CConstaterende datWestland
Koppel je AI →
Document · PDF

Programmabegroting 2027-2030 [26-0155759]

Gemeenteraad 11 november 2026, gemeente WestlandBij agendapunt: Voorstel tot vaststelling van jaarschijf 2027 van de programmabegroting 2027-2030, incl. begrotingswijziging voortvloeiende uit het Collegewerkprogramma (CWP)76.711 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 7 van 10

176 Begroting 2027 177 Beheerkaders We hebben beheerkaders. We stellen die op om uitwerking te geven aan de kernwaarden en kwaliteitsniveaus zoals opgenomen in het GGP. Deze beheerkaders geven richting aan het opstellen van onderhouds- en vervangingsplannen voor de diverse kapitaalgoederen. Uitvoering Het GGP heeft een strategisch karakter, dat wil zeggen dat hierin de Westlandse kernwaarden en doelen voor de openbare ruimte zijn vastgelegd. Het GGP vertalen we in beheerkaders, die richting geven aan de uitwerking in uit te voeren concrete activiteiten en (investerings)maatregelen. De vervangingsinvesteringen leggen we jaarlijks, binnen de kaders van de begroting, vast in het Meerjarig Investeringsplan (MIP). Het integraal plannen van investeringen in de openbare ruimte helpt bij het maken van bestuurlijke keuzes binnen de beschikbare budgetten en capaciteit. Voor de uitvoering van het planmatig beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen stellen we per kapitaalgoed een onderhouds- en vervangingsplan op. De integrale afhandeling van meldingen en klein onderhoud voeren we als gemeente zoveel mogelijk zelf uit. Het grotere planmatige onderhoud en de uitvoering van projecten gebeurt door aannemers. Door middel van continue inspecties en schouwen brengen we het werkelijke kwaliteitsniveau van de te beheren kapitaalgoederen in kaart.

De kwaliteit moet minimaal voldoen aan het kwaliteitsniveau ‘matig’. Zo voorkomen we dat er achterstallig onderhoud ontstaat. Wanneer niet voldaan wordt aan het kwaliteitsniveau, vergroten we de benodigde beheer- en onderhoudsactiviteiten of we nemen het als investering op in het MIP. De GGP-programma’s zijn, in afwijking van vorige begrotingen, niet meer gelijk aan de producten uit de programmabegroting. De diverse kapitaalgoederen maken nu onderdeel uit van verschillende begrotingsprogramma’s: GGP-programma/onderdeel Begrotingsprogramma Groen & recreatie 5 Sport, cultuur & recreatie Begraafplaatsen 7 Volksgezondheid & milieu Gemeentelijk vastgoed - onderwijs 4 Onderwijs Gemeentelijk vastgoed 0 Bestuur en ondersteuning, 5 Sport, cultuur en recreatie, 7 Volksgezondheid en milieu en 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Waterhuishouding - water 2 Verkeer, vervoer en waterstaat Waterhuishouding - riolering 7 Volksgezondheid en milieu Infrastructuur (boven- en ondergronds) 2 Verkeer, vervoer en waterstaat Over het kwaliteitsniveau van de kapitaalgoederen en de bijbehorende maatregelen rapporteren we jaarlijks in de betreffende begrotingsprogramma’s (zie tabel) en in de verplichte paragrafen van de jaarrekening. In onderstaande alinea’s volgt per onderdeel van het GGP-programma een korte toelichting.

Groen en Recreatie Het GGP-programma Groen en Recreatie bestaat uit verschillende onderdelen, zoals openbaar groen, speelvoorzieningen, straatmeubilair en recreatiegebieden zoals het strand. Deze verschillende onderdelen, ambities en het kwaliteitsniveau hiervan monitoren we elk kwartaal. Begroting 2027 178 Op het gebied van openbaar groen zetten we vergroten van de groenbeleving zowel in op het behoud van het aanwezige groen als op de aanleg van nieuw openbaar groen en groenstructuren. Kwalitatief en bereikbaar groen in de dorpen, woonwijken en het buitengebied is belangrijk. We voeren daarom ook het actieplan Groen Westland – Groen is Goud uit. Met dit actieplan gaan we aan de slag met de thema’s 'meer ruimte voor bomen' en 'meer groen, minder tegels'. De groenambities van dit actieplan zijn nodig om de leefbaarheid te versterken, biodiversiteit te bevorderen en onze woonwijken klimaatbestendiger te maken. Goede recreatieve en sportieve voorzieningen dragen bij aan een gezonde en gelukkige samenleving. Daarom investeringen we extra in speel- en sportplekken in de openbare ruimte om inwoners meer te laten bewegen. Een woonomgeving wordt kindvriendelijker en aantrekkelijker als speelvoorzieningen goed werken en goed onderhouden worden. Met het oog op veiligheid wordt specifiek geïnspecteerd volgens de Europese normen en procedures.

Het beheerkader Spelen ondersteunt de werkzaamheden van gebiedsbeheer. We maken met behulp van dit kader o.a. de jaarlijkse onderhoudsplannen, bestekken en aanbestedingen. De benodigde (vervangings- )investeringen voor de komende jaren zijn in het MIP opgenomen. Begraafplaatsen De gemeente zorgt voor goed verzorgde en representatieve begraafplaatsen, met voldoende begraafcapaciteit en een passende inrichting. Voor de (her)inrichting, beheer, onderhoud en gebruik van de zes gemeentelijke begraafplaatsen is in het beheerkader Begraafplaatsen een uniform en toekomstbestendig beheer en gebruik vastgelegd. Begraafplaatsen hebben een bijzondere functie. We willen dat de rust voelbaar is en dat herdenken centraal staat. Daarom kiezen we voor een parkachtige inrichting. Voor het beheren en onderhouden van onze begraafplaatsen gaan we voor het kwaliteitsniveau ’goed’. Gemeentelijk vastgoed Gemeente Westland heeft een omvangrijke vastgoedportefeuille die we voornamelijk inzetten voor het realiseren van maatschappelijke doelstellingen. De gemeente is als eigenaar verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud en de exploitatie van het vastgoed. We sturen op een financieel gezonde, doelmatige en efficiºnte vastgoedportefeuille op het gebied van exploitatie, onderhoud en investeringen. Denk hierbij aan: • Het optimaliseren van het vastgoed gebruik.

• Het toepassen van klimaatadaptatie bij gebouwen. • Het nemen van energiebesparende maatregelen. • Het gebruik van levensduurrekkende materialen of middelen. Voor een deel van de vastgoedportefeuille, zoals de zwembaden, is het beheer en onderhoud contractueel geregeld met de hoofdgebruiker, de exploitant. Het in portefeuille houden van vastgoed moet een doel dienen. Wanneer vastgoed zijn functie verliest, wordt het in principe afgestoten. Waterhuishouding De gewenste kwaliteitsniveaus voor water en riolering zijn in het GGP 2023-2027 per functiegebied vastgesteld. Een goede waterkwaliteit is een belangrijke randvoorwaarde voor een gezonde en aantrekkelijke woon- en leefomgeving. In 2027 moeten we voldoen aan de Europese Kaderrichtlijn Water. Om de Begroting 2027 179 waterkwaliteit te bevorderen werken we samen met onze partners, zoals Hoogheemraadschap van Delfland en Provincie Zuid-Holland. Om ongezuiverde lozingen op oppervlaktewater te beperken, maken we samen met deze partners en de tuinbouwsector afspraken over het benutten en vasthouden van hemelwater, bevorderen van circulariteit en beschermen van cruciale infrastructuur. Dit helpt verontreinigingen van het grondwater in de toekomst zo goed mogelijk te voorkomen.

