Glastuinbouwvisie Westland 2040: hart voor glas def. (21-0300450)
Tekst van het document
naar een teelt waarbij economische veroudering minder
consequenties behelst (waaronder woningen en watergangen) én
snel optreedt. Zodoende wordt de levenscyclus van de
het zogenaamde laaghangend fruit begin deze eeuw grotendeels
kassen verlengd. Momenteel wordt zelfs gesteld dat bij
geplukt is.
kassen gebouwd
na 2000 structurele en
doorgezet,
economische
veroudering dusdanig ver in de tijd weg ligt dat zelfs voor relatieve veroudering uitsluitend inpandige aanpassingen en/of vervanging van glasdek kunnen volstaan om de best beschikbare
technieken
te
kunnen
toepassen
en
concurrerend te kunnen blijven.
42
GEMEENTE WESTLAND
waardoor
de
benodigde
omvang
voor
een
3.2
Tuinbouwvisies
vernieuwingsproces. De regio heeft alles in huis om de sprong naar een nieuwe economie te maken. In de stap naar een circulaire economie in 2050 wordt hergebruik van grondstoffen een nieuw
OMGEVINGSVISIES verdienmodel. Via inzet op een aantrekkelijke en gezonde woon- en Met de komst van de Omgevingswet in (zeer waarschijnlijk) 2022 ontstaat
een
nieuw
stelsel
van
planfiguren,
waaronder
de
zogenaamde Omgevingsvisies. Deze (integrale) visies vervangen onder andere de voormalige Structuurvisies. Zowel op landelijk, provinciaal als gemeentelijk niveau zijn reeds Omgevingsvisies gemaakt die zich uitspreken over de toekomst van de glastuinbouw in Nederland, Zuid-Holland én Westland. Deze Omgevingsvisies zijn kaderstellend voor de Glastuinbouwvisie 2040. De Glastuinbouwvisie 2040 geeft nadere inkleuring aan deze Omgevingsvisies.
werkomgeving worden bedrijven, kenniswerkers en andere talenten aangetrokken. De technologisering en digitalisering vragen om nieuwe arrangementen voor scholing en inzetbaarheid. De nadruk zal temeer liggen op samenwerking met het bedrijfsleven en andere overheden
om
het
logistiek
Greenports
te
versterken.
netwerk
Het
Greenports drijft op export,
tussen
succes
van
Mainports
de
en
Nederlandse
maar staat wel onder druk. Door
investeringen in kwaliteit, product- en procesinnovatie maar ook in logistiek kunnen nieuwe markten worden aangeboord en kan de sector haar positie van wereldmarktleider behouden. De nabijheid
Nationaal
van de Mainport Rotterdam blijkt hierin cruciaal. In het vervoer van In
de
Nationale
Omgevingsvisie
(NOVI)
wordt
ruim
aandacht
besteed aan de visie op de (glas)tuinbouw. Volgens de NOVI is er in 2050 nog steeds voldoende ontwikkelingsruimte voor onder andere toplocaties voor de tuinbouw (Greenports) en zal
het
grootste deel van het grondoppervlak in 2050 nog steeds bestemd zijn voor land- en tuinbouw en natuur. Het landelijk gebied van Nederland beschikt over een efficiënte en in Europees verband
versproducten neemt het gebruik van containers snel toe. De Greenports
zullen
steeds
meer gebruik
maken
van
de grote
logistieke mogelijkheden van de Mainport Rotterdam voor vervoer van containers. Voor de Greenports zet de provincie daarom, in samenwerking met bedrijfsleven en andere overheden, in op de versterking
van
het
verbindend
logistieke
netwerk
tussen
Greenports, Mainport(s)en achterland.
vooraanstaande agrosector (landbouw en aanverwante bedrijvig heid). Die sterke positie wil het Rijk in de toekomst behouden, maar wel op een andere manier dan nu. Volgens het Rijk betekent moderniseren van het hele tuinbouwareaal ook rekening houden met watertekorten, -overlast en verzilting, uitputting van de bodem voorkomen en biodiversiteit vergroten.
Westland Volgens
de
Omgevingsvisie
Westland
draagt
het
Westlandse
tuinbouwcluster in 2040 bij aan een innovatieve en duurzame voedselvoorziening, gezondheid en geluk. De tuinbouw is van grote waarde voor werelduitdagingen op het gebied van voedselveiligheid en
Provincie
-zekerheid,
duurzaamheid,
gezondheid
en
een
groene
leefomgeving. Als tuinbouwgemeente richten we ons vooral op de Het Omgevingsbeleid Zuid-Holland spreekt over een economie die wordt gekenmerkt door een unieke structuur. Het herbergt niet alleen het grootste haven-industriële complex van Europa, met een sterk proces- en petrochemisch, logistiek en maritiem cluster, maar ook het grootste glastuinbouwcluster van de wereld. In de visie van Zuid-Holland
bevindt
de
economie
zich
in
een
unieke
clusterkracht en
versterken.
Het
ontwikkelingen
buitengebied
van
die dit profiel
Westland
blijft
ook
verder in
de
toekomst in het teken staan van de Greenport, maar met meer aandacht
voor
de
leefbaarheid
en
ruimtelijke
kwaliteit
dan
voorheen.
omvangrijk
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
43
omgevingsvisies rijk, provincie en gemeente
De Nederlandse tuinbouw blijft op duurzame wijze kwalitatief hoogwaardige producten leveren. Naast de productiefunctie levert het (landelijk) gebied ook andere belangrijke diensten aan de
lationale Omi
samenleving, zoals landschapsbeleving, identiteit, een aantrekkelijke woonomgeving, hoogwaardig werk, ruimte voor recreatie en toerisme, waterberging, zuivering van lucht en water en de opslag van CO2, enzovoort. Een deel van de tuinbouwproductiegebieden in Nederland is echter nog niet toegerust voor de eisen van moderne productietuinbouw. Grote, goed ontsloten kavels zijn nodig, evenals verwijdering,
verplaatsing of uitbreiding van verspreide tuinbouw,
met oog voor de
problematiek van solitaire bedrijven. Er wordt een duurzaam en vitaal tuinbouw- en voedselsysteem mogelijk gemaakt, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit.
De Zuid-Hollandse
economie
herbergt het grootste glastuinbouwcluster van
de wereld:
een
belangrijke speler in de wereldwijde voedingsketen. Deze industriële sector bevindt zich aan het einde
van
een
levenscyclus.
De
economie
wordt
geconfronteerd
met
snelle
disruptieve
technologische ontwikkelingen, zoals digitalisering, robotisering en 3-D printing. Het vermogen om snel op de veranderingen in te spelen, is bepalend voor de concurrentiekracht. De beschikbaarheid over een goed opgeleide bevolking en voldoende talent is hierbij een cruciaal aspect. Ook een aantrekkelijke, groene en gezonde leefomgeving is een belangrijke vestigingsfactor. Deze regio heeft alles in huis om deze sprong te maken naar een circulaire economie. Een ontwikkeling met grote gevolgen voor onze dragende economische clusters, zoals de glastuinbouw.
Het behoud van productie is van groot belang om de versketens, veredeling, vermeerdering, logistiek, handel en toelevering met Westland verbonden te houden. Om concurrerend te blijven, moeten moderne bedrijven in gebieden kunnen ondernemen met een optimaal vestigingsklimaat. Van belang is dat er in Westland zowel kwalitatief als kwantitatief voldoende teeltareaal geborgd blijft. Hier moet letterlijk ruimte voor worden gemaakt. Modernisering draagt bij aan toepassing van de meest recente kennis en technieken, zodat een hogere toegevoegde waarde gerealiseerd wordt. In 2050 moet de Greenport volledig duurzaam functioneren, zonder gebruik van fossiele brandstoffen met zuinig en verantwoord gebruik van water, zonder verontreiniging. Waar over grenzen van de eigen sector of bedrijf wordt gekeken, ontstaan innovaties.
44
GEMEENTE WESTLAND
VISIE OP WESTLAND
tuinbouwvisies belangenorganisatie, bedrijfsleven en financier
De innovatieve kracht van de glastuinbouwsector staat in de visie van (destijds) LTO Glaskracht Nederland) centraal. De circulaire glastuinbouw wordt als kansrijk concept voor de toekomst gezien, waarbinnen innovaties tot ontplooiing kunnen komen en bijdragen aan de ‘licence to produce’. Bij
Voorwaarts
circulaire glastuinbouw gaat het niet alleen over ‘planet’, het gaat ook over ‘people’ en ‘profit’ en daarmee over de circulaire economie. Innovatie bepaalt meer en meer het ondernemerschap van
Mars
tuinders, die de wereld veel te bieden hebben: van plantgezondheid tot voedselveiligheid en van gezondheid tot kwaliteit van
iníï
Greenportļ Bedrijfsleven
leven.
