Gestempeld Boekwerk gemeente 2023 jaarrekening
Tekst van het document
JAARSTUKKEN 2023
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
INHOUDSOPGAVE Hoofdlijnen Voorwoord Financiële hoofdlijnen Leeswijzer Programma’s Ruimtelijke ordening Volkshuisvesting Gebiedsontwikkeling Mobiliteit en economie Zorg, welzijn en cultuur Openbare orde en veiligheid Sport, onderwijs en recreatie Openbare ruimte Politiek en bestuur Financiën en algemene dekkingsmiddelen Organisatie en overhead Paragrafen Lokale heffingen Weerstandsvermogen en risicobeheersing Onderhoud kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden partijen Grondbeleid Investeringen Jaarrekening Balans en toelichtingen Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Overzicht van baten en lasten in de jaarrekening Overzicht van baten en lasten per taakveld Overzicht programma’s 2023 naar taakvelden Overzicht incidentele baten en lasten Rechtmatigheidsverantwoording Bijlagen Begrippenlijst Afkortingen Vaststellingsbesluit Publicatie WNT Verantwoordingsinformatie SISA Begrotingsrechtmatigheid Controleverklaring onafhankelijke accountant
3 4 7 11 12 13 20 24 30 42 71 79 88 100 104 113 127 128 141 149 154 159 167 191 193 206 207 234 239 241 245 253 259 262 263 266 269 270 271 276 279
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
HOOFDLIJNEN
3
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
VOORWOORD
Voorwoord bij Jaarrekening 2023 Voor u liggen de jaarstukken van gemeente Westland. De jaarstukken bestaan uit de aanbiedingsnota, het jaarverslag en de jaarrekening. Deze vormen het sluitstuk van de budgetcyclus voor het boekjaar 2023. Het college legt hiermee verantwoording af over het gevoerde beleid en het financiële beheer. De raad wordt met deze stukken in staat gesteld zijn controlerende taak uit te oefenen.
Leeswijzer In hoofdstuk 3 treft u een leeswijzer voor deze jaarstukken aan. Hierin schetsen we de samenhang tussen de verschillende onderdelen van de jaarstukken (jaarverslag en jaarrekening).
Financieel gezond Ondanks externe factoren zoals hoge inflatie, krapte op de arbeidsmarkt en het uitblijven van duidelijkheid over belangrijke beleidsdossiers als gevolg van de val van het kabinet is de gemeente Westland financieel gezond. De financiële indicatoren zijn overwegend positief. Wel zien we ons, net als alle andere gemeente, geconfronteerd met exogene, onvermijdbare kostenstijgingen binnen het sociaal domein door WMO en jeugdzorg, zonder dat daar compensatie van het rijk tegenover staat. In samenspraak met de gemeenteraad werkten wij aan een keuzelijst aan maatregelen om deze kostenstijgingen voor 2024 het hoofd te kunnen bieden. In november stelden wij de begroting voor 2024 vast met een algemene besparingsmaatregel van 2%. In de raadsvergadering van december werd het meerjaren -investeringsplan vastgesteld.
Resultaten en inspanningen Onze economie groeide in waarde over de volle breedte. Meer banen, meer werknemers, meer exportwaarde en zelfs meer areaal. We investeerden in internationalisering en de Greenport. Dit betaalde zich uit in grotere internationale bekendheid van Westland en haar waardevolle glastuinbouw. Dit staat in schril contrast met dat we tegelijkertijd zagen dat op landelijke niveau de glastuinbouwsector onder druk komt te staan. De kritiek en druk op de sector vroeg om aandacht voor het beter positioneren van de sector en de gemeentelijke rol. Daarnaast werkten we aan antwoorden op vragen die spelen aan de tafels van de ‘decision -makers’ en in onze samenleving. Daarom investeerden we in knelpuntentafels met allerlei kwekers, telers en ketenpartners, en in data om ons beleid en dienstverlening, maar ook ons gezamenlijke verhaal nog beter te maken. In de Westlandse economie staan naast de kassen ook de kernen en de kust centraal. Na een focus op verduurzaming werd digitalisering een belangrijk thema binnen de kernen. We investeerden in relaties met MKB’ers en werkten aan de uitvoeringsagenda horeca. De BIZ-verlenging van De Lier liet wederom de meerwaarde van verenigde ondernemers zien. Eén van de grootste werkgevers in Westland is de groep bedrijventerreinen. Om die toekomstbestendig te houden, gaven we het startschot voor een nieuwe strategie.
In het collegewerkprogramma zijn 5 hoofddoelstellingen van het college benoemd. Hieronder zijn de behaalde resultaten in het jaar 2023 op basis van deze indeling beschreven. We bereidden ons op voor de Omgevingswet, die per 1 januari 2024 inging, door op nieuwe software over te stappen en aan te sluiten bij het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet). De raad hebben we hiervan op de hoogte gehouden middels informatiebijeenkomsten. In december hadden we een piek in vergunning-
Jaarstukken 2023
4
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
aanvragen. Mensen wilden hun aanvraag nog onder het ‘oude regime’ doen, voordat de Omgevingswet in werking trad. Ter voorbereiding van de Wet Kwaliteitsborging Bouw (WKB) is een pilot gedraaid met lokale bedrijven. Een passend thuis Ook in 2023 was wonen een belangrijk dossier. We realiseerden 610 woningen, waarvan ongeveer 200 koopwoningen zijn toegewezen aan Westlandse starters. Ook zorgden we ervoor dat we de komende jaren blijven bouwen door nieuwe bestemmingsplannen vast te stellen voor onder andere De Driesprong en door het passend maken van de programmering in Heenweg. Hier zullen op termijn 76 woningen worden gerealiseerd, waarvan 34 sociale huurwoningen en 42 koopwoningen. De sociale huurwoningen zullen allemaal via lokaal maatwerk van Arcade worden toegewezen aan Westlanders. Voor de huisvesting van statushouders stemde de gemeenteraad in maart in met de aankoop van het Fletcher Carlton Hotel. Doel is de druk op de woningvoorraad voor starters en spoedzoekers te verlichten. In het hotel wordt direct bij aankomst werk gemaakt van inburgering en gezocht naar passend werk. Het hotel maakt onderdeel uit van de zogenaamde Westlandse Flexroute die daarnaast voorziet in de realisatie van 1.500 nieuwe woningen waaronder 750 zgn. flexwoningen. In 2023 lukt het niet om een geschikte locatie voor flexwoningen te vinden. In 2023 werd het Hortibusiness Hotel geopend.