In 2019 is het beheerkader Afval-, hemel- en grondwater vastgesteld waarin onder andere de beheermaatregelen en omvang van de investeringen voor water en riolering zijn opgenomen. Dit beheerkader is nog steeds leidend voor de jaarlijkse beheer- en onderhoudsplannen, en vervangingen. De vervangingsinvesteringen zijn opgenomen in het MIP. Het Westlandse rioolstelsel moet voldoen aan de vastgestelde eisen van veiligheid. Dit betekent kwaliteitsniveau ’voldoende’ in alle functiegebieden. Dit wordt vastgesteld op basis van inspecties (technische gegevens) en belevingsgegevens gebaseerd op binnenkomende meldingen. Het monitoren hiervan vindt continu plaats. Daarnaast bereiden we het stelsel voor op toekomstige ontwikkelingen, zoals met systeem-optimalisaties. Afkoppelen wordt standaard toegepast bij wijkrenovatie- en vervangingswerkzaamheden en bij nieuwe rioolaanleg. Dit gebeurt om te zorgen dat overstorten (piekvervuiling) met vuilwater minder vaak plaatsvindt. Dit is beter voor de waterkwaliteit. Het huidige systeem is sober en doelmatig. Waterkanten en beschoeiingen voldoen niet overal aan de gestelde aantrekkelijkheidseisen. Sommige beschoeiingen functioneren niet voldoende als grondkering (technisch). Dit beperkt de doorvaart op deze locaties (beleving). Daarom leggen we zoveel mogelijk natuurlijke oevers aan, in plaats van beschoeiingen.

Om de veiligheid te vergroten, zorgen we voor goede afvoer van water. Dit is nodig voor de kwaliteitseis ’voldoende’. Infrastructuur (Boven- en ondergronds) Kwaliteitsniveaus van de verhardingen, belijning, bebording, verkeersregelinstallaties, bruggen, geluidsschermen en openbare verlichting monitoren we systematisch. De streefkwaliteiten zijn gedifferentieerd per functiegebied. Op basis van monitoring moet blijken of de kwaliteitsniveaus voldoen aan het gewenste onderhoudsniveau. Het beheerkader Infrastructuur (bovengronds) ondersteunt de werkzaamheden van het civiele beheerteam. Zij maken met behulp van dit kader onder andere de jaarlijkse onderhoudsplannen, bestekken en aanbestedingen. Bij het onderhoud en vervangen is duurzaamheid een belangrijk thema. We gebruiken duurzame materialen en nemen maatregelen om de doelstellingen uit het Energieakkoord 2020 te halen. Zo vervangen we lampen door zuinigere ledverlichting. Ook kijken we waar het mogelijk is om verlichting te dimmen zonder dat dit invloed heeft op de (verkeers)veiligheid. Als eigenaar van de openbare ruimte verlenen wij op basis van de Algemene Verordening Ondergrondse Infrastructuur vergunning voor graafwerkzaamheden. Om inwoners zo min mogelijk overlast te geven, voeren we werkzaamheden zoveel mogelijk tegelijk uit. We stemmen met netbeheerders zoveel als mogelijk de planningen van vervangingen op elkaar af.

Budgetbehoefte Gebiedsgericht plan 2023-2027 Het exploitatiebudget dat nodig is om de ambities uit het GGP te realiseren wordt per jaar in de betreffende begrotingsprogramma’s opgenomen of als investering op het MIP geplaatst. De jaarlijkse kosten van deze investeringen (rente en afschrijving) komen als kapitaallasten in de Begroting 2027 180 exploitatiebudgetten terug. De lasten zijn bepaald op basis van de levensduur en bijbehorende afschrijvingstermijnen. Voor de investeringen willen we grip houden op de investeringsplanning en de bijkomende effecten op de begroting. Het is belangrijk dat de hoeveelheid opdrachten goed aansluit bij de beschikbare capaciteit, zowel intern als extern. Dit betekent dat projecten en maatregelen uitgesteld of geschrapt kunnen worden. Daarbij blijft het van belang integraal te werken en gemeente-brede afwegingen te maken. Begroting 2027 181 3.4 Financiering In deze paragraaf behandelen we het geldstromenbeleid van de gemeente. Dit gaat vooral over het gemeentelijke (bank)saldobeheer en de financiering. In het verlengde daarvan komt ook de schuldontwikkeling aan bod alsmede het beheersen van de renterisico’s die verbonden zijn aan kortlopende en langlopende schulden. Daarnaast gaan we in op de verstrekte geldleningen en borgstellingen en de daaruit voortvloeiende kredietrisico’s.

De uitvoering van de treasuryfunctie wordt sterk beïnvloed door de ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt en is gebonden aan wettelijke normen. Treasuryfunctie De Gemeentewet en de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) stellen de kaders voor een verantwoorde, prudente en professionele inrichting en uitvoering van de treasuryfunctie van decentrale overheden. De treasuryfunctie wordt hier gedefinieerd als: Het sturen en beheersen van, het verantwoorden over en het toezicht houden op: de financiºle vermogenswaarden, de financiºle geldstromen, de financiºle posities en de hieraan verbonden risico’s. De treasuryfunctie gaat daarmee over de wijze waarop de gemeente financiering aantrekt ten behoeve van de uitvoering van haar programmabegrotingen en investeringsopgaven. De specifieke kaders voor gemeente Westland zijn vastgelegd in de Financiºle Verordening. Vervolgens is in het Treasury Statuut en de Beleidsregels Garanties en Borgstellingen het beleid voor de financieringsfunctie verder uitgewerkt. De treasuryuitvoering is gericht op een prudente, risicomijdende taakuitvoering ten behoeve van de Westlandse publieke taak. Daarmee draagt Treasury bij aan de financiºle continuïteit van de gemeente op korte en lange termijn. Renteontwikkeling De ontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt bepalen onder andere de hoogte van onze rentekosten.

Uit onderstaande grafiek blijkt dat het beeld van de korte en lange termijn rentes voor de Nederlandse publieke sector gedurende het afgelopen jaar redelijk stabiel is geweest.

Begroting 2027 182 De 1-maands Euribor rente, die sterk onder invloed staat van de rentebeslissingen van de Europese Centrale Bank (ECB), bewoog zich het afgelopen jaar rond een niveau van iets onder de 2%. Na de medio juni 2026 door de ECB doorgevoerde renteverhoging kwam de 1-maands Euribor per begin juli 2026 uit rond 2,2%. Deze rente is de referentie voor renteafrekeningen met onze huisbankier en voor de vergoeding over een aangehouden saldo dat we eventueel in de Schatkist aanhouden. Voor lange financiering wordt doorgaans de 10-jaars rente voor fixe leningen als referentie gezien. De leentarieven (marktrente + opslagen) voor dergelijke leningen bewogen zich over de periode van medio 2025 tot en met begin maart tussen de 3,1% en 3,3%. De onzekerheden die verbonden waren aan onder andere de oorlog tussen de VS en Iran leidde tot het oplopen van de rente tot circa 3,5%. In de loop van juni 2026 waren er in dat conflict tekenen van ontspanning, waarop de rente weer wat daalde. Per begin juli was de rente weer terug op een niveau van circa 3,2%. 10-jaars lineaire leningen (inclusief opslag) konden per medio 2026 worden aangegaan tegen circa 3,0% ofwel ongeveer 0,2 procentpunt lager dan fixe leningen. Op basis van bovenstaande ontwikkelingen rekenen wij in de begroting 2027 met rentepercentages tussen 3,5% en 4% voor toekomstige financieringen.

Externe financieringsmiddelen Het aangaan van leningen maakt het mogelijk om de gewenste ontwikkelingen in de samenleving te realiseren. Het schuldrestant voor langlopende leningen is per 1 januari 2027 voorzien op € 429,4 miljoen. Voor 2027 wordt een verhoging van de schuldpositie voorzien van € 68,2 miljoen naar een bedrag van € 497,6 miljoen ultimo 2027. Over de periode 2028 tot en met 2030 wordt per saldo een afname van de langlopende leningschuld voorzien van € 133,3 miljoen waarna deze naar verwachting per eind 2030 circa € 364,3 miljoen

Begroting 2027 bedraagt. De afname van de financieringsbehoefte vanaf 2028 vloeit voor een belangrijk deel voort uit de begrote grondverkopen. De gepresenteerde cijfers in de tabel hieronder zijn gebaseerd op een realistisch model ten aanzien van de investeringsuitgaven van het MIP en de Flora Gebiedsontwikkeling. (bedragen x € 1.000) Ontwikkeling langlopende leningen | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Totaal Saldo per 1 januari | 327.302 | 429.444 | 497.619 | 486.587 | 416.129 Aflossingen | -60.742 | -41.513 | -40.560 | -75.458 | -51.781 | -270.054 Financieringsbehoefte | 162.884 | 109.688 | 29.528 | 5.000 | 0 | 307.100 Saldo per 31 december | 429.444 | 497.619 | 486.587 | 416.129 | 364.348 Mutatie schuldpositie | 102.142 | 68.175 | -11.032 | -70.458 | -51.781 | 37.046 75% van de financieringsbehoefte die voortvloeit uit de investeringen in de Flora Gebiedsontwikkeling, is reeds in 2024 ingedekt. Het totaal hiermee gemoeide bedrag was € 78,5 miljoen, waarvan € 16 miljoen daadwerkelijk in 2024 is opgenomen. De overige € 62,5 miljoen betrof leningen met uitgestelde stortingen. Dat betekent dat van deze leningen weliswaar in 2024 de rentepercentages en de voorwaarden zijn overeengekomen maar dat de betreffende leningen pas in de jaren 2025 tot en met 2029 zijn of worden gestort. Dit is gedaan om het risico van een toekomstige rentestijging af te dekken.

