Groenvisie Gemeente Westland (21-0186506)
Tekst van het document
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
GROEN DOEN WAT NODIG IS
GEZONDE GROENE LEEFOMGEVING VOOR MENS EN NATUUR
Groenvisie
1
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Groenvisie Gemeente Westland
Auteur(s) Contactpersoon Datum Versie Status
Groenvisie
A.H. Muller E.J.G Bakker Juni 2021 0.4 Definitief
2
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
INHOUDSOPGAVE
1. INLEIDING EN DOEL ...................................................................................................... 7 1.1. Inleiding
7
1.2. Aanleiding
8
1.3. Doelstelling en afbakening
9
1.4. Aanpak en beleidskader
10
1.5. Leeswijzer
11
2. AANLEIDING GROENOPGAVE IN WESTLAND .......................................................... 12 2.1
Analyse bestaande situatie
12
2.1. Noodzaak en toenemende urgentie voor groen
13
2.2. Waarde van groen
14
3. GROENOPGAVE WESTLAND ..................................................................................... 16 3.1. Naar een robuust groenblauw netwerk
17
3.2. Naar een kwalitatiever, groener woonomgeving
18
3.3. Naar een toekomstbestendige woonomgeving
19
3.4. Naar groen bewuster Westland
20
4. GROENPROGRAMMA: WAT GAAN WE DOEN? ........................................................ 21 4.1. Actief werken aan groendragers
21
4.2. Groenere woonomgeving: experimenten/ vergroeningsprojecten ............................ 28 4.3. Groeninclusief ontwerpen
32
5. STRATEGIE: HOE MAKEN WE WESTLAND GROENER? .......................................... 38 5.1. Wendbaar uitvoeringsprogramma met ambitiekeuzekaart
38
5.2. Procesmatig verankeren van het groenbewustzijn
39
5.3. Partnerschap
40
6. KOSTEN, DEKKING EN CO-FINANCIERING .............................................................. 42 6.1. Realisatie en financiële dekking groenvisie.
42
6.1. Uitvoeringsprogramma groenvisie 2021/2022
43
Groenvisie
3
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
BIJL AGEN Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3: Bijlage 4: 4a: 4b: 4c: Bijlage 5: Bijlage 6: Bijlage 7: Bijlage 8: Bijlage 9: Bijlage 10:
Groenvisie
Positie, scope en reikwijdte van de groenvisie Analyse huidige situatie in Westland Waarden van groen Robuuste groendrager Natuur- en groennetwerkkaart (omgevingsvisie) Bestaande groenstructuur Groene linten en dijken Groenfunctie groendrager in de woonkernen Referentienormen/richtlijnen ten behoeve van Programma van Standaarden Toekomst- en klimaatbestendig assortiment: Ambitiekeuzekaart Beoogde routekaart Verklarende woordenlijst
4
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
AANLEIDING GROENOPGAVE GROENPROGRAMMA
INLEIDING EN DOEL GROENOPGAVE WESTLAND
UITVOERING
GROENSTRATEGIE
VOORWOORD Een groener Westland is een lang gekoesterde wens van vele inwoners en ook van het bestuur. Er is in Westland ruimte nodig voor de natuur, zeker nu de bevolking groeit. En hoewel dat simpel klinkt, is toch de afgelopen jaren gebleken dat het niet zo eenvoudig is. In de enorme strijd om de vierkante meters voor onder andere woningbouw, glastuinbouw, bedrijventerreinen, wegen, Groenvisie
5
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
sporten en recreëren, bleek groen vaak het kind van de rekening. Met deze groenvisie ‘Doen wat nodig is’ willen we hier verandering in brengen. Het afgelopen jaar hebben we besloten dat het roer om moet. In de omgevingsvisie hebben we ambities vastgelegd. Juist bij een groeiende bevolking zorgt meer natuur ervoor dat inwoners fijn kunnen wonen. Het zorgt voor speelplekken voor kinderen, voor rust, voor koelte én voor schone lucht. Zeker het afgelopen jaar, waarbij veel mensen gebonden waren aan huis of de directe omgeving, is de waardering voor groene plekken enorm gestegen. Voor de toekomst verwachten we dat een groene omgeving nog belangrijker wordt. De klimaatverandering dwingt ons ervoor te zorgen dat er meer groen komt en minder asfalt en tegels, zodat regen makkelijk weg kan lopen van de straten en dat er koelteplekken ontstaan door de schaduw van bomen. Met deze groenvisie wordt er een basis gelegd om te zorgen dat we de ambities uit de omgevingsvisie gaan halen. Onze uitgangspunten zijn het realiseren van 50 m2 groen per nieuwbouwwoning, het realiseren van groenblauwe verbindingen, het implementeren van groeninclusief bouwen én een extra vierkante meter groen per bestaande woning. Met deze groenvisie zijn we er nog niet. We beginnen pas. Deze visie legt vast welke stappen we gaan nemen.
We kijken niet alleen naar wat wij als gemeente kunnen doen, maar ook naar wat we willen dat projectontwikkelaars gaan doen en wat inwoners kunnen doen. Duidelijk is dat vergroening een opgave is voor ons allemaal. De gemeente is eigenaar, opdrachtgever en wetgever, maar daarnaast ook degene die inwoners en bedrijven stimuleert en ondersteunt om zelf aan de slag te gaan met groen. Dat deze visie tot stand is gekomen in samenwerking met inwoners en natuur- en buurtverenigingen onderstreept de gezamenlijke opgave.
Leen Snijders, wethouder gemeente Westland
Groenvisie
6
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
1. INLEIDING EN DOEL
1.1. Inleiding Groen1 geeft ons rust, biedt ruimte om te sporten of elkaar te ontmoeten, biedt ruimte voor verschillende dieren en planten en maakt onze leefomgeving veerkrachtiger en aantrekkelijker. Groen draagt bij aan de opgave om hitte te dempen en om het toenemende regenwater als gevolg van de verandering van het klimaat op te vangen. Groen zorgt dus voor een betere waterhuishouding en voor verkoeling. Daarbij vangen bomen en beplanting ook nog eens CO2 en fijnstof af en draagt het groen bij aan een grotere biodiversiteit. Met deze groenvisie streven wij naar een goede balans tussen groen en steen, natuur en recreatie, mensen en dieren. Zo zorgen we voor een prachtige, groene en leefbare stad in 2030, waar elke Westlander, zowel mens als dier, prettig kunnen leven. Een versteende woonomgeving is immers een onleefbare woonomgeving. Wie over tien jaar door Westland loopt, kan een verkwikkende wandeling maken langs de groene routes door de woonkernen. De groene omgeving biedt volop mogelijkheden voor beweging en verblijf, en kinderen leren er spelenderwijs de waarde van het groen. Ook krijgt groen een plek in het verticale: er is immers nog zoveel ruimte op gevels, daken en in tuinen. Zo zorgen we voor een mooiere, gezondere, koelere woonomgeving, met veel leefruimte voor mensen, planten en dieren en daarmee een grotere biodiversiteit.
Dit betekent dat groen in onze woonomgeving een essentiële bijdrage levert aan de gezondheid, het sociale welzijn en de natuur van de Westlander Kortom: groen doet goed! Net zoals overal in Nederland, kent ook Westland de komende jaren een aantal grote (ontwikkeling) uitdagingen die allemaal drukken op de ruimte. En die druk op de ruimte neemt toe. We hebben ruimte nodig om te wonen en ons te verplaatsen, te parkeren en te ondernemen, maar dit staat op gespannen voet met de groeiende behoefte aan groen. Ook de huidige Corona-crisis maakt weer tastbaar hoe belangrijk het voor onze fysieke en mentale gezondheid is om in een groene omgeving te zijn waar je de rust en ontspanning vindt om gezond te blijven. Daarom is het behouden, uitbreiden en ontwikkelen van een groene woonomgeving binnen onze huidige, vooral economische manier van denken niet altijd eenvoudig. De indruk bestaat namelijk dat groen zichzelf niet ‘terugverdient’. Op die manier trekt het groen in de strijd om ruimte regelmatig aan het kortste eind. Het moet dan wijken voor praktische zaken als woningbouw, verkeersveiligheid of sociale veiligheid. De groenopgave van Westland gaat echter niet alleen om de vraag naar ruimte voor groen.
Het vraagt ook om prioritering, slimme inzet van het beschikbare budget, investeren in groen en goed reageren op veranderende omstandigheden, nieuwe inzichten, actuele ontwikkelingen en het zoeken naar alternatieven om doelen te bereiken. Hierbij liggen onder meer kansen in slimme inrichting, programmering, in bestaande en nieuwe subsidieregelingen, in integraliteit van maatregelen en in het partnerschap met de samenleving. Doen wat goed is! 1
Groen: zijn alle bomen, gras, plantsoenen/beplanting en (natuurvriendelijke) oevers in de openbare ruimte die door de gemeente Westland worden onderhouden en beheert. Zie bijlage 10 ‘verklarende woordenlijst’ voor een gedetailleerdere omschrijving.
Groenvisie
7
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Intussen verandert de samenleving, en daarmee de rol van de overheid. De overheid geeft meer ruimte aan de bewoners en geeft meer kaders- en richtlijnen mee. Dit zorgt dat de overheid anders na gaat denken over complexe vraagstukken zoals vergroening. Die complexe vraagstukken worden steeds meer in samenwerking opgepakt, en de omstandigheden en de mensen ter plekke worden steeds meer leidend, ook in Westland. Bewoners, belangen-/ en buurtverenigingen, zijn zeer betrokken bij het Westlandse groen en laten zich dan ook horen. Tijdens interviews en een bewoner enquête hebben ze hun aandachtspunten en ideeën ingebracht en deze zijn in de speerpunten, maatregelen en uitvoeringsprogramma van deze visie verwerkt. Dank aan iedereen die heeft meegewerkt aan dit Groenbeleidsplan.
1.2. Aanleiding Vanuit drie moties (motie beter groen 3.0 (november 2019), motie herdefinitie Groen en motie uitwerking beter groen) heeft de Raad de wens uitgesproken meer en beter groen te realiseren in Westland en zich uitgesproken voor verbetering van het groenbeleid bij onder andere gebiedsontwikkeling. Ook de bewoners, (natuur) belangenverenigingen en het MKB Westland hebben in de afgelopen jaren diverse malen aangedrongen op de vergroening van Westland. De Westlanders ervaren dat er te weinig aandacht is voor het groen in hun woonomgeving en hebben in de afgelopen jaren het groen alleen maar zien verminderen. Ze missen vooral groen in de straat en het centrum, en groen om in te fietsen en te wandelen. Het groen in hun directe woonomgeving waarderen ze als zeer positief2. In de vastgestelde omgevingsvisie is de ambitie neergezet dat in 2040 de dorpen in Westland groener zijn, door meer verblijfsgroen te realiseren in bestaand gebied én in nieuwbouwwijken. Hierbij gaan we niet alleen voor kwantiteit, maar ook voor de kwaliteit3 van het groen. De ambitie van de omgevingsvisie is dan ook om substantieel meer groen aan te leggen, hoewel dit flinke kosten met zich meebrengt.
Omdat op sommige plekken onvoldoende ruimte is voor meer bomen en groen in de straat, zetten wij vanuit de omgevingsvisie in op innovatieve manieren van groen, zoals groene daken en gevels en groen-inclusief bouwen. Al deze factoren maken een overkoepelend groenvisie noodzakelijk, met een duidelijke koers voor de komende 10 jaar. Als gemeentelijke organisatie willen wij heldere afwegingen kunnen maken en samenwerking zoeken om Westland groener, ecologisch waardevoller en toekomstbestendiger te maken. De groenvisie heeft als ambitie: Bij te dragen aan vitaliteit, gezondheid en welzijn van inwoners, doordat het groen makkelijk toegankelijk is en de inwoners uitnodigt om er rust en ontspanning te vinden of plezier aan te beleven; 2
Bron: verslagen werksessies en enquête ten behoeve van het participatietraject voor het opstellen van de omgevingsvisie. Kwaliteit groen: Groen dat een bijdrage levert een de vier groenwaarde en een functie vervult. Het groen is in goede conditie, heeft een goede toekomstverwachting, waarbij de juiste soort op de juiste plek, met voldoende ruimte om zich goed te kunnen ontwikkelen. 3
Groenvisie
8
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Bij te dragen aan de ontwikkeling van Westland als gezonde, klimaatadaptieve en groene woonomgeving. De biodiversiteit in Westland te versterken, met een gezonde omgeving voor dieren en planten die hen voldoende mogelijkheden biedt om zich te bewegen tussen de groene gebieden; Te helpen bij het verwerken van grote hoeveelheden regenwater en te zorgen dat verkoeling wordt geboden als de temperaturen hoog oplopen; kortom, bij te dragen aan verzachting van de gevolgen van klimaatverandering. Bij te dragen aan actieve betrokkenheid van onze inwoners bij hun woonomgeving.
1.3. Doelstelling en afbakening De groenvisie: Geeft uitwerking aan de vastgestelde doelen uit de omgevingsvisie voor de komende 10 jaar; Geeft richting aan ontwikkelingen en formuleert groene ambities; Biedt aanknopingspunten voor beheer en inrichting; Biedt een financieel kader waarin gewenste en realistische ontwikkelkosten voor de groenopgave inzichtelijk zijn gemaakt; Inspireert en stimuleert partners om hun buitenruimte groener te maken. De voorgelegde groenvisie is een beschrijving van de verschillende onderdelen van vergroening, de kansen, de voorwaarden, urgenties en de strategische ontwikkellijnen voor Westland. Daarbij wordt opgemerkt dat vergroening sterke relaties heeft met de onderwerpen zoals klimaat, de woningopgave en herinrichtingsprojecten. Vanuit de huidige situatie kijken wij naar het benutten van kansen voor groen, en zal er bewust gekozen moeten worden voor het creëren van kansen om de ambitie en doelstellingen te halen. Om de groene opgave te realiseren reiken wij in deze visie handvatten aan om de discussie over ruimteclaims goed te kunnen voeren en het belang van groen in het verdere proces te bewaken. Succesvolle vergroening van Westland vraagt om integrale afwegingen een afwegingskader binnen het ontwerpproces, waarbinnen per project en ontwerpproces de ruimte en creativiteit opgezocht kan worden.
Nadere (concrete) uitwerking, maatwerk en brede afweging blijven altijd nodig. Met deze Groenvisie en de korte-termijnstrategie, zijn wij in staat om bewuste keuzes op ons groenbeleid en prioriteiten. De visie geeft achtergrond van de status en de mogelijke scenario’s voor de groenopgave en vergroening in Westland. Deze groenvisie richt zich voornamelijk op het groen in de woonomgeving en de verbinding met het omringende landschap. Een andere verbinding is er met het bestaand en nieuw beleid (o.a. omgevingsvisie, klimaat en duurzaamheid, waterplan). Er liggen kansen om deze beleidsterreinen op verschillende groene onderwerpen te integreren en te verbinden (o.a. klimaatadaptatie, duurzaamheid, maaibeleid) en zo de effectiviteit te vergroten. In bijlage 1 is een schematisch overzicht opgenomen van de positie, scope en reikwijdte van de groenvisie. Daarnaast is in de uitwerking van de groenvisie rekening gehouden met kaderstellende documenten, wet- en regelgeving.
Groenvisie
9
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Tot slot: de groenvisie is bedoeld als vertrekpunt. Met het vaststellen ervan hebben wij, de gemeente Westland, samen de lijnen uitgezet, maar moeten we vervolgens ook werkelijk aan de slag. De tijd daarvoor is rijp; onze inwoners zijn er ook klaar voor. Dit plan richt zich daarom met nadruk op de Westlandse politiek en onze (ambtelijke) organisatie, om de aanwezige kansen en uitnodigingen vanuit Westland op te pakken en samen te werken aan een leefbare, toekomstgerichte, groenere Westland.
1.4. Aanpak en beleidskader Voor het opstellen van deze groenvisie is vanuit de gemeente een ambtelijke werkgroep ingericht. De belanghebbende inwoners en natuur- en buurtverenigingen hebben via interviews en bewonersenquête mee kunnen denken, inbreng gehad en geadviseerd (de deelnemerslijst van de ambtelijke werkgroep en de geïnterviewde belanghebbende natuur- en buurtverenigingen is weergegeven in bijlage 11). De inhoud van deze groenvisie staat niet op zichzelf. Deze visie is een uitwerking rondom de groenopgaven zoals beschreven in drie moties en de omgevingsvisie en zijn daarmee richtinggevend voor het realiseren van de groene opgave in Westland. In de uitwerking van deze groenvisie is verder rekening gehouden met kaderstellende documenten (lokaal, regionaal en landelijk) en wet- en regelgeving. Hieronder staan de kaders-/uitgangspunten vanuit de vastgestelde omgevingsvisie puntsgewijs weergegeven. De omgevingsvisie 2.0 stelt duidelijke ambities en doelen voor de korte en langere termijn, deze zijn als opgave meegenomen in de uitwerking van deze groenvisie: Westland gaat voor de haalbare ambitie om voor 2040 één extra vierkante meter verblijfsgroen4 per huishouden5 te realiseren in de openbare ruimte binnen de bestaande woonomgeving (groen binnen een bebouwde kom en/of binnen 500 meter van een bebouwde kom.
Groenblauwe verbindingen binnen deze afstandsmaat worden hierbij meegenomen); In nieuwbouwwijken geven we een norm mee van 50 m2 gebruiksgroen6 per woning. Hierbij houden we rekening met voldoende ruimte voor bomen in het straatprofiel en gaan vooral voor kwalitatief goed groen; Voor nieuwbouwwijken waarvoor al afspraken gemaakt zijn, zal het niet altijd mogelijk zijn al deze ambities nog in te passen. Daarom zetten we in op innovatieve manieren voor vergroening en is groeninclusief bouwen (en ontwerpen)7 de nieuwe standaard; De gemeente en het waterschap werken samen aan het verbeteren van voorzieningen om de water- en groenstructuur te optimaliseren; 4
Verblijfs-/gebruiksgroen: betreedbaar groen waarin je kan recreëren: wandelen, spelen, fietsen picknicken, zonnen, e.d.. Dus niet waar je langs kunt of naar kunt kijken (zie ook bijlage 10 verklarende woordenlijst). 5 Huishouding: Groep personen die samenwonen. De leden van een huishouden wonen in één woning. In deze visie hanteren we de term woning in plaats van huishouding. 6 Gebruiksgroen = verblijfsgroen 7 Bij nieuwbouwwijken en gebiedsontwikkelingen groeninclusief bouwen en ontwerpen (inrichten) is bestaand groen inpassen in nieuwe bouwprojecten, nieuwe groengebieden aanleggen, groene daken en gevels toepassen of gebruik maken van technische maatregelen om hittestress en wateroverlast tegen te gaan;
Groenvisie
10
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Westland wil - samen met andere partners – natuurgebieden robuust, veerkrachtig, aaneengesloten en beleefbaar maken; Westland wil voor 2030 de ontbrekende zones en schakels in de ecologisch verbindingen invullen; Westland werkt actief aan het realiseren van Natuur Netwerk Nederland, door dit netwerk te versterken en ondersteunen door een lokaal natuur-netwerk te realiseren. Dit doen wij door gemeentelijk grondgebied zoveel mogelijk natuurlijk in te richten en te beheren; De kwaliteit van bestaand groen wordt verbeterd.
1.5. Leeswijzer In het onderstaande schema staat schematisch de opbouw van deze groenvisie weergegeven. Het vertrekpunt is gelegen in de analyse van de huidige situatie en de noodzaak voor vergroening (urgentie). Samen met de groenwaarden vormt dit hoofdstuk 2. Dit leidt tot de centrale opgave voor het groen in Westland, met bijbehorende speerpunten, in hoofdstuk 3. Hoofdstukken 4 en 5 beschrijven vervolgens wat we concreet gaan doen: hoofdstuk 4 bevat het groenprogramma en in hoofdstuk 5 geven we de strategie weer om dit programma in de komende 10 jaar te realiseren. De beoogde routekaart is als bijlage 9 toegevoegd. In deze bijlage maken we met behulp van drie ambitieniveaus inzichtelijk met welke maatregelen, welk resultaat kan worden gerealiseerd, uitgezet in de tijd (scope: 10 jaar) en inclusief de (financiële)consequenties. De overige bijlagen bevatten relevante achtergrondinformatie, waaronder kaartmateriaal en een ambitiekeuzekaart. Ook is een verklarende woordenlijst (bijlage 10) toegevoegd waarin een aantal termen worden uitgelegd.
Groenvisie
11
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
2. AANLEIDING GROENOPGAVE IN WESTLAND
2.1 Analyse bestaande situatie In de analyse van de bestaande situatie over het groen in Westland hebben we gekeken naar de fysieke situatie, de beleving en de positie van groen in een bedrijvige en continu veranderende samenleving. Hieronder volgt een samenvatting: voor een uitgebreide weergave van de analyse, zie bijlage 2. De ligging van Westland is uniek: grenzend aan zowel een prachtig duin- en kustgebied met waardevolle natuur (Natura 2000) als aan Midden-Delfland, het groene hart van de regio. Het Natuur Netwerk Nederland (NNN, voorheen Ecologische Hoofdstructuur) vormt de groen/blauwe verbinding tussen deze waardevolle gebieden. Het omringende landschap en de groen/blauwe verbinding zijn waardevol voor flora en fauna en de Westlander om in uit te waaien, te sporten of de natuur te beleven. De elf woonkernen die Westland vormen hebben ieder een specifiek stedenbouwkundig verkavelingspatroon, eigen stratenpatroon en groene inrichting. Door de opkomst van de glastuinbouw en de economische vooruitgang, werd vrijwel elke m2 grond voor de tuinbouw aangewend. Met als gevolg een relatief hoge bebouwingsdichtheid met een functioneel ingerichte openbare ruimte. Het groen dat dan nog aanwezig is, is of beperkt toegankelijk, te versnipperd en/of bermgroen (wegbegeleiding).
De woonkernen van Westland kenmerken zich dan ook door smalle straten met een hoge parkeerdruk, strakke watergangen, kleine voortuinen, af en toe een dorp-/wijkpark, buurtspeelplekken en beperkt toegankelijke begraafplaatsen, dierenweiden en sportterreinen. Bomen staan verspreid door de gehele wijk, met vaak matige groeiomstandigheden. Het groen op de begraafplaats, dierenweide, rondom de speelplek en sportterrein, zorgen nog enigszins voor een groene aankleding. Daar staat de wijdere groene omgeving, grenzend aan het duin-/kustgebied en het Natuur Netwerk Nederland (NNN) als groenblauwe verbinding tegenover. De meeste woonkernen grenzen aan dit waardevolle landschap met een recreatie-/natuurgebied op fietsafstand, met uitzondering van de woonkernen Kwintsheul, Maasdijk en Honselersdijk.
Westlandse kengetallen (gemiddeld) oppervlakte groen per woonkern gerangschikt op minst groene kern/woning Ter Heijde 10 m2/ woning Heenweg 15 m2/woning Kwintsheul 16 m2/woning Maasdijk 18 m2/woning Poeldijk 22 m2/woning Honselersdijk 26 m2/woning De Lier 27 m2/woning Monster 28 m2/woning s-Gravenzande34 m2/woning Wateringen 35 m2/woning Naaldwijk 43 m2/woning Bron: areaalgegevens gemeente Westland binnen bebouwde kom. De arealen zijn aangescherpt en aangepast t.b.v. groendefinitie. Bron huishoudens: wetenswaardigheden, cijfers en statistieken over per kern
Kortom Westland is compact, functioneel gebouwd. Aan de ene kant is het gelegen een prachtig duin- en kustgebied met waardevolle natuur (Natura 2000) als aan Midden-Delfland aan de andere kant heeft het groenarme, versteende buurten, met smalle straatjes, hoge parkeerdruk en intensief gebruik. Waar groen schaars is, zijn er groene accenten rondom speelplekken en begeleiding van de straten. Toegankelijke dorps-/wijkparken op loopafstand, die verbonden zijn met het omringende landschap worden op vele plaatsen gemist. Ter Heijde (10m2/woning),
Groenvisie
12
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Heenweg (15m2/woning), Kwintsheul (16m2/woning) en Maasdijk (18m2 /woning) zijn de vier kernen met het minst oppervlakte groen per woning, zie hiernaast het inzetkader en bijlage 2. Bewoners ervaren Westland over het algemeen als een prettige gemeente om in te wonen en te verblijven. Dit klinkt ook door in de bewonersenquêtes. Ongeveer de helft is tevreden over het groen, zowel over kwaliteit en aanbod als over het onderhoud. De Westlanders missen vooral groen in de straat en in het centrum. Ze ervaren veel steen in hun omgeving en de bermen bestaat vooral uit gras en weinig andere soorten planten. Ze fietsen en wandelen graag in het groen en zouden dit graag meer terug zien. Op de fiets zijn ze binnen 15 minuten in een recreatie/natuurgebied of duinen/strand. Echter lopend doen ze hier zeker een half uur over. Om de kwaliteit en behoud van groen in Westland op peil te houden, zijn op basis van de bovenstaande analyse een aantal verbeterpunten van belang: De bovenstaande vragen en de beschrijving van de huidige situatie in Westland leidt tot een aantal concrete aandachtspunten voor deze groenvisie. Om de kwaliteit van het groen in Westland op een aanvaardbaar peil te krijgen en te houden, zijn de hieronderstaande verbeterpunten van belang: 1. meer aanbod van verblijf-/gebruiksgroen op loopafstand; 2.
herstel en ontwikkeling van de groen/blauwe verbinding in het buitengebied met aandacht voor ecologie; 3. vergroening in de woonkernen en wijken; 4. verbetering matige groeiomstandigheden bij de bomen; 5. vergroten van groen bewustzijn; 6. van reactief naar programmatisch meerjarenonderhoudsprogramma; 7. groencapaciteit, kennisniveau en samenwerking. [NB: Deze verbeterpunten zijn nader toegelicht in bijlage 2.]
2.1. Noodzaak en toenemende urgentie voor groen Gemeente Westland wil een zo hoog mogelijke levenskwaliteit voor haar inwoners. Hierin neemt groen duidelijk een belangrijke plaats in. Maar groen als basis voor een gezond leefklimaat concurreert sinds jaar en dag met alle andere functies, ontwikkelingen en ambities om de beperkte aandacht, ruimte en budgetten. In die dynamiek is groen van oudsher belangrijk, maar kleeft er ook een aura aan van ‘aankleding’, ondergeschikt aan ‘fundamentelere’ functies zoals huisvesting en infrastructuur. Die opvatting is achterhaald. Onder druk van het veranderende klimaat, toename van hitte, verdorging of juist extreem veel wateroverlast op piekmomenten en teruglopende biodiversiteit, ervaringen uit de corona-crisis en uitgesproken wensen van inwoners neemt landelijk én lokaal het belang van groen toe. Werken aan een gezond, toekomstbestendig leefklimaat met groen als basis vraagt om een innovatieve en bewuste benadering, met groendragers die robuust genoeg zijn om de uitdagingen van de toekomst te kunnen opvangen.
Groenvisie
13
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
De belangrijkste uitdagingen en urgenties voor een leefbare, toekomstbestendige woonomgeving zijn samengevat in onderstaande inzetten:
URGENTIES VANUIT GEZONDHEID In een gezond leefklimaat draait het om de volgende urgenties:
Afname fysieke gezondheid -> uitdagen tot bewegen in het groen; Afname mentale gezondheid -> uitdagen tot verblijven in het groen; Toename eenzaamheid -> stimuleren ontmoeten, participeren (zingeving) en sociale cohesie; Enkelzijdige opvoeding -> spelen in de buitenlucht draagt bij aan de sociaal-emotionele en motorische ontwikkeling van kinderen; Beperking zelfontplooiing: verblijf in het groen bevordert groen bewustzijn: leerzaam en educatief.
URGENTIES VANUIT TOEKOMSTBESTENDIGHEID Een toekomstbestendig leefklimaat gaat over de volgende urgenties:
Wateroverlast -> opvang neerslagpieken, tegengaan verdroging;
Afname flora en fauna -> vergroten biodiversiteit;
Opwarmend klimaat -> reduceren opwarming en hittestress;
Anonieme leefomgeving -> creëren van betrokkenheid, identiteit en eigenaarschap; Luchtkwaliteit: Opvang CO2, O2 en fijnstof;
2.2. Waarde van groen Groen is meer dan aankleding van de openbare ruimte met planten en bomen. Verzamelde data en gedegen onderzoek bevestigen steeds meer de betekenis van groen voor leefbaarheid en woonkwaliteit. Het is van essentieel belang voor ons leefklimaat, alleen al omdat we zonder de zuurstof die bomen en planten produceren niet zouden bestaan. Maar behalve zuurstof levert groen ons nog veel meer op: Groen in de directe leefomgeving is goed voor ons welzijn en vermindert aantoonbaar gezondheidsklachten, waardoor ziekenhuisbezoeken en zorgkosten afnemen; Groen nodigt mensen uit tot bewegen, en bevordert daarmee onze fysieke gezondheid en vermindert stress; Groenvisie
14
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Groen is van betekenis voor de economie: een aantrekkelijke, groene omgeving is een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en biedt een prettige werkomgeving voor werknemers. Ook is groen waarde verhogend voor onroerend goed in een versteende woonomgeving; Groen is van betekenis voor klimaatadaptatie: investeringen in het groen dragen bij aan het voorkomen van wateroverlast op straat, vertraagd afvoeren van regenwater op piekmomenten, waardoor geen extra investeringen noodzakelijk zijn voor capaciteitsuitbreiding van het riool. Daarnaast nivelleert het groen temperatuurschommelingen; Groen is van belang voor de biodiversiteit. Biodiversiteit is onontbeerlijk voor een rijke, veerkrachtige leefomgeving en natuur: groen biedt leefgebieden, schuilplaatsen, foerageermogelijkheden en verbindingszones voor dieren en planten; Groen zorgt voor zuurstof, vangt fijnstof af en neemt CO2 op.
Uitgaande van de duurzaamheidsprincipes 'people, planet, prosperity’ onderscheiden we vier waarden van groen in de woonomgeving: gezondheid, ecologisch, klimatologisch en economisch. In een vitale, veerkrachtige en toekomstbestendige woonomgeving zijn deze vier waarden met elkaar in evenwicht. In bijlage 3 zijn deze waarden verder toegelicht.
Groenvisie
15
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
3. GROENOPGAVE WESTLAND Westland wil een gezond, toekomstbestendig leefklimaat bieden aan haar inwoners. Groen in de woonomgeving is daarvoor een cruciale, essentiële basis. Als wij nu en in de toekomst invulling willen geven aan deze ambitie, rekening houdend met de eerder beschreven urgentie en waarde van het groen, dan is voldoende groene ruimte in Westland van grootste belang. De centrale ambitie leidt zo tot de centrale opgave voor deze groenvisie in de komende jaren: het verder vergroenen van Westland. De centrale opgave van vergroening is verder onder te verdelen in vier samenhangende speerpunten: 1. Naar een robuust groenblauw netwerk 2. Naar een kwalitatiever, groener woonomgeving 3. Naar een toekomstbestendige woonomgeving 4. Naar een groenbewuster Westland Deze speerpunten geven aan wat we willen bereiken. Zo brengen we focus en richting aan in deze groenvisie. De speerpunten zijn in de volgende paragrafen verder toegelicht.
Groenvisie
16
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
3.1. Naar een robuust groenblauw netwerk
NAAR EEN ROBUUST GROENBLAUW NETWERK Het inrichten en beheren van het groen in Westland op een wijze zodat de groendragers en -structuren in zowel binnen de woonkernen en recreatie-/natuurgebieden onderling goed zijn verbonden en van optimale, robuuste kwaliteit zijn.
Omschrijving: Wij werken aan de verbinding en de verbetering van het groen in het omringende landschap met en tussen de elf woonkernen. Hiermee ondersteunen wij zowel de biodiversiteit als het welzijn en de gezondheid van de Westlanders. Ons doel is de groene/blauwe structuur, zoals aangeven in het Natuur Netwerk Nederland, natura -2000 gebied en de recreatie-/natuurgebieden beter te laten aansluiten, te beschermen en robuuster te maken. Het is gericht op het verbinden van het landschap met recreatie/natuurgebieden en groen in de woonkernen. Dit sluit aan bij de ambitie van de omgevingsvisie. Door deze verbinding ontstaan er meer mogelijkheden voor dieren en planten om te leven en voor de mensen om daarvan te genieten. Geleidelijk ontstaat er een samenhangend robuust groenstructuur waarin en waardoor de mens, dier en plant kunnen bewegen. Daarom houden we wat groen is groen; waar groen moet verdwijnen compenseren we dit.
Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1 en 4.3.
Groenvisie
17
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
3.2. Naar een kwalitatiever, groener woonomgeving
NAAR EEN KWALITATIEVER, GROENER WOONOMGEVING Omschrijving Het inrichten en beheren van groen in Westland zodat dat er in elke woonkern en wijk voldoende aantrekkelijk, kwalitatief en bruikbaar groen aanwezig is voor de inwoners
Omschrijving We werken aan voldoende bloeiende planten en groene routes. Die beginnen bij de woning en zijn via straten, pleinen, wegen en parken te volgen tot in het buitengebied rondom de woonkernen. Hierdoor is het vooraf duidelijk wat behouden en beschermd moet worden en biedt het handvatten en houvast bij toekomstige ontwikkelingen, maar geeft ook ruimte dat het overige groen (buurtgroen) flexibeler ingevuld kan worden. Een groene toegankelijk woonomgeving, vergroot de groenbeleving en stimuleert inwoners om meer te bewegen, even een ommetje te lopen, een rondje te joggen en te ontspannen. Uit de bewonersenquête blijkt ook dat inwoners graag meer willen bewegen en sporten in de natuur. Deze groenstructuur met de groendragers is in paragraaf 4.1 nader beschreven en in bijlage 4 staat een aanzet tot een groenstructuurkaart. De kwaliteit van de inrichting is bepalend voor het beheer en onderhoud dat nodig is om dit in stand te houden. Dat begint met het maken van natuur- en beheervriendelijke ontwerpkeuzes, gericht op een samenhangende groenstructuur. We streven naar de juiste inrichting op de juiste plaats, waar groeiplaatsen zijn afgestemd op de boomgrootte en boomsoort en waar met de beoogde beheerinspanningen de gevraagde groenwaarde, functie en kwaliteit haalbaar is.
Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3.
Groenvisie
18
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
3.3. Naar een toekomstbestendige woonomgeving
NAAR EEN TOEKOMSTBESTENDIGE WOONOMGEVING Omschrijving Het inrichten en beheren van het groen op een wijze die zorgt voor opvang en verzachting van concrete effecten van klimaatverandering, met name hittestress, droogte en wateroverlast
Omschrijving Ook in Westland kan er wateroverlast op straat, extreme droogte en hittestress door de klimaatverandering ontstaan. Door groen en/of water toe te voegen of door meer schaduw te creëren, draagt vergroening van de woonkernen bij aan de klimaatopgave. Groen zorgt voor verkoeling door middel van verdamping. Groen houdt water beter vast en zorgt voor een geleidelijke afvoer van water. Een groene woonomgeving draagt zo bij aan droge voeten, maar ook aan het tegengaan van extreme droogte. De openbare ruimte wordt groener ingericht, zodat een natuurlijke vorm (verdamping en schaduwwerking) van koeling ontstaat. Vooral bomen, met name oudere grotere bomen, spelen een belangrijke rol: ze filteren stof, leveren zuurstof en in hun schaduw is de temperatuur al snel enkele graden lager dan in de volle zon. Westland wil de aanwezige biodiversiteit behouden en de ecologische potenties verder versterken, zodanig dat het voldoet aan zijn wettelijke verplichting in het kader van de Wet natuurbescherming. Verbinding en realistisch ecologisch beheer zijn de sleutelwoorden bij het vergroten van de biodiversiteit. Grote recreatie-/natuurgebieden, dorp-/wijkparken, randen om de sportterreinen en de verbindingen daartussen, zorgen voor een groen ecologisch netwerk: de ecologische groendrager. Planten en dieren in de woonkernen verplaatsen en verspreiden zich langs
Groenvisie
19
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
deze groene ecologische drager. Zo kunnen ze zich als soort handhaven. Anders beheren en biodivers inrichten zal zeker zijn vruchten afwerpen. Door in te zetten op de robuuste groendragers, met aandacht voor het bevorderen van de biodiversiteit in de ecologisch groendragers en natuurinclusief bouwen, verwacht Westland meerwaarde te bereiken voor de biodiversiteit. Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3.
3.4. Naar groen bewuster Westland
NAAR EEN GROEN BEWUSTER WESTLAND Omschrijving “Het stimuleren, ondersteunen en bundelen van de inzet en kennis op het gebied van groen, klimaatadaptatie en biodiversiteit”
Omschrijving Vergroening start bij bewustzijn. Westland wil dat het belang en de positieve invloed van groen vanzelfsprekender wordt. We streven daarom naar een groter bewustzijn en een stevigere positie van het groen binnen de gemeentelijke organisatie en bij de Westlanders. Een groot deel van de vergroeningsopgave in Westland ligt echter in het privaat gebied, bij inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Bevorderen van het groenbewustzijn in Westland, bijvoorbeeld door communicatie en kennisdeling, kan ervoor zorgen dat vergroening en handelen vanuit groen, klimaat en ecologie herkenbaarder en breder gedragen worden. En hoe meer mensen het belang en de waarde van groen beseffen, hoe meer iedereen daarnaar gaat handelen, individueel of in samenwerking. Een nadere uitwerking en de maatregelen om dit speerpunt te realiseren staan beschreven in paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3. Groenvisie 20 Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
4. GROENPROGRAMMA: WAT GAAN WE DOEN? Dit hoofdstuk beschrijft met welke maatregelen we de ambitie, de centrale vergroeningsopgave en de speerpunten gaan realiseren. Om verandering op gang te brengen stellen wij de volgende drie groenprogramma’s voor, met bijbehorende maatregelen en/of richtlijnen. Dit groenprogramma zal de komende jaren worden uitgevoerd op basis van de beschreven strategie (hoofdstuk 5) en het uitvoeringsprogramma (bijlage 9). De groenopgave van Westland is daarbij niet alleen een opgave voor de gemeente, maar voor iedereen die bij het groen betrokken is en gebruik maakt van de openbare ruimte. Samen maken we Westland groener. In het onderstaand schema staan de drie groenprogramma’s en wie aan zet is voor de uitvoering ervan. GROENPROGRAMMA
WIE IS AAN ZET?
Actief werken aan de groendragers (& 4.1)
Gemeente
Groenere woonomgeving: experimenten/ vergroeningsprojecten (& 4.2)
Gemeente en i.s.m. bewoners.
Groeninclusief ontwerpen (& 4.3)
Initiatiefnemer (gemeente en/of projectontwikkelaar)
De volgende paragrafen lichten het programma de concrete maatregelen, experimenten en instrumenten toe. Om deze groenprogramma’s te realiseren reiken wij handvatten, referentienormen en/of richtlijnen aan om de discussie over ruimteclaims goed te kunnen voeren en het belang van groen in het verdere proces te bewaken en ook uitgangspunten/richtlijnen voor beheer en onderhoud. Deze handvatten, referentienormen en richtlijnen, opgenomen in bijlage 6 en 7, dienen opgenomen te worden in de Programma van Standaarden.
4.1. Actief werken aan groendragers Wij werken actief aan de groendragers door het vastleggen en vaststellen van een robuuste groenstructuurkaart. De groenstructuurkaart maakt inzichtelijk welk groen voor de lange termijn behouden blijft en waar kansen liggen voor het ontwikkelen en/of versterken van (ecologische) verbindingen. De groendragers zorgen voor een visuele verbinding van de woonkernen onderling en met het omringende landschap. De robuuste groendragers kennen een gevarieerd groen palet: van bloemen tot bomen, van rustige tot drukkere gebieden, van natuurlijk groen tot speelgroen. De robuuste groendragers functioneren als de 'longen' van de gemeente Westland, die de Westlanders rust en ontspanning geeft en de openbare ruimte weerbaarder maakt tegen hittestress en ander extreem weer. Hiermee geven wij uitvoering aan de opgave uit de omgevingsvisie om de groenstructuur te verstevigen, te optimaliseren, te verbinden en actief te gaan werken aan het realiseren van het Natuur Netwerk Nederland.
Groenvisie
21
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
In het onderstaande overzicht staan de maatregelen die zorgen dat we actief gaan werken aan de groendragers. Nagenoeg alle maatregelen leveren een bijdrage aan het realiseren van de vier speerpunten. Ook zijn deze maatregelen noodzakelijk om het groen voor de toekomst op orde te houden en om op termijn verdere uitholling van de groenkwaliteit te voorkomen. In de daaropvolgende paragrafen worden deze maatregelen nader omschreven.
Figuur 1: Maatregelen actief werken aan robuuste groendragers en hun bijdrage aan de speerpunten
Beleidsmatig vastleggen robuuste groendragers In de robuuste groendragers is er een goede balans tussen natuurbescherming en -beleving. Maar ook tussen cultuurlandschap en natuur, tussen economische en ecologische belangen en tussen de verschillende vormen van recreatie. We zorgen dat kwetsbare natuur wordt ontzien, terwijl fiets, wandel-, ruiter- en vaarroutes het mogelijk maken van het landschap te genieten. Daarom kiezen we voor zonering en bepalen we samen wat het beste waar kan en wanneer. Zo zorgen we ervoor dat kwetsbare natuur wordt ontzien en dat vogels in alle rust kunnen broeden. Dat kunst, cultuur en ondernemerschap de ruimte krijgen en zich verder kunnen ontwikkelen. En dat elke bezoeker in de groendrager een plek kan vinden om zich op een prettige manier te ontspannen en op te laden. De groene historische linten, dijken en waterstructuur spelen een belangrijke rol als groendrager. De doorgaande waterstructuur van het boezemwaterstelsel, dient als ruggengraat om de groenstructuur aan elkaar te koppelen. Indien het profiel het toelaat kunnen hier zowel waterbeplanting, diverse vormen van moeras- en oeverbeplanting als heesterpartijen, boomgroepen en rijen bomen een plek krijgen. Veel van de historische linten en dijken hebben
Groenvisie
22
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
door de aanwezige erfbeplanting al een groen karakter. Door het stimuleren van erfbeplanting en door aanvullende maatregelen, zoals aanbrengen van hagen of het beperken van doorgaand autoverkeer, kunnen de linten veel aantrekkelijker worden gemaakt voor de recreatie en natuurbeleving. In het buitengebied is sporadisch laanbeplanting aanwezig. Vanwege de beschaduwing zijn hoge bomen in het kassengebied namelijk ongewenst. Waar het kan versterken wij de laanbeplanting, en zorgen beplanting en grasbermen voor de verbinding. Om actief te werken aan robuuste groendragers is het waardevol om de groenstructuur vast te leggen op kaart en als bestemming groen/ecologie juridisch vast te leggen in omgevingsplannen. De aanzet voor deze groenstructuur is vastgelegd op de Natuur- en groennetwerkkaart van de omgevingsvisie (bijlage 4a).
Deze dient nader verfijnd te worden, waarin de groenstructuur wordt ingedeeld in: De ecologische groendragers: Duin- en kuststrook, Natura 2000 gebied en Natuur Netwerk Nederland (NNN) en de recreatie-/natuurgebieden; De recreatieve dragers: groene linten en dijken (recreatieve routes), doorgaande water/groenstructuur van het boezemstelsel, die zorgen voor verbinding op regionaal niveau; De groendragers in de woonkernen: dorps-/wijkpark, begraafplaatsen, groen rondom speelplekken en sportterreinen/velden en groenstructuren langs water en wijkontsluitingswegen. In de onderstaande inzet worden deze groendragers nader toegelicht.
Ecologische groendragers bestaan uit het groenblauw netwerk, zoals het Natuur Netwerk Nederland, natura-2000 gebieden en de recreatie-/natuurgebieden van Westland. Door de ecologische dragers te optimaliseren en te versterken, verbinden we de unieke omliggende omgeving van het Westland met elkaar: de duinstrook, met een waardevolle natura-2000 gebied (Solleveld) en met aan de andere kant het groene hart van de regio: Midden-Delfland. De Wenzone, Poelzone, Zwethzone en Gantelzone. Het Staelduinsebos, Wollebrand, Plas van alle Winden en Prinsenbos functioneren als stepping stones in deze ecologische groendrager. Bij gebiedsontwikkelingsopgaven en bij beheer en onderhoud streven wij naar het verbinden van de ecologische groendragers en het vergroten van de biodiversiteit. In bijlage 4a staan deze dragers weergegeven De recreatieve dragers verbinden het omringende landschap met het groen in de woonkernen. De groene linten samen met de dijken vormen deze recreatieve dragers. In bijlage 4c staan de groene linten en dijken weergegeven. Deze dienen in de groenstructuur als waardevolle recreatieve drager te worden opgenomen. De groene linten samen met dijken vormen ook de recreatieve uitvalroutes vanuit de dorpen naar de recreatie-/natuurgebieden en de omliggende landschappen.
Juist voor deze groene linten wordt ingezet op het versterken van het groene karakter en het aantrekkelijker maken voor de recreatie.
Groenvisie
23
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Voorgesteld wordt om de linten primair in te richten voor het fietsverkeer, waarbij de auto’s te gast zijn. Naast de groene linten zijn ook de dijken belangrijk als recreatieve routes. De dijken hebben als lange lijnen een belangrijke recreatieve en ecologische verbindingsfunctie. Ze verbinden bijvoorbeeld het Staelduinse Bos met de duinen. Om de ecologische waarden te verstevigen en te stimuleren wordt erbij beheer en onderhoud gestreefd naar het vergroten van de biodiversiteit, en wordt het maaibeleid hierop aangepast. Groendragers in de woonkern zorgen voor de groene aankleding van de buurt, scheiding van functies (bijvoorbeeld voetpaden en rijwegen) en ruimte om te ontspannen en te bewegen. Deze groendragers bepalen het aanzicht van de woonkernen en wijken en zorgen voor vrijetijdsmogelijkheden en het welbevinden van veel Westlanders. Het is het groen dat bewoners zien door hun raam, of als ze hun woning uitstappen. Het zijn de plekken waar (kleine) kinderen spelen, bewoners hun hond uitlaten en de meeste tijd doorbrengen. Hier staat vooral de zorg voor een prettige groene leefomgeving centraal, in samenwerking met de bewoners. Bewoners hebben hier een belangrijke inbreng voor het groen.
De groendragers in de woonkern bestaan uit verblijf-/gebruiksgroen in de groengebieden (parken, begraafplaatsen, dierenweiden, groen rondom speelplekken), functioneel-/ begeleidingsgroen langs (wijk)ontsluitingswegen, aankledingsgroen in de woonstraten en natuurgroen langs watergangen en rondom sportterreinen/-velden. In principe dient er in elke wijk een gebruik-/verblijfsgroengebied op loopafstand (10 minuten lopen) aanwezig te zijn. Wij realiseren bij gebiedsontwikkelingen een dorp/wijkpark als gebruiks-/verblijfsgroen. We maken groene routes, die beginnen bij de woningen en via straten, pleinen, wegen en parken tot de landschappen rondom de woonkernen. Wij hanteren een referentienorm dat gebruiks-/verblijfsgroen (dorps-/wijkpark) te voet binnen circa 10 minuten bereikbaar moet zijn, en randgroen en het buitengebied binnen 15 minuten met de fiets. Het in samenspraak realiseren van Groene ommetjes als ‘koelteroutes’, wordt nader beschreven bij de
Actief werken aan Natuur Netwerk Nederland De provincie wil het NNN in Zuid-Holland in 2027 afgerond hebben. Daarbij horen ruim 37 hectare aan te leggen ecologische verbindingen binnen Westland. De Wenzone, Poelzone, Zwethzone en Gantelzone. Staelduinsebos, Wollebrand, Plas van alle Winden en Prinsenbos functioneren als stepping stones in deze ecologische groendragers. Natuur Netwerk Nederland (NNN) moet in Westland grotendeels nog gerealiseerd worden. Actief werken aan NNN doen wij door actief aan te haken bij de nog uit te werken uitvoeringsplannen van de provincie, door het maken van heldere procesafspraken en door het gemeentelijk grondgebied zoveel mogelijk natuurlijk/ecologisch in te richten en te beheren. Daarnaast gaan we actief samen werken met andere partners (o.a. provincie Zuid-Holland, Hoogheemraadschap Delfland, Zuid Hollands Landschap, Staatsbosbeheer) om de ecologische groendragers robuust, veerkrachtig, aaneengesloten en beleefbaar maken. Dat geldt voor Natura2000 gebied, het Natuur Netwerk Nederland, recreatie-/natuurgebieden en het Nationaal Park Hollandse Duinen, een plan dat momenteel door de provincie Zuid-Holland wordt uitgewerkt. Groenvisie
24
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Hierbij is belangrijk om mee te liften bij ontwikkelprojecten, de herstructurering van de glastuinbouw (Poelzone) en de infrastructuurontwikkelingen van de verbinding tussen A4 en A20. Hiermee kunnen de kosten voor het actief verwerven van de gronden wellicht naar beneden gebracht worden, maar dient dan vooraf strak geformuleerd te worden wat de beoogde ecologische en recreatieve doelstellingen zijn, om de breedtes en dus de natuurlijke of ecologische doelstellingen te halen. Er zijn voor projecten wellicht subsidies of medefinancieringsopties te vinden via provincie, Hoogheemraadschap, Europa (in verband met ecologische doelstellingen en waterkwaliteit) en het rijk (in verband met mobiliteit van de A4-A20). Door deze ecologische structuur ook te koppelen aan recreatie kan een toeristenbelasting (gedeeltelijk) als kostendrager bijdragen. Het beheer en onderhoud zou eventueel ook overgedragen kunnen worden aan staatbosbeheer of andere natuurorganisaties. We werken actief aan een Structuurkaart NNN, waarin NNN nader wordt uitgewerkt, de waarde bepaald (doel- en streefsoorten) en de functie toegekend. Dit wordt vertaald naar inrichtingsprincipes, maatvoering en profielen.
Om de ecologische waarden van de recreatie-/natuurgebieden te behouden en/of te verstevigen bepalen wij de waarde en de functie per recreatie-/natuurgebied, met behulp van de soorteninventarisatie flora en fauna. Afhankelijk van de waarde en functie stellen wij een inrichtingsvisie en/of een integraal beheerplan op. Zie ook uitvoeringsprogramma kwaliteitsimpuls recreatie-/natuurgebieden. Ontbrekende schakels Het huidige netwerk van groendragers vertoont ontbrekende schakels en barrières, die de kwaliteit van de groendragers en hun verbindingen binnen de woonkernen en naar het buitengebied belemmeren. Het opheffen van deze barrières en aansluiten van deze schakels levert dus een directe positieve bijdrage aan een robuust netwerk van groendragers. Deze ontbrekende schakels dienen nader te worden geanalyseerd en geïnventariseerd, gelijktijdig met de verdere uitwerking van de groenstructuurkaart.
Kwaliteitsimpuls recreatie- en natuurgebieden De recreatie- en natuurgebieden hebben verschillende waarden en functies, die vaak goed verweven kunnen worden, maar soms ook tegenstrijdig zijn. Deze recreatie- en natuurgebieden zijn een belangrijk onderdeel van de ecologische dragers en de recreatieve verbindingen. Om deze waarden en de functies van de recreatie- en natuurgebieden verder te ontwikkelen en te verstevigen, willen wij de deze gebieden een kwaliteitsimpuls geven, door in eerste instantie hun waarde en functie vast te stellen en te bestendingen in een inrichtingsvisie, verbeterplan en/of een integraal beheerplan. Momenteel is het onduidelijk welke waarde en functie deze gebieden hebben; dit is mede de oorzaak van hun wisselende kwaliteit.
Groenvisie
25
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Gebieden Winkelgebied Ontsluitingsweg Watergangen
Het verbeteren van de waarde en kwaliteit van het groen in de woonkernen is een aspect waar wij, naast het verbinden, veel waarde aan hechten. Dat het groen schoon en goed onderhouden is, is een voorwaarde om van de waarde en kwaliteit van het groen te genieten. Daarnaast is waardevol dat de woonkernen beter herkenbaar zijn ook in de wijken en onderling van elkaar verschillen, zowel door de inrichting als door de functie.
Woonwijk Bedrijventerrein Begraafplaatsen Dierenweide (wijk)parken Speelplek Sportterrein (velden) Ontlsuitingsweg buitengebied
Het toekennen van functies aan de groeninrichting maakt duidelijk wat wij met het groen in de woonkernen op een bepaalde plek wil bereiken. Zo wordt duidelijk wat nodig is aan inrichting, beheer en onderhoud om optimaal aan deze waarde en functievervulling te voldoen. Door gebruik te maken van functies is het ook eenvoudiger om uit te leggen, aan bijvoorbeeld inwoners en bezoekers, wat wij met een bepaalde plek voor ogen hebben. Voor de groeninrichting op bedrijventerreinen gelden bijvoorbeeld andere verwachtingen dan voor groen in woonwijken, accenten en winkelstraten. De beschrijving van de groenfuncties maakt duidelijk dat niet elke groenfunctie op elke plek kan voorkomen. In bijlage 5 zijn de functies nader toegelicht en in de tabel (zie inzet) maakt duidelijk wat de groenwaarde, groenfunctie(s) zijn per gebiedstype. Vervolgens dient deze functies in een Programma van Standaarden gedetailleerder uitgewerkt te worden (streefbeelden, profiel met bijbehorende maatvoering).
Uitwerking bomenbeleidsplan Uitgangspunten vanuit de groenvisie voor het bomenbeleid zijn: Behoud van het bestaande gemeentelijke bomenareaal (“Nee, tenzij”) en uitbreiding van het areaal (waar dit kan); Om de bomenstructuren duurzaam te kunnen handhaven wordt met de theoretische afschrijvingstijd gerekend en een vervangingsbudget vastgesteld; De juiste soort op de juiste plek; Liever een volwassen grote boom op een goede groeiplaats, dan meerdere kleine bomen die zich niet volledig ontwikkelen (= kwaliteit boven kwantiteit); Voldoende ondergrondse -en bovengrondse groeiruimte, afgestemd op boomgrootte en boomsoort met een langere levensduur dan 30 jaar.
Groenvisie
26
Gemeente Westland
natuur groen
functioneel-/ begeleidingsgroen
Functies
Klimatologisch Economisch Gezondheid Ecologisch
aankledingsgroen
Groenwaarde
verblijf-/gebruiksgroen
Waarde en functie groendragers in de woonkernen De groendragers in de woonkernen zorgen voor de groene aankleding van de buurt, scheiding van functies en ruimte om te ontspannen en te bewegen. Een groene woonomgeving draagt bij aan droge voeten, maar ook aan het tegengaan van extreme droogte en zorgt voor verkoeling door middel van verdamping. Kortom het groen in de woonkernen heeft waarde voor de gezondheid van onze inwoners, klimaat en ecologisch en is bovendien waarde verhogend voor vastgoed.
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Deze uitgangspunten worden meegenomen in de uitwerking van het bomenbeleid die voor het komende jaar opgenomen is in het uitvoeringsprogramma. In het bomenbeleid gaan we uit van het principe dat we bomen laten staan, tenzij. Dit betekent niet dat bomen onaantastbaar verklaard worden, maar dat we bomen alleen verwijderen of verplanten op basis van dialoog, argumenten en belangenafweging. Hierbij gaan we ons baseren op het toekomstige bomenbeleid, dat richtlijnen moet bevatten op het gebied van veiligheid, nauw te omschrijven vormen van overlast, toekomstkansen en de boomwaarden (bestaande instrumenten om boomwaarden te berekenen en te bepalen zoals TEEB-stad8- "Inzicht in de waarde van groen in de woonomgeving” en i-Tree9). Wat gaan we hiervoor doen (afhankelijk van het gekozen ambitieniveau)?
Groenstuctuurkaart gedetailleerder uitwerken en vastleggen in GIS omgeving;
Groenstructuurkaart als groen/ecologie bestemming juridisch vastleggen in omgevingsplannen;
Aan hand van de groenstructuurkaart de bomenstructuur en de ontbrekende schakels gedetailleerder
Afstemming en samenwerking met de diverse partners en afstemming bij planvorming rondom
inventariseren; Natura-2000 gebied, Natuur Netwerk Nederland en het Nationaal Park Hollandse Duinen, dat momenteel wordt uitgewerkt.
Kansen benutten ten behoeve van cofinanciering vanuit Gebiedstafel Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delftland (BPLMD), doordat het kustgebied is aangewezen als Nationaal Park Hollandse Duinen.
Actief werken aan het realiseren van het NNN in partnerschap met Provincie en Hoogheemraadschap van Delfland door: o
het vastleggen van heldere procesafspraken;
o
door aan te sluiten bij initiatieven en ontwikkelen: aanleg infrastructuur (i.s.m. Provincie) en herstructureringsplannen;
o
Kader, richtlijnen meegeven aan projectontwikkelaars om klimaatadaptief, duurzaam en groeninclusief te ontwerpen en in te richten (opnemen in programma van standaarden).
8
The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB) en is een internationale studie naar de economische betekenis van biodiversiteit en ecosysteemdiensten 9
Het Amerikaanse softwareprogramma i-Tree maakt de financiële baten van bomen op de omgeving inzichtelijk. Zie ook bijlage 10 verklarende woordenlijst.
Groenvisie
27
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Wat gaan we hiervoor doen (afhankelijk van het gekozen ambitieniveau)?
Structuurkaart, uitwerking NNN, met bijhorende (ecologische) waarde, functie en inrichtingsprincipes;
Door de groenstructuur te koppelen aan de waterstructuur ontstaat er een robuust groendrager. Dit
doen we door: o grote groengebieden (o.a. dorps-/wijkpark, sportterreinen, recreatie-/natuurgebieden en begraafplaatsen) te koppelen aan de waterstructuur; o openbare oevers te hebben langs met name de doorgaande watergangen die verbonden zijn met het boezemstelsel; o visuele openheid en toegankelijkheid voor het publiek creëren waar dat gewenst is; o stimuleren van natuurontwikkeling langs het water middels plas-/drasoevers (natuurvriendelijke oevers), ook daar, of met name daar waar het slecht toegankelijk is Actief werken aan kwaliteitsimpuls voor de recreatie-/natuurgebieden (buitengebied) en groendrager in de binnen de woonkernen, door het bepalen en vaststellen van de waarde en functie en het verder uitwerken in inrichtingsvisie en/of integraal beheerplan; De groenwaarde en functies gedetailleerder uitwerking met bijbehorende maatvoering, profiel en streefbeeld in programma van standaarden.
4.2. Groenere woonomgeving: experimenten/ vergroeningsprojecten Het vergroenen van de woonkernen en woonomgeving in Westland vraagt altijd om het herschikken van bestaande functies en elementen, dus om het heroverwegen van de verschillende ruimteclaims binnen een beperkte ruimte. Dit vergt maatwerk op het fijnste niveau, afhankelijk van wat gewenst en mogelijk is op een specifieke plek. De uitvoering slaagt alleen als we ook oog hebben voor wat mogelijk is, ook in samenwerken met partijen. Om de groene opgave uit deze visie te realiseren gaan we experimenten en ervaring opdoen in verschillende vergroeningsprojecten. Hierbij maken wij gebruik van innovaties en de ontwikkelingen in de markt (o.a. pocketparkjes, klimaatpleinen, groene parkeerplaatsen, dak- en gevelgroen, groene slingers van gevel naar gevel en/of vergroende lantaarnpalen) en samenwerking met de inwoners van Westland. We benoemen drie wijken in de woonkernen die het minste oppervlak groen per huishouding, geen recreatie-/natuurgebied op fietsafstand en last van hittestress en/of waterproblematiek hebben. In deze wijken gaan we op innovatieve wijze de woonomgeving vergroenen. Hiermee geven wij uitvoering aan de opgave van de omgevingsvisie om 1m2 ‘extra’ groen per huishouding te realiseren. Het uiteindelijke doel is in 2040 bijna 6 hectare meer groen aan te leggen.
Afhankelijk van het ambitieniveau versnellen en breiden we het pakket uit tot 2030.
Groenvisie
28
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
Met dergelijke experimenten en vergroeningsprojecten dragen we maximaal bij aan alle vier speerpunten. Onderstaand overzicht somt de bijbehorende maatregelen op inclusief hun bijdrage aan de speerpunten
Figuur 2: Experimenten groenere woonomgevingen en hun bijdrage aan de speerpunten
In de volgende paragrafen worden deze experimenten nader uitgewerkt.
Buurtvergroeningsprojecten In drie groenarme wijken in de groenarme woonkernen Kwintsheul, Maasdijk en Honselersdijk gaan we samen met operatie Steenbreek, inwoners en de markt verschillende vergroeningsoplossingen uitwerken en testen in de praktijk. In deze wijken, waar ook een grote klimaatopgave ligt, gaan we op innovatieve wijze de woonomgeving vergroenen. Na afloop bepalen we dan welke oplossingen uitbreiding krijgen elders in de gemeente. We werken samen met de inwoners, bedrijven en kennisinstellingen aan het groener maken van de woonomgeving. We faciliteren groene initiatieven (o.a. adoptie van boomspiegel en/of buurtgroen, aanleg van geveltuinen) in deze drie wijken. Het gaat bijvoorbeeld om vergroendagen, waarbij we brede stoepen gaan vervangen door groen (steen eruit, groen erin) koppelen aan de particuliere ontstening (Operatie Steenbreek), en zo de afvoer van bestrating voor bewoners vereenvoudigen. Waar mogelijk reiken wij concrete handvatten aan, bijvoorbeeld door te verwijzen naar bestaande
Groenvisie
29
Gemeente Westland
GOED GROEN, DOEN WAT NODIG IS!
subsidiegelden en/of een financiële bijdrage beschikbaar te stellen voor het realiseren van groene initiatieven van bewoners. We evalueren jaarlijks de buurtvergroeningsprojecten. De best practices nemen we op in een inspiratieboek, die we vervolgens publiceren via social media en de gemeentelijke website. Jaarlijks stellen wij een lijst op voor vergroeningsprojecten waarmee we het volgend jaar gaan experimenteren.
Bomenoffensief: aanplant extra bomen We planten bomen waar dat kan en gewenst is of waar ze gekapt zijn. In de groenarme wijken met hittestress in de woonkernen Kwintsheul, Maasdijk en Honselersdijk gaan we vergroenen door extra bomen aan te planten, “bomenoffensief” waar het kan. Hierbij kijken we kritisch naar betere groeiplaatsomstandigheden door vooraf de locaties te inventariseren op de aanwezigheid kabelsen leidingen en voldoende beschikbare ruimte zowel onder- als bovengronds en planten wij de juiste boom op de juiste plek. Gelijktijdig schenken wij ook de bewoners in deze wijk een boom, met verzorgingstips voor het beheer en onderhoud. De ervaringen vanuit dit project worden meegenomen in het nieuwe bomenbeleid (2022). In het bomenbeleid werken we het bomenoffensief verder uit en sluiten we aan op de groenambities uit deze groenvisie: doorzetten van het jaarlijkse aantal extra bomen uit het huidige plan tot 2030 (accent) of versnellen en uitbreiden van het pakket tot 2030 (optimaal) en geven we in de uitvoering de groenarme wijken en buurten voorrang. In de uitwerking van de groenvisie zal het voortzetten en de uitvoering van het bomenoffensief met bijbehorende financiële onderbouwing nader worden uitgewerkt.