Dit hotel biedt huisvesting voor 340 arbeidsmigranten die werkzaam zijn in de Westlandse glastuinbouw. Plezierig leven In 2023 stelden we de Evaluatie en actualisatie Beleidsplan Verkeersveiligheid Westland vast. Met een vernieuwd maatregelenpakket gaat de gemeente aan de slag om een daling van het aantal verkeersslacht offers te bereiken. We verbeterden de infrastructuur op de meest risicovolle locaties, bieden verkeerseducatie aan en zetten ons in om verkeershandhaving meer prioriteit te geven. Zo werden vanuit verkeersveiligheidsoogpunt overbodige fietspadpaaltjes verwijderd om eenzijdige fietsongelukken te voorkomen. Doordat we de snelheid verlaagden en drempels aanlegden, is Kwintsheul via de Gouwlaan of de Holle Watering veilig met de fiets te bereiken vanuit de Ranken, Gouw en Uithofpark. Besluitvorming vond plaats rondom de aanpak van knooppunt 6 Hondenbot/A20. Deze afslag gaat op de schop om de doorstroming en verkeersveiligheid van het verkeer bij de twee rotondes in de Colden hovelaan de komende jaren te verbe- teren, In mei nam de gemeenteraad het Actieplan Groen = Goud aan. Met het actieplan zetten wij ons in voor het vergroenen van Westland. Het actieplan focust op het toevoegen van waardevol groen in de openbare ruimte. Met het Gebiedsgericht Plan 2023-2027 (GGP) gaven we een compleet beeld van de taken en uitvoeringsrichtingen in de openbare ruimte.
Het GGP vormt het strategische kader voor afweging en priortering bij toekomstige ontwikkelingen en projecten. Het eerste vastgestelde beheerkader gaf het startschot voor de verdere uitwerking richting de uitvoering. In Poeldijk, Honselersdijk en Kwintsheul startten we met de pilot voor de wijkmanagers. De wijkmanagers vormden het eerste aanspreekpunt bij vragen en opmerkingen over het buurtbeheer en de openbare ruimte. In goede samenwerking met het onderwijs werd het Integraal Huisvestingsplan Voortgezet Onderwijs opgewerkt. De raad stelde dit unaniem vast. In aanloop naar dit plan kon besluitvorming plaatsvinden over de nieuwbouw van de scholen Waelcampus in ‘s -Gravenzande en Molensloot in De Lier en over de tijdelijke huisvesting voor ISW Hoogeland in Naaldwijk. Daarnaast is een locatie vastgesteld voor de nieuwe huisvesting van basisschool De Hoogvlieger. We stelden in 2023 plannen op voor de mogelijke uitbreiding van de sportparken De Zweth in De Lier en Verburch in Poeldijk. Tevens startten we met het aanbrengen van ledverlichting op 21 sportparken in onze gemeente. Na een intensief traject met strandondernemers, omwonenden en in goede samenspraak met de raad was de Kustvisie een feit. In de visie maakten we keuzes over de toekomst van onze kuststrook. Het Westlandse strand is en blijft een familiestrand dat uitblinkt in rust en ruimte.
In 2023 troffen we tevens maatregelen om de stranden goed bereikbaar te houden en tegelijkertijd de leefbaarheid in de kernen van Ter Heijde en Monster tijdens zomerse dagen te garanderen. Denk aan de inzet van verkeersregelaars en het plaatsen van borden.
5
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
In 2023 stelde de gemeenteraad het Westlands Veiligheidsbeleid 2023-2026 vast. Onze inzet was vooral gericht op de aanpak van leefbaarheidsvraagstukken en individuele kwesties rond jeugdoverlast en afglijdende jeugd, waaronder de groepen van jeugd in het centrum van Naaldwijk en ‘s - Gravenzande. Ook zetten wij ons in om openbare orde -incidenten te voorkomen of beheersbaar te laten verlopen. Denk aan de explosies in de Prins Clausstraat in Wateringen en de demonstratie van Kick Out Zwarte Piet tijdens de sinterklaasintocht in De Lier. Daarnaast verleenden wij enkele honderden evenementenvergunningen en horeca/exploitatievergunningen en legde de burgemeester een groot aantal bestuurlijke maatregelen op om herhaling van overtredingen te voorkomen. Daarbij ging het vooral om illegaal vuurwerk, drugshandel en verstoring van de openbare orde. Ook werkten wij in verschillende samenwerkingsvormen aan het voorkomen en bestrijden van ondermijnende criminaliteit. In het kader hiervan voerden we onder andere een aantal Bibob -onderzoeken uit. Tijdens onze Veiligheidsdag konden inwoners op een laagdrempelige, informele en leuke manier kennis maken met het werk van de gemeente en haar zorg- en veiligheidspartners. Innovatief en duurzaam In mei 2023 stelden wij het Masterplan Flora Campus Westland vast.