Van de genoemde € 62,5 miljoen is per begin 2025 en begin 2026 in totaal € 31,5 miljoen reeds gestort. De overige € 31 miljoen worden gestort verdeeld over de jaren 2027 tot en met 2029. Voor het aantrekken van financiering gaan wij voor nu en de komende jaren uit van de volgende rentepercentages: Omschrijving | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Voor kortlopende financiering | 2,00% | 2,00% | 2,00% | 2,00% | 2,00% Voor langlopende financiering | 3,50% | 3,75% | 4,00% | 4,00% | 4,00% We begroten een gemiddeld niveau van € 20 miljoen aan kasgeldleningen. We willen daarmee voorkomen dat we op langere termijn overliquide (een positief totaalsaldo op onze bankrekeningen) raken ingeval bijvoorbeeld investeringsuitgaven achterblijven bij de verwachtingen. (bedragen x € 1.000) Rentekosten | 2027 Langlopende leningen | 13.001 Kasgeldleningen € 20 miljoen tegen 2% | 400 Overige rentekosten | 224 Totale rentekosten 2027 | 13.625 Leningen kunnen wij direct bij een geldgever aantrekken, maar ook via een geldmakelaar. Geldgevers zijn van oudsher meestal zogenoemde sectorbanken, zoals BNG Bank en NWB Bank. Via geldmakelaars hebben gemeenten ook toegang tot geldverstrekkers uit de publieke sector zoals provincies (veelal voor langlopende financiering) of tot institutionele beleggers zoals pensioenfondsen en verzekeraars (veelal voor kortlopende financiering).

183 Begroting 2027 184 Renteresultaat en rekenrente De omslagrente berekenen we door de aan de taakvelden toe te rekenen rente (de rente over de reeds afgesloten financiering) te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa die integraal zijn gefinancierd. De omslagrente moet vervolgens op consistente en eenduidige wijze worden toegerekend aan de taakvelden. Het is niet toegestaan om per investering of taakveld te differentiºren in het toe te rekenen rentepercentage. Volgens de regels van het BBV begroten en verantwoorden we alle externe rentelasten en rentebaten in eerste instantie op het taakveld Treasury. Dit betekent ook dat we alle rentebaten voortkomend uit het verstrekken van leningen aan woningcorporaties, sportinstellingen, ambtenaren, etc. op het taakveld Treasury moeten begroten en verantwoorden. Van projectfinanciering is sprake wanneer een lening extern is aangetrokken specifiek ten behoeve van de financiering van een project (i.c. de piekbetaling voor de nieuwbouw gemeentehuis, de Flora grondexploitatie en nieuwbouw van de parkeerfaciliteit Flora). De rentelasten voortkomend uit deze financiering moeten we daarom toerekenen aan die activiteit op het betreffende taakveld. Het BBV staat toe dat we een rentevergoeding over het eigen vermogen (reserves) toerekenen. Dit wordt bespaarde rente genoemd.

De bespaarde rente mag maximaal het rentepercentage zijn dat we als gemeente over extern aangetrokken financieringsmiddelen vergoeden. Onderdeel van de berekening van de omslagrente is de jaarlijkse rentetoevoeging aan voorzieningen, die gewaardeerd zijn op de methode van contante waarde. Dit betreft voorzieningen voor pensioenaanspraken en wachtgelden voor (oud)wethouders. Voor de op deze voorzieningen bij te schijven rente volgen wij de jaarlijkse Circulaire aanpassingen Appa-pensioenen en inhoudingen die jaarlijks door het Ministerie van BZK wordt gepubliceerd. (bedragen x € 1.000) Renteschema Bedrag 2027 A Externe rentelasten over de korte en lange financiering 13.625 B Externe rentebaten 445 Totaal door te berekenen 13.180 C Minus: rente van projectfinanciering -1.344 Saldo door te berekenen rente 11.836 D1 Rente over eigen vermogen 8.327 D2 Rente over voorzieningen (op basis van contante waarde) 250 E Aan taakvelden toe te rekenen omslagrente 20.413 F Werkelijk aan taakvelden toegerekende omslagrente 21.255 Renteresultaat op het taakveld treasury 842 • Geraamd rentepercentage over externe financiering: 2,77%. • Door te berekenen omslagpercentage o.b.v. renteschema (post E): 2,69%. • In begroting doorberekend omslagpercentage (post F): 2,80%.

Begroting 2027 Het renteresultaat mag op grond van BBV-voorschriften maximaal 25% bedragen van wat op grond van het renteschema kan worden toegerekend (post E in bovenstaand schema). Indien deze afwijking groter uitvalt, dan moet op grond van BBV een nacalculatie plaatsvinden waarbij post F zodanig moet worden aangepast dat het renteresultaat weer maximaal 25% bedraagt. Het verwachte renteresultaat op grond van bovenstaande tabel bedraagt 4,1% en valt daarmee dus ruim binnen de BBV-marges. Kasstroomoverzicht Het onderstaande kasstroomoverzicht geeft een inzicht in de kasstromen die leiden tot de mutatie van het financieringstekort en de mutatie van de banksaldi. Dit kasstroomoverzicht is opgesteld met behulp van de geprognosticeerde balans (zie Financiºle begroting, onderdeel 4.6) op basis van de indirecte methode.

(bedragen x € 1.000) Liquiditeitsprognose | Werkelijk | Raming | Raming | Raming | Raming | Raming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kasstroom uit operationele activiteiten Resultaat voor bestemming | 17.606 | -2.609 | -243 | -2.918 | 1.032 | 4.662 Afschrijvingen, afwaarderingen | 23.147 | 23.817 | 26.184 | 28.519 | 29.025 | 30.443 Mutatie voorzieningen | 6.101 | -4 | 1.230 | 1.288 | 1.466 | 2.459 Mutatie waarborgsommen, overige vaste | -87 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 schulden Mutatie voorraden | -22.946 | -15.607 | 4.132 | 17.816 | 44.647 | 52.274 Mutaties werkkapitaal: Mutatie kortlopende uitzettingen (excl. | -3.523 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Schatkist), overlopende activa Mutatie vlottende schuld (excl. | 17.980 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 kortlopende leningen en banksaldi), overlopende passiva Kasstroom uit operationele activiteiten | 38.278 | 5.597 | 31.303 | 44.705 | 76.170 | 89.838 Kasstroom uit investeringsactiviteiten Bruto investeringen in (im)materiºle | -34.842 | -150.415 | -132.440 | -87.224 | -51.553 | -40.826 vaste activa Bijdragen van derden m.b.t.

| 4.148 | 25.537 | 33.611 | 54.150 | 46.190 | 3.118 (im)materiºle vaste activa Desinvesteringen van (im)materiºle vaste | 2.866 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 activa Mutaties financiºle vaste activa - | -494 | -3.297 | -649 | -599 | -349 | -349 kapitaalverstrekking aan deelnemingen en verstrekte leningen Kasstroom uit investeringsactiviteiten | -28.322 | -128.175 | -99.478 | -33.673 | -5.712 | -38.057 Financieringsbehoefte (-) c.q. overschot | 9.956 | -122.578 | -68.175 | 11.032 | 70.458 | 51.781 (+) Kasstroom uit financieringsactiviteiten Mutatie uitzettingen in ’s Rijks schatkist | 16.130 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Mutatie opgenomen kasgeldleningen | 0 | 27.035 | 0 | 0 | 0 | 0 185 Begroting 2027 Liquiditeitsprognose | Werkelijk | Raming | Raming | Raming | Raming | Raming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Subtotaal kasstroom uit kortlopende | 16.130 | 27.035 | 0 | 0 | 0 | 0 financieringstransacties Toename opgenomen langlopende | 10.000 | 162.884 | 109.688 | 29.528 | 5.000 | 0 leningen Aflossingen op langlopende leningen | -43.196 | -60.742 | -41.513 | -40.560 | -75.458 | -51.781 Subtotaal kasstroom uit langlopende | -33.196 | 102.142 | 68.175 | -11.032 | -70.458 | -51.781 financieringstransacties Kasstroom uit financieringsactiviteiten | -17.066 | 129.177 | 68.175 | -11.032 | -70.458 | -51.781 Mutatie geldmiddelen | -7.110 | 6.599 | 0 | 0 | 0 | 0 Liquide middelen / bankschulden begin |

