminde
door infiltratievoorzieningen in het bovengrondse ge
geïntegreerd in de herinrichting van de straat, waarin ook
ren wordt de volgende koers gehanteerd:
bied. Deze richtlijn kan gehanteerd worden bij de (her)
vergroening wordt meegenomen.
^ In Westland is wateroverlast niet aanvaardbaar als
inrichting van openbaar gebied. Door deze richtlijnen
wegen onbruikbaar worden voor hulpdiensten of wan
toe te passen en te evalueren, kunnen definitieve
In Westland wordt er op diverse locaties geëxperimen
neer water de huizen inloopt, als richtlijn voor de (her)
beleidskaders voor inrichting van de openbare ruimte
teerd met halfverharding, waterpasserende verharding en
inrichting van de openbare ruimte stellen we dat een
worden opgesteld.
wadi's waardoor water beter in de grond kan infiltreren.
bui van Sũmm/u ter plekke verwerkt moet kunnen worden. ^ Bij renovatie koppelen we de openbare ruimte maxi maal af, we beoordelen per situatie hoeveel hemel
Ook wordt er in De Lier bij de Van Rijnstraat een holle Voor nieuwbouwontwikkelingen gelden de kaders
weg aangelegd, waarmee water tijdelijk onder het wegdek
vanuit het Convenant Klimaatadaptief Bouwen15 als
kan worden geborgen. Om bewustwording bij inwoners te
standaard. Voor wateroverlast zijn die als volgt:
vergroten wordt de aanleg van groen-blauwe schoolplei
water in de openbare ruimte verwerkt kan worden ^ Een groot deel van de neerslag (40-70 mm) van een
inwoners over klimaatadaptatie en biodiversiteit gesti
terrein geborgen zou moeten worden. Dit draagt bij
korte hevige bui (1/100 jaar, 70 mm in 1 uur) op
muleerd via Operatie Steenbreek. Ook de glastuinbouw
in de afweging voor een hemelwaterverordening met
privaat terrein wordt op dit terrein opgevangen en
draagt in samenwerking met het Hoogheemraadschap
gebiedsaanwiizingen.
vertraagd afgevoerd. De berging is niet eerder dan in
van Delfland bij aan het houden van droge voeten door
24 uur leeg en is in maximaal 48 uur weer beschik
middel van het programma Rainlevelr11.
en welke resterende wateropgave op particulier
^ Westland faciliteert en denkt mee richting inwoners en ondernemers, onder andere door het voeren van
22
nen gesubsidieerd. Daarnaast wordt bewustwording bij
baar, of wordt gestuurd.
risicodialogen. Zij onderzoekt subsidiemogelijkheden
^ In het plangebied treedt geen schade op aan bebou
en heeft een duidelijk loket voor vragen. Ondernemers
wing en voorzieningen bij extreem hevige neerslag
bieden opties.
(1/250 jaar, 90 mm/u).
Strategie Klimaatadaptatie Westland 2021-2024
2.4. Koers voor overstromingen
moeten kunnen uithouden.
Alle primaire waterkeringen in het Westlands grondgebied
cm worden maatregelen getroffen om schade aan gebouwen te beperken, als deze doelmatig zijn.
voldoen aan zeer strenge veiligheidseisen. De verant
Om de negatieve gevolgen van een eventuele overstro
^ Voor overstromingen met een waterdiepte tot 200
woordelijkheid voor waterveiligheid ligt bij Rijkswaterstaat
ming te verkleinen wordt de volgende koers gehanteerd:
cm worden maatregelen getroffen om vitale infra
en het Hoogheemraadschap van Delfland. De gemeente
^ Bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichtingen houden
structuur en kwetsbare objecten te beschermen.
is niet verantwoordelijk voor het verhogen of verstevigen
we rekening met overstromingsrisico's voor kwetsbare
van dijken.
en vitale functies en vluchtmogelijkheden. ^ Als gemeente formuleren we een gemeentelijk hande-
In de lokale ruimtelijke ordening kan er rekening gehou
lingsperspectief/strategie voor ruimtelijke inrichting en
den worden met het verkleinen van risico's. Dit doen we
crisismaatregelen.
^ Voor overstromingen met een waterdiepte boven 200 cm worden maatregelen getroffen om veilig te kun nen schuilen in het overstroomde gebied.
door vitale en kwetsbare functies niet in overstromingsge-
^ De gemeente krijgt inzicht in de meest kwetsbare en
voelig gebied te plaatsen, evacuatielocaties beschikbaar
vitale locaties in het Westland en de mogelijke casca
Wat doen we al?
te maken in kwetsbare gebieden en uitvalswegen tot op
de-effecten die kunnen optreden bij een overstroming.
De gemeente heeft een calamiteitenprotocol maar nog
bepaalde hoogte overstromingsbestendig te maken. Er
geen actief beleid voor het voorkomen van overstromings-
moet goed afgewogen worden of een investering in de
risico's. Wel vindt er bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen
ruimtelijk ordening een substantieel effect heeft op de
Richtlijnen voor een overstromingsbestendige
overleg plaats met de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH)
evacuatiemogelijkheden. Met netwerkbeheerders moet
omgeving
om mogelijke negatieve effecten van overstromingen te
onderzocht worden hoe cascade-effecten kunnen worden
In het Programma van Minimale Eisen15 uit het
verminderen.
voorkomen bij het wegvallen van de stroomvoorziening.
Convenant Klimaatadaptief Bouwen, worden de
Ook maken we een inventarisatie van de meest
volgende normen gehanteerd voor een overstromings
2.5. Klimaatadaptief ruimtelijk ontwikkelen
kwetsbare locaties in het Westland. De gemeente kan
bestendige inrichting van de bebouwde omgeving. Deze
De ruimtelijke inrichting van Westland geschiedt hoofdza
beginnen met het overstromingsbestendig maken van
gelden als standaard bij nieuwbouwontwikkelingen en
kelijk door middel van een projectmatige (gebiedsgerich
een top 10 kwetsbare locaties.
worden als richtlijn gebruikt bij de (her)inrichting van de