Aan het einde van het jaar kochten wij een aantal percelen aan, waardoor een belangrijk deel van de gronden die we nodig hebben voor de ontwikkeling van dit plan nu in ons bezit zijn. Met subsidies vanuit diverse partners werden bijdrages geleverd aan diverse projecten ten behoeve van innovatie voor de glastuinbouw, zoals Do IoT Fieldlab. Dit onderzoek richt zich op het helpen van bedrijven om automatisering en digitalisering in kassen te versnellen. Met de vaststelling van de Westlandse Energie Opgave wordt duidelijk hoe we de transitieopgave in de komende jaren willen aanpakken om betaalbare en duurzame energievoorziening te garanderen voor alle Westlanders. Diverse maatregelen op duurzaamheidsgebied werden genomen om maatschappelijke organisaties, inwoners en bedrijven te helpen verduurzamen Dienstbaar en betrokken Op 1 februari is de nieuwe gemeentelijke website gelanceerd. De website moet inwoners, bedrijven en andere organisaties makkelijker in verbinding brengen met de ambtelijke organisatie. In 2023 was sinds lange tijd de instroom van medewerkers groter dan de uitstroom. Daarmee hebben we een stabiele basis gecreëerd voor de gemeentelijke dienstverlening.
Met de vaststelling van het Inkoopbeleid 2024 zet de gemeente in op maatschappelijk verantwoord inkopen waarin Westlandse ondernemers de mogelijkheid wordt geboden om zich in te schrijven in de database lokale ondernemers. De raad stelde in december een nieuw subsidiebeleid en de algemene subsidieverordening 2023 vast, waardoor een eenduidige en overzichtelijke werkwijze is ontstaan voor inwoners en de organisatie. Zorgzaam en sociaal In februari is de verordening stimulering verduurzaming maatschappelijke organisaties vastgesteld, waar- door tal van belangrijke verengingen en organisaties maatregelen kunnen treffen om duurzaam en op ter- mijn met minder kosten in hun energiebehoefte te voorzien. Ook lanceerden we in februari de nieuwe gemeentelijke website hulpzoekerwestland.nl. Hierdoor kan de vraag naar en aanbod van zorg vanuit de gemeente en de maatschappelijke partners aan de inwoners beter worden ‘gematcht’. In september namen wij het besluit om Westland tot een dementievriendelijke gemeente te ontwikkelen en ons actief in te zetten om mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee te laten doen in de samenleving door zorg en ondersteuning passend aan te bieden.
Het college heeft in zijn tweede jaar een aantal stappen gezet waarbij belangrijke resultaten zijn geboekt op het gebied van prettig wonen, beter leven en innovatief en duurzaam werken in Westland. Maar, er blijft nog veel te doen. Het college blijft zich samen met de gemeenteraad Inzetten om Westland sterker te maken. Het college van burgemeester en wethouders
Jaarstukken 2023
6
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
FINANCIËLE HOOFDLIJNEN
Het financiële resultaat en ontwikkeling van reserves over 2023 In dit hoofdstuk geven wij een toelichting op hoofdlijnen bij het financieel resultaat 2023. Deze jaarrekening laat zien dat de financiële weerbaarheid van de gemeente Westland goed is. Het jaar 2023 sluiten we, in afwachting van het voorstel resultaatbestemming af met een positief netto -rekeningresultaat van € 0,5 miljoen positief (E). Zowel het resultaat, als de buffer om risico’s op te vangen (de weerstandsratio) is verbeterd. Het voorstel is om een deel van het jaarrekeningsaldo te storten in diverse reserves, en een deel te gebruiken voor activiteiten die doorschuiven van 2023 naar 2024 of latere jaren, bijvoorbeeld investeringssubsidies aan sportverenigingen en de taakmutatie energietoeslag die we via de decembercirculaire van het Rijk hebben ontvangen. Het positieve resultaat neemt de zorgen over de structurele financiële situatie echter niet weg. Opbouw jaarrekeningresultaat na tweede Voortgangsrapportage 2023
Opbouw jaarrekeningresultaat
Voordeel
Prognose resultaat na 2e Voortgangsrapportage 2023 (A)
Nadeel 6.504.247
Bijstelling resultaat voor de jaarrekening (B)
14.511.469
Resultaat van de jaarrekening voor overhevelingen
8.007.222
Naar reserve overhevelingen Aanvullende overhevelingen 2023-2024
1.571.603
Overhevelingen decembercirculaire
1.501.113
Subtotaal reserve overhevelingen (C)
3.072.716
Nieuw te vormen reserve Reserve Deelnemingen Grondexploitatie
3.079.000
Subtotaal nieuw te vormen reserve (D1)
3.079.000
Mutaties bestaande reserves Reserve Zwembaden
344.000
Reserve Afval
985.380
Subtotaal bestaande reserves (D2)
1.329.380
Resultaat na resultaatbestemming (E)
526.126
7
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Bijstelling resultaat jaarrekening – voor bestemming (B) De belangrijkste afwijkingen zijn hieronder toegelicht. Tweede Voortgangsrapportage 2023 - € 6,5 miljoen V (alle programma’s) Bij de tweede Voortgangsrapportage is een negatief rekeningresultaat geprognosticeerd van € 6,5 miljoen. Met ditzelfde bedrag zijn de budgetten bijgesteld. Voorziening deelnemingen ONW en OBWZ - € 3,1 miljoen V (programma 3) Deze voorziening wordt jaarlijks bijgesteld op basis van de actuele ontwikkelingen grondexploitaies. In de jaarrekening 2023 heeft dit geleid tot een vrijval van € 3.079.000. Naast de risico’s waarvoor een voorziening is getroffen zijn er risico’s die samenhangen met grote gebiedsontwikkelingen waarvoor geen voorziening kan worden getroffen. Het is onzeker of deze risico’s zich voordoen en welke impact ze hebben. Om dergelijke risico’s in de toekomst te kunnen opvangen is de vorming van een egalisatiereserve Deelnemingen gebiedsontwikkelingen wenselijk. Voorstel is om de vrijval van € 3.079.000 via de resultaatbestemming te storten in deze nieuwe reserve. Economische ontwikkeling - € 3,1 miljoen V (programma 5) In 2023 verleenden we minder subsidies dan begroot voor bijvoorbeeld verplaatsing van woningen. Het niet bestede deel van ontvangen subsidies stortten we bij de tweede Voortgangsrapportage in de overhevelingsreserve.