512 | -6.599 | 0 | 0 | 0 | 0 dienstjaar Liquide middelen / bankschulden einde | -6.598 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 dienstjaar Mutatie geldmiddelen | -7.110 | 6.599 | 0 | 0 | 0 | 0 Wettelijke normen In de Wet fido zijn drie normen bepaald, te weten twee normen voor renterisico’s en een norm voor het Schatkistbankieren. Renterisico’s In de Wet fido gelden de volgende twee renterisico’s: 1) Het renterisico van de vlottende (kortlopende) schuld. Om dit risico te beheersen is in de Wet fido een norm gesteld voor het maximum bedrag waarop de gemeente haar financiºle bedrijfsvoering met kortlopende middelen (looptijd < 1 jaar) mag financieren: de kasgeldlimiet. Hiermee wordt voorkomen dat de fluctuatie van de korte rente een te grote invloed heeft op het niveau van de rentelasten in het begrotingsjaar. Deze limiet is vastgesteld op 8,5% van het begrotingstotaal aan lasten voor bestemming van het betreffende jaar. Dit begrotingstotaal bedraagt voor 2027 € 446,1 miljoen. De kasgeldlimiet komt daarmee voor 2027 uit op € 37,9 miljoen. In de begroting gaan we uit van een gemiddeld niveau van kasgeldleningen van € 20 miljoen. De Wet fido schrijft voor dat per kwartaal de gemiddelde stand van de netto vlottende schuld moet worden afgezet tegen de kasgeldlimiet. Een overschrijding van de kasgeldlimiet in twee achtereenvolgende kwartalen is toegestaan. 2) Het renterisico van de langlopende schuld.

Dit renterisico is gedefinieerd als de som van aflossingen en renteherzieningen binnen de langlopende leningenportefeuille. Om het daaruit voortvloeiende risico te beheersen is in de Wet fido een norm gesteld om die renteherzieningen en aflossingen goed in de tijd te spreiden: de renterisiconorm. Het doel daarvan is het voorkomen van een overmatige afhankelijkheid van het renteniveau in ØØn bepaald jaar. Een dergelijke spreiding voorkomt dat een onverwachte wijziging van de kapitaalmarktrente direct leidt tot grote schommelingen in de gemeentelijke jaarlijkse rentelasten. De renterisiconorm is vastgesteld op 20% van bovengenoemd begrotingstotaal en komt daarmee voor 2027 uit op € 89,2 miljoen. Dit kengetal heeft derhalve geen betekenis voor de omvang van de gemeentelijke schuldpositie, maar geeft in het geval van Westland aan dat 186 Begroting 2027 plotselinge renteschommelingen op de kapitaalmarkt niet te snel doorwerken in onze rentelasten. In onderstaande tabel is het renterisico voor de komende jaren in beeld gebracht. Uit de tabel blijkt dat de gemeente binnen de renterisiconorm opereert.

(bedragen x € 1.000.000) Ontwikkeling renterisico(norm) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Begrotingstotaal aan lasten voor bestemming | 446,1 | 442,1 | 458,4 | 464,8 Percentage renterisiconorm | 20% | 20% | 20% | 20% Renterisiconorm | 89,2 | 88,4 | 91,7 | 93,0 Renterisico op vaste schuld | 41,5 | 40,6 | 75,5 | 51,8 Ruimte (+) / Overschrijding (-) | +47,7 | +47,9 | +16,2 | +41,2 Schatkistbankieren In de Wet fido is een bepaling opgenomen over het verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden. De belangrijkste reden voor de invoering van het verplicht schatkistbankieren was het beheersen van de overheidsschuld. Immers, geld dat decentrale overheden in de Schatkist aanhouden verminderen de leenbehoefte van de Staat. Op grond van de Regeling Schatkistbankieren dienen decentrale overheden eventuele overtollige geldmiddelen in ’s Rijks Schatkist aan te houden. Dit betreft geldmiddelen die wel op de gemeentelijke bankrekening staan, maar tijdelijk niet nodig zijn voor de uitoefening van de publieke taken en verantwoordelijkheden. Decentrale overheden hoeven niet elke Euro die zij als zodanig op haar bankrekening heeft staan naar de Schatkist over te boeken. Daartoe is een drempelbedrag bepaald. Dit drempelbedrag bedraagt 2,0% van het begrotingstotaal van € 446,1 miljoen.

Voor 2027 houdt dit in dat er gemiddeld op dagbasis maximaal een saldo van € 8,9 miljoen buiten de Schatkist mag worden aangehouden. Wij hebben ervoor gekozen dat onze huisbankier BNG Bank het saldo boven de € 0,5 miljoen automatisch afroomt. Daarmee voldoet de gemeente te allen tijde aan de drempelbepalingen. Over tegoedsaldi op onze rekening bij de Schatkist ontvangen wij een door het Ministerie van Financiºn vastgestelde rentevergoeding. Uitgezette geldleningen Westland heeft een beperkte portefeuille aan uitgezette leningen. De belangrijkste leningen zijn de starters- en blijversleningen, die via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) lopen. Daarnaast is er nog een aantal personeelshypotheken en zijn er nog enkele oude uitstaande leningen die zijn verstrekt aan woningcorporaties. In totaal gaat het per begin 2027 naar verwachting nog over een bedrag van circa € 19,6 miljoen. Het risico op deze leningen schatten we in als zeer klein. Verstrekte garanties en borgstellingen Naast uitgezette leningen verstrekt Westland uit hoofde van de publieke taak ook borgstellingen op door lokaal actieve instellingen, verenigingen, stichtingen e.d. opgenomen bancaire leningen. Hiermee neemt de gemeente het debiteurenrisico dat de bank loopt over. De gemeentelijke borgstelling zorgt er voor dat instellingen tegen gunstiger voorwaarden (o.a.

rente) kunnen lenen dan dat zij dat zelf zouden kunnen. Het beleid ten aanzien van deze zaken is vastgelegd in de Beleidsregels garanties en borgstellingen gemeente Westland. Indien de gemeente leningen verstrekt of waarborgt is daaraan een kredietrisico verbonden, ofwel het risico dat de geldnemer niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen. We maken onderscheid tussen directe en indirecte borgstellingen. 187 Begroting 2027 188 Bij directe borgstellingen is de garantie direct aan de bank gericht die de lening heeft verstrekt. Wanneer de geldnemer niet betaalt, wordt de gemeente op de garantie aangesproken. Verstrekking van de garanties gebeurt uitsluitend op financiering van maatschappelijke projecten, wanneer het project zonder garantie niet financierbaar is. Bij borgstellingen in de sfeer van sport kan er sprake van zijn dat de Stichting Waarborgfonds Sport (SWS) als mede-borg optreedt. In dat geval wordt het risico gezamenlijk gedragen. Per begin 2027 verwachten we voor directe borgstellingen een stand van € 57,5 miljoen. Bij indirecte borgstellingen spelen gemeenten, samen met het Rijk, een zogenoemde achtervangrol in de zekerheidsstructuur van een waarborgfonds, bijvoorbeeld het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW).

