Glastuinbouwvisie Westland 2040: hart voor glas def. (21-0300450)
Tekst van het document
GLASTUINBOUWVISIE
mm r* •n
1 nS. TM
Tfir
.1
VOOR V
GEMEENTE WESTLAND
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[Lŵg
3 november 2021 CLUSTER BELEID
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR H1LÄ®
3
t
H. -
i.
:
ř:j.
4 V I'
U
-
L
J r ' 4 i ,; i
H LiJ 1 'Ĵl
Lil
„ X
VOORWOORD Albert Abee wethouder economische zaken en glastuinbouw
ĉ(5 ŮŮÍ-: r.4*.ļe,ļ^ ĩţį
H :.: : D^^d-ă! 4Į-&M M&òL ĨDOCřl
•go-d-ïd
-
-
Westland is dé tuinbouwgemeente van Nederland. Een gemeente met ondernemers die iedere dag proberen het net weer even beter te doen dan gisteren: continu nieuwe producten ontwikkelen, de modernste technieken toepassen in hun bedrijf en de groeicyclus, smaak, kleur of vorm van hun product aanpassen aan de marktvraag. Deze ondernemers hebben alles in huis om een belangrijke bijdrage te leveren aan het oplossen van het wereldvoedselvraagstuk. Het is de glastuinbouw waaraan Westland zijn identiteit ontleent. Het is dus niet meer dan logisch dat de gemeente er alles aan doet om deze sector te faciliteren in zijn verdere ontwikkeling.
De Westlandse glastuinbouw wordt (inter)nationaal herkend en erkend. Zo wordt het World Horti Center jaarlijks bezocht door ca. 25.000 internationale professionals, die verbinding zoeken met kennis en innovatie van de glastuinbouw. Deze hoogwaardige kennis en innovatie worden vandaag de dag over de hele wereld toegepast in glastuinbouwbedrijven die door Westlandse bedrijven worden gebouwd. De kracht van de productie en overige onderdelen van het cluster is uniek. Met de ontwikkeling van de Greenport Horti Campus en het bredere Floragebied kunnen deze kennis, innovatie en internationale positie naar een hoger plan worden getild.
Tegelijkertijd wordt van de sector flexibiliteit gevraagd in te spelen op snelle veranderingen, zoals een Brexit, komen er grote maatschappelijke opgaven op de glastuinbouw af, zoals de energietransitie, en neemt de druk op het ruimtegebruik in de metropoolregio Rotterdam-Den Haag door woningtekorten en bereikbaarheidsproblemen steeds verder toe. Om de glastuinbouw in dit gebied verder te versterken, zullen we met elkaar moeten blijven (samen)werken aan deze vraagstukken en een toekomstbestendig glastuinbouwareaal. De inzet van instrumenten, zoals het Ontwikkelingsbedrijf HOT, zijn belangrijk om deze doelen te bereiken.
Voor u ligt een visie op de glastuinbouw van Westland in 2040. Een visie waaraan direct en indirect door veel partijen een bijdrage is geleverd. De visie geeft richting aan de toekomst van het Westlands glastuinbouwgebied met een doorkijk naar belangrijke strategische acties. De visie biedt naast een stip op de horizon ook belangrijke bouwstenen voor onze omgevingsplannen en -programma's op verschillende onderdelen. Kortom, op basis van de visie die nu voorligt kunnen wij samen met onze partners verder bouwen aan een toekomstbestendige glastuinbouwsector in Westland en de toonaangevende (inter)nationale positie van Westland verder versterken.
6
GEMEENTE WESTLAND
I
/Wh-
Lg*
«Ŵï -
*īľO-
,-
.
SAMENVATTING
WESTLAND, een unieke combinatie van een verzameling van
75.000 banen, biedt ruimte aan 10.000 bedrijven en heeft een
dorpen omringd door een internationaal toonaangevende hightech
bijdrage van 2,7% aan het bruto binnenlands product.
maakindustrie van verse producten, voedingsstoffen, bloemen en planten. Westland is ook een gebied ingeklemd tussen zee, haven (Mainport), groeiende steden en groengebieden. De ruimte in deze urbaniserende metropoolregio is schaars en de opgaves zijn groot. Dit voedt de
discussie
over
het toekomstperspectief van
de
glastuinbouw in dit gebied. In de keuze tussen meegaan in de urbanisatiedrang van de metropoolregio of voorloper blijven in glastuinbouw,
gaat
glastuinbouwcluster.
Westland
voor
Westland
versterking
staat
daarmee
wel
van voor
het de
uitdaging de aloude verhouding tussen stad en land opnieuw te definiëren.
Dit vraagt om een visie op de toekomst van
het
Westlands
glastuinbouwgebied,
de
waarin
perspectief
voor
glastuinbouw in Westland wordt geschetst en mogelijke wegen naar een
hernieuwd
(glas)landschap
het
investeringsklimaat
van
Westland voor moderne productietuinbouw en glastuinbouwcluster
In 2005 werd de ‘Visie Greenport Westland 2020' vastgesteld. Anno 2021 is het moment gekomen om vooruit te kijken.
De
‘Glastuinbouwvisie 2040: hart voor glas' geeft invulling aan een (ruimtelijk) economische visie op de glastuinbouw anno 2040. Waar in de ‘Visie Greenport Westland 2020' de focus lag op het ontwikkelen van het hele cluster dat onderdeel uitmaakt van die Greenport, ligt in deze visie de nadruk vooral op de positie en toekomst
van
het
functioneren van
productieareaal
het gehele
cluster.
als
onderdeel
van
het
In
deze visie wordt de
strategische koers bepaald voor 2040. Wat is het perspectief voor het teeltareaal en welke omvang en positie neemt dit in? Welke belangrijke strategische ontwikkelingen moeten ter hand genomen worden om richting deze visie op 2040 te bewegen? Daarnaast biedt deze visie
koers voor omgevingsplannen en
(sectorale)
omgevingsprogramma's die betrekking hebben op de glastuinbouw.
versterken.
Ook biedt deze visie de handreiking om de strategische keuzes op Westland is thans hét kloppend hart van de glastuinbouw: voor de
gebiedsniveau
productieketen in Nederland, voor de afzet in West-Europa en voor
differentiëren.
glastuinbouwtechniek
en
-concepten
in
de
wereld.
10
De
wereld
processen
efficiënt
voedsel
en
en
hierbinnen
te
GLASTUINBOUW IN WESTLAND
wijdverspreid. Daarbij is de sector van wereldklasse. Nergens ter zó
implementeren
Het glas-
tuinbouwnetwerk van Westland is daarmee van grote omvang en
worden
ruimtelijk te
sierteeltproducten
potentie
van
‘glastuinbouw',
optimaal
te
gebruiken
als
middel
en
daarnaast de
om
natuurlijke negatieve
geproduceerd als hier. Door de goede productieomstandigheden in
bijeffecten, zoals weersinvloeden en ziektes, zo veel mogelijk te
het Westland heeft de primaire teelt een grote vlucht kunnen
controleren en uit te sluiten, gaat al eeuwen terug. De historische
nemen, wat zorgde voor werkgelegenheid, inkomen, innovatie en
ontwikkeling van productie, de kracht van de afgelopen decennia
het aantrekken van allerlei gerelateerde bedrijvigheid. Inmiddels is
om mee te bewegen in ontwikkelingen en daardoor een volwassen
het gebied
cluster te faciliteren, maakt de basis van Westland dusdanig sterk
uitgegroeid
tot een
wereldwijd
bekend
innovatief
cluster, waar producten als groenten, fruit, bloemen en planten
dat
het
in
worden geteeld, verwerkt en vervoerd, innovaties ontwikkeld en
verdiencapaciteiten
en
daarmee
kennis en kunde geëxporteerd. De glastuinbouw is al decennialang
productieareaal
zijn
omvang
en
verscheidenheid
de belangrijkste economische motor in het Westland en van groot
daarmee
diverse
schakels
in
de
belang voor de Nederlandse economie. De Greenport West-Holland,
clustervoordelen en toegevoegde waarde. Het productieareaal was
waar Westland een belangrijk onderdeel van uitmaakt, genereert
dus niet alleen de aanjager van de ontwikkeling van het cluster,
GEMEENTE WESTLAND
staat
op
in
is
clusternadelen
om
te
zetten
‘de taart te
in
nieuwe
vergroten'.
keten
per
Het
creëert saldo
maar is een onlosmakelijk onderdeel daarvan: toen, nu én in de
gebouwd. Het leidt tot flexibiliteit, weerbaarheid tegen natuurlijke
toekomst.
schommelingen in bijvoorbeeld klimaatverandering, waardoor de toekomstbestendigheid van het gebied voor moderne tuinbouw
Om
het
hart
van
de
glastuinbouw
wereldeconomie te
blijven
innoveren
balans
en
de
optimaliseren.
Westland
is
in
een
veranderende
het wel
noodzakelijk te
in
glastuinbouwcluster
het
heeft de
ambitie
haar
blijven te
economische
positie, het hart van glas, te versterken. Deze ambities staan niet op zichzelf, maar sluiten aan op de ambities in grotere regionale en nationale context. Westland onderscheidt drie hoofdambities voor 2040, een:
productie
voor
komende
generaties
verzekerd
blijft.