Wet Maatschappelijke Ondersteuning - € 4,3 miljoen V (programma 5) De lasten voor Wmo zijn in 2023 ten opzichte van 2022 gestegen door forse volume- en prijsstijgingen. Het gemiddeld aantal cliënten bij begeleiding is in 2023 met 13% gestegen en bij hulp bij het huishouden met 8%. Ten opzichte van de begroting is er een overschot van € 4,3 miljoen, dit bedrag is inclusief een overboeking van € 1,25 miljoen uit 2022. Bij het opstellen van de begroting 2023 is rekening gehouden met een hogere intensiteit van zorgzwaarte dan in werkelijkheid nodig bleek. De basis voor de berekening waren de uitgaven en volumes in 2022. Hierbij is het mogelijke effect van een aanpassing in de systematiek van resultaatgericht indiceren niet verwerkt omdat er toen nog onvoldoende inzicht in was. Deze zijn aangepast voor prijsstijgingen, verwachte volumeontwikkeling en verwachte ontwikkelingen in zorgzwaarte. Bij het opstellen van de jaarrekening, na ontvangst van de accountantsverklaringen, constateren we dat de werkelijke groei van het aantal cliënten achterblijft bij de begroting en dat zorgzwaarte ontwikkeling lager ligt dan geprognosticeerd. Dit leidt tot een onderschrijding van € 3 miljoen. Een verbeterde monitoring zorgt dat eventuele afwijkingen in de toekomst eerder gemeld (kunnen) worden.
Sportbeleid en accommodaties - € 1,1 miljoen V (programma 7) Voor de ontwikkeling van Sportaccommodaties vraagt de gemeente een specifieke uitkering aan bij het Rijk waarmee een deel van de BTW -lasten gedekt kunnen worden. Op deze regeling is meer ontvangen dan waarmee rekening was gehouden in de projecten. Voorstel is om dit voordeel van € 0,5 miljoen te storten in de reserve sportaccommodaties. Hiermee blijven deze middelen beschikbaar voor de ontwikkeling van sportaccommodaties. De uitkering van investeringssubsidies aan sportverenigingen is € 0,6 miljoen lager begroot. Bouwwerk zaamheden van veel verenigingen zijn uitgesteld en/of de financieel haalbaarheid van projecten is nog- maals tegen het licht gehouden. De beperkte beschikbaarheid van aannemers speelt hierbij ook een rol. Voorstel is om dit bedrag over te hevelen naar 2024 om de reeds verleende subsidies uit te keren. Voorstel storting Afval - € 1 miljoen V (programma 8) Gemeente Westland kent een aantal ‘gesloten systemen’, waaronder de voorziening Afval. Dit gesloten systeem zorgt ervoor dat schommelingen worden opgevangen en dat middelen besteed worden voor het bestemde doel. In 2023 is het resultaat van Afval € 1,0 miljoen maar voldoet niet aan criteria om dit bedrag te doteren aan de egalisatievoorziening. Verwachting is dat dit bedrag nodig is om de toekomstige kosten te kunnen opvangen.
Daarom is het voorstel om het bedrag van € 1,0 miljoen te storten in de reserve Tariefegalisatie Afvalstoffenheffing. Algemene uitkering Gemeentefonds en algemene middelen - € 4,9 miljoen N (programma 10) Het hogere resultaat ten opzichte van de tweede Voortgangsrapportage wordt o.a. veroorzaakt doordat het Rijk bij de decembercirculaire nog budgetten toekent. De uitkering van het Gemeentefonds is € 2,7 miljoen hoger dan was voorzien in de begroting. Het nadelig saldo (€ 6,5 miljoen) van de tweede Voortgangsrapportage is, zoals gebruikelijk, niet geboekt (verrekend met de Algemene Reserve) en is daarom zichtbaar in deze jaarrekening. In hoofdstuk 4 – Programma’s van deze jaarrekening leest u per programma meer over de (ook kleinere) afwijkingen ten opzichte van de (bijgestelde) begroting. Budgetoverhevelingen (C)
Jaarstukken 2023
8
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Bij de tweede Voortgangsrapportage 2023 besloot de raad tot het overhevelen van (incidentele) budgetten naar 2024. Van deze budgetten was duidelijk dat deze niet of slechts ten dele in 2023 konden worden besteed. In aanvulling op deze overhevelingen stellen wij bij deze jaarrekening de raad voor tot een extra overheveling naar 2024 van € 3,1 miljoen. Dit betreft een aantal mutaties uit de decembercirculaire 2023 (met name het restant van de uitkering energietoeslag) en enkele uitzonderingen, correcties of aanvullingen op de eerdere overhevelingen (o.a. stimuleringsregeling Warmtesysteem Westland, investeringssubsi dies sportverenigingen en (kunstgras)sportvelden).