De achtervangpositie houdt in dat gemeenten en Rijk kunnen worden aangesproken indien het fondsvermogen naar aanleiding van een ernstige calamiteit in de corporatiesfeer niet toereikend zou zijn. In dat geval dienen gemeente(n) en Rijk liquiditeit aan het WSW te verstrekken in de vorm van een achtergestelde, renteloze lening. De betrokkenheid van overheden in de achtervang geeft aan banken de overtuiging dat de risico’s minimaal zijn indien het WSW een borging afgeeft. Door deze structuur kunnen woningcorporaties die bij het waarborgfonds aangesloten zijn tegen de laagst mogelijke rente lenen. Dit draagt onder andere bij aan een gematigde ontwikkeling van huurprijzen. Mede vanwege de strenge toelatingscriteria en periodieke toetsing door het waarborgfonds loopt de gemeente hierbij een lager risico dan bij directe borgstellingen. Voor indirecte borgstellingen wordt per begin 2027 een stand verwacht van € 177,5 miljoen. Dit betreft 25% van het voor Westlandse woningcorporaties geborgde bedrag. Deze 25% heeft te maken met de afgesproken verdeling indien het WSW een beroep doet op de achtervang. Deze verdeling luidt 50% Rijk, 25% voor de schadegemeente (de gemeente waarin de corporatie zich bevindt waar schade geleden wordt) en 25 % voor de overige gemeenten in Nederland (uit hoofde van solidariteit binnen het stelsel).

Begroting 2027 189 3.5 Bedrijfsvoering In 2027 bouwen we verder aan een professionele, duurzame en wendbare gemeentelijke organisatie. We werken snel en betrouwbaar, voor inwoners, bedrijven en instellingen. We willen dat Westland een fijne plek blijft om te wonen, ondernemen en recreºren. Daarom pakken we als gemeente actief opgaven aan op het gebied van woningbouw, vergroening, mobiliteit, veiligheid en duurzaamheid. Dit vraagt om een organisatie die resultaatgericht, flexibel, modern en transparant is. In deze paragraaf, in samenhang met het product Overhead in programma 0, laten we zien hoe we dat in 2027 doen. Personeel en organisatie Werken bij Westland, helemaal goud, nu en in de toekomst. De arbeidsmarkt blijft ook in 2027 uitdagend binnen de gehele organisatie. Om voldoende gekwalificeerde medewerkers aan te trekken en te behouden, blijven we investeren in aantrekkelijk werkgeverschap.

Dit betekent een nieuwe recruitment strategie met bijbehorend recruitmentsysteem (eind 2026/begin 2027) aandacht voor onze medewerkers (nieuwe gesprekscyclus start najaar 2026), goede arbeidsvoorwaarden (CAO loopt af begin 2027), ontwikkelmogelijkheden (strategische personeelsplanning eind 2026/begin 2027), een gezonde werk-privØbalans (vitaliteitsbeleid eind 2026) en duurzame inzetbaarheid (continue leren en ontwikkelen, verhoging centrale opleidingsbudget 2027, meer conform benchmark A&O fonds). Het prØ- en onboarding traject voor nieuwe medewerkers is succesvol, dit moeten we vasthouden en in 2027 meer focus aanbrengen op het behouden van kennis binnen de organisatie en het vergroten van de interne mobiliteit. Ook de uitstroom richting pensioen vraagt aandacht en actie. De overheid moedigt aan om aan het werk te gaan. We stimuleren scholing en opleidingen. We helpen sectoren die te weinig personeel hebben. Gemeenten moeten zich aanpassen aan de veranderende vraag naar personeel en moeten investeren in scholing en opleiding van hun werknemers. In 2027 zetten we de ingezette organisatieontwikkeling voort langs de drie pijlers: Basis op orde, Cultuur en Leiderschap & Sturing. De focus verschuift van het ontwikkelen van visie en instrumenten, naar het duurzaam verankeren en voelbaar maken van de verandering in de dagelijkse praktijk.

Daarbij versterken we zichtbaar leiderschap, eigenaarschap en een open en

Begroting 2027 190 lerende cultuur vanuit de kernwaarden verbonden, vakmanschap en durf, zodat de gewenste beweging merkbaar is in gedrag, samenwerking en besluitvorming. We blijven werken aan een organisatie waarin rollen, verantwoordelijkheden, processen, informatie en ondersteuning helder en voorspelbaar zijn, Door een stevige basis, zichtbaar leiderschap en een open en lerende cultuur met elkaar te verbinden, bouwen we stap voor stap verder aan een professionele, wendbare en toekomstbestendige organisatie. We bouwen verder aan accurate en kwalitatieve HR-ken- en sturingsinformatie. De managementinformatie wordt uitgebreid en verbeterd, zodat directie, management en HR beter kunnen sturen op ontwikkelingen binnen de organisatie. Ook worden de bestaande dashboards verder doorontwikkeld en aangevuld met relevante inzichten, met blijvende aandacht voor datakwaliteit, definities en praktische toepasbaarheid. We vinden het als werkgever belangrijk dat mensen met een beperking een kans op de arbeidsmarkt krijgen. We hadden al ruimte voor garantiebanen (12,5 fte in 2025) en breiden dit verder uit. Ook zorgen we voor goede begeleiding van deze doelgroep. Daarnaast willen we als organisatie meer gebruik maken van de inzet van trainees, stagiaires, AOW’ers, MVO’ers, zij-instromers en mensen met een lichamelijke beperking.

Hiervoor wordt bestaand beleid aangepast, nieuw beleid opgesteld en wordt actief samengewerkt met VNG, A&O fonds, gemeenten en andere samenwerkingspartners. Informatievoorziening en automatisering Een betrouwbare informatievoorziening en een robuuste informatiestructuur helpen onze gemeente de dienstverlening aan inwoners en bedrijven te leveren, deze continu te optimaliseren en nieuwe innovatieve technieken toe te passen. Digitale dienstverlening, snelheid, wendbaarheid, innovatie en continuïteit (veiligheid) van informatievoorziening is hierbij essentieel. De ontwikkelingen binnen ICT en informatie hangen nauw samen met de ontwikkelingen van de gemeente als organisatie. Maatschappelijke opgaven en operationele dienstverlening vormen de basis van ons werk als gemeentelijke organisatie. Informatie is erg belangrijk. Ondersteuning en kaderstelling op dit vlak zijn belangrijk voor onze organisatie. Sterke basis Een goed functionerende gemeente begint bij een sterke basis. Voor het I-Domein binnen de gemeente Westland betekent dit betrouwbare systemen, efficiºnte processen en een hoge kwaliteit van data. Transparantie en veilige toegankelijkheid staan voorop, zowel intern als naar de maatschappij. We werken aan generieke toepassingen en duidelijk toegangsbeheer tot informatie.

Daarnaast is het beter benutten van bestaande digitale mogelijkheden essentieel om de basis te versterken. Organisatie Door het toegenomen belang van informatie, informatievoorziening, informatiebeheer, het verdergaand digitaal maken van papieren processen en de verwevenheid met alle gemeentelijke werkprocessen is deze rol veranderd. Informatie is belangrijk. Daarom ondersteunen we onze dienstverlening op een samenhangende manier. Zo kunnen we samen met de verschillende teams binnen de gemeente zorgen voor betere en snellere informatieprocessen. Gegevensbescherming en security Gegevensbescherming is de verzamelterm waaronder gemeente Westland beleid voert op de informatiebeveiliging en privacy. Het belang en de noodzaak van gegevensbescherming nemen Begroting 2027 191 voortdurend toe. Er zijn bedreigingen van buitenaf in de vorm van cybercrime en hackers. Ook de geopolitiekeontwikkelingen dragen eraan bij de dreiging onverminderd hoog blijft. Menselijke fouten blijven ook een reºle dreiging vormen. Een foutje is snel gemaakt, terwijl de gevolgen soms groot kunnen zijn. Dit kan resulteren in een datalek, een incident of een kwetsbaarheid. Met wettelijke kaders en normen op het gebied van informatiebeveiliging en privacy zijn we dit voor.

Wettelijke kaders en normen • De BIO (Baseline Informatiebeveiliging Overheid) is het verplichte kader voor informatiebeveiliging waaraan we moeten voldoen. Dit normenkader helpt ons om het niveau van informatiebeveiliging binnen de organisatie steeds meer te versterken. Op basis van de PDCA-cyclus (Plan-Do-Check-Act) realiseren we doorlopend verbetering. • De cyberbeveiligingswet (NIS2) is een nieuwe Europese cybersecurity richtlijn. De gemeente moet als essentiºle entiteit voldoen aan deze richtlijn. Er is deels een overlap met de BIO, maar het gaat ook over de beveiliging van operationele technologie (zoals pompen en gemalen) en afspraken op de beveiliging bij samenwerkingspartners. Zie ook de passage in de paragraaf Weerstandsvermogen & Risicobeheersing. • De AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) en UAVG (Uitvoeringswet Algemene Verordening Gegevensbescherming) zijn de in Nederland geldende wetten over privacy en persoonsgegevens. Wij toetsen regelmatig in- en extern op het voldoen aan deze wetgeving. • De AI Act. Europese wetgeving over het gebruik van Artificial Intelligence. Hierbij is gekozen voor een gefaseerde implementatie met een looptijd tot in 2030.