De
glastuinbouw draagt hiermee niet alleen bij aan gesloten systemen binnen de eigen sector, maar biedt ook oplossingen voor andere sectoren. Het vermarkten van concepten met gesloten systemen is noodzakelijk om de mondiale groei van bevolking en verstedelijking te kunnen voorzien van voedsel, sierteeltproducten en andere ‘inhoudsstoffen’ die groenten, bloemen, planten en algen ons bieden.
De
glastuinbouweconomie
wereldwijd
a
de
toepasbaar,
van
ongeacht
Westland de
is
daarmee
klimatologische
omstandigheden.
circulaire
innovatieve
beleefbare
glastuinbouw-
glastuinbouw-
glastuinbouw-
De Westlandse glastuinbouweconomie is in 2040 -als onderdeel
economie
hub
delta
van de Greenport West-Holland- het epicentrum van innovatie in de
2. VISIE OP EEN INNOVATIEVE GLASTUINBOUWHUB
sector. Westland is daarmee leidend in mondiale ontwikkelingen in 1. VISIE OP EEN CIRCULAIRE GLASTUINBOUWECONOMIE
de tuinbouw en biedt oplossingen voor opgaves in bijvoorbeeld
In de circulaire glastuinbouweconomie van 2040 wordt efficiënt,
voedsel en inhoudstoffen. In 2040 zijn Westland en de Greenport
op
data
gedreven,
ondernomen,
waarbij
heeft
plaatsgevonden
naar
natuurlijke
ingrediënten
teeltdoelen stoffen,
en
een
verbreding van
bijvoorbeeld natuurlijke
dé ‘preferred supplier’ voor glastuinbouwproducten, -innovaties en
inhoud-
-toepassingen. De unieke clusterkracht en de samenhang tussen
producten,
Greenports en Mainports zijn in 2040 nog verder versterkt en
combinatieteelten en verwaarding van (rest)stromen. De sector
hebben
profiteert van
functie is verbreed van logistieke hub naar een innovatieve hub die
de
ontwikkelde
kennis op de
campussen,
van
een
conceptueel
Deze
concepten aantrekt, ontwikkelt en vermarkt. Of het nu gaat om
glastuinbouweconomie is in 2040 grotendeels circulair en adaptief
startups, upscaling of uitrol van verbrede teeltdoelen, veredeling,
aan
maatschappelijke
productiebouwwerken
trends.
Zowel
worden
de
ecosystemen
toegepast
technologieën
en
efficiëntie, processen
data
en in
kennis.
plaatsgevonden,
bedrijfsvoering.
de
vermeerdering
gesloten
(kas)concepten
ondersteunen
de
nieuwste
productietuinbouw kunnen hun plek vinden in Westland. De fase een
-technieken,
ontwikkeling
zich
al
deze
bevindt
of
(teelt)
methoden,
facetten
van
de
positie
die
de
de
klimaat(beheersing),
toegevoegde waarde in de keten in neemt zal sturend zijn in de
De eerste ruimtelijke transities hebben
gewenste modernisering van het areaal. Daarmee vervullen ook
waarbij
arbeid,
waarin
of
of verschillende
en
van
andere
afkweek
innovaties
als
onder
of
kennis,
binnen
over
buiten
gelieerde
principes
vraagstukken
voedselveiligheid, en
de
versproducten
De draaischijf-
ook
in
de
aantrekkingskracht.
onderzoekscentra en via cross-overs en implementeert deze als verdienmodel
aan
internationale
nieuwe
glastuinbouwbedrijven
in
harmonie met de landschappelijke kenmerken en -kwaliteiten zijn
relatief
verouderde
(teelt)diversiteit,
kassen
in
productvalorisatie
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
de en
toekomst
een
rol
in
innovatie.
De
omvang
11
waarin productie als pijler onder het cluster duurzaam kan blijven
bieden te komen tot de gewenste energietransitie, om klimaat
functioneren, de zogenaamde kritische ondergrens, hangt immers
adaptief te zijn en nieuwe innovaties toe te passen. Het betekent
af van het functioneren van de handel en distributie, de ambities
ook investeren
en afspraken tussen overheden en bedrijfsleven en ontwikkelingen
infrastructuur en bereikbaarheid. De glastuinbouwdelta versterkt
buiten de Greenports, zowel binnen als buiten Nederland. In 2040
niet alleen
is er daarom binnen het ‘hub and spoke’-model een gelijkwaardig
(glas)tuinbouwbedrijven, tegelijkertijd trekt het (nieuwe) werk
productieareaal aanwezig als basis voor de versterking van de
gelegenheid, werknemers en gebruikers van het gebied aan. In
innovatieve
2040 is Westland
glastuinbouwhub
en
de
doorontwikkeling
van
de
in de omgeving van glastuinbouwbedrijven,
het vestigingsklimaat voor
bestaande
én
in
nieuwe
een (be)leefbaar gebied voor inwoners en
complementaire Greenports. Binnen de Greenports prevaleert deze
gebruikers. Het glastuinbouwlandschap is daarbij weerbaar (voor
ontwikkeling boven andere (regionale woon-)opgaves en staan
klimatologische
transformaties binnen Westland dienstbaar aan de ontwikkeling
ontwikkelingen in de productietuinbouw te kunnen faciliteren). De
van de hub of lokale vraagstukken. In 2040 kent de innovatie
prettige
glastuinbouwhub
De
Metropoolregio versterkt de sociaal-maatschappelijke binding met
samenwerkende Greenports, de campussen in de regio en de
de sector zowel van binnenuit als van buiten. Gezondheid en geluk
ontwikkelde
cluster-gerelateerde
zijn dan ook zowel in als om de kas belangrijke pijlers. Dit versterkt
producerende glastuinbouw-bedrijven,
het gebied als toekomstbestendig en gezond economisch cluster
een
versterkt
bedrijfsstrategieën
bedrijven, waaronder de
innovatienetwerk.
van
de
versterken de vraag én aanbod van en naar innovaties. De ‘plek’
ontwikkelingen)
woon-
en
en
toekomst-bestendig
werkomgeving
in
een
(om
urbaniserende
én laat het hart voor glas sneller kloppen.
van kennisuitwisseling, -overdracht en -ontplooiing, door middel van ontmoeting, vindt ook zijn fysieke plek in Westland door de
HART VOOR GLAS Westland heeft hart voor glas. Dit betekent een keuze voor het
doorontwikkeling van de Greenport Horti Campus Westland.
glastuinbouwcluster. Voor de circulaire, innovatieve en beleefbare 3. VISIE OP EEN BELEEFBARE GLASTUINBOUWDELTA Westland
12
levert
in
2040
een
grote
bijdrage
glastuinbouw in Westland is behoud van voldoende kwantiteit van aan
het
productie in het ecosysteem (ca. 10.000 hectare netto) van de
voedselvraagstuk in de Wereld en aan een gezonde, veilige en
Greenport essentieel, waarvan anno 2021 ongeveer een kwart
prettige leefomgeving (welzijn). Stappen zijn gezet om tot een
(2.500 hectare netto) in de gemeente Westland aanwezig is. De
betere synergie te komen tussen ‘stad en land’. Overgangszones
focus in Westland zelf verschuift van kwantiteit naar kwaliteit.
en
slim
Productie, in al haar diversiteit, blijft een belangrijke voedings
medegebruik kwalitatief bijdragen aan de economische potentie
bodem van het cluster. Westland bewaakt de balans in het cluster
historische
structuren
-die
door functiescheiding en
van het gebied- leiden tot optimalisatie van tuinbouwkavels. Om de
en versterkt ook de modernisering van het productieareaal in de
kwalitatieve tuinbouwstructuur te verbeteren en ruimte te bieden
gemeente.
voor de diversiteit aan bedrijven, zal ruimte gemaakt moeten
ontwikkeling en aanpassing naar een nieuwe werkelijkheid en
worden om functies te herschikken (herstructurering). Westland zal
ecosystemen.
Hart
voor
glas
Hart voor
glas
ook
zit
erkenning
ook
in
kennisinstellingen,
voor
decennia
samenwerking.
Van
hiervoor instrumenten inzetten binnen haar eigen mogelijkheden,
bedrijven,
in Greenport-verband, provinciaal, nationaal of in samenwerking
organisaties, werknemers en andere inwoners van Westland. Met
met marktpartijen, zoals Ontwikkelingsbedrijf HOT. Modernisering
elkaar versterken we de glastuinbouw, want: Westland is de grond
van het teeltareaal is immers nodig om de glastuinbouw kansen te
waarop de Greenport rust.
GEMEENTE WESTLAND
onderwijs,
is
maatschappelijke
INLEIDING
14
AMBITIE
18
VISIE
36
ACTIES
56
BIJLAGEN
74
LITERATUUR
94
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR Ü1LÄ®
13
INLEIDING
1.1
1.2
Hart voor glas
Aanleiding
Westland, ook wel ‘De Glazen Stad’, is een unieke combinatie van
WESTLAND PROGRAMMA 2018-2022
verzameling
Een bloeiende economie is een onmisbare voorwaarde voor een
van
dorpen
omringd
door
een
internationaal
toonaangevende hightech
maakindustrie van verse
producten,
vitaal Westland en de welvaart van onze inwoners. Om in te spelen
voedingsstoffen,
en
kent
op verschillende trends en
bloemen
bijzonder contrast van
planten.