Nagekomen overhevelingen van 2023 naar 2024
€
Afbouw Jeugdzorg plus
358.000
Investeringssubsidies sportverenigingen
612.758
Vervanging/onderhoud (kunstgras)sportvelden
725.516
Huurunits tijdelijke huisvesting Hoogvlieger
331.178
Aanpassing overheveling Economische ontwikkeling
- /- 455.849
Subtotaal over te hevelen budgetten
1.571.603
Decembercirculaire 2023 Restant energietoeslag
1.180.608
Invoering omgevingswet
300.505
LHBTI
20.000
Subtotaal decembercirculaire
1.501.113
Totaal
3.072.716
Ontwikkeling reserves 2023 Naast de voorgestelde budgetoverhevelingen, is het voorstel van dit college om het voordelig resultaat binnen een aantal programma’s te storten in de bestemmingsreserves: Nieuw te vormen egalisatiereserve Deelnemingen Grondexploitaties - € 3.079.000 (D1) Om risico’s omtrent deelnemingen Grondexploitaties in de toekomst te kunnen opvangen is de vorming van een egalisatiereserve Deelnemingen gebiedsontwikkelingen wenselijk. Voorstel is om de vrijval van de voorziening van € 3.079.000 via de resultaatbestemming te storten in deze nieuwe reserve. Reserve Tariefegalisatie Afvalstoffenheffing - € 985.380 (D2) Het voorstel bij deze jaarrekening is om het voordeel op afval te storten in de bestaande bestemmingsreserve Tariefegalisatie Afvalstoffenheffing. Reserve Zwembaden - € 344.000 (D2) Bij de 1e voortgangsrapportage 2023 is de vrijval van de reserve zwembaden begroot en gedoteerd aan de voorziening Groot Onderhoud. Echter, groot onderhoud van zwembaden maakt geen onderdeel uit van het onderhoudsplan gebouwen. Hiermee is de dotatie aan de voorziening onterecht en leidt deze correctie tot een vrijval van € 344.000. Via de resultaatbestemming is het voorstel om € 344.000 weer te doteren aan de reserve Zwembaden. Door de storting is deze bestemmingsreserves blijven voldoende middelen beschikbaar voor het doel waarvoor de reserves door de raad zijn ingesteld.
De ontwikkeling van de reservepositie ten opzichte van de jaarrekening 2022 ziet er als volgt uit:
9
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Bedragen (x € 1 miljoen) Omschrijving
31 december 2022
31 december 2023
Algemene reserve
42,7
42,4
Saldo jaarrekening
15,4
8,0
Bestemmingsreserves
213,9
220,3
Totaal reserves
272,1
270,7
De reservepositie van de gemeente is ten opzichte van 2022 gedaald met € 1,4 miljoen. Dit is het resultaat van stortingen in en onttrekkingen aan de reserves. De reservepositie van de gemeente bedraagt eind 2023 € 270,7 miljoen. Een toelichting op de stortingen in en onttrekkingen aan de reserves vindt u in de toelichting op de balans ‘Eigen vermogen’. Omdat de voorzieningen niet tot het eigen vermogen behoren, zijn deze niet in dit overzicht meegenomen. Ontwikkeling schuldpositie De schuldpositie van de gemeente (langlopende geldleningen) bedroeg ultimo 2022 € 314,0 miljoen. Deze is in 2023 toegenomen met € 6,5 miljoen naar € 320,5 miljoen.
Jaarstukken 2023
10
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
LEESWIJZER
Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat de opbouw van de jaarstukken van gemeenten gelijk is aan die van de programmabegroting voor dat jaar. De jaarstukken bestaan uit het jaarverslag (de programmaverantwoording, paragrafen en investeringen) en de jaarrekening (de financiële verantwoording waarop de controle verklaring betrekking heeft), inclusief de rechtmatigheidsverantwoording die vanaf dit jaar verplicht is gesteld. Jaarverslag De programmaverantwoording is opgenomen in hoofdstuk 4 van deze jaarstukken. Het bevat de beleidsmatige verantwoording over 2023. Bij alle onderwerpen en speerpunten die in de Programmabegroting 2023 zijn benoemd, wordt ingegaan op de vraag of we bereikt hebben wat we ons ten doel hebben gesteld en wat we daarvoor hebben gedaan. De programma’s worden afgesloten met het antwoord op de vraag ‘Wat heeft het gekost?’. In hoofdstuk 5 zijn de paragrafen opgenomen. Het BBV provincies en gemeenten schrijft voor dat er verplichte paragrafen worden opgenomen in het jaarverslag (te weten lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheer sing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid). Zij geven, als een dwarsdoorsnede van de programma’s, inzicht in een aantal bedrijfsvoeringaspecten van de gemeente.
Ook wordt de verantwoording over de investeringen waarin enerzijds wordt teruggekeken op 2023, maar waarin anderzijds ook de meerjarige effecten van de bijstelling van de investeringen, zoals die voorheen in de investeringsrapportage waren verwerkt, gepresenteerd. De Jaarrekening in hoofdstuk 6 is de financiële vertaling van het gevoerde beleid, die bestaat uit de programmarekening en de balans met toelichting. De programmarekening bevat een overzicht van de exploitatieresultaten per beleidsveld. Gemeenten zijn verplicht om in de Jaarstukken ook de verantwoordingsinfor matie van specifieke uitkeringen op te nemen. Deze zogenaamde SiSa- bijlage (Single Information Single Audit) is opgenomen in de bijlagen. Daarnaast zijn gemeenten verplicht een bijlage met een overzicht van baten en lasten per taakveld op te nemen in de Jaarrekening. Deze is dan ook te vinden in de bijlagen.