ENSIA Door middel van ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) leggen wij jaarlijks verantwoording af aan respectievelijk de gemeenteraad en het Rijk over kaders en normen op het gebied van informatieveiligheid (en indirect privacy). Doel van ENSIA is ook het tijdig en accuraat opleveren van de verantwoording over DigiD en de basisregistraties Suwinet, BAG, BGT, BRO, BRP en reisdocumenten aan de toezichthouders. Aandachtpunten en verbeteringen uit een vorige ENSIA -verantwoording voeren we door voordat de zelf-evaluatie van het volgende jaar start. Informatiebeheer Informatiebeheer Informatiebeheer (IB) betreft het opslaan, duurzaam bewaren, beheren en toegankelijk houden van overheidsinformatie uit werkprocessen en het waar nodig vernietigen en het ontsluiten van overheidsinformatie. De noodzaak van informatiebeheer neemt toe vanwege veranderende wet- en regelgeving. En vanwege de explosieve groei van de informatie, informatiebehoefte en benodigde datastrategie. De informatiesamenleving wordt steeds complexer. Dat uit zich in ontwikkelingen van informatiebeheer en vereist een inbedding van modern informatiebeheer. We zorgen voor het opstellen van beleid, het aanbieden van kaders, en richtlijnen. Archiveringsstrategie Westland 2026-2030 We beschikken over een Archiveringsstrategie Westland 2026-2030.

Het betreft een samengestelde Archiefomgeving die duidelijkheid geeft over de benodigde archieffunctionaliteiten en applicaties. Begroting 2027 192 Op deze manier werken we de komende jaren met een gestructureerde samengestelde archiefoplossing aan het op orde brengen van de informatie. De archiveringsstrategie wordt uitgewerkt in een actieplan met projecten en activiteiten die tot en met 2030 uitgevoerd moeten worden om de strategie te implementeren. Rechtmatigheidsverantwoording Interne beheersing en rechtmatigheid De rechtmatigheidsverantwoording over 2026 verantwoording wordt opgenomen in de jaarstukken 2026, die in het voorjaar van 2027 aan de gemeenteraad worden aangeboden. Voorafgaand aan de behandeling van de jaarstukken ontvangt de gemeenteraad een voorstel voor het te hanteren normenkader voor de rechtmatigheidsverantwoording. We verbeteren processen continu en voeren interne controles uit. Die dragen bij aan versterking van de interne beheersing. Deze versterking moet leiden tot minder onrechtmatigheden. Daarnaast zorgt dit voor betere en tijdige managementinformatie, zodat het bestuur waar nodig tijdig kan bijsturen. Begroting 2027 193 3.6 Wet open overheid Volgens de Wet open overheid (Woo) moeten overheidsorganisaties in hun jaarlijkse begroting aangeven wat ze van plan zijn te doen om de wet goed uit te voeren.

Dit gaat zowel over actief informatie delen als op verzoek informatie geven. Het doel hiervan is om ervoor te zorgen dat overheidsorganisaties de wet goed naleven. Beleidsvoornemens ten aanzien van de uitvoering We maken stapsgewijs steeds meer documenten actief openbaar en zetten ons maximaal in om Woo-verzoeken zorgvuldig, tijdig en volledig af te handelen.Tegelijkertijd zien we een flinke en onevenredige toename van het aantal en de omvang van deze verzoeken. Dit legt een groot en toenemend beslag op de ambtelijke organisatie. We kijken daarom hoe de organisatie ook in de toekomst aan de toenemende opgave rond de Wet open overheid kan blijven voldoen. We houden goed contact met de mensen die een verzoek indienen en door verzoeken zoveel mogelijk centraal af te handelen.

Begroting 2027 194 3.7 Verbonden partijen Wat is een verbonden partij? Een verbonden partij is een privaat- of publiekrechtelijke rechtspersoon, waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. Er is sprake van een bestuurlijk belang als de gemeente zeggenschap heeft door stemrecht, door zitting te nemen in het bestuur of in een toezichthoudend orgaan van een verbonden partij. Er is sprake van een financieel belang als er een bedrag ter beschikking is gesteld dat bij faillissement niet verhaalbaar is, of wanneer financiºle problemen bij de organisatie kunnen worden verhaald bij de gemeente. Dit kan het gestorte aandelenkapitaal zijn in het geval van een NV of BV, een verstrekte lening, een jaarlijkse financiºle bijdrage of een garantstelling. In de toelichtende tekst werken we dit per verbonden partij uit. Ook als er structureel sprake is van een overwegende bekostiging van (activiteiten van) een organisatie gezien het maatschappelijk of algemeen belang in combinatie met een bestuurlijk belang, kan sprake zijn van een verbonden partij. Waarom heeft de gemeente verbonden partijen? Verbonden partijen realiseren beleidsdoelen van de gemeente, waarbij de uitvoering op afstand van politieke sturing is gezet. In vergelijking met de eigen ambtelijke organisatie, heeft de organisatie van een verbonden partij meer zelfstandige bevoegdheden.

Wettelijk kader en beleid Op grond van het wettelijke kader Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is het college van burgemeester en wethouders verplicht om de gemeenteraad inzicht te geven in de relaties met rechtspersonen. Dit biedt de gemeenteraad de mogelijkheid om haar toezichthoudende rol uit te voeren. In 2025 is de notitie verbonden partijen van het BBV vernieuwd en deze paragraaf is opgesteld volgens de voorschriften. De wijze waarop de gemeente omgaat met de verbonden partijen is vastgelegd in het beleidskader Governance Verbonden Partijen uit 2017. De werking van dit beleidskader wordt beoordeeld en wanneer nodig bijgesteld.

Begroting 2027 195 Gedurende een periode van 4 jaar evalueren we alle verbonden partijen een keer. We bekijken of de samenwerking met de verbonden partijen op een doelmatige en doeltreffende wijze verloopt en of deze bijdraagt aan het behalen van de gestelde (maatschappelijke) doelen. De Gemeenschappelijke Regelingen ontvangen jaarlijks een Kaderbrief van de gemeenten in de regio Haaglanden, waarin de (financiºle) uitgangspunten staan waar ze zich aan moeten houden bij het maken van hun begroting. Voor het begrotingsjaar 2027 stelt de Kaderbrief uitgangspunten op voor de volgende onderwerpen: 1. Indexering; 2. Risico’s en weerstandscapaciteit; 3. Tussentijdse afstemming De verbonden partijen van Westland Verbonden partij Programma Beleidsdoelstellingen GGD/VT (GR) 7 Volksgezondheid en milieu De gemeenschappelijke regeling ’Gemeentelijke Gezondheidsdienst Haaglanden en Veilig Thuis’ zorgt voor de instelling en instandhouding van een regionale gezondheidsdienst in de regio, de organisatie van een advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. MRDH (GR) 2 Verkeer, vervoer en waterstaat & 3 Economie De gemeenschappelijke regeling ’Metropoolregio Rotterdam Den Haag’ werkt aan een duurzame, internationaal concurrerende metropoolregio. Dat doet de MRDH door te werken aan verbetering van bereikbaarheid en mobiliteit en vernieuwing van de regionale economie.

ODH (GR) 7 Volksgezondheid en milieu De gemeenschappelijke regeling ’Omgevingsdienst Haaglanden’ zorgt voor de uitvoering van vergunningverlenende, toezichthoudende, adviserende en handhavende taken (VTH-taken) op het gebied van het omgevingsrecht, met specifieke aandacht voor de glastuinbouw. SbJH (GR) 6A Sociaal domein Jeugd De gemeenschappelijke regeling ’Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden’ behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op het terrein van uitvoering van gemeentelijke contractering in het kader van de jeugdzorg. Dit met als doel het beschikbaar hebben en houden van voldoende aanbod jeugdhulp. VRH (GR) 1 Veiligheid De gemeenschappelijke regeling ’Veiligheidsregio Haaglanden’ behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten ten aanzien van de overgedragen taken op de volgende terreinen. -Brandweerzorg -Geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen -Rampenbestrijding en crisisbeheersing -Het beheer van de gemeenschappelijke meldkamer GBE (BV) 7 Volksgezondheid en milieu De BV ’Gemeenschappelijk bezit Evides’ houdt aandelen in Evides N.V. Evides is een drinkwaterbedrijf en draagt zorg voor school en betaalbaar drinkwater in de regio.