Het
gebied
een
hoogwaardige agrarische industrie van
hiervoor als
ontwikkelingen
gemeente de juiste
is
het van
belang
randvoorwaarden te
bieden.
wereldfaam versus karakteristieke dorpskernen en (verbindende)
Daarbij is het goed te beseffen dat trends een lange doorlooptijd
lintstructuren. Westland is ook een gebied ingeklemd tussen zee,
hebben.
haven, groeiende steden en groengebieden. De ruimte in deze deze
De glastuinbouw en cross-overs naar andere sectoren vormen
schaarse ruimte is de kracht van de Westlandse glastuinbouw,
onmiskenbaar de kern van de Westlandse economie. Het krachtige
maar tegelijkertijd is er druk die op de sector staat, zowel van
en ondernemende bedrijfsleven van Westland is in staat gebleken
binnenuit als buitenaf. Het voedt de discussie over het toekomst
om initiatieven te nemen en zich verder te ontwikkelen en daardoor
perspectief van de glastuinbouw in dit gebied. In de keuze tussen
krachtig uit de economische crisis van enkele jaren geleden te
meegaan in de verstedelijking of voorloper blijven in glastuinbouw,
komen. De sleutel tot (behoud van het) succes in de toekomst ligt
gaat Westland voor versterking van het glastuinbouwcluster.
in kennis en innovatie. De positie van internationaal koploper kan
urbaniserende
metropoolregio
is
schaars.
Omgaan
met
verder
versterkt
worden
door
Westland
te
positioneren
als
Westland is hét kloppend hart van de glastuinbouw: voor de
internationaal glastuinbouwgebied dat bijdraagt aan het voeden en
productieketen in Nederland, voor de afzet in West-Europa en voor
vergroenen van de wereld.
glastuinbouwtechniek
en
-concepten
in
de
wereld.
Het glas-
tuinbouwnetwerk van Westland is daarmee van grote omvang en
Westland kiest daarom voor een innovatief Westland: de meest
wijdverspreid. Het belang van dit kloppend hart voor bijvoorbeeld
innovatieve
de
groeiende
vertakkingen naar cross-overs. Daarbij maken we gebruik van de
wereldbevolking is substantieel en onmiskenbaar. De belangen van
sterke aspecten die al in de Westlandse economie aanwezig zijn,
Westlandse glastuinbouw overstijgen dan ook gemeentegrenzen.
waarbij voldoende kwantitatief en kwalitatief teeltareaal nodig is
voedselproductie
ten
behoeve
van
de
glastuinbouwgemeente
als
economische
kern
met
om de activiteiten in het cluster te kunnen uitvoeren. Westland heeft met de keuze voor het glastuinbouwcluster hart voor
glas.
Hart
voor
glas
is
ook
erkenning
voor
decennia
ECONOMISCHE OPGAVE 2019 - 2022
ontwikkeling en aanpassing naar een nieuwe werkelijkheid en
Op 29 oktober 2019 heeft de gemeenteraad van Westland de
ecosystemen.
Economische Opgave vastgesteld. In deze Economische Opgave is
bedrijven,
Hart voor
onderwijs,
glas
zit
ook
in
kennisinstellingen,
samenwerking.
Van
maatschappelijke
de stip op de horizon neergezet voor de komende jaren. De hierin
organisaties, arbeiders en andere inwoners van Westland. Juist in
geformuleerde ambitie is om de economie van Westland, met een
die samenwerking versterken we de Greenport, want Westland is
focus op het glastuinbouwcluster, door te ontwikkelen naar een
de grond waarop de Greenport rust.
toekomstgerichte en - bestendige economie. Hiertoe zijn twee grote opgaven onderscheiden, namelijk:
16
GEMEENTE WESTLAND
1.3
1.
het versterken van het tuinbouwcluster;
2.
het versterken van de werklocaties, dorpscentra, MKB en
Belang van de visie
vrijetijdseconomie. In 2005 schreef Westland de ‘Visie Greenport Westland 2020': een Het
versterken
en
(glas)tuinbouwcluster
ontwikkelen
van
belangrijk.
Daarbij
is
het
economische
ligt een focus
op
ruimtelijk een economische koers tot 2020, met focus op het ontwikkelen van het gehele cluster dat onderdeel uitmaakt van het
economie, arbeid, bereikbaarheid, duurzaamheid en onderwijs.
Greenport-concept. De ambitie was om de positie als belangrijkste
Ook is regie op de beperkte ruimte in Westland cruciaal. De tijd van
glastuinbouwcomplex ter wereld en belangrijke pijler onder de
verdere schaalvergroting die voor de herindeling een belangrijke
Nederlandse economie te behouden.
ontwikkeling is geweest, lijkt voorbij. We willen de leefbaarheid Anno 2021 kan worden vastgesteld dat aan deze ambitie tegemoet versterken
en
verder
ontwikkelen.
Fysieke
ruimte
is
steeds is gekomen. Daartegen is het moment gekomen om weer vooruit te
beperkter geraakt en tal van economische ontwikkelingen blijven kijken.
Deze
‘Glastuinbouwvisie
2040:
hart voor
glas'
geeft
ruimte claimen. invulling
aan
een
(ruimtelijk)
economische
visie
op
de
economische
glastuinbouw anno 2040. In deze visie ligt de nadruk vooral op de
hotspot/de economische motor/het economisch hart van de regio.
positie en toekomst van het productieareaal als onderdeel van het
De kennis en innovaties die in het Westlandse tuinbouwcluster
functioneren van het gehele cluster. Immers, deze pijler van het
worden
verdere
cluster is de basis van en essentieel voor het Greenportcluster. In
ontwikkeling van het tuinbouwcluster: lokaal, regionaal, nationaal
een context van een groeiende gemeente (tot ca. 30% meer
en
de
inwoners met alle bijbehorende voorzieningen en behoefte aan ca.
ontwikkelingen en zorgen we voor werknemers van de toekomst.
30 ha extra bedrijventerrein tot 2030) is een duidelijke koers voor
Het arbeidspotentieel is groot en van regionale betekenis. We
het productieareaal in Westland noodzakelijk.
Met
het
tuinbouwcluster
ontwikkeld,
internationaal.
is
het
koesteren
Met
ons
Westland
we.
onderwijs
We
de
faciliteren
spelen
we
in
op
enthousiasmeren niet-werkenden in het Westland en de regio om In deze visie wordt de strategische koers bepaald voor 2040. Wat hun kansen in de sector te pakken. Ook zorgen we voor een goede is het perspectief voor het teeltareaal en welke omvang en positie bereikbaarheid/goed openbaar vervoer voor forenzen. neemt
Ter uitvoering van de economische opgaven zijn voor 2020-2021
economie.
opgenomen Een van
in
deze
het uitvoeringsprogramma prioriteiten
is de
voor
de
modernisering en
herstructurering van het glastuinbouwcluster, in eerste instantie door het opstellen van een nieuwe visie ten aanzien van het glastuinbouwcluster,
een
herzien
handhavingsbeleid
en
een
geactualiseerd instrumentarium. Onderhavige visie geeft invulling aan deze prioriteit in het uitvoeringsprogramma en draagt daarmee bij aan de economische kracht van Westland.
in?
Welke
belangrijke
strategische
ontwikkelingen
moeten ter hand genomen worden om richting deze visie op 2040
UITVOERINGSPROGRAMMA ECONOMIE 2020-2021
prioriteiten
dit
te
bewegen?
Daarnaast
Omgevingsplannen
en
biedt
(sectorale)
deze
visie
koers
Omgevingsprogramma's
voor die
betrekking hebben op de glastuinbouw. Ook biedt deze visie de handreiking om de strategische keuzes op gebiedsniveau ruimtelijk te implementeren en hierbinnen te differentiëren. Deze visie zal daarom
ook
leiden
tot
verankering
in
de
uitvoerings-
eon
Omgevingsprogramma's. Strategisch belangrijke acties om samen met alle stakeholders de visie tot een succes te kunnen maken worden in hoofdstuk 4 (Acties) benoemd.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR dUAŠ
17
^
hi
mn - «tóf
m.*
r^(R 1 ļ
'K
V\ v A
j *
1' W? TfHnHi
i.
us /ļT 1
^ .
x. ?
y .
i
4
Au*.
'j '
i
i
1 , 1 1
4r
y*//'
i
AMBITIE
2.1
Ontwikkelingen
omstandigheden, van met name gezonde voeding zal dan ook van nog grotere betekenis worden.
De Nederlandse glastuinbouw is toonaangevend en van wereld
Voor voeden en vergroenen van de nieuwe en uitdijende bestaande
klasse.
steden zijn meer trends van belang dan alleen bevolkingsgroei,
Nergens
ter
wereld
worden
zó
efficiënt voedsel
en
sierteeltproducten geproduceerd als hier. Westland speelt een
urbanisatie en schaarse ruimte.
hoofdrol in (de ontwikkeling van) de Nederlandse glastuinbouw.
produceren steeds belangrijker wordt, dat de consument meer
Door de goede productieomstandigheden in het Westland heeft de
inzicht wenst over de
primaire teelt een grote vlucht kunnen nemen, wat zorgde voor
duurzaam is geteeld, dat ook alternatieve afzetkanalen opkomen
werkgelegenheid,
van
(webshops, foodhalls, street vendors) en het -naast efficiency van
gebied
de productie- steeds meer gaat om het creëren van toegevoegde
uitgegroeid tot een wereldwijd bekend innovatief cluster, waar
waarde via diensten (schapmanagement, menuontwikkeling) en
producten als groenten, fruit, bloemen en planten worden geteeld,
ervaringen
allerlei
inkomen,
gerelateerde
innovatie
bedrijvigheid.
en
het
Inmiddels
aantrekken is
het
(hospitality
De verwachting is dat lokaal
oorsprong van
in
de
horeca
hun voedsel
en
optimaal
en
of dit
werk-
en
Het is een uitdaging de glastuinbouw te integreren in een circulaire economie, waarbij rekenschap moet worden gehouden met de maatschappelijke draagkracht om deze ontwikkeling waar te maken
verwerkt en vervoerd, innovaties ontwikkeld en kennis en kunde
woonklimaat in de zakelijke en particuliere markt). Tegelijk is een
geëxporteerd. De glastuinbouw is al decennia lang de belangrijkste
omslag van een lineaire naar een circulaire visie op de economie
economische motor in het Westland en van groot belang voor de
(van de stad) gaande.
Nederlandse economie. De maatschappij van 2040 heeft dan ook behoefte aan innovatieve
20
TRENDS
oplossingen die voorzien in gezonde voeding, een gezonde leef-,
Naar verwachting de wereldbevolking anno 2040 zijn gegroeid naar
woon- en werkklimaat en aan geluk. De wereldwijde aandacht voor
ca. 9 miljard mensen. Niet alleen zullen deze mensen (gezond)
de (carbon)voetprint van goederen en diensten vraagt daarbij om
moeten worden gevoed, ook zullen zij vooral in (nieuwe) steden
kritisch te blijven kijken naar de productieprocessen, zo ook in de
wonen. Tegelijkertijd is ook meer ruimte nodig voor bossen om (de
tuinbouw. Het is een uitdaging de glastuinbouw te integreren in een
overtollige)
voor
circulaire economie, waarbij rekenschap moet worden gehouden
voedselproductie zal wereldwijd dan ook afnemen. De efficiënte en
met de maatschappelijke draagkracht om deze ontwikkeling waar
circulaire
te maken.
CO2
wijze
op
van
te
nemen.
De
produceren,
resterende
onder
ruimte
geconditioneerde
GEMEENTE WESTLAND
2.2
Potentie
tekende in 1712 op zijn kaart al veel tuinbouwgebieden in het Westland.
Het kweken van gewassen onder glas
kent een
eeuwenoude
Rond 1900 werd voedselproductie met de komst van spoorwegen,
geschiedenis. Zo gebruikte Keizer Tiberius (42 v.C. , 37 n.C.)
telegraaflijnen, stoomvaartverbindingen en kunstmest veel minder
vulkanisch glas om komkommers het hele jaar door aangeleverd te
plaatsgebonden. De ontkoppeling van steden, veeteelt, tuin- en
kunnen
van
akkerbouw
leidde
‘glastuinbouw’ als middel om natuurlijke processen optimaal te
lusthoven.
Hiervoor
gebruiken
tuinbouwbedrijven,
hebben
en
voor
eigen
daarnaast
de
consumptie.
De
negatieve
potentie
bijeffecten,
zoals
tot
het in
verdwijnen
de
die
plaats
tegemoet
van
buitenplaatsen
ontstonden moesten
en
commerciële
komen
aan
de
weersinvloeden en ziektes, zo veel mogelijk te controleren en uit te
voedselvraag uit steeds verder weg liggende steden, maar ook uit
sluiten gaat dus al eeuwen terug. De glastuinbouw in Westland,
Engeland. De commercialisering leidde in 1903 tot de introductie
thans als onderdeel van een sterk functionerend en volwassen
van
cluster, heeft mede door haar historische basis potentie om de
lichtdoorlatendheid,
uitdagingen
teeltruimte.
aan
te
gaan
en
zich
aan
te
passen
aan
de
maatschappelijke en economische context van dat moment.
de
veilingklok,
kassen
een
Daarnaast
kregen
lagere werd
prijs er
een
per
een
m2
weg
steeds
grotere
en
grotere
een
ingeslagen
naar
ongekende productiviteit met hoogproductieve rassen, (chemische) bestrijding,
substraatteelt,
mechanisatie
en
irrigatiesystemen.
TUINBOUW IN WESTLAND Monoculturen brachten specialisatie in de tuinbouw, olie bracht De oorsprong van de glastuinbouw zoals we deze nu kennen is in belangrijke mate toe te schrijven aan de graven van Holland in het
een betere mogelijkheid om de temperatuur te regelen en de regenautomaat verving de platte gieter.
Middeleeuwse klooster van Loosduinen. Deze was onderdeel van een
Europees
netwerk van
kloosters waarbinnen
kennis
over
Eind jaren tachtig veranderde die comfortabele situatie, omdat er
voedsel werd gedeeld. De kennis bleef in het gebied aanwezig en
steeds
werd
concurrentie het hoofd te bieden, was een bundeling van krachten
overgedragen
landgoederen
ten
aan tijden
de vele Westlandse van
de
Gouden
buitenhuizen
Eeuw,
zoals
en Huis
Honselaarsdijk.
nodig.
meer
In
concurrentie
1996 werd,
na
kwam
een
vanuit Zuid-Europa.
fusie
van
negen
Om
groente-
die
en
fruitveilingen en het Centraal Bureau van de Tuinbouwveilingen, 'The Greenery', opgericht. Hierdoor nam het aantal veilingen sterk
Door gronden op te hogen met duinzand uit het waternetwerk werd
af, waarvan er in Westland nog slechts één over is.
de ondergrond in Westland in de 18e en 19e eeuw geschikt gemaakt voor tuinbouw en druiventeelt. De ligging aan de kust
BALANS IN HET GREENPORTCLUSTER
zorgde daarbij voor relatief hoge temperaturen in de winter, wat
De
eveneens voordelig was voor de tuinbouw. Gewassen werden tegen
verschillende manieren opnieuw uitgevonden om de sector aan te
de zilte westenwinden beschermd door bomen, muren, stro of glas.
passen aan veranderende omstandigheden. Dat bundeling van
Daarnaast lag de streek tussen de groeiende steden waar de vraag
krachten in de gehele glastuinbouwketen van belang was, werd
naar tuinbouwproducten toenam. Ook de goede waterverbindingen
tijdens de Workshop ketentafelgesprekken agrosectoren in 2001
voor het transport naar deze steden waren gunstig. Cruquius
onderkend en leidde tot introductie van de term ‘Greenport’, als
bundeling
van
krachten
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
is
de
afgelopen
decennia
op
21
HUIS HONSELAARStMJK 1621
SBļJUĻ | I V ŕ
gelijke
‘Brainport’
beschrijft. Een cluster bestaat volgens Porter uit onder andere
(kenniscluster). De term Greenport werd vervolgens in de Nota
toeleveranciers, primaire producenten, handelaren en specifieke
Ruimte
van
de
(2004)
‘Mainport’
als
(logistiek
concept
cluster)
geïntroduceerd,
en
bestaande
dienstverleners op het gebied van kennisontwikkeling, logistiek,
clusters in de glastuinbouw, bollenteelt of boomteelt. De gebieden
financiering en informatietechnologie. In geen enkele andere regio
Westland en Oostland werden hierin gezamenlijk als één van de vijf
in de wereld liggen deze onderdelen geografisch dichter tegen
Greenports benoemd. Greenports werden omschreven als clusters
elkaar aan en nergens anders zijn ál deze onderdelen in de keten
of geografische
van oudsher sterker met elkaar verbonden dan hier. Voor Westland,
concentraties
van
voor
gerelateerde
bedrijven
en
hét hart van het Nederlandse glastuinbouwcluster, ligt haar kracht
institu ten in e en b epaalde m arkt.
juist in die verbondenheid tussen de verschillende bedrijven. Of Deze omschrijving kent een zekere analogie met de wijze waarop Porter,
in diverse
publicaties,
het ontstaan
van
clusters van
gerelateerde bedrijven en instituten in een bepaalde markt en de
zoals Porter het heeft beschreven in zijn clustertheorie: "In het Westland zijn alle onderdelen van de ‘diamant’ in balans en sterk vertegenwoordigd, wat synergie betekent voor de totale economie".
kracht van functionele concurrentie binnen dergelijke clusters,
22
GEMEENTE WESTLAND
De
belangrijkste
concurrentievoordelen
van
clusters
zijn
de
verwevenheid van de verschillende functies, het hoge service
wereldwijd
lokale
en
geïmporteerde
versproducten,
leveren
(kas)concepten voor specifieke klimaten en markten, ontwikkelen
niveau, het hoge kennisniveau en hieraan gekoppeld het innovatief
lokaal-specifiek uitgangsmateriaal en leiden studenten op, over en
leiderschap en een historisch gegroeide 'sociale infrastructuur'.
vanuit de hele wereld. De Westlandse glastuinbouw is voor deze
Voor
bedrijven de showcase voor de internationale klanten.
het
glastuinbouwcluster
gespecialiseerde
productienetwerken
geïnternationaliseerde 2001,
in:
zijn
afzetmarkten
NovioConsult
2009).
De
de in
sterk
lokale
combinatie
belangrijk
en
met sterk
(LEI/Dialogic,
glastuinbouw
dankt
haar
PRODUCTIE IN DE GREENPORT De
clustertheorie
van
Porter,
als
ook
vele
visies
en
competitieve koploperspositie mede aan deze clustervoordelen,
beleidsdocumenten die de afgelopen jaren over de glastuinbouw in
zoals
deze
een
toegesneden,
gezamenlijke
infrastructuur
(wegen,
regio
zijn
beschreven,
onderkennen
het belang van
de
veiling, kwaliteit controle), gespecialiseerde toeleveranciers en
aanwezigheid én nabijheid van productie voor het functioneren van
afnemers (technologie,
een gedeelde
en de balans in het cluster. Juist die balans in het cluster en de
arbeidspool (met personeel dat zich durft te specialiseren), en
continue Westlandse drive tot vernieuwing, efficiëntie en onder
kennis
sociale
nemerschap leiden tot synergie voor de totale economie en zijn dus
netwerken), of via bedrijfscontacten en via een gespecialiseerd
belangrijke voorwaarden om de vooraanstaande positie van het
cluster van kennis-, onderwijs- en onderzoeksinstituten binnen
glastuinbouwcluster
handbereik.
versterken.
Een aantal clustervoordelen zijn door de sterke groei de afgelopen
Clusternadelen hebben de afgelopen jaren invloed gehad op het
die
zich
financiering,
informeel
verspreid
enzovoort),
(face to face
in
voor
de
toekomst
te
behouden
en
te
jaren deels omgeslagen in clusternadelen. Zo zijn de grondkosten
productieareaal in Westland. Volgens het Stadsgewest Haaglanden
toegenomen in de kern van de Greenport (en overigens ook in de
(2004) zijn de meest bepalende factoren voor verschuiving van
kern van de nabijgelegen Mainport). Dit heeft geleid tot uitplaatsen
productieareaal echter niet de dynamiek in de onderdelen van het
van bepaalde activiteiten (vooral grootschalige productie, maar ook
cluster die leidt tot een accentverschuiving, maar vooral de niet
opslag en overslag). Dit hoeft overigens niet direct te betekenen
aflatende ruimtedruk, de planologische keuzes en de gevolgen -
dat het kerncluster minder sterk wordt. Er is bijvoorbeeld door
via grondprijzen- op de kostprijs van de productie. Waar deze
toenemende digitalisering juist ook meer behoefte aan kennis die
verschuiving, groei én behoefte tot schaalvergroting tot eind vorige
ook in andere sectoren toepasbaar is (zoals robotica en data
eeuw
analyse) en vice versa. Dit geldt ook voor de benodigde kennis
Oranjepolder, Broekpolders) kon worden gefaciliteerd, zien we de
vanuit de vraagzijde (zoals marketing en dienstverlening).
afgelopen twee decennia nieuwe productielocaties van Westlandse
nog binnen
het gebied
tuinbouwondernemers Er is in het cluster sprake van een dynamiek die leidt tot een
in
Westland
Nederland,
(o.a.
Kralingerpolder,
Europa
en
andere
continenten ontstaan. Indien we dit proces vrijelijk zijn gang laten
accentverschuiving in de onderdelen van de keten. De balans in
gaan
het glastuinbouwcluster is daarmee geen statisch element. Daar
toenemen:
waar vóór 2010 de productie voor de grootste inkomstenstroom
draaischijfmachine. De praktijk wijst echter uit dat het beeld van
zorgde, zijn de laatste jaren met name de techniek en kennis de
‘vertrekkende bedrijven’ een (klein) deel van de waarheid is.
ontstaat er
namelijk vallen
het
gevaar
immers
dat
lukraak
de
clusternadelen gaten
in
de
belangrijkste tak van inkomsten. Westlandse bedrijven leveren
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
23
Veruit de meeste bedrijven die buiten Westland productieareaal
maar is een onlosmakelijk onderdeel daarvan: toen, nu én in de
hebben ontwikkeld, hebben Westland niet verlaten. Sterker nog,
toekomst.
velen hebben tegelijkertijd hun basis in Westland versterkt met nieuw areaal, kantoren, centrale verwerking en verpakking, etc. Deze bedrijven richten zich steeds meer op het versnellen van de transitie van aanbod gestuurd naar vraag gestuurd produceren en bevinden
zich steeds
hoger in
de waarde-piramide door o.a.
samenwerking, innovaties toe te passen of keten-integratie toe te passen.
Evenmin is sprake van (grootschalige) leegstand of braakligging.
Tegelijkertijd is een deel van het productielandschap voor tuinbouw nog niet toegerust op de eisen van moderne glastuinbouw, welke onder meer om grote(re), goed ontsloten kavels vraagt. Hierin ontplooit
zich
voor Westland
de
uitdaging
om
het gewenste
productielandschap, welke noodzakelijk en dienstbaar is aan het functioneren van
het gehele glastuinbouwcluster, ruimtelijk te
faciliteren
metropool(regio) tussen
in
de
Den
Haag,
Delft en
Rotterdam.
Gemiddeld genomen ligt jaarlijks nog geen 5% (ca. 100 hectare) van het beschikbare areaal braak, waarvan een substantieel deel
Qñ
Aanwezigheid én nabijheid van productie zijn belangrijk voor de balans in het glastuinbouwcluster
ofwel onderdeel van een herstructurering in ontwikkeling is ofwel
VERDIENCAPACITEIT
reeds in eigendom van een aangrenzend bedrijf ten behoeve van
In 2015 is onderzoek gedaan naar (nieuwe) verdiencapaciteiten
direct
voor
beschikbare
uitbreidingsruimte
zodat
kan
worden
ontwikkelingen
in
de
Greenport
Westland-Oostland
Greenport
Westland-Oostland,
ingespeeld op eventuele ontwikkelingen in de toekomst. Het is
(Ruimtelijke
tekenend voor de wijze waarop in grote mate bedrijfsopstallen
2015). De ruimtelijke uitgangssituatie van de Greenport voor een
economisch (kunnen) worden uitgenut en een bijdrage (blijven)
transitie is goed. Verweving met het grootstedelijk netwerk van Den
leveren aan productdiversificatie, experimentele teelt, veredeling
Haag-Rotterdam
of vermeerdering.
kennisinstellingen als de TU-Delft, Erasmus, Leiden Universiteit en
verdiencapaciteiten
en de mainport Rotterdam,
de nabijheid van
toonaangevende bedrijven in de voedingsmiddelen industrie geven Het productieareaal in haar omvang en verscheidenheid creëert kansen om verder te ontwikkelen. Gebleken is dat in nagenoeg het daarmee
op
diverse
schakels
in
de
keten
per
saldo gehele glastuinbouwgebied van Westland de potentie het grootst is
clustervoordelen en toegevoegde waarde. Het productieareaal was voor een draaischijffunctie. dus niet alleen de aanjager van de ontwikkeling van het cluster,
24
GEMEENTE WESTLAND
GREENPORTS IN NEDERLAND
2,70Zo BPP
\y
2e AGRO EXP. 60-80% GPWH
NOORD-HOLLAND-NOORD
10.000 BEDRIJVEN
150 ha 75.000 BANEN
AALSMEER 14 mld
4*
HIGH-TECH PRODUCTIE EN HANDEL 50'^ VAN NL 4 mld
DUIN- EN BOLLENSTREEK
9,.6
665 ha
BOSKOOP
WEST-HOLLAND
TUINBOUW 2 mld UITGANGS MATERIAAL 6 mld LOGISTIEK 80^i van NL 2 mld TECHNIEK
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
25
De
‘klassieke
definitie’
van
de
draaischijffunctie
betreft
de
2.3
Ambitie voor 2040
logistieke hub: de in Nederland en in het buitenland geproduceerde en/of
ve^/bewerkte
versproducten
die
via
de
Greenport
en Westland staat voor grote uitdagingen. Tegelijkertijd heeft het
Mainport worden verhandeld, getransporteerd en/of geëxporteerd. gebied zich dusdanig ontwikkeld dat er voldoende potentie is om De functie omvat dus ook de productie in de Greenport zelf. De deze uitdagingen aan te gaan. Westland heeft hart voor glas, maar draaischijffunctie, met name de productie, is in economische en in het glas is breekbaar. Balans in het cluster en de positionering van ruimtelijke
zin
de
grootste
en
belangrijkste
verdiencapaciteit de productie zijn daarin essentieel. In 2040 is die balans er (nog
binnen de Greenport Westland-Oostland en vormt de basis voor alle steeds), is deze weerbaar en toekomstbestendig. andere verdiencapaciteiten. GREENPORTAMBITIES Om de draaischijffunctie nog verder te optimaliseren (operational excellence) moet deze nog intelligenter geworden. Deze draaischijf is in staat om in te spelen op kleinere hoeveelheden, verbreding van
het
assortiment
door
verdergaande
productdifferentiatie
(inspelen op persoonlijke gezondheid, personalised nutrition), kan inspelen op steeds hogere eisen die gesteld worden aan vers en het toegenomen belang van een multi-channel benadering qua afzetkanalen (fysiek naast internet). Het belang (in economische en ruimtelijke zin) van toelevering, handel en logistiek zal in de toekomst toenemen, maar lokale productie blijft een noodzakelijk onderdeel.
De ontstane positie van het glastuinbouwgebied van Westland binnen het functioneren van alle Greenports in Nederland is van dusdanige
importantie
dat
ambities
glastuinbouw
op
elk
schaalniveau
participeert
dan
ook
in
ten
aanzien
van
invloed
heeft.
Westland
verschillende
gremia
en
heeft
de
zich
gecommitteerd aan verschillende (landelijke) ambities die van invloed zijn op het glastuinbouwgebied van Westland.
Greenports Nederland ambieert in het Tuinbouwakkoord ‘Circulaire tuinbouw in de praktijk 2019-2030’ met bijbehorende Nationale Tuinbouwagenda
om
koploper
te
zijn
in
circulariteit
en
duurzaamheid, met een tuinbouw die oplossingen heeft voor de
WESTLANDSE POTENTIE
uitdagingen waar de wereld voor staat in termen van feeding and De
historische ontwikkeling van
productie,
de kracht van
de greening the mega-cities.
afgelopen decennia om mee te bewegen in ontwikkelingen en daardoor een volwassen cluster te faciliteren, maakt de basis van
In het Tuinbouwakkoord staan zeven uitgangspunten centraal:
Westland dusdanig sterk dat het in staat is clusternadelen om te
1.
zetten in nieuwe verdiencapaciteiten en daarmee ‘de taart te vergroten’. Een aantal succesfactoren om het glastuinbouwcluster ook
in
de
internationale
toekomst
de
lokale,
positie te
laten
regionale,
behouden
nationale
en te versterken,
blijven
innoveren
balans
en
de
is
het wel
noodzakelijk te
in
glastuinbouwcluster
het
optimaliseren. Die potentie is in Westland aanwezig.
uitbouwen voor de toekomst. 2.
De sector staat voor regio-overstijgende, grote
en
maatschappelijke uitdagingen op het vlak van verduurzaming
is
en innovatie.
aanwezig. Om het hart van de glastuinbouw in een veranderende wereldeconomie te
De stevige economische en maatschappelijke positie
3.
blijven
Een gezonde productiebasis en ruimte om te investeren in slimme en robuuste ketens om de keten toekomstbestendig te
te
houden. 4.
Het ontwikkelen en valoriseren van tuinbouwkennis en innovatieve tuinbouwconcepten om de voedsel- en
26
GEMEENTE WESTLAND
5.
6.
7.
leefbaarheidsvraagstukken wereldwijd op te lossen.
In 2015 heeft Greenport West-Holland uitgesproken om door het
Bedrijfsleven, kennis & onderwijs en overheden pakken de
ontwikkelen van concepten West-Europese megasteden te voorzien
grote transities die de komende tien jaar nodig zijn
van
gezamenlijk aan.
ontwikkelen, en daarmee weer nummer één te worden. Dit onder
Ontwikkelen richting kringlooplandbouw die in balans is met de
andere aan de hand van vijf transitiepaden: Smart Digital Delta,
omgeving en doelen op het vlak van klimaat en gezonde
Smart Energy Delta, Circular Economy, Next Education en Next
voeding.
Society.
gezondheid
en
geluk,
daarvoor
kennis
en
innovatie
te
Stapsgewijs aantoonbare verbetering in duurzaamheids- en circulariteits-prestaties
én
daarover
maatschappelijke
Onlosmakelijk onderdeel van deze ambities en transitiepaden is de ambitie het productieareaal te moderniseren. Een deel van de
verantwoording afleggen.
tuinbouwproductiegebieden in Nederland is niet toegerust op de eisen
van
moderne
glastuinbouw
productietuinbouw.
betekent
moderniseren
tot
Voor
bijvoorbeeld
2030 jaarlijks
de 300
hectare glastuinbouw vernieuwen (totaal 3.000 ha). Voor de open teelten
GREENPORTS
is dit het klimaatbestendig maken van
de
intensieve
productiegebieden. Met ca. 25% van het totale glastuinbouwareaal in Nederland binnen de gemeentegrenzen van Westland, is deze ambitie,
welke
Ruimtelijke
onder
Inrichting
Greenports wordt
Nederland,
uitgevoerd,
van
Transitietafel
invloed
op
de
Westlandse ambities.
*
WESTLANDSE AMBITIES
VL/hĩm ^^Nationalė
ģ
Met de ambities van de Greenport(s) Nederland en West-Holland om (Europese) mega-steden te voorzien van gezondheid en geluk
Tuinbouwag
door concepten te ontwikkelen die wereldwijd toepasbaar zijn, ligt
2019-2030
er voor de Westlandse ambitie al een potentieel kader. Daarbij
Circulaire tuinbouw in de praktijk de prioriteiten van de tuinbouw verenigd in Greenports Nederland
heeft Westland, als belangrijke speler in deze Greenport, zich mede ter invulling van genoemde transitiepaden- gecommitteerd aan
onder
ander
het
Energieakkoord
2021-2025
(2019),
Waterambitie (2018), Innovatiepact 1 2018-2020 (2018) en het Deelakkoord Human Capital Zuid-Holland (2019).
De uitdagingen voor de Westlandse glastuinbouw richting 2040 zijn dan ook niet gering. In economische zin staat de glastuinbouw in Westland voor de uitdaging om haar verdiencapaciteit verder te ontplooien. Het is de uitdaging deze dusdanig vorm te geven dat bKI.f N0OAT V NUII ňl.ANIl NI
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
27
FEEDING AND GREENING MEGA-CITIES
2
-2I
Te late economische rom. I* hat*
III I I
wefkkxrsherd
Denereld
Goedkoop
voeden tttJOCN
BANK Publieke Prtvat*
i
'
HOE DAN WEL?
ftoļecten A
W«K Europe
urfNvoat
MEGA-CITIES
UIM1
A Ir'nf
W •*K~ V
I
^E.ODũl
k
,P
MBO/WBOWI UniyeniiaOn
«wtřn Iheru terkhtaan aerewe
nil]
optossinftn
9
1
' * I
Parit, Londen Rotterdam iPKItfM
C Martin van Goţh Hg
28
GEMEENTE WESTLAND
f ļ
m
9
C
deze
toekomstbestendig en
productiemiddelen
en
weerbaar
is,
-omstandigheden.
van De
teelt(soort)
tot
voordelen die dit biedt, maakt echter dat bedrijven niet willen
glastuinbouw
zal
vertrekken uit het Westland.
daarbij invulling moeten geven maatschappelijke ontwikkelingen, Westland heeft de ambitie haar economische positie, het hart van
niet alleen volgend, maar ook trendsettend.
glas, te versterken. Hoewel de potentie voor Westland aanwezig is, De economische ontwikkeling zal niet ontkomen aan een duurzame
liggen er de nodige uitdagingen om het hart van de glastuinbouw
ecologische en maatschappelijke verankering, ook wel samen te
te blijven. De ambities van Westland staan niet op zichzlef, maar
vatten
Niet alleen
sluiten aan op de ambities in grotere regionale en nationale
CO2, water of grondstoffen,
context. Westland onderscheid drie hoofdambities om in 2040 te
in de (Engelse) term
‘licence to produce’.
productiemiddelen, zoals warmte, verpakking
en
ziektebestrijding
maatschappelijk
druk
op
zijn
zal
door
minst
richting
mede
door
groeien naar een:
circulariteit
a
ontwikkelen, ook zal er gezocht moeten worden naar een balans tussen
maatschappelijke
kosten
en
baten.
Daar waar in
het
verleden werkgelegenheid de aanvaardbaarheid van (industriële)
circulaire
innovatieve
beleefbare
productiegebieden veelal vergoeilijkte, is de aandacht voor en
glastuinbouw-
glastuinbouw-
glastuinbouw-
ambities naar een beter woon- en leefklimaat versterkt. Daarbij
economie
hub
delta
lijkt er sprake van divergentie in belevingswaarde van Westland. De industrialisering van de glastuinbouw, met als gevolg onder
In
andere een toenemende mate van belichting (lichthinder), externe
maatschappelijke en ruimtelijke druk zal Westland haar positie
een
context van
arbeid (huisvesting), meer vrachtbewegingen en hogere en dichtere
binnen
(sandwichpanelen, schermodoeken of krijt) bebouwing, in relatie
daarmee voor de uitdaging de aloude verhouding tussen stad en
de
een steeds sneller veranderende wereld,
metropool(regio)
moeten
bepalen.
Westland
staat
tot een groeiend aantal aangrenzende bewoners en (recreatieve)
land opnieuw te definiëren. Dit vraagt om een visie op de toekomst
gebruikers, levert twee ontwikkelingen op die andere eisen stellen
van het Westlands glastuinbouwgebied, waarin perspectief voor de
aan de inrichting van
glastuinbouw in Westland wordt geschetst en mogelijke wegen naar
produce
omvat
het glastuinbouwgebied.
daardoor
maatschappelijke
een
uitdagingen,
veelheid waarbij
aan dit
op
De
licence to
ecologische
en
een
zijn
minst
hernieuwd
(glas)landschap
het
investeringsklimaat
van
de
Westland voor moderne productietuinbouw en glastuinbouwcluster
verdiencapaciteit niet mag ondermijnen. Deze uitdagingen zullen
versterken. Deze visie, een integrale maar ook sectorale uitwerking
ruimtelijke consequenties met zich meedragen.
van de Omgevingsvisie Westland (2020),
is er op gericht de
toekomstbestendigheid van het glastuinbouwcluster in Westland te Het productielandschap in Nederland staat immers ook onder (ruimte)druk.
Verstedelijking
woningtekorten,
in
stikstofproblemen
combinatie
met
stimuleren en versterken tot: een kloppend hart voor glas.
oplopende
en toenemende vraag naar
verblijfsruimte voor mens en dier leiden tot een toenemende schaarste
aan
grond,
met
name
in
het westelijk
deel
van
Nederland. De aanwezigheid van de glastuinbouweconomie in het sterk verstedelijkt gebied,
de
infrastructuur
en
economische
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
29
VERTICAL FARM FUTÏÏlREJRÛBS Poeldijk
-«rv
i
í* # Vi
« . U r |i
TTrr
-Í-wJJ
jj ji jj íj ji įļ ļ
ti 1*
I MSĪBİ NAAR EEN CIRCULAIRE GLASTUINBOUWECONOMIE »«i z t v/t/f
Westland
heeft als
ambitie
om
in
2040
een
toonaangevende glastuinbouweconomie te
faciliteren. Deze economie prevaleert boven andere economische sectoren in de gemeente. Echter, de glastuinbouweconomie van 2040 absorbeert en extrapoleert naar andere economieën (cross-overs). In de glastuinbouweconomie van 2040 speelt de productie een onlosmakelijke en belangrijke rol. Westland bewaakt de balans in het cluster en versterkt de moderniteit van het productieareaal om haar 'right to produce (and deliver)' te behouden en daarmee deze ambitie waar te kunnen maken.
De
Westlands
glastuinbouweconomie
is
in
2040
grotendeels
circulair
en
adaptief
aan
maatschappelijke trends. Het vermarkten van concepten met gesloten systemen is noodzakelijk om de mondiale groei van bevolking en verstedelijking te kunnen voorzien van voedsel, sierteeltproducten en andere ‘inhoudsstoffen’ die groenten, bloemen, planten, algen, etc. ons bieden. De glastuinbouweconomie van Westland is daarmee wereldwijd toepasbaar, ongeacht de klimatologische omstandigheden. De synergie in het cluster, waar theorie en praktijk met elkaar samenkomen, maakt de stap naar een gezonde en toekomstbestendige glastuinbouweconomie mogelijk.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
31
High-Tech Agriculture ParkJiashan, China (Impressie KuiperCompagnons) "
-
'
------------
.
-
-
,--
'*ÊLĖt
įä^^m~r
Sir
j
■r
râlKMili [RÍŪIBūļľũ NAAR EEN OVATI EVE G LASTUIÑBO U WH U B
De Westlandse glastuinbouweconomie is in 2040 -als onderdeel van de Greenport West-Hollandhet epicentrum van innovatie in de sector. De verse toevoer van innovaties en vernieuwing zorgt ervoor dat de glastuinbouweconomie van Westland zich kan aanpassen aan de ontwikkelingen in de (wereld)markt en weerbaar is. Westland is daarmee leidend in mondiale ontwikkelingen in de tuinbouw en biedt oplossingen voor opgaves in bijvoorbeeld voedsel en inhoudstoffen. De innovatie van de hele sector moet in Westland belichaamd en beleefd worden.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
33
GEBIEDSCOÖPERATIE BROEKPOLDER Honselersdijk | Kvvintsheul | Wateringen
w;e:lak'o.m
t klem itukįe 'MJeátímul
MET GROOTSE „ PLANNEN DUURZAAM
BROEK POLDER
WONEN St WERKEN WWW.BROEKPOLDER2040.nl
Mrtö
üf
..,
iKjLíc
NAAR EEN BELËEFBARE •.■O A/''
GLASTUINBOUWDELTA V'
śĩžsti
■r^
*..įįŗ
ìÿíĹJï
jr
In 2040 zijn stappen gezet om de industrialiserende glastuinbouw beter in te bedden in het historisch ontwikkelde landschap en tot een betere synergie te komen tussen ‘stad en land’. Het glastuinbouwlandschap is daarbij weerbaar (voor klimatologische ontwikkelingen) en toekomstbestendig (om ontwikkelingen in de productietuinbouw te kunnen faciliteren). Deze adaptieve ruimtelijke orde draagt bij aan het conceptueel model van de productietuinbouw, waarbij de ruimtelijk kwaliteit en beleefbaarheid vanuit historische context is versterkt en bijdraagt aan de sociaal-maatschappelijke wenselijkheid van deze circulaire economie in een verstedelijkte omgeving.
Deze glastuinbouwdelta versterkt niet alleen het vestigingsklimaat voor bestaande én nieuwe (glas)tuinbouwbedrijven, tegelijkertijd trekt het (nieuwe) werkgelegenheid, werknemers
en
gebruikers van het gebied aan. Het imago van het glastuinbouwgebied wordt versterkt. Het monotoon productielandschap wordt door slimme ruimtelijke ordening niet alleen toekomstbestendig
en
weerbaar,
maar
ook
onderdeel
van
de
bedrijfsvoering,
uitstraling
en
de
verschillende bedrijfsconcepten. Hierdoor ontstaat een verscheidenheid aan hoogwaardige inrichtingen en door de slimme ruimtelijke ordening eveneens de ruimte om deze diverse kwaliteiten in het gebied te beleven. Hierdoor ontstaat hernieuwde trots: hart voor glas.
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®[LÄ®
35
■\ #fři
VŴ*.«*
*
. ' —*r* ‘•ţ*-
41
5^-32
iA
sŷr
wľ'
íV
ĄV4-Tn'»ĩ
UMţ
.Jï.% V
visie
ÉTv
3.1
Glastuinbouw in 2020
Daarbij zou het cluster grote vooruitgang hebben geboekt naar een schone
groene en
innovatieve
industrie
economische waarde voor Nederland.
met een
De
belangrijke
innovatie is daarbij
De glastuinbouw in Westland zag er in 2000 aanmerkelijk anders verschoven van productie- naar service-infrastructuur. Anno 2020 uit:
zo
bestond
Westland
nog
uit
verschillende
gemeenten, is veel van deze visie bewaarheid geworden.
gebieden als Honderdland, Liermolen, Waelpark en Hoogeland bestonden nog uit kassen, externe CO2 via de OCAP-leidingen was
Het
nog niet beschikbaar, aardwarmtewinning bestond nog niet en de
misschien wel
weginfrastructuur was verre van ingericht op het gebruik van grote
verdeling van de glastuinbouw (CBS: Landbouwtelling 2020) blijkt
trailers. Ook stonden in bijvoorbeeld Middenmeer (Agriport, Noord-
dat Westland veruit het epicentrum van de sector vormt; meer dan
Holland, 300 ha.) en Dinteloord (Nieuw Prinseland, Noord-Brabant,
een
220 ha.), waar hoofdzakelijk Westlandse glastuinbouwbedrijven
(gemeenten Westland, Midden-Delfland en Rotterdam (Hoek van
als Van Marrewijk Tomaten, Redstar, Combivliet en SweetPoint zijn
Holland)). Daarbij constateren we dat de afgelopen twintig jaar
neergestreken,
grote
nog geen kassen. De Westlandse glastuinbouw
heeft anno 2020 grote stappen gemaakt.
zwaartepunt
van
de
glastuinbouw
in
meer dan ooit in Westland.
kwart van
het
Nederlandse
bedrijventerreinen
als
areaal
Nederland
ligt
nu
Uit de ruimtelijke
staat
Honderdland,
in
TPW
deze
Venus
regio
en
Poortcamp zijn ontwikkeld, waar het cluster verder is versterkt met agrologistiek en agro-gerelateerde bedrijven zoals Nature's Pride,
WESTLAND IN DE GREENPORT Snijpunt, Cool Control, Greenpack en grote telersverenigingen, Sinds de term Greenport in de Nota Ruimte (2004) als concept werd
geïntroduceerd
heeft
de
Greenport
een
belangrijke
rol
gespeeld in de economische ontwikkeling van het tuinbouwcluster in Westland en Nederland. In de ‘Visie Greenport Westland 2020' werd voorzien dat de Greenport in het jaar 2020 tot volledige wasdom
zou
zijn
gekomen,
waarbij
het zwaartepunt van
de
glastuinbouw nog steeds in Westland zou liggen. De koppeling met de Mainports, leveranciers van kennis, de herstructureringsopgave en de fysieke bereikbaarheid van het gehele cluster zouden zijn gemaakt en versterkt. Evenzo zouden de aangewezen ‘duurzame
zoals Harvest House en Growers United. Ook buiten deze locaties hebben
belangrijke
bedrijven
voor
het
Greenportcluster
geïnvesteerd in de versterking van hun positie binnen het gebied, zoals recent VB Group en KUBO, maar ook heeft de zaadveredeling en -vermeerdering haar positie versterkt door zich (nog meer) te concentreren in het Westland. Zo hebben onder andere Rijk Zwaan, Dümmen Orange en Axia Vegetable Seeds geïnvesteerd in nieuwe laboratoria, kantoren en productielocaties. Met de ontwikkeling van de Greenport Horti Campus is de volgende stap gemaakt in de doorontwikkeling van de Greenport.
glastuinbouwgebieden' intact zijn gebleven en transformatie op de aangewezen locaties hebben plaatsgevonden, waardoor zekerheid
Het verdienmodel van de Greenport heeft zowel intern als extern
is
grote en groeiende waarde. De clustervoordelen versterken de
gegeven
dat
investeringen
op
lange
termijn
voldoende
rendement opleveren.
samenhang
van
de
verschillende
onderdelen,
waaronder
het
productieareaal. De geteelde producten zijn de afgelopen jaren in De productietuinbouw zou een wat minder grote plaats innemen in het
cluster,
waarbij
agrologistieke
bedrijven
belangrijker
zijn
geworden en kennis, innovatie en techniek vanuit internationaal perspectief verder
38
aan
betekenis
zouden
hebben
gewonnen.
een globaliserende wereld qua export nog steeds belangrijk, maar steeds
meer
ingrediënt
voor
een
groeiende
markt
voor
tuinbouwtechniek, -kennis en -innovatie. Volledige kasconcepten worden turn-key over de hele wereld geëxporteerd, waarbij cross-
GEMEENTE WESTLAND
cijfers 2020 GLASTUINBOUW IN WESTLAND (CBSyGemeente Westland2)
24/ van
2.513 hectare 2.600 2.500
3507o
277o
2.400 2.300
2
a
m
2.100 2.000
37o
33/
2.200
2011
656
2012
2013
2014
2017
2018
2019
2020
1 39.126
31561 35.603
——
m
39.352
39.104
9---------#
Ä
33.823 31.611 29.148
2016
glastuinbouwbedrijven
SCHAALGROOTE PER BEDRIJF
21.931
2015
29.680
447o van
18/ van
r1 2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR Ü1LÄ®
I,. įüį.
M
U 1
39
sectorale verdeling glasareaal IN NEDERLAND (2020)
verbanden
steeds
groter
worden
en
internationale
investeringen in (van oorsprong) familiebedrijven of startups in bijvoorbeeld
koeltechniek
of
kassenbouw
groeiend
is.
De
productietuinbouw is daarmee verworden tot een conceptueel exportproduct.
VERDELING PRODUCTIEAREAAL IN NEDERLAND Twee decennia geleden, op 6 januari 2000, tekenden de minister van LNV en de voorzitter van de vakgroep Glastuinbouw van LTONederland het ‘Bestuurlijk afsprakenkader herstructurering glas tuinbouw’, met als aanleiding een grote ruimtedruk vanuit andere functies, zoals huizenbouw en wegen, in het westen van Nederland. Geconstateerd werd daarbij dat de sector zich in een fase van herstructurering bevond en voor het succesvol uitvoeren daarvan nieuwe vestigingsruimte nodig was.
In het rapport ‘Ruimte voor de glastuinbouw 2000-2020’ werd daarom onderzoek gedaan naar de ruimtebehoefte van en het ruimteaanbod voor de glastuinbouw in Nederland van 2000-2020. Volgens het rapport zou het areaal in Nederland in 2020 zich hoogstwaarschijnlijk bevinden tussen 8.500 en 12.500 hectare netto; een marge van ca. 20% op een gemiddelde van 10.500 TOP 10 GLASAREAAL PER GEMEENTE (2020)
hectare. Ook het Centraal Plan Bureau (CPB) maakte in 1997 al een raming van het areaal glastuinbouw in 2020. Het CPB voorzag toen
Westland
2.513
ha
dat
het
areaal
zich
rond
10.000
hectare
netto
zou
stabiliseren. Cijfers van de Landbouwtelling van het CBS laten zien
Lansingerland
722
Noordoostpolder
334
Zaltbommel
301
bedroeg het areaal 10.520 hectare, in 2010 10.310 hectare en in
Peel en Maas
298
2020 10.450 hectare.
Horst aan de Maas
296
Pijnacker-Nootdorp
250
Midden-Delfland
232
Hollands Kroon
225
Zuidplas
224
dat de raming van het CPB, een stabilisatie, is uitgekomen: in 2000
Voornoemd onderzoek was daarbij mede gebaseerd op afname van productieareaal in onder andere (het gebied) Westland, welke zouden
moeten
locaties,
worden
volgend
uit
gecompenseerd het
in
project-vestigings-
Bestuurlijk
afsprakenkader
herstructurering glastuinbouw. Ook hiervan zien we effecten terug in de Landbouwtelling. In de regio Westland staat anno 2020 ca.
40
GEMEENTE WESTLAND
500 hectare minder areaal, maar is in bijvoorbeeld Terneuzen
nodige nuance behoeft, geeft dit wel inzicht in de ruimtelijke
( + 70),
dynamiek in Westland.
Hollands
Kroon
glastuinbouwgebied
( + 200)
en
ontwikkeld
Medemblik
met
( + 190)
nagenoeg
nieuw
uitsluitend
bedrijven in de teelt van groente. De bedrijven die zich in deze nieuwe gebieden gevestigd hebben zijn voor het grootste deel bedrijven
met
hun
oorsprong
-en
veelal
nog
steeds
hun
Het Westlands productieareaal (kassen en bedrijfsgebouwen) is gemiddeld bijna 27 jaar. Een kwart van het areaal is vóór 1990 gebouwd en het laatste decennium is de vernieuwing gehalveerd. In die tussenliggende periode, tussen 1990 en 2010, is bijna 2/3®
hoofdvestiging- in Westland.
van het huidig Westlands teeltareaal gebouwd. In de laatste 15 jaar van de vorige eeuw werden in (delen van) grote polders, zoals de
MODERNITEIT VAN WESTLAND De moderniteit van de glastuinbouw wordt veelal gemeten in de
Hoefpolder,
leeftijd
glastuinbouwgebied ontwikkeld. Dit leidde begin jaren ’90 tot veel
van
het
areaal.
Hoewel
het
enkel
beoordelen
van
moderniteit van een glastuinbouwgebied op basis van bouwjaar de
Broekpolders
nieuwbouw.
Uit
Grootscholten
Consultancy
en
data-analyse (2020)
de
van
Oranjepolder,
nieuw
veldonderzoek
blijkt
dan
ook
door dat
de
AREAALDIAGRAM WESTLAND (BAG 2021) (hectare) 200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0 í?
í1' ^
^ «o0 ŵ «ř
^
í5 ŵ tř
#
^ c? # # ^
„ „ ^ „ .7 .F , , ,
GLASTUINBOUWVISIE 2040: HART VOOR ®\L®M
41
gemiddelde leeftijd van het areaal in deze gebieden meer dan 10%, zo’n 3 jaar, jonger is dan in overige gebieden. Ook is een grote oververtegenwoordiging van groenteteelt te zien in de periode 1991-2000 (7
procentpunt).
Dit is mede gevolg van snellere
(relatieve) veroudering in deze teelten, ingegeven door met name Schaarste
is
een
herstructurering, vernieuwing
waarbij
wordt
veroudering;
de
ingegeven
structurele
(bruikbaarheid)
of
voorwaarde
voor
een sterkere kostprijsbenadering. In de wetenschap dat een deel
noodzakelijkheid
tot
van dit vastgoed sindsdien -mede als gevolg van uitbreiding van
door
van
glasgroenteteelt buiten Westland- in gebruik is genomen door
belangrijke
de
(slijtage),
relatieve
mate
economische
veroudering
(betere
sierteeltbedrijven,
is
het aannemelijk dat deze
oververtegen
woordiging destijds nog groter is geweest dan nu nog het geval is.
alternatieven). De ontwikkelingen in de kassen(bouw) over de afgelopen decennia hebben ertoe geleid dat structurele en economische veroudering steeds later haar intrede doet, ofwel, de kassen gaan steeds langer mee en hebben hun waarde voor het functioneren van het productieareaal en
De vernieuwing uit de jaren ’90 mag niet zondermeer worden gezien als de omvang van de herstructurering. Immers, vernieuwing betrof voor ontwikkeld
gebied).
een
groot deel
Het verschil
in
de
uitleglocaties vernieuwing
deze
(nieuw over
de
afgelopen 10 jaar ten opzichte van de twee decennia daarvoor is
het gehele cluster.
daarom geen goede benchmark voor het beoordelen van de huidige Gelet op de nog grote aanwezigheid van kassen van na
dynamiek en doet daarmee geen recht aan de eventuele opgave.
1990, kan worden gesteld dat van structurele veroudering
Daarbij heeft de schaalvergroting het afgelopen decennium sector-
(slijtage) veelal nog geen sprake is. Wel geldt voor een deel
breed
dat de economische veroudering heeft geleid tot wijziging
herstructurering steeds groter wordt, meer partijen en ruimtelijke