11
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
PROGRAMMA’S
Jaarstukken 2023
12
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
RUIMTELIJKE ORDENING
De ruimte in Westland is schaars. We willen het DNA van Westland behouden en versterken. Veel plannen hebben ruimte nodig, terwijl de beschikbare grond beperkt is. We voerden in 2023 een actiever grondbeleid om ruimtelijke doelstellingen op het gebied van wonen, economie, natuur en groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen waar te maken. Daarvoor gebruikten we onder andere de gemeentelijke grondexploitatie. We investeerden in de leefbaarheid, het welzijn van onze inwoners en het verbeteren van de leefomgeving. Dat is alles wat inwoners zien, voelen en ruiken, zoals gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren, bossen. We bleven zoeken naar een balans tussen wonen, economie, groen en voorzieningen.
Opgaven/Producten Via het menu aan de rechterkant kunt per opgave/product zien wat we willen bereiken en wat we ervoor gaan doen.
Invoering omgevingswet Op 1 januari 2024 ging de landelijke Omgevingswet in (voluit: de Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging (WKB). Hierop gingen wij succesvol over. Het doel van deze wet is een gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden. En goed beheer en gebruik van die fysieke leefomgeving voor maatschappelijke functies te bereiken. Er zijn 4 verbeterdoelen: 1. Vergroten van de duidelijkheid en het verminderen van onderzoekskosten 2. Meer complete aanpak 3. Vergroten keuzeruimte 4. Snellere en betere besluitvorming In 2023 zorgen we ervoor dat we op technisch gebied klaar waren voor de Omgevingswet. Dit had voorrang op beleidsaspecten.
Hiervoor hebben we het volgende gedaan: • Zijn overgestapt op nieuwe software die aansluit bij de nieuwe eisen van de Omgevingswet • Zijn aangesloten op DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet) • Hebben medewerkers opgeleid • Draaiden een pilot bij lokale bedrijven rondom Wet Kwaliteitsborging (WKB) • Werkten toepasbare regels en processen uit en publiceerden deze • Pasten alle brieven en sjablonen aan • Verbeterden de ketenefficiëntie door processen en functies samen te voegen en onnodige te verwijderen • We hielden drie bijeenkomsten met het bedrijfsleven en WKB • Doorliepen het programma ‘Klaar voor de start’ van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) • Startten met voorbereidingen en toelichting op gebied van: integraal samenwerken, rol bestuur, omgevingsplannen en nieuwe rollen en taken binnen Omgevingswet Voor dit project maakten we kosten voor de inhuur van medewerkers en voor de bestede uren van intern personeel. Deze kosten dekten we vanuit de algemene reserve. Tot 2023 zitten we in een overgangsperiode. Daarin werken we verder aan een transitieplan, actieplannen, programma’s en de basis voor één Omgevingsplan voor Gemeente Westland.
13
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Een samenhangende aanpak
In 2023 hebben we de volgende acties uitgevoerd als voorbereiding op de komst van de Omgevingswet per 1 januari 2024: • Voorbereidingsprogramma VNG “Klaar voor Start” afgerond • Bedrijfsbrede opleidingen OW • Ketentesten intern en met partners • Informatieronden met de Raad • Bijeenkomsten voor Westlandse bedrijven • Pilot WKB lokale bedrijven • Uitwerking processen • Efficiency in keten • Start aanpassen beleidsdocumenten • Basis op Orde in relatie tot “Ja, mits ..” gedrag • Participatieplan Een integrale aanpak in de keten heeft gezorgd voor het gelijk optrekken in voorbereidingen en kennis, hiermee is de basis gelegd voor een succesvolle overgang naar de Omgevingswet.
Nieuwe instrumenten ontwikkelen
Als voorbereiding op de komst van de Omgevingswet hebben we nieuwe procesafspraken gemaakt intern en met partners ten behoeve van efficiency en nauwere samenwerking. Verder is de software toekomstbestendig gemaakt en is de borging van ondersteuning duurzamer ingericht. De eerste stappen zijn gezet naar Omgevingsprogramma’s en - plannen. In 2024 zal dit zijn eerste uitwerkingen krijgen. De Omgevingswet is op vele gebieden nieuw en betreft een leerproces, waarbij we in samenwerking met andere gemeenten kijken naar gewenste invulling zoals op het gebied van Toepasbare regels.
Anders werken ontwikkelen
Met het uitwerken van de processen, de inrichting van nieuwe software, de ketentesten en in de diverse trainingen, is uitvoerig aandacht besteed aan het ‘anders werken’. Zo zijn onnodige stappen in processen verwijderd en is samenwerking geïntensiveerd, zodat doorlooptijden verkorten. Tevens is in teams aandacht voor de “Ja, mits” gedacht en praktische uitvoering hiervan binnen verplichte kaders. Verder is er sterk ingezet op de OmgevingsTafel Westland (OTW), waarmee in 2023 uitvoerig is geoefend, zodat we complexe aanvragen op voorhand beter en sneller kunnen behandelen.
ICT en digitaal systeem
In 2023 is veel werk verzet binnen de techniek. Er is een overstap gemaakt naar een nieuw systeem zodat we de transitie konden maken naar de Omgevingswet. Met regionale en landelijke organisaties is gewerkt aan een juist werkende koppeling (DSO) en is functioneel geborgd dat we dit kunnen onderhouden. De website is gereed gemaakt en er zijn diverse koppelingen gelegd voor doorverwijzingen (zoals Regeldienst.nl). Komende tijd pakken we door met toepasbare regels en verdere digitalisering in de keten.