Begroting 2027 196 Verbonden partij Programma Beleidsdoelstellingen OBWZ (BV) 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ’Ontwikkelingsbedrijf de Westlandse Zoom’ richt zich op het uitvoeren van het vastgestelde (woningbouw)programma voor de deelgebieden. ONW (BV) 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ’Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland’ richt zich op het uitvoeren van het vastgestelde (woningbouw)programma voor de deelgebieden. PTB (BV) 6C Sociaal domein Inkomen OverheidsBV Patijnenburg richt zich op de begeleiding naar zinvol werk van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. IQ (BV) 3 Economie De BV ’Regionale ontwikkelingsmaatschappij Innovation Quarter’ houdt zich bezig met het versterken van economie in Westland. Een van de ontwikkelpijlers van IQ betreft glastuinbouw. SKT (BV) 6A Sociaal domein Jeugd & 6B WMO De overheidsBV ’Sociaal Kernteam Westland’ is verantwoordelijk voor het waarborgen en faciliteren van de toegang tot de jeugdzorg (zoals jeugdhulp, jeugdbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering) in het kader van de Jeugdwet.

Ook faciliteert het SKT de toegang tot maatschappelijke ondersteuning in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 voor inwoners van gemeente Westland die niet in staat zijn de benodigde ondersteuning (met of zonder hulp van de basisvoorzieningen) in hun eigen sociale netwerk te organiseren, of bij wie de behoefte aan ondersteuning te complex is. WHCOG (BV) 3 Economie Het World Horti Center is een kennis- en innovatiecentrum van de internationale glastuinbouw waar ondernemers, onderwijs, onderzoek en overheid samenwerken aan de toekomst van de tuinbouw. De BV ’World Horti Center Onroerend Goed’ richt zich op het exploiteren van het WHC. Dit bestaat uit de vaste en tijdelijke verhuurbare ruimtes in het WHC, het uitvoeren van (internationale) projecten ten behoeve van participanten en derden, het organiseren van evenementen en het exploiteren van een website. BNG (NV) 0 Bestuur en ondersteuning De NV ’Bank Nederlandse Gemeenten’ is de bank van en voor overheden en instellingen en ondersteunt daarmee het maatschappelijk belang. De bank draagt door het laag houden van de kosten duurzaam bij aan de maatschappelijke voorzieningen voor de inwoner.

Begroting 2027 197 Verbonden partij Programma Beleidsdoelstellingen HVC (NV) 7 Volksgezondheid en milieu De NV ’Huisvuilcentrale’ richt zich op het realiseren van doelstellingen uit het afvalbeleid en het realiseren van projecten in het kader van onze (regionale) energiestrategie zoals Ontwikkeling aardwarmte en Aanleg warmtenetten. Juva (NV) 7 Volksgezondheid en milieu De NV Juva beheert het Westlands energienetwerk en realiseert projecten in het kader van onze (regionale) energiestrategie. CBGMD (coöperatieve vereniging) 5 Sport, cultuur en recreatie De coöperatieve vereniging ’Coöperatief Beheer Groengebieden Midden-Delfland’ is verantwoordelijk voor het beheer, exploitatie en onderhoud van recreatie- en groengebieden van het voormalig Recreatieschap Midden- Delfland. Begroting 2027 Financiºle informatie verbonden partijen Verbonden | Omvang belang | Financiºle | Eigen | Eigen | Vreemd | Vreemd | Risico’s Verwacht | Hyperlink partij | bijdrage | vermogen 1- | vermogen | vermogen 1-1 | vermogen 31- | resultaat (*1.000) | 1 (*1.000) | 31-12 | (*1.000) | 12 (*1.000) (*1.000) GGD/VT | lid AB | 2.687 | 1.838 | 3.043 | 765 | 573 laag | positief | Link naar GGD/VT MRDH | lid DB, lid AB, lid Bestuurscommissie | 369 | 42.035 | 46.552 | 1.752.607 | 1.901.656 laag | kosten- | Link naar economisch vestigingsklimaat en lid | dekkend | MRDH Bestuurscommissie vervoersautoriteit.

ODH | lid DB, lid AB | 4.700 | 2.490 | 2.590 | 9.622 | 9.933 middel kosten- | Link naar dekkend | ODH SbJH | Vertegenwoordiging in het bestuur | 520 | 199 | 204 | 3.573 | 5.147 laag | positief | Link naar door een bestuurslid namens de H4 | SbJH gemeenten. VRH | lid AB | 9.255 | 9.275 | 5.604 | 141.777 | 148.638 laag | negatief | Link naar VRH GBE | percentage aandelen 6,43% | -382 | 631.500 | 655.000 | 878.600 | 910.000 laag | positief | Link naar GBE OBWZ | percentage aandelen 50% | 0 | 11.500 | 11.500 | 20.875 | 20.875 laag | negatief ONW | percentage aandelen BV 100% en CV | 0 | 8.421 | 8.421 | 32.970 | 32.970 laag | negatief 88% PTB | percentage aandelen 100% | 12.009 | 3.431 | 3.431 | 3.374 | 3.374 laag | kosten- | Link naar dekkend | PTB IQ | percentage aandelen 0,737% | 116 | 114.607 | 112.109 | 23.249 | 22.587 laag | negatief | Link naar IQ SKT | percentage aandelen 100% | 11.631 | 373 | 296 | 2.700 | 2.520 laag | positief | Link naar SKT 198 Begroting 2027 Verbonden | Omvang belang | Financiºle | Eigen | Eigen | Vreemd | Vreemd | Risico’s Verwacht | Hyperlink partij | bijdrage | vermogen 1- | vermogen | vermogen 1-1 | vermogen 31- | resultaat (*1.000) | 1 (*1.000) | 31-12 | (*1.000) | 12 (*1.000) (*1.000) WHCOG | percentage B-aandelen 100%, 1 | 0 | 5.081 | 4.810 | 1.429 | 1.322 middel negatief prioriteitsaandeel BNG | percentage aandelen 0,54% | -426 | 4.863.000 |

4.863.000 | 110.701.000 | 110.701.000 laag | positief | Jaarstukken BNG HVC | percentage aandelen 3,56% | -184 | 257.583 | 277.924 | 966.359 | 1.031.417 laag | positief | Jaarstukken HVC Juva | percentage aandelen 86,4% | -11.232 | 155.278 | 167.138 | 194.671 | 198.654 laag | positief | Jaarstukken Juva CBGMD | lid algemene deelnemersvergadering | 18 | 7.563 | 8.019 | 2.105 | 1.649 laag | positief 199 Begroting 2027 200 3.8 Grondbeleid Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten om in de begroting en jaarrekening een paragraaf over het grondbeleid op te nemen. In artikel 16 van het BBV is bepaald waaruit die minimaal moet bestaan. In de jaarrekening kijken we in deze paragraaf in hoeverre de afgesproken doelstellingen zijn gehaald. De begroting is een soort vooruitblik. Deze vooruitblik beschrijft tenminste: • De visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de doelstellingen van de programma’s, die zijn opgenomen in de gemeentelijke meerjarenbegroting; • De aanduiding van de manier waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert; • De actuele prognose van de te verwachten resultaten van de totale grondexploitatie; • Een onderbouwing van de geraamde winstneming; • Beleidsuitgangspunten over reserves voor grondexploitatie in relatie tot de risico’s die daaraan verbonden zijn. Visie Het gemeentelijke grondbeleid is vastgelegd in twee nota’s.