Het robotiseren van de arbeid en
anderzijds duurzaam
personeelsbeleid betalen zich uit in kennis, loyaliteit, hogere productie en winst.
Het bedrijfsleven heeft als ambitie in 2030 een kern te zijn in het mondiale tuinbouwnetwerk voor voedselvoorziening, gezondheid en welbevinden. Ze leveren in 2030 een aantoonbare bijdrage aan het voedselvraagstuk (zekerheid, veiligheid, gezondheid, smaak) en aan een gezonde, veilige en prettige
leefomgeving
(welzijn).
Het
cluster
exporteert
niet
alleen,
ze
zetten
ook
lokale
productiebedrijven in afzetgebieden op. Ook leveren greenportbedrijven oplossingen op het gebied van
waterhuishouding
en
verkoeling
in
stedelijke
gebieden
en
ontwikkelen
en
produceren
waardevolle inhoudsstoffen voor voeding en medicijnen. De Greenport is in 2030 een centrum voor «- *wt*.r 2030
scholing, kennis, innovatie en onderzoek en is in staat dit in en buiten de regio te gelde te maken.
Mondiale tuinbouwkern voor voedselvoorziening, gezondheid en welbevinden
Waardering voor jouw onderneming ä kwaliteit van leven vot de maatschäppij/A
Voor een toekomstbestendige tuinbouw voorziet de Rabobank dat de mate van bijdrage van een glastuinbouwbedrijf aan de kwaliteit van leven een centrale rol zal spelen in 2030. De toenemende maatschappelijke
aandacht
hiervoor
-zoals
bijdrage
aan
de
energietransitie,
klimaatbeleid,
waterhuishouding en biodiversiteit- biedt aanknopingspunten voor nieuwe verdienmodellen. __ i_ m AIN AMRO Visie op sierteelt
ABN Amro stelt in haar visie op de sierteelt dat, om maatschappelijk relevant te blijven, het belangrijk is
voor
de
sierteeltsector
tuinbouwsector leiden
in
om 2040.
te
verduurzamen.
Dit
moet
Om toekomstbestendig te
naar
een
blijven
is
klimaatneutrale aanhoudende
glas
inzet op
duurzaamheid en heldere communicatie hierover onontbeerlijk. Voor de sector blijft de focus op de maatschappelijke relevantie belangrijk.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR H1LÄ®
45
Innovatie is diep verankerd in geschiedenis van vernieuwd vooruitgang
en en
de
regio
opnieuw
het DNA van Westland.
heeft Westland
uitgevonden,
economische
zich
altijd
versterking.
In de
en buiten de regio te gelde te maken. De Greenport zorgt voor
steeds weer
gevarieerde en vooral hoogwaardige werkgelegenheid. Het cluster
met
het
De
internationaal
oog
op
heeft
alsdan
opgeleiden
en
internationale op
aantrekkingskracht
internationaal
opererende
op
hoger
bedrijven.
Met
leidende positie van het tuinbouwcluster is ontstaan door op tal
Nederlandse innovaties en expertise kunnen zo ter plekke onder
van vlakken vooruitstrevende technieken en concepten toe te
lokale
passen. Hierdoor zijn Nederlandse telers in staat een bijzonder
consument
hoge toegevoegde waarde (opbrengst per m2) te realiseren met
oplossingen op het gebied van waterhuishouding en verkoeling in
relatief beperkt gebruik van grondstoffen.
stedelijke gebieden. Zij ontwikkelen en produceren waardevolle
Procesoptimalisatie,
zoals gebruik van LED-verlichting, meerlaags telen, robotisering en
omstandigheden gebracht
goede
worden.
producten Ook
leveren
geteeld
en
bij
de
greenportbedrijven
inhoudsstoffen voor voeding en medicijnen.
klimaatbeheersing, zal in de toekomst verder doorzetten, net als product-innovaties.
Kunstmatige
intelligentie,
Big
Data
en
Circulair (duurzaam)
blockchain zijn voor de tuinbouw steeds belangrijker. Dit kan
Een tweede belangrijke gemene deler is het verduurzamen van de
uiteindelijk
sector
leiden
tot
‘de
autonome
kas’,
die
op
afstand
aangestuurd kan worden.
vanuit
een
circulair
gedachtegoed.
Dit
circulaire
gedachtegoed komt direct voort uit het besef dat onze aardbol een ‘gesloten systeem’ is waarbinnen Moeder Natuur al langer dan
SECTORVISIES
mensenheugenis werkt volgens
het principe van de circulaire
Naast omgevingsvisies van de overheden heeft de sector zelf ook
ecologie. Dat is een systeem waarbinnen alles wordt hergebruikt
visies ontwikkeld op haar eigen ontwikkeling de komende twintig
en niets verloren gaat en waar de zon de basis is van alle leven. Bij
jaar en wat daar voor nodig is om dit te doen welslagen. Deze visies
circulaire glastuinbouw gaat het niet alleen over ‘planet’, het gaat
geven inzicht in de gewenste ontwikkelingen van de sector, zodat
ook over
de glastuinbouwvisie van Westland hier -waar nodig- op aan kan
economie.
‘people’
en
‘profit’
en
daarmee
over de
circulaire
sluiten. In de visies op en van de sector zitten belangrijke gemene De sector opereert in 2040 duurzaam. Ondernemers weten kennis
delers.
tot waarde te brengen door nieuwe product-marktcombinaties te Kennis en Innovatie
ontwikkelen. De reststromen uit kassen worden met maximaal
Zo speelt de innovatieve kracht van het Nederlandse bedrijfsleven
economisch
in het algemeen en de glastuinbouwsector in het bijzonder een
producten ontwikkeld. In de toekomst zullen veel producten, die nu
belangrijke
sector.
voornamelijk uit aardolie bestaan, een plantaardige oorsprong
Innovatie wordt gezien als de norm van de sector, waarmee de
hebben, zoals plastics en brandstoffen. Om toekomstbestendig te
positie van de bedrijven in de Nederlandse tuinbouw, alsook het
blijven
belang van het tweede exportland van agri-producten ter wereld,
communicatie hierover onontbeerlijk.
rol
in
de
toekomstbestendigheid
van
de
is
rendement
aanhoudende
benut en van
inzet
op
daaruit worden
duurzaamheid
en
nieuwe
heldere
wordt versterkt. Verdienmodellen
46
De Greenport is volgens het bedrijfsleven in 2030 een centrum
Het bedrijfsleven van Greenport heeft als ambitie in 2030 een kern
voor scholing, kennis, innovatie en onderzoek en is in staat dit in
te zijn in het mondiale tuinbouwnetwerk voor voedselvoorziening,
GEMEENTE WESTLAND
gezondheid en welbevinden. Voor de sector blijft de focus op de
3.3
Visie op 2040
maatschappelijke relevantie belangrijk. Bedrijven uit Greenport willen
in
2030
een
aantoonbare
bijdrage
leveren
aan
het De sectorvisies bevestigen het belang van een Westlandse visie op
voedselvraagstuk (zekerheid, veiligheid, gezondheid, smaak) en de glastuinbouw in 2040. Als ‘innovatiecentrum van de inter aan een gezonde, veilige en prettige leefomgeving (welzijn). nationale
glastuinbouw’
ligt
de
lat
voor
Westland
hoog.
Over het algemeen is de ervaring bij Rabobank dat ondernemers
Desalniettemin wordt de glastuinbouwsector in Nederland in de
met de best ontwikkelde externe oriëntatie het meest succesvol
wereld nu al geroemd door haar efficiëntie en vooruitstrevendheid,
zijn. Deze externe oriëntatie moet bijdragen aan het ontwikkelen
zo bleek ook uit de publicatie ‘How The Netherlands feeds the
van nieuwe verdienmodellen. De toenemende maatschappelijke
world’ van september 2017 in National Geographic Magazine. De
aandacht voor andere aspecten van de kwaliteit van leven -zoals
maatschappelijke ontwikkelingen, de druk op de ruimte en het
bijdrage aan de energietransitie, klimaatbeleid, waterhuishouding
verbruik van
en
groeiende wereldbevolking maken dat de (ecologische) voetprint
biodiversiteit-
biedt
ook
aanknopingspunten
voor
nieuwe
verdienmodellen, welke aansluiten bij het circulaire gedachtegoed.
uitputtende grondstoffen in
combinatie met een
wereldwijd nog verder geminimaliseerd zal moeten worden.
De visie op de glastuinbouw van Westland in 2040 stelt dat
Positie van Westland
Westland (nog steeds) toonaangevend
en het epicentrum van
In de position paper ‘Het Westland: het innovatiecentrum van de innovatie in de sector is. Een circulaire glastuinbouweconomie in internationale Glastuinbouw’ van Glastuinbouw Westland wordt 2040 dé ‘licence to produce’ voor Westland: een evenwicht van specifiek ingezoomd
op de
ruimtelijke toekomstvisie voor de gesloten
systemen
van
productiemiddelen,
een
duurzaam/
Westlandse glastuinbouw voor 2030 en daarna. In de paper is over toekomstbestendig verdienpotentieel of -capaciteit voor de sector de plek van de (Westlandse) glastuinbouw in de wereld, maar ook en beheer van het landschap (rentmeesterschap). Daarbij zijn de over de positie in de directe omgeving nagedacht. Om de kracht draaischijffunctie van Westland en vermarkting van tuinbouw van
het Westland te behouden
en versterken
is behoud van concepten een aanjager en adapter van innovatie.
glasareaal volgens Glastuinbouw Westland van essentieel belang voor een sterke tuinbouwcluster in het Westland. Deze visie geeft
In 2040 is die circulaire en innovatieve glastuinbouweconomie in
aanknopingspunten voor een sterke glastuinbouw. De kracht van
het landschap zichtbaar. De structuren van de gedifferentieerde
het Westland is immers de kracht van het glastuinbouwcluster,
glastuinbouwgebieden zijn op basis van de historische context én
waarvan de primaire glastuinbouw het fundament is.
toekomst-potentieel kwalitatief versterkt. Het gebied is weerbaar en adaptief om ontwikkelingen ruimtelijk te kunnen faciliteren. De
Als grootste uitdaging voor Westland wordt het verkrijgen en waarden die onderlegger zijn voor de tuinbouwconcepten vinden behouden
van
duurzame
glastuinbouwbedrijven
voorzien.
Op ook hun weg in de ruimtelijke inpassing van de glastuinbouw in het
verschillende
schaalgroottes
zullen
innovatieve,
circulaire, landschap. Gezondheid en geluk zijn in 2040 ook onderdeel van de
duurzame kascomplexen ontstaan die een grote impact op de hele ruimtelijke
kwaliteit
in
het
gebied
en
draagt
bij
aan
de
omgeving zullen krijgen. Dit moet worden omarmt als grote kans: maatschappelijke acceptatie van de moderniserende glastuinbouw "Fossielvrij en
CO2 Positief kan synoniem
worden
voor onze in de omgeving van de dorpen van Westland.
producten'.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
47
visie op DE KRITISCHE MASSA VAN HET PRODUCTIEAREAAL IN 2040
Uit de studie ‘Kracht van de Greenports in Zuid-HoMand (2009)'
om innovatie en flexibiliteit om de toekomstbestendigheid van het
bleek dat een kritische ondergrens voor teeltareaal niet eenvoudig
cluster als geheel
te onderbouwen is. De omvang van het minimumteeltareaal hangt
verdiencapaciteit te waarborgen. Dit noopt ertoe om in de steeds
namelijk ook af van het functioneren van de handel en distributie,
complexere
de ambities en afspraken tussen overheden en bedrijfsleven en
ruimte te maken voor modernisering van het glastuinbouwareaal
ontwikkelingen buiten de Greenports, zowel binnen als buiten
om een vitale balans te waarborgen, waarbij als uitgangspunt moet
Nederland. Daarom werd destijds aanbevolen in de discussies en
worden
politieke besluitvorming niet te veel de nadruk te leggen op het
hoogwaardige en diverse productie binnen Westland zal blijven en
teeltareaal, omdat deze als indicator voor de kracht en de vitaliteit
anderzijds de afname in Westland niet meer is dan binnen het
van de Greenports daarvoor te beperkt is.
ecosysteem van het cluster wordt toegevoegd. Deze balans zal ook
en
ruimtelijke
genomen
dat
het productieareaal
werkelijkheid
er
enerzijds
van
als
basis voor de
Westland
voldoende
en
voldoende
kwalitatief
samenhangen met de balans binnen het gehele speelveld van Desondanks biedt een reflectie op de afgelopen decennia houvast. Deze schetst in ieder geval het beeld dat de ontwikkeling van het glastuinbouwcluster in Westland tot stand heeft kunnen komen onder een
afnemend
gemeente
doch
productieareaal
stabiel
(ca.
productieareaal
20 in
ha/jaar)
Nederland.
in
productie voor het te bedienen achterland (groei/krimp van (het) afzet(gebied)) en de relatieve afstand tussen het cluster en externe productielocaties (reikwijdte).
de
Door
ontwikkeling van nieuwe gebieden ontstond ogenschijnlijk een balans tussen schuifruimte en schaarste, waardoor een bepaalde mate van herstructurering in bestaande clusters, zoals Westland, plaats heeft kunnen vinden. Anno 2020 heeft dit in Westland geleid tot een symbiose van kassen en daarin aanwezige teelten, die samen met andere onderdelen van het glastuinbouwcluster, een sterk functionerend geheel vormen. In dit productieareaal, jong of
Voor een gezonde Westlandse
oud, bevindt zich een grote diversiteit aan producten, welke aangevuld met grote nieuwere productielocaties buiten Westland-
ġlastuinboiiweoonomie in 2040
voedingsbodem voor de draaischijf vormen. Deze balans, tussen herstructurering in de kernen van de Greenports, sanering van verspreid
liggend
glas
en
ontwikkeling van
nieuwe
en
dient het productieareaal
goed
gestructureerde gebieden heeft de afgelopen decennia voldoende
binnen het ecosysteem
vitaliteit getoond waardoor het cluster heeft kunnen excelleren.
(verzorgingsgebied) van het Door een beperktere vernieuwing in Westland sinds 2010 lijkt de moderniteit van Westland wel onder druk te staan. Hoewel er sprake
is
veroudering
van
een
van
afnemende het
structurele
productieareaal
en
vragen
greenportoluster
economische gelijktijdig
verschillende maatschappelijke en economische ontwikkelingen
gelijkwaardig te blijven
V
I
.__
A f
A
AARDWARMTE TRIAS WESTLAND Naaldwijk
WESTLAND
m r 4 .W *v
BT.
, -
»____
OP DE 1|
GLASTUINBOUWECONOMIE
Verdiencapaciteit In 2040 wordt efficiënt, op data gedreven, ondernomen, waarbij een verbreding van teeltdoelen heeft plaatsgevonden naar bijvoorbeeld inhoudsstoffen, natuurlijke ingrediënten en -producten, combinatieteelten en verwaarding van (rest)stromen. De sector profiteert van de ontwikkelde kennis op de campussen, van onderzoekscentra en via cross-overs en implementeert deze als conceptueel verdienmodel in de bedrijfsvoering. Met deze nieuwe verdiencapaciteiten heeft Westland in 2040 (nog) meer te bieden. De toegevoegde waarde per productieve meter neemt toe, maar niet meer (uitsluitend) door een hogere productiviteit, maar vooral door nieuwe teelten en gesloten systemen die tot waarde worden gebracht.
Gesloten systemen In 2040 heeft Westland zich doorontwikkeld in haar efficiëntie en herbergt de kennis, kunde en praktijkvoorbeelden van gesloten systemen. De glastuinbouw in Westland produceert gezonde, weerbare groenten, bloemen en planten in een natuurlijk biologisch ecosysteem. Zowel binnen als buiten de productiebouwwerken worden de principes van gesloten ecosystemen toegepast
en
ondersteunen
de
nieuwste
technologieën
en
data
in
vraagstukken
over
onder
andere
efficiëntie,
voedselveiligheid, arbeid, klimaat(beheersing), processen en kennis. De glastuinbouw draagt hiermee niet alleen bij aan gesloten systemen binnen de eigen sector, maar biedt ook oplossingen voor andere sectoren. Daarbij is nagenoeg geen sprake meer van verbruik van uitputtende grondstoffen, maar worden reststromen maximaal economisch rendement benut en van daaruit worden nieuwe producten ontwikkeld.
Rentmeesterschap Volgens de NOVI is er in 2050 nog steeds voldoende ontwikkelingsruimte en grondoppervlak voor de tuinbouw, maar niet meer zoals we dat nu kennen. In 2040 zullen de eerste ruimtelijke transities hebben plaatsgevonden, waarbij nieuwe glastuinbouw bedrijven in harmonie met de landschappelijke kenmerken en -kwaliteiten zijn gebouwd. De (onder)grond, watergangen, opstallen zijn niet alleen dienstbaar aan het glastuinbouwbedrijf, maar maken onderdeel uit van de bedrijfsvoering. Het rentmeesterschap van het gebied zorgt er voor dat gebruik ervan in een ecologisch evenwicht is. Het leidt tot flexibiliteit, weerbaarheid tegen natuurlijke schommelingen in bijvoorbeeld klimaatverandering, waardoor de toekomstbestendigheid van het gebied voor moderne tuinbouwproductie voor de komende generaties verzekerd blijft.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
51
WORLD HORTI CENTER Naaldwijk
\ mm İ Íí*
OP DE INNOVATIEVE GLASTUINBOUWHUB
Draaischijf In 2040 is Westland en de Greenport dé ‘preferred supplier’ voor glastuinbouwproducten, -innovaties en -toepassingen. De tuinbouw biedt oplossingen voor werelduitdagingen op het gebied van voedselveiligheid en -zekerheid, duurzaamheid, gezondheid en een groene leefomgeving. De unieke clusterkracht en de samenhang tussen Greenports en Mainports is in 2040 nog verder versterkt en heeft een internationale aantrekkingskracht. De draaischijffunctie is verbreed van logistieke hub van geproduceerde en/of ver /bewerkte versproducten naar een innovatieve hub die ook aan de versproducten gelieerde kennis, innovaties en concepten aantrekt, ontwikkelt en vermarkt. Binnen deze draaischijffunctie staat diversiteit centraal. Of het nu gaat om startups, upscaling of uitrol van verbrede teeltdoelen, veredeling, vermeerdering of afkweek of verschillende (teelt)methoden, (kas)concepten of -technieken, al deze facetten van de productietuinbouw kunnen hun plek vinden in Westland. De fase waarin een ontwikkeling zich bevindt of de positie die de toegevoegde waarde in de keten in neemt zal sturend zijn in de gewenste modernisering van het areaal. Daarmee vervullen ook relatief verouderde kassen in de toekomst een rol in (teelt)diversiteit, productvalorisatie en innovatie. De kern van deze draaischijffunctie is en blijft de productie.
In 2040 is er daarom binnen het ‘hub and spoke’-model een gelijkwaardig productieareaal aanwezig als basis voor de versterking van de innovatieve glastuinbouwhub en de doorontwikkeling van de complementaire Greenports. Binnen de Greenports prevaleert deze ontwikkeling boven andere (regionale woon-)opgaves en staan transformaties binnen Westland dienstbaar aan de ontwikkeling van de hub of het oplossen van prioritaire vraagstukken die niet elders op te lossen zijn, wenselijk te zijn op te lossen of lokale maatschappelijke behoefte.
Tuinbouwconcenten In de innovatieve glastuinbouwhub van 2040 staat niet meer alleen het product, maar ook het concept rondom het product centraal. De circulaire economie vraagt om nieuwe oplossingen die mondiaal geadapteerd kunnen worden. Gezondheid en welbevinden worden conceptuele verdienmodellen met als een gesloten systeem als voorwaarde. Binnen het hele cluster zullen in 2040 ontwikkelingen plaatsvinden die dergelijke concepten ondersteunen. Zo zal de veredeling en vermeerdering ook gericht zijn op bijvoorbeeld inhoudsstoffen, minder of juist te verwaarden restproduct. De kasconcepten zullen doorontwikkeld worden tot energieneutraal en continentaal te vermarkten, waardoor Westland oplossingen biedt voor de voedsel- en natuurlijke grondstoffen-vraagstukken in de wereld.
Innovatienetwerk In 2040 kent de innovatie glastuinbouwhub een versterkt innovatienetwerk. De samenwerkende Greenports, de campussen in de regio en de ontwikkelde bedrijfsstrategieën van de cluster-gerelateerde bedrijven, waaronder de producerende glastuinbouwbedrijven, versterken de vraag én aanbod van en naar innovaties. De ‘plek’ van kennisuitwisseling, -overdracht en -ontplooiing, door middel van ontmoeting, vindt ook zijn fysieke plek in Westland door de doorontwikkeling van de Greenport Horti Campus Westland.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
53
POELZONE ‘s-Gravenzande
j
L
mi
a.į,r-
111 1
■jļP ļ ií ļ ļHBįjJ r 11 1 i* 'ff i P '4 ĪF
;7
BELEEFBARE tuinb O /DEL' ■Bi?n tÀ&XMfâ
lil
l
■ŕ ■: l. f;
Íj* jjĹX ŗ i iTTJļ'Mľ*. 1 - ļPŗť
vt“/
V
“ ìļ | i į
'
p
UI
f,,
?; “ļS 111* 'ļ|l ļ u í ï n íī . -1 -
'^r
1
?
Kwalitatieve tuinbouwstructuur In 2040 is de kwalitatieve tuinbouwstructuur van Westland versterkt. Het rentemeesterschap en de ruimtelijke integratie van de tuinbouwconcepten creëert een aantrekkelijke werkomgeving met verschillende ondernemers- en bedrijfsstijlen. Deze ondernemersstijl
of
bedrijfsstijl
heeft
invloed
op
de
(benodigde)
schaalgrootte
van
bedrijven.
Om
de
kwalitatieve
tuinbouwstructuur te verbeteren en ruimte te bieden voor de diversiteit aan bedrijven, zal ruimte gemaakt moeten worden om functies te herschikken (herstructurering). Westland zal hiervoor instrumenten inzetten binnen haar eigen mogelijkheden, in Greenport-verband,
provinciaal,
nationaal
of
in
samenwerking
met
marktpartijen,
zoals
Ontwikkelingsbedrijf
HOT.
Modernisering van het teeltareaal is nodig om de glastuinbouw kansen te bieden, te komen tot de gewenste energietransitie, om klimaat adaptief te zijn en nieuwe innovaties toe te passen. Het betekent ook investeren
in de omgeving van
glastuinbouwbedrijven, in infrastructuur en bereikbaarheid. Daarnaast is het een vliegwiel voor innovatie en werkgelegenheid. In 2040 is de synergie tussen ‘stad en land’ versterkt: overgangszones en historische structuren -die door functiescheiding en slim medegebruik kwalitatief bijdragen aan de economische potentie van het gebied- leiden tot optimalisatie van tuinbouwkavels en tegelijkertijd een (be)leefbaar gebied voor inwoners en gebruikers.
Weerbaar en adaptief De beleefbare glastuinbouwdelta van 2040 is ruimtelijk en functioneel weerbaar voor ontwikkelingen in de sector, klimaat en maatschappij.
In
deze delta
komen
belangen
van
bijvoorbeeld
bewoners
in
het gebied,
recreatieve gebruikers
en
tuinbouwondernemers bij elkaar in plaats van een strijd voor optimalisatie van hun functie op eigen of andermans perceel. Integrale en adaptieve ruimtelijke ontwikkeling zijn in 2040 op verschillende plekken succesvol ingevoerd. Trends en ontwikkelingen, zoals ‘vertical farming’ en klimaatadaptatie, kunnen binnen de kwalitatieve tuinbouwstructuur worden ingepast, waarbij ruimte meervoudig functioneel wordt ingezet en dergelijke transities juist ingezet worden om een kwalitatieve versterking van het landschap te realiseren.
Gezondheid en geluk In 2040 is de wereldbevolking gegroeid naar ca. 9 miljard mensen. Deze maatschappij heeft behoefte aan innovatieve oplossingen die voorzien in gezonde voeding, een gezonde leef-, woon- en werkklimaat en aan geluk. Westland levert in 2040 een grote bijdrage aan het voedselvraagstuk en aan een gezonde, veilige en prettige leefomgeving (welzijn). Gezondheid en geluk zijn belangrijke pijlers in de tuinbouwconcepten in de kas, maar ook in de omgeving van de kas. Zij maken onderdeel uit van het te verwaarden concept. Tegelijkertijd leidt dit tot een prettige woon- en werkomgeving, waardoor arbeid en innovaties worden aangetrokken. De prettige woon- en werkomgeving in een urbaniserende Metropoolregio versterkt de sociaal-maatschappelijke binding met de sector zowel van binnenuit als van buiten. Dit versterkt het gebied als toekomstbestendig en gezond economisch cluster én laat het hart voor glas sneller kloppen.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
55
CIRCULAIRE GLASTUINBOUW Wageningen University 8l Research
«s GLASTUINBOUW ĨN DE CIRCULAIRE ECONO MÍE
^
EFF1Cİ6MT, SCHOOní EH VERBONlDtN
'2
— fjt
'ÝÇy (tr~\
JTu te'
s&wz
A
VOOR EEN CIRCULAIRE GLASTUINBOUWECONOMIE cm*,
1 Versterken verdiencapaciteit We versterken de verdiencapaciteit van Westland. Dit is belangrijk om een robuustere en weerbare glastuinbouweconomie in Westland te huisvesten. Hierin is de gemeente overwegend responsief, in mindere mate netwerkend. De gemeente maakt passende (planologische) ruimte om verbrede verdiencapaciteit mogelijk te maken. Hiervoor stimuleren we:
Diversiteit
Een belangrijke kracht van de glastuinbouw in Westland is de diversiteit aan teeltsoorten, maten en schalen. Voor een sterke verdiencapaciteit wordt deze kracht benut. Schaal grootte is aan de markt, de juiste schaal op de juiste plek versterkt de kracht van deze diversiteit. Voldoende (schuif)ruimte om naar deze juiste plek te kunnen groeien is daarom nodig. Grootschalige productie en monocultuur zijn in Westland geen prioriteit, maar de ruimte daarvoor dient wel binnen de reikwijdte van het ecosysteem van het cluster aanwezig te zijn. Steeds meer bloemen, planten, bomen, groenten worden onder geconditioneerde omstandigheden (in een kas) geproduceerd. Westland zet zich in om deze ontwikkeling te faciliteren en versterken.
Productvalorisatie
In Westland is steeds meer aandacht voor meerwaarde die uit teelten te halen is door niet alleen te kweken voor een eindproduct (de groente, de bloem, de plant) maar verwaarding van alles wat de plant te bieden heeft. Er is en ontstaat steeds meer kennis over de verdiencapaciteit van reststromen en inhoudsstoffen bij en van planten. Via Biobased Greenport West-Holland ondersteunt Westland bij de zoektocht naar nieuwe teelten voor productie van hoogwaardige plantenstoffen, zoals voor de farmacie.
Procesvalorisatie
Bedrijven
uit
Westland
zijn
wereldwijd
toonaangevend
in
(de
ontwikkeling
van)
geconditioneerde productielocaties. Over de hele wereld worden nu al turn-key projecten opgeleverd. Westland zal bijdragen aan het versterken van deze ontwikkeling. Tegelijkertijd is investering van (voorbeeld)projecten in Westland noodzakelijk om ‘te laten zien’ wat Westland te bieden heeft. In samenhang met verdergaande digitalisering van teeltprocessen is ook inzet op valorisatie van ‘groene’ kennis nodig.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
59
Uitgangsmateriaal
Met
bedrijven
als
Bayer,
Rijk
Zwaan,
Axia
Seeds
en
Syngenta
zijn
veredeling en
vermeerdering in Westland sterk aanwezig. De aanwezigheid en ontwikkeling van veredeling, vermeerdering en opkweek (van stekmateriaal) zijn belangrijke randvoorwaarden voor de ontwikkeling van een kwalitatief goede producten in een grote mate van diversiteit. Het versterken van (de aanwezigheid van) zowel bedrijven die zich hier primair in specialiseren als binnen ‘primaire productiebedrijven’ is van grote waarde voor een toekomstbestendige verdiencapaciteit voor Westland. Human capital speelt hierin evenzo een belangrijke rol.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Een robuuste verdiencapaciteit kan zich alleen ontwikkelen als sprake is van een gezonde arbeidsmarkt. Het bereiken en binden van passend gekwalificeerd personeel is hierin een belangrijke opgave. Dit vraagt naast een economische, ruimtelijke en infrastructurele ook een duurzame sociale ontwikkeling. Goed werkgeverschap en binding tussen maatschappij en bedrijven kunnen hier aan bijdragen, of het nu om hoog of praktisch opgeleid personeel, internationale medewerker, nieuwe generatie in een familiebedrijf of met een afstand tot de arbeidsmarkt gaat. In het kader van MVO Westland werken we in een publiek-private samenwerking aan een gezonde arbeidsmarkt.
2 Versnellen energietransitie Het versnellen van de energietransitie draagt bij aan een circulaire glastuinbouw. Hierin de gemeente overwegend netwerkend. De gemeente maakt passende (planologische) ruimte om toepassing in onder- en bovengrond mogelijk te maken en stimuleert innovatieve oplossingen. We zetten hiervoor in op:
Kas als energiebron
Het project ‘Kas als energiebron’ van Glastuinbouw Nederland en Ministerie van LNV is het kennisprogramma
dat energiebesparing en
het gebruik van
duurzame energie in de
glastuinbouw stimuleert. Via Greenports Nederland ondersteunt Westland de transities en kennis om de energietransitie bij glastuinbouwbedrijven te stimuleren en waar nodig mogelijk te maken in het ruimtelijk domein.
60
GEMEENTE WESTLAND
Regionale Energie Strategie
Samen met 22 regiogemeentes heeft Westland een regionale energiestrategie voor de regio Rotterdam Den Haag (RES 1.0) gemaakt. Met deze strategie bepalen deze gemeentes, vier waterschappen
en
de
provincie
hoe ze samen
de
doelen
van
de
rijksoverheid
voor
klimaatverandering behalen.
In de RES 1.0 ligt de nadruk voor Westland op de winning van aardwarmte, de mogelijke ontwikkeling van een warmtenet met als bronnen restwarmte uit de haven en aardwarmte en benutten van waterbassins in de glastuinbouw voor zonnepanelen. In dit regionale verband kunnen belangrijke stappen in de energietransitie worden gezet.
Warmte Systeem Westland
In de Warmtevisie Westland staat welke mogelijkheden er in Westland zijn om over te stappen op duurzame warmte en hoe we op een duurzame manier in deze warmtevraag kunnen voorzien. De uitkomst is dat voor de dorpskernen het de beste optie lijkt om huizen te gaan verwarmen met aardwarmte via een warmtenet.
Een warmtenet is een netwerk van leidingen onder de grond, waardoor warm water stroomt. Op dit moment hebben glastuinbouwcoöperaties al warmtenetten liggen om hun kassen te verwarmen. Als we deze en toekomstige netten aan elkaar koppelen ontstaat een warmtenet van aardwarmte door heel Westland. Hier kunnen huizen en bedrijven op aansluiten. De geothermiebronnen
kunnen later worden aangevuld met restwarmte uit de haven van
Rotterdam. Het geheel noemen we het Warmte Systeem Westland.
Nieuwe energiebronnen en dragers
De ontwikkelingen op het gebied van energiebronnen en energiedragers volgen zich in steeds hoger tempo op. Zo lijken technieken voor opslag van elektra, warmte en CO2 (ook opvang) zich voor 2040 beschikbaar te komen. Ook nieuwe dragers als waterstof kunnen mogelijk potentie hebben voor verdere verduurzaming van de glastuinbouw. Westland zal dergelijke ontwikkelingen ondersteunen en waar gewenst met pilots die ontwikkelingen stimuleren om verder tot wasdom te komen.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
61
3
Ontwikkelen gesloten systemen
Het ontwikkelen van gesloten systemen is randvoorwaardelijk aan een circulaire glastuinbouw en rentmeesterschap van de (onder)grond waarop de glastuinbouw zich bevindt. Hierin acteert de gemeente overwegend rechtmatig en responsief. De gemeente stelt kaders en tegelijkertijd ondersteunt het initiatieven die invulling geven aan deze ontwikkeling.
Belangrijke ontwikkelingen die hierin worden
ondersteund zijn:
Rainlevelr
Samen met het Hoogheemraadschap van Delfland werken we aan het programma Rainlevelr. Via dit programma werken we aan het verlagen van de kans op wateroverlast in het glastuinbouwgebied.
Dit
gebeurt
door
samenwerking
met
ondernemers
die
hun
regenwaterbassins met telemetrie inzetten voor het opvangen van piekbuien. Rainlevelr is de belangrijke stap in klimaatadaptatie en heeft de potentie de komende jaren verder te worden uitgerold en doorontwikkeld richting een circulair watersysteem.
Circulair watersysteem
In het traject Toekomstplan Gietwatervoorziening Westland spannen we ons samen met de tuinbouwsector, de Provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap van Delfland in voor een duurzame gietwatervoorziening. Het oplossen van de knelpunten van bodemdaling en verzilting die beïnvloed worden door grondwateronttrekkingen en lozingen van brijn voor gietwaterbereiding heeft hier de aandacht.
Emissie loze kas
Via het Afsprakenkader Emissie loze Kas werkt de gemeente met de tuinbouwsector, 6 andere gemeenten, en 2 hoogheemraadschappen in de regio aan het terugbrengen van emissies van nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen naar nagenoeg 0 in 2027.
Luchtkwaliteit
Een gezonde werk- en leefomgeving is belangrijk voor de toekomstbestendigheid van de sector. De invloed van luchtkwaliteit op de mogelijkheden voor sectoren om te bouwen en (door)ontwikkelen is de afgelopen jaren sterk gegroeid. (inter)Nationale regelgeving dwingt ertoe de effecten van de glastuinbouw op de luchtkwaliteit van haar omgeving te managen. Op gebieden van NOx (stikstof), CO2 en fijnstof zullen bedrijfsleven en overheden met elkaar tot nieuwe inzichten en oplossingen moeten komen.
62
GEMEENTE WESTLAND
«ES Greenport West-Holland
ÄŴÍB
VOOR EEN ^INNOVATIEVEiyĮK*^" GLASTUINBOUWHUBs. #
4
Faciliteren draaischijffunctie
Het faciliteren van de draaischijffunctie maakt het mogelijk om als hub te kunnen functioneren en als ‘preferred supplier' te fungeren. De rol van de gemeente is hier voornamelijk presterend en netwerkend. Specifieke inzet wordt gepleegd op:
Mobiliteit
Het belang van mobiliteit voor de glastuinbouwbouw, voor aan- en afvoer van gereed product,
distributie,
bereikbaarheid van
het ecosysteem
als ook toegang tot human
resources (voor onderwijs, kennis(deling), arbeid, etc.) in de urbaniserende metropoolregio is groot. De capaciteit van interne ontsluitingswegen, het regionale wegennet als (de aansluitingen
op)
het
rijkswegennet
loopt tot
aan
haar
grenzen.
Tegelijkertijd
zijn
alternatieven nog niet (direct) voor handen. Westland zal daarom, overeenkomstig de Mobiliteitsvisie Westland 2040 (2019), inzetten op versterking van de mobiliteit in brede zin, lokaal en in regionale context, om de draaischijffunctie niet alleen te behouden, maar ook op een hoger niveau te brengen.
Human Capital
Op vele
schaalniveaus
is
human
capital
van
belang.
Voor
het functioneren
van
de
draaischijffunctie is kwantitatief en kwalitatief voldoende arbeid van groot belang. Voor bijvoorbeeld bedrijven die (relatief) veel investeren in onderzoek en (door)ontwikkeling van hun producten (R&D) zijn kennis en arbeid dan ook essentieel voor het functioneren van deze bedrijven.
De ontwikkeling van
het World
Horti
Center,
de doorontwikkeling van
het
campusterrein, de leerstoelen, samenwerking met omliggende Hogescholen, maar ook het (praktijk)onderwijs door de leerlijnen
heen
in Westland,
maken dat in Westland
een
arbeidspool ontstaat. Tegelijkertijd zijn samenwerkingen in de regio met bijvoorbeeld TU en YES! Delft, de Erasmus Universiteit Rotterdam van groot belang om voldoende kennis en kunde, cross-sectoraal als ook bijvoorbeeld ten behoeve van de professionalisering van de onderneming (het kader), het gebied in te krijgen. Of het nu de ontwikkeling van (het kader van) de glastuinbouwbedrijven zelf is, de arbeid in het productieproces, onderzoeken naar productinnovatie, circulaire toepassingen,
etc.,
onderhoud,
grondbewerking,
advisering,
logistiek of het interne logistieke proces is, in elke stap van de keten is beschikbaarheid van voldoende en gekwalificeerde arbeid noodzakelijk om de draaischijf daadwerkelijk te laten blijven draaien. Op verschillende niveaus ondersteunt de gemeente de interactie tussen onderwijs en bedrijfsleven om het human capital in Westland te versterken.
64
GEMEENTE WESTLAND
Internationalisering
Via internationale positionering en uitvoering van internationale activiteiten wil Westland het Westland en het glastuinbouwcluster wereldwijd uitdragen en meer samenwerken, om zo de bedrijven en instellingen in ons cluster te ondersteunen en te faciliteren bij hun internationale
ambities.
Met het Strategisch
Kader
Internationalisering (2021)
heeft
Westland daarin een duidelijke missie gesteld om daarmee een bijdrage te leveren aan de beschikbaarheid van voldoende en gezonde voeding, onze draaischijf te versterken en ons bedrijfsleven te ondersteunen door deuren te openen of ondersteuning te bieden wat moet leiden tot opdrachten en/of samenwerkingen voor de in Westland gevestigde bedrijven.
5
Ontwikkelen van een campus
Het ontwikkelen van een campus speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van innovatie, ontmoeting en verbinding.
De rol van de
gemeente is hier voornamelijk netwerkend en participerend.
Start- en scale ups
Het bieden van ruimte, of dit nu fysiek, wet- en regelgeving, financiering of anderszins is, voor start- en scale ups versterkt het vestigingsklimaat en innovatieklimaat voor nieuwe- en doordenkers.
Floragebied
De ontwikkeling van het Floragebied, het gebied op en rondom de veiling van Royal Flora Holland, is van essentieel belang voor het stimuleren van de innovatieve kracht van glastuinbouw in Westland en de Greenport West-Holland. Westland zal de ontwikkeling van dit gebied dan ook faciliteren en stimuleren om de (inter)nationale positie, kennis(deling) en innovatie naar een hoger plan te tillen.
De waarde van een fysieke plek voor ontmoeting en verbinding is groot. De sociale kracht in Westland is een belangrijke pullfactor voor (de mensen achter de) bedrijven om te (blijven) investeren in deze gemeente en regio. Dit versterkt netwerken en de bereidheid tot kennisdeling en -ontwikkeling. De ontwikkeling van het Floragebied kan daarom een heel belangrijke bijdrage leveren aan deze waarde en daarmee de verbinding maken met andere innovatieclusters in en buiten de Greenport(s).
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
65
6 Versterken van netwerken Het versterken van netwerken draagt bij aan het functioneren als hub in het ecosysteem van de glastuinbouw. De rol van de gemeente is hier voornamelijk netwerkend en responsief. Het versterken van netwerken doen we voornamelijk door:
Greenports Nederland
Greenports
Nederland
is
de
overkoepelende
netwerkorganisatie
van
de
regionale
Greenports. Greenports Nederland wil doorbraken en versnelling realiseren op de tuinbouw thema’s die een landelijke aanpak vragen en die niet door andere partijen worden opgepakt. Zo praat het tuinbouwcluster met één mond, in Nederland en buitenland. Greenports Nederland werkt aan de versterking van een duurzame Nederlandse tuinbouwsector, met als doel het borgen en creëren van ontwikkelruimte voor het cluster, waarbij volop aandacht is voor de maatschappelijke vraagstukken. Dit geeft versterking van de nationale en internationale
positie.
Westland
participeert als
gemeente
in transitietafels
van
de
Greenport, om landelijke vraagstukken, uitdagingen en ontwikkelingen met lokale impact en vice versa te adresseren en gezamenlijke doorzettingskracht te ontwikkelen.
Greenport West-Holland
Greenport
West-Holland
is
een
zogenoemde
triple
helix-organisatie:
drie
partijen
-
ondernemers, overheden en kennisinstellingen - werken samen aan een duurzame en vitale toekomst voor het regionale tuinbouwcluster. De Greenport zoekt actief verbindingen met stakeholders: binnen én buiten de regio; binnen én buiten de tuinbouw. Westland werkt op verschillende thema’s, zoals een Regionale Economische Strategie en Gezondheid&Geluk, actief mee aan een sterke Greenport.
Events
Kennis delen is kennis vermenigvuldigen. De kracht van ontmoeting is groot. De combinatie van ontmoeten en kennis delen, door bijvoorbeeld het Westland Event, heeft afgelopen jaren geleid tot versterking van het innovatie karakter en de positionering van Westland als hub in het ecosysteem van de glastuinbouw. Het profileren van de Westlandse glastuinbouw door verschillende vormen van events versterkt de netwerken en verhoogt de kans op toevallige ontmoetingen en succesvolle cross-overs binnen (spelers in) de sector of met daarbuiten.
66
GEMEENTE WESTLAND
Digitalisering
Digitale ontsluiting, bereikbaarheid en presentatie is heden ten dage randvoorwaardelijk voor het ontwikkelen en versterken van netwerken. Online brengt elkaar dicht(er)bij en met middelen als VR is het ook mogelijk om zonder fysieke aanwezigheid de glastuinbouw te ervaren. Er liggen op dit vlak nog vele mogelijkheden om de netwerken te versterken in de toekomst. Digitalisering is uiteraard breder dan alleen netwerken. In de Digitaliseringsvisie van
het Ministerie van
Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit wordt het belang van
digitalisering, in de zin van het gebruik van digitale data en bijbehorende technologie ter ondersteuning van inzicht en beslissingen en handelingen, onderschreven. Greenport WestHolland en Innovation Quarter hebben in juni 2021 de ‘Digitaliseringsvisie Glastuinbouw’ gepresenteerd. Het omarmen van de ‘digitale revolutie’ is nodig om de sector door te ontwikkelen.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
67
*\
-
í
f
î
i
VAREND CORSO Hól lewate ring v ' * į u»
Ÿ
'.rĚ&KFk:
«İ
ïfl
*
~ V:
» 1 : -s.
Z 'A 93
VOOR EEN BELEEFBARE G LASTUIN BO U WD E LTA J
7 Faciliteren structuurversterking Het faciliteren van de structuurversterking bevordert het vestigingsklimaat voor moderne glastuinbouw in Westland. Structuurversterking betekent herschikking van functies, zodanig dat deze duurzaam kunnen blijven functioneren en flexibiliteit in het gebied ontstaat om transities in de sector te kunnen plaatsen. Procedureel is rechtmatige rol van de gemeente in de ruimtelijke ordening het meest dominant. We zetten hier vooral in op:
Gebiedsperspectieven
In de Omgevingsvisie Westland is ingehaakt op de urgentie van structuurversterking van het glastuinbouwgebied
om
moderne
glastuinbouw
beter
mogelijk
te
maken.
Met
herstructurering, mobiliteit, vergroening en verduurzaming als belangrijke thema’s komen we tot integrale gebiedsplannen die betaalbaar en met voldoende draagvlak gerealiseerd kunnen worden.
Deze gebiedsplannen
of -perspectieven
zijn
uitnodigend en geven toekomst
perspectief aan de verschillende (deel)gebieden in Westland. In de Omgevingsvisie Westland is als vertrekpunt voor het planMER een ‘Foto van de leefomgeving’ opgesteld. In dit document is de huidige situatie van de leefomgeving en de verwachte toekomstige situatie (in 2030 en waar mogelijk 2040) zichtbaar gemaakt. Deze voorspellingen
zijn
gebaseerd
op
bekende
autonome
ontwikkelingen
zoals
klimaatverandering, voortzetting van het vigerende omgevingsbeleid en belangrijke fysiek ruimtelijke
ingrepen
waarover
al
een
besluit
is
genomen.
Het
verschil
tussen
de
referentiesituatie en de huidige situatie laat zien welke aspecten in de toekomst meer of minder onder druk komen te staan.
De huidige situatie en de referentiesituatie zijn
weergegeven in een ‘Rad van de leefomgeving’. Hieruit blijkt dat verschillende onderdelen zonder
(beleidsmatig)
ingrijpen
verslechteren,
zoals
geluid-
en
lichthinder,
sociale
samenhang, bodemdaling, wateroverlast, hitte, droogte, cultuurhistorie, energiebesparing, veiligheid, werkgelegenheid, kennis, innovatie en infrastructuur. Het merendeel van deze disbalans is te herleiden naar de laag van de ondergrond.
Het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) heeft in haar rapport (2021) ‘Grote opgaven in een beperkte ruimte’ onderkent dat aandacht voor deze laag in de ruimtelijke ordening van Nederland (te) veel is ondergesneeuwd bij de belangen in de occupatie- en/of netwerklaag. Volgens het PBL is de opgave om in het omgevingsbeleid niet alleen nieuw ruimtegebruik in te passen, maar tegelijkertijd de omgevingskwaliteit te verbeteren. Dat vraagt om een nieuwe
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
69
Gebiedsperspectieven
balans tussen de gebruikswaarde (economische benutting), belevingswaarde (perspectief van de burger) en toekomstwaarde (ecologische duurzaamheid) van de ruimte in Nederland.
(vervolg 1)
De grote opgaven voor verstedelijking, klimaat, natuur, waterbeheer en land- en tuinbouw delen de bodem en het water als gezamenlijke onderlegger. De randvoorwaarden die het water- en bodemsysteem aan ruimtelijke ingrepen stelt en de aangrijpingspunten vanuit datzelfde systeem, voor bijvoorbeeld klimaatadaptatie, moeten daarom veel meer dan voorheen centraal staan in het omgevingsbeleid. Gewenste situatie
Waardes in balans, bodem en water centraal
Ruimtelijke kwa hteit
iebruikswaarde
Beleving; waarde
Een nieuwe balans tussen gebruikswaarde (functie), belevingswaarde (ervaring) en toekomstwaarde (ecologische duurzaamheid) is nodig. De opgaven voor klimaat, natuur, waterbeheer en landbouw delen een aanzienlijke watercomponent. Het ligt om die reden voor de hand het bodem- en watersysteem van Nederland veel meer dan voorheen als structurerend principe centraal te stellen in het omgevingsbeleid (lagenbenadering). De laag van de 'ondergrond' stelt dan voorwaarden aan ruimtelijke ontwikkelingen.
Toekomst waarde
«v*»
Bodem en water staan centraal Bron: PBL
Het versterken van de balans in het omgevingsbeleid is daarom nodig om duurzame ruimtelijke ontwikkelingen tot stand te kunnen laten komen. Met de keuze voor het alternatief ‘Midden’
heeft
geaccommodeerd
Westland
richting
gekozen:
door
invullen
van
het
autonome
bestaande
groei
harde
en
van
inwoners
zachte
wordt
plannen
voor
woningbouw, in combinatie met inbreiding door bijvoorbeeld hoger te bouwen. Ook verbetert Westland de kwaliteit van de omgeving met groene/blauwe inrichting, zoals de aanleg van groene daken, beleefbaar groen en waterberging. Een deel van deze opgave ligt ook in het glastuinbouwgebied.
De
Omgevingsvisie
2.0
geeft
aan
dat
bij
herstructurering
van
glastuinbouw aandacht wordt besteed aan het tot stand komen van integrale gebiedsplannen met
voldoende
draagvlak
voor
belangrijke
thema’s
als
mobiliteit,
vergroening
en
duurzaamheid. Een ruimtelijke strategie is nodig om ook hier meer balans in het gebied tot stand te brengen. Deze balans zal gevonden moeten worden op snijvlakken van verschillende
70
GEMEENTE WESTLAND
Gebiedsperspectieven
schalen, waarbij de hoofdverdeling in de zeventien glastuinbouwgebieden (|zie bijlage 1) de
(vervolg 2)
vraagstukken en lokale opgaven en kan maatwerk faciliteren. Gebiedsdifferentiatie is
basis zullen vormen. Deze gebiedsgerichte benadering sluit aan bij sociaal-maatschappelijke
noodzakelijk om balans voor het gehele glastuinbouwgebied te versterken, waarbij uiteraard de gebied overstijgende netwerken, zoals de onder- en bovengronds infrastructuren, in de gemeente als ook het functioneren van de draaischijf in Westland binnen het ecosysteem van de Greenports, het cement vormen voor de gebiedsgerichte balans.
Ontwikkelallianties
Als gevolg van de economische crisis een klein decennium geleden werd door ondernemers een ontwikkelingsbedrijf (Herstructurering en Ontwikkeling Tuinbouwgebied (HOT)) opgezet, waarmee
een
meerjarig
ontwikkelallianties
en
zal
convenant vanuit
werd
haar
gesloten.
publieke
Westland
taken
omarmt
dergelijke
dergelijke
marktinitiatieven
ondersteunen.
Gebiedscoöperaties
In de Broekpolder(s) is sinds enkele jaren een gebiedscoöperatie opgericht die via een bottom-up proces gezamenlijk ontwikkelingen in het gebied tot wasdom beoogt te laten komen. Ter uitvoering van de transitietafel gelijksoortige
gebiedssamenwerking
in
Ruimte van Greenports
ontwikkeling
in
de
Nederland
Oranjepolder.
is een
Westland
ondersteunt deze gebiedscoöperatie en onderschrijft daarmee de kracht van onder meer ondernemingszin, samenwerking en kennis vanuit de gebieden zelf als aanjager voor gebiedsgerichte ontwikkeling.
Meervoudig ruimtegebruik
Meervoudig ruimtegebruik in en om de kassen is een manier om de druk op de ruimtevraag te
verminderen
ontwikkelingen winning van
en
structuren
gemaakt in
te
optimaliseren.
De
afgelopen jaren
meerlaags telen, teeltlagen
elektra (zonne-energie)
zijn
de
eerste
boven verwerkingsruimten
op bedrijfsgebouwen.
Er liggen
en
kansen voor de
glastuinbouwsector om met slimme combinaties een ruimtelijke transitie te maken, zonder dat dit afbreuk doet aan benodigde flexibiliteit in het landschap om aan te passen aan wijzigende eisen aan moderne glastuinbouwbedrijven. Goed meervoudig ruimtegebruik kan ook
een
substantiële
bijdrage
leveren
aan
het
realiseren
van
klimaat
adaptieve
glastuinbouw in 2040, waarbij het verkleinen van risico’s rondom o.a. wateroverlast, verzilting, bodemdaling en waterkwaliteit steeds urgenter wordt.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
71
8 Beleving van de glastuinbouw stimuleren Het stimuleren van de beleving van de glastuinbouw draagt bij aan een versterkte interactie tussen stad en land. Het biedt niet alleen economische kansen (verdienmodel) maar brengt verbinding tussen economie en maatschappij. De rol van de gemeente is hier voornamelijk participerend en netwerkend.
Greenportrecreatie
Recreatiemogelijkheden in en met name ten behoeve van het glastuinbouwgebied versterkt de interactie tussen de glastuinbouw en burgers. Er is meerwaarde te halen voor zowel Westlanders als bezoekers van Westland. Concepten op het gebied van Greenportrecreatie brengen de glastuinbouw en daarmee ook de producten die in de bedrijven gekweekt worden dichterbij.
Herkenning
arbeidspotentieel.
en
erkenning
Ruimtelijk
kan
kunnen
als
Greenportrecreatie
bijvangst bijdragen
leiden aan
tot
een
groter
landschappelijke
kwaliteit en diversiteit.
Profilering
Profilering van de glastuinbouw door middel van initiatieven als ‘Kom in de kas’, ‘Dwars door de kas’ en het ‘Varend Corso’ heeft een belangrijke bijdrage aan de belevingswaarde van de glastuinbouw. Westland ondersteunt dergelijke initiatieven, passend bij en ondersteunend aan de profilering van Westland als innovatieve glastuinbouwgemeente.
Contact
Weten wat je eet of direct van het ‘land’. Het is een ontwikkeling die de afgelopen jaren steeds sterker is geworden, waarbij consumenten via QR-codes op producten meer inzicht krijgen op de herkomst van bijvoorbeeld hun groente of plant, met tips van de teler zelf. Digitale connectie of een fysieke ervaring met de sector, bijvoorbeeld via initiatieven als een hortus botanicus, zorgkwekerij,
moestuinen of plukkerij kunnen hierin een belangrijke
sociaal-maatschappelijke rol spelen om de beleving van de glastuinbouw te versterken.
Verankering DNA
Westland en glastuinbouw zijn met elkaar verweven. Desondanks neemt directe verbinding tussen de maatschappij en de primaire activiteiten van de glastuinbouweconomie af. Het aandeel Westlanders met (sterke) wortels neemt, ingegeven door onder andere krimp van het aantal bedrijven, industrialisatie van de bedrijfsvoering, groei van het aantal inwoners en woonmigratie tussen steden en dorpen, af. Verankering van het DNA, maatschappelijke acceptatie en trots op de bijzondere ontwikkelingen in de glastuinbouwsector wordt door Westland gestimuleerd en zal samen met sector worden opgepakt.
72
GEMEENTE WESTLAND
WMĒ ū
TUINBOUW
ÏÏMĒ(õ®W B WESTLAND
TUINBOUW TUINBOUW
BIJLAGEN
GLASTUINBOUWGEBIED Westland
ļřrïŔ
mn
13
■.Ąiįť
2 12 #u, *
11
14
Jr* -XT- zV'
*ÍÄ \
11
1
kţń Jn SrŴ v?r\
rpťr*v’
1
17 10
16
v; :W
Įm
N
3
8
9 sw,
5
7
»SľV Sr'S a
6
- ' ^ v" .
' 5
3*8
1. LANGE STUKKEN ‘s-Gravenzande
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN
Monster
ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
LlNWWv*
s-Gravenzande
2. KUSTZONE ‘s-Gravenzande ^’
Monster V
-j
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
V ,'-
3. HEEN- EN GEESTVAART ‘s-Gravenzande
s-Gravenzande
f
Heenweg
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
^
WOONWIJK IN ONTWIKKELING
BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
^
4. NIEUWLAND ‘s-Gravenzande
s-Gravenzande Naaldwijk
Heenweg
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
5. OLIEBLOK ’s-Gravenzande | Naaldwijk
Naaldwijk
Heenweg
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
6. ORANJEPOLDER Ma
Maasdijk
- i
^
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
*é*' tŕ.
7. HOEFPOLDER De Lier
-- y
De Lier
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
8. VLIETPOLDER De Lier
De Lier
LEGENDA_________
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
ir
i
ir
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
9. ZWETHZONE Naaldwijk
Ą2*
De Lier
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING
'k
POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
10. BROEKPOLDERS Honselersdijk| KwintshSįjl | Wateringen
Jŕim
Kwintsheul
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
^
WOONWIJK IN ONTWIKKELING
^
BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING
yÇ
POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
11. GANTELZONE Honselersdijk | Kwintsheul
Poeldijk
^'ŕįj'ļ
Kwintsheul
'5r
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN
Honselersdijk
ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
12. DIJKPOLDER Poeldijk
Den Haag
Poeldijk
#'r
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
13. BOOMAWATERING Monster
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
14. DE POEL Monster | Poeldijk
V
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
15. TUINVELD Monster
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING
Şšpffu
BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
V-.öïĩ-..i
f .Av
Á
V
T
,
16. DE BAAK Naaļ.çļmį
mwm
vSSS
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
17. BOSPOLDER Honselersdijk
f c\
LEGENDA
ONTSLUITINGSWEG GEBIED ONTSLUITINGSWEG INTERN ROTONDE STRUCTUREREND FIETSPAD STRUCTUREREND WATER
WOONWIJK IN ONTWIKKELING BEDRIJVENTERREIN IN OPRICHTING POTENTIEEL GROEN/RECREATIE
A/A
ļ ļ
\\y i
LITERATUUR
A ABN Amro | VISIE OP SIERTEELT Toekomstbestendig door transparantie over duurzaamheid | 2021
B. BVR, Wageningen University & Research (LEI), Van Bergen Kolpa Architecten | RUIMTELIJKE VERDIENCAPACITEITEN GREENPORT WESTLANDOOSTLAND | Greenport Westland-Oostland | 2015 Buck Consultants International (BCI), MUST stedebouw | GREENPORTS EN DE WISSELWERKING MET DE MAINPORTS Tussentijdse bevindingen MIRT onderzoek| kernteam Green- meets Port | 2015
D. Drift for transition, Nederlandse School voor Openbaar Bestuur | STURING IN TRANSITIES Een raamwerk voor strategiebepaling | 2020 Dialogic | ONDERZOEKS- EN INNOVATIE-ECOSYSTEMEN IN NEDERLAND | Utrecht | 2020
G. Gemeente Westland | VISIE OP WESTLAND Omgevingsvisie 2.0 | Naaldwijk| 2020 Gemeente Westland | VISIE GREENPORT WESTLAND 2020 | Naaldwijk | 2005 Gemeente Westland | WESTLANDPROGRAMMA 2018-2022 Samen werken aan een nieuwe balans | Naaldwijk| 2018 Glastuinbouw Nederland | VOORWAARTS MARS Over de circulaire kas als kans voor de toekomst | Zoetermeer | 2017 Greenport West-Holland | FEEDING AND GREENING MEGA-CITIES | Zoetermeer | 2015 Greenport Westland-Oostland | VISIE 2030 Mondiale tuinbouwkern voor voedselvoorziening, gezondheid en welbevinden | 2015 Greenports Nederland | GREENPORTS GEWOGEN Op zoek naar de afwegingen bij vragen naar ruimte in en nabij de greenports vanuit ondernemersperspectief | Nijmegen | NovioConsult B.V. | 2009 Greenports Nederland | NATIONALE TUINBOUWAGENDA 2019-2030 Circulaire tuinbouw in de praktijk: de prioriteiten van de tuinbouw verenigd in Greenports Nederland| Zoetermeer | 2019