Jaarstukken 2023
14
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening gaat over het zo goed mogelijk inrichten en gebruiken van ons gebied. Hiervoor gebruikten we de instrumenten uit de Wet op de Ruimtelijke ordening (WRO). De afgelopen jaren stonden in het teken van het klaar zijn voor de Omgevingswet die op 1 januari 2024 inging. Het uitwerken van de gewenste koers in Westland ligt vast in de omgevingsvisie. Die vertaalden we in opdrachten en projecten die de gewenste ontwikkelingen mogelijk maakten. Wat wilden we bereiken? Op 1 januari 2023 voldoen aan de wettelijke verplichtingen uit de Omgevingswet
Wat hebben we hiervoor gedaan? • • •
Een inrichting van de ruimte en ondergrond in het bedrijvige Westland die in evenwicht is
We pasten de beleidsregels voor verzwaard adviesrecht aan We hielden diverse bijeenkomsten met (keten)partners over de invoering van de Omgevingswet We hielden bijeenkomsten met raadsleden over de invoering van de Omgevingswet
We stelden diverse bestemmingsplannen vast, zoals: • Driesprong Kwintsheul • Uitbreiding Heenweg • LOS & LOS 2 • Verzamelplan Kernen • Gemeentekantoor Monster • Bedrijventerrein Vlotlaan We stelden diverse ontwerpbestemmingsplannen vast, zoals: • Uitwerkingsplan Waelplas • Uitwerkingsplan Gantel de Baak We kochten grond aan, onder andere binnen de projecten Liermolen en Flora campus om onze ruimtelijke doelstellingen voor elkaar te krijgen. We stelden het masterplan Floracampus vast.
Afstemming en overeenstemming over de ruimtelijke ordening in Westland in de regio
We namen deel aan het provinciale traject “ruimtelijke puzzel” waarin we invloed uitoefenen op de ruimtelijke koers in Zuid Holland en de gevolgen voor Westland. Dit traject is nog niet afgerond. We dienden onze zienswijze in op het Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied (ZHPLG). We dienden onze zienswijze in op de ‘Herziening module wonen en werken en werelderfgoed’, onderdeel van het Zuid -Hollandse omgevingsbeleid. Hierin benadrukten we het belang van lokale kenmerken, zoals de glastuinbouw en de greenport, het behoud van de eigenheid van onze dorpen en een passend woningaanbod.
Grondzaken Binnen het product Grondzaken vallen onderdelen voor de financiële verantwoording van de (fysieke) projecten, inclusief de hulpmiddelen binnen het grondbeleid om ruimtelijke doelen op onder andere het gebied van volkshuisvesting, economie, natuur en recreatie waar te maken. Het grondbeleid gaat bijvoorbeeld om de keuze welke rol wij innemen binnen gebiedsontwikkelingen en over het kostenverhaal bij projecten. In vergelijking met afgelopen jaren pakten we in 2023 een actievere rol. Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Hulpmiddel om de doelen genoemd in de andere programma’s te behalen
In 2023 is het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling 2023 (MPG) door de raad vastgesteld. Over de (financiële) voortgang van de gebiedsontwikkelingen is de raad in oktober 2023 met de Tussentijdse rapportage Meerjarenperspectief gebiedsontwikkelingen (TMPG) geïnformeerd. Daarnaast is de nota Grondprijzen vastgesteld. De financiële verantwoording vindt plaats binnen het programma Gebiedsontwikkeling en de paragraaf Grondzaken
15
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Binnen de taak Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) worden jaarlijks werkzaamheden verricht rondom bouw- en sloopvergunningen, APV, erfgoed, welstand en toezicht en handhaving hierop. Ook richt de toezicht en handhaving zich op zaken als de opium- en alcoholwet, woonklachten, illegale verkoop, onveilige bouw- en woonsituaties, WMO en strijdig gebruik. In 2023 hebben we qua werkzaamheden min of meer dezelfde volumes behandeld als in eerdere jaren. Er was in het bijzonder een stijging in meldingsafhandelingen tussen bewoners onderling en bewoners en industrie/sport. Wat betreft de vergunningen was het een complex jaar omdat de verwachting er was dat met de komst van de omgevingswet er een piek zou zijn in aanvragen onder de WABO. In de maand december hebben we deze piek daadwerkelijk gehad. Het jaar 2023 heeft verder in het teken gestaan van voorbereidingen op de Omgevingswet, waarbij met name aandacht was voor technische veranderingen in software, procesaanpassingen, ketentesten en opleidingen. Ook is er een pilot gedraaid rondom de komst van de Wet KwaliteitsBorging (WKB) met lokale bedrijven, is het bestuur op de hoogte gebracht van alle veranderingen rondom deze nieuwe wetten en hebben we de OmgevingsTafel Westland (OTW) verder ontwikkelend vanuit de opgedane ervaringen. Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Uitvoeren wettelijke taak
De volgende werkzaamheden hebben in 2023 plaatsgevonden binnen het VTH domein met als toevoeging de voorbereidingen op de Omgevingswet en WKB: • Toetsen, beoordelen en besluiten rondom vergunningsaanvragen; • Toezicht houden op bouwactiviteiten, illegale handelingen, strijdig gebruik en veiligheid; • Inrichten Omgevingstafel / vooroverleggen; • Rapporteren aan provincie; • Samenwerking met Verbonden partijen op gebied van veiligheid (VRH) en milieu (ODH); • Welstands- en erfgoedcommissie; • Controle op stikstofwaarden; • Voorbereidingen Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging; • Betrokkenheid nieuwe verordeningen; • Berekenen, factureren en invorderen bouwleges.
Openheid verlenen vergunningen
In 2023 is een verdere stap gemaakt in het kunnen ondersteunen van aanvragers bij vergunningen of meldingen. Voor inwoners en bedrijven van de gemeente Westland is het mogelijk 24/7 een aanvraag of melding in te dienen. Voor meldingen en veiligheidsissues werken we met wachtdienstregelingen zodat ook in de weekenden inzet gepleegd kan worden, dit vaak in samenwerking met regio en veiligheidsdiensten. Tijdens kantooruren kunnen aanvragers persoonlijk, digitaal of via de telefoon begeleid worden, bij complexe of afwijkende aanvragen (op bestemmingsplannen) is er de mogelijkheid tot begeleiding ten aanzien van haalbaarheid en wenselijkheid. Met het bestuur is in 2023 regulier overleg geweest zodat actief gekeken kan worden naar een meer creatieve en flexibele houding binnen de wettelijke bandbreedte van mogelijkheden.
De organisatie is gereed voor invoering Omgevingswet
Er is in 2023 veel werk verzet om te zorgen dat we klaar zijn voor de invoering Omgevingswet en Wet Kwaliteitsborging (WKB). Ook al bleek de daadwerkelijke invoering mogelijk weer te verschuiven, is alles in het werk gesteld integraal tijdig gereed te zijn. Dat is gelukt. Halverwege 2023 zijn we overgestapt op nieuwe software, beleidsstukken zijn daar waar nodig aangepast, mensen zijn opgeleid, processen zijn beschreven en we zijn aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Ook zijn er ketentesten uitgevoerd, intern en met ketenpartners. De Raad is geïnformeerd en er zijn diverse bijeenkomsten geweest met lokale bedrijven om ze te informeren over consequenties en wat wij als gemeente hierin kunnen betekenen. Naast deze voorbereidingen bleef de winkel open.
Passend toezicht
Ook in 2023 zien we een groei in vraag naar toezicht en handhaving. Ook al blijven de vergunningsaanvragen redelijk stabiel, er is een duidelijke toename in meldingen. Onder andere de verdichting van het Westland, arbeidsmigranten en vluchtelingen, en strijdig gebruik vormen hierin belangrijk factoren die in 2023 zorgden voor een benodigde toename in personeelscapaciteit.
Jaarstukken 2023
16
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Beleidsindicatoren Beleidsindicatoren hier niet van toepassing.
Externe ontwikkelingen/risico’s • • • • • • •
Invoeringsdatum Omgevingswet was ook gedurende 2023 niet definitief. Stikstofuitstoot heeft gevolgen voor vergunningverlening en realisatie. Vergrijzing met veranderende vraag naar woningbouw en voorzieningen. Vergrijzing met gevolgen voor de arbeidsmarkt. Beschikbare ruimte en grond in Westland. Stijgende bouwkosten. Centrale sturing vanuit het Rijk.
Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leverden een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma: • •
Omgevingsdienst Haaglanden (ODH). Veiligheidsregio Haaglanden (VRH).
Kaderstellende beleidsnota’s • • • • • • • • •
Omgevingsvisie Westland 2 030 -2040. Beleidsregel verzwaard adviesrecht Westland. Beleidsregel participatieverplichting initiatiefnemers Westland 2022. Verordening participatie en uitdaagrecht Westland 2021. Beleidsnota participatie onder de Omgevingswet 2022. Verordening commissie omgevingskwaliteit Westland 2022. Verordening nadeelcompensatie gemeente Westland. Delegatiebesluit omgevingsplan Westland 2022. Handhavingsbeleid Horeca Westland 2022.
17
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Wat heeft het gekost? Opgave/product
Rekening 2022
Begroting 2023 voor wijzigingen
Begroting 2023 na wijzigingen
Rekening 2023
Saldo
02. Ruimtelijke ordening
2.241
2.926
3.096
2.973
123
05. Invoering Omgevings wet
850
1.132
821
771
50
24. Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)
5.676
3.788
5.223
5.436
-214
8.767
7.847
9.139
9.180
-41
02. Ruimtelijke ordening
-348
-135
-185
-303
119
05. Invoering Omgevings wet
-2
0
0
-2
2
24. Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)
-5.766
-4.869
-6.410
-6.139
-271
-6.116
-5.004
-6.594
-6.444
-151
2.650
2.843
2.545
2.736
-191
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
-1.507
-931
-576
0
0
-1.507
-931
-576
0
0
-1.507
-931
-576
2.650
2.843
1.038
1.806
-767
Programma Lasten
Baten
Mutatie Reserves Toevoegingen 01. Ruimtelijke ordening mutatie reserve
Onttrekkingen 01. Ruimtelijke ordening mutatie reserve
Jaarstukken 2023
18
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Opgave/Product
Lasten
Baten
Saldo
VTH
214 N
271N
485N
Ruimen van explosieven begroten we niet. 68% van de totale kosten krijgen we terug van het Rijk
102N
Adviezen welstandcommissie. In 2023 is een nadeel te zien als gevolg van meer adviezen dan waar in de begroting rekening mee is gehouden
75N
Kosten van het gebruik van auto’s worden op dit product begroot maar
67V
de kosten vallen in het product OOV.
Kosten omgevingsvergunning WABO; hogere kosten als gevolg van extra personele inzet . Er zijn meer vergunningen afgegeven dan waar in de begroting vanuit was gegaan.
128N
Overige kleine afwijkingen kleiner dan € 50.000
24V 271N
Opbrengsten omgevingsvergunningen; met de tweede voortgangsrapportage is de begrote opbrengst met € 1.521.000 verhoogd. Dit is te optimistisch geweest wat resulteert in een nadeel Invoering omgevingswet
50V
2V
52V
Het doorschuiven van de invoering omgevingswet van 2023 naar 2024 leidt tot een voordeel op personeelslasten
50V
2V
52V
Ruimtelijke ordening
123V
119V
242V
Structuurplannen/ - visies: er is meer vast personeel ingezet door minder inhuur en meer vast personeel
101V
4V
105V
Bestemmingsplannen: minder plannen leidt tot minder inzet van personeel en minder opbrengsten aan leges
312V
52N
260V
Overige kleine afwijkingen kleiner dan € 50.000
290N
167V
123N
Subtotaal voor bestemming reserves
41N
143N
184N
316N
316N
Geen onttrekking in de