Dit zijn de nota Grondbeleid (vastgesteld in 2013) en de nota Kostenverhaal Gebiedsoverstijgende Werken, Werkzaamheden en Maatregelen (vastgesteld in 2022). Met de komst van de Omgevingswet het nodig om beide nota’s te actualiseren. We bieden een nieuwe nota Grondbeleid aan met daarbij een omgevingsprogramma Kostenverhaal en Financiºle bijdrage (KEF) ter goedkeuring aan de gemeenteraad. We werken de nota’s volgens de richtlijnen van het BBV en de Omgevingswet bij met een grotere rol voor actief grondbeleid. Dat betekent dat doelen en uitgangspunten in deze paragraaf kunnen wijzigen. Wijze van uitvoering In het huidige grondbeleid heeft gemeente Westland ervoor gekozen om in principe geen actief grondbeleid na te streven en zich voornamelijk te richten op een sturende en faciliterende rol. Maar actieve grondpolitiek is altijd mogelijk als dat vanuit strategische en maatschappelijke overwegingen noodzakelijk is. De belangrijkste uitgangspunten van het huidige beleid zijn: • Gemeente Westland voert selectief en gericht een actief grondbeleid, om belangrijke gemeentelijke doelen te realiseren. • Gemeente Westland ondersteunt faciliterend grondbeleid voor een privaat initiatief. Bij faciliterend grondbeleid hoort een actief kostenverhaal.

Begroting 2027 201 • Gemeente Westland verleent in principe geen medewerking aan een planologische maatregel, zoals een wijziging van het bestemmingsplan of verlening van een omgevingsvergunning, als hierdoor een tekort bij de gemeente ontstaat. De planologische maatregel is dan voor de gemeente niet economisch uitvoerbaar. De gemeente verleent alleen medewerking als de gemeenteraad vindt dat een gemeentelijke bijdrage gerechtvaardigd is in het belang van het project. • Gemeente Westland voert jaarlijks een risicoanalyse uit op de grondexploitaties en facilitaire projecten. Dit gebeurt bij het opstellen van het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (MPG) en de Tussentijdse rapportage op het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (TMPG). • Gemeente Westland voert actief risicomanagement en weegt nieuwe initiatieven zorgvuldig af. Dit doen we binnen de mogelijkheden van het weerstandsvermogen van de reserve gebiedsontwikkeling. Nota kostenverhaal Op 25 januari 2022 stelde de gemeenteraad de nota Kostenverhaal Gebiedsoverstijgende Werken, Werkzaamheden en Maatregelen 2022 vast. Die bevat het huidige beleid voor gebiedsoverstijgende kosten bij ruimtelijke plannen in gemeente Westland. Gebiedsoverstijgende werken, werkzaamheden en maatregelen zijn werken, werkzaamheden en maatregelen waarvan een plangebied of een gedeelte daarvan voordeel heeft.

De kosten hiervan worden over meerdere plangebieden verdeeld, omdat ook andere gebieden voordeel hebben van deze voorziening. Elke initiatiefnemer van een nieuwe (gebieds)ontwikkeling betaalt een bijdrage voor deze gebiedsoverstijgende werken. De bijdragen die gemeente Westland op basis van deze nota ontvangt, storten we in de bestemmingsreserve Bovenwijkse voorzieningen. De bijdragen die een initiatiefnemer betaalt zijn afhankelijk van de locatie en ontwikkeling. Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet (Ow) in werking. Op basis van de Omgevingswet en de Aanvullingswet Grondeigendom is de gemeente verplicht om kosten te verhalen op de eigenaar van de gronden bij een gebiedsontwikkeling. Daarnaast kan de gemeente financiºle bijdragen vragen voor de ontwikkeling van een gebied. Dit heette voorheen bovenwijkse voorzieningen. Daarom actualiseren we in 2027 de nota Kostenverhaal en vervangen we deze door een omgevingsprogramma Kostenverhaal en Financiºle bijdrage Westland (KEF). Resultaten Gemeente Westland kent, naast de begroting en de jaarrekening, ook het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (MPG). Zoals in de financiºle verordening staat, bieden we uiterlijk bij de jaarrekening een actueel MPG aan de gemeenteraad aan. In het MPG zijn sinds 2025 naast de grondexploitaties ook alle facilitaire projecten en de deelnemingen opgenomen.

De raad wordt hiermee in ØØn keer geïnformeerd over alle gebiedsontwikkelingen in gemeente Westland. In het MPG rapporteren we op projectniveau en in de paragraaf Grondbeleid op totaalniveau. Daarnaast ontvangt de gemeenteraad ter informatie een tussentijdse rapportage (TMPG). Wanneer een grondexploitatie tot een verlies leidt, moet voor die grondexploitatie volgens de BBV- voorschriften een voorziening worden getroffen voor het nadelige resultaat. Dit is de voorziening Onderhanden werk (OHW). De stand per 31 december 2025 is € 7.411.000 voor de grondexploitaties gemeentekantoor Monster en Flora Campus Westland. Herzieningen van de grondexploitaties verwerken we in het (T)MPG. Het eerstvolgende moment voor bijstelling is eind 2026 via het TMPG. Begroting 2027 De risico’s bij de gemeentelijke grondexploitaties zijn geraamd op € 13.220.000 en zijn opgenomen binnen het weerstandsvermogen van de gemeente. Onderstaande tabel zet de hierboven genoemde bedragen per 31 december 2025 op een rij: Voorziening 31-12-2025 | Projectrisico Grondexploitatie | 7.411.000 | 13.336.000 Totaal | 7.411.000 | 13.336.000 Winstneming In de notitie Grondbeleid en de jaarstukken van de commissie BBV staat hoe we tussentijds winst kunnen nemen bij positieve grondexploitatiecomplexen. Voor winstneming geldt de Percentage of Completion methode (POC).

POC houdt in dat voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd, we tussentijds winst kunnen nemen. Dit gebeurt naar rato van de voortgang van de grondexploitatie. Hiervoor moeten we het resultaat op de grondexploitatie op betrouwbare wijze kunnen inschatten. Als aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: • | Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; • | De grond (of het deelperceel) is verkocht; • | De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Volgens het realisatiebeginsel dient in die gevallen de winst ook te worden genomen. Bij het opmaken van de jaarrekening wordt gekeken of winst moet worden genomen over de grondexploitaties (bij het opstellen van het MPG). Reserves In 2025 heeft de raad de bestemmingsreserve Gebiedsontwikkelingen ingesteld. De resultaten van de grondexploitaties, de deelnemingen gebiedsontwikkelingen en de faciliterende projecten worden verrekend met deze bestemmingsreserve. Het saldo van de bestemmingsreserve dient als weerstandsvermogen om de risico’s van gebiedsontwikkelingen op te vangen. De bestemmingsreserve heeft een saldo van € 18 miljoen per 1 januari 2026. Deelnemingen Gemeente Westland participeert bij twee gebiedsontwikkelingen in een samenwerkingsverband. Hiervoor zijn aparte rechtspersonen ingesteld.

Op het moment van het opstellen van de programmabegroting 2027 – 2030 betreft het de volgende samenwerkingsverbanden: • | ONW: Ontwikkelingsmaatschappij het Nieuwe Westland (BV/CV); • | OBWZ: Ontwikkelingsbedrijf De Westlandse Zoom (BV/CV). De grondexploitaties voor deze ontwikkelingen zijn bij de zelfstandige rechtspersonen ondergebracht en vallen dus niet onder de gemeentelijke grondexploitatie. De gemeente vervult de functie van grondbank. Dit houdt in dat de gemeente de gronden aankoopt en bouwrijp levert aan de ontwikkelende samenwerkingsverbanden. De partijen vergoeden de op dat moment geldende boekwaarde aan gemeente Westland. Onderstaande tabel geeft per 31 december 2025 de waardering van de deelnemingen weer. 202 Begroting 2027 Deelnemingen | Verkrijgingsprijs Afwaardering Boekwaarde Voorziening ONW | 9.706.000 | 6.965.000 | 2.741.000 | - Westlandse zoom (incl. participatie- | 11.700.000 | 11.501.000 | 199.000 | - maatschappij) Totaal deelnemingen | 21.406.000 | 18.466.000 | 2.940.000 | - ONW In mei 2026 heeft de gemeenteraad het voorstel om de aandelen van BNG-GO over te nemen goedgekeurd. BNG GO is hierdoor per 31 december 2025 economisch uitgetreden uit ONW. Als gevolg van het uittreden van BNG GO is de herziene grondexploitatie van ONW met peildatum 1 juli 2025 bij het opstellen van de begroting nog niet vastgesteld.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westland.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/49c68769-0371-49e1-977e-06d1f3c1aa6b?agendaItemId=517c64f2-bebb-4ef2-ad90-aed07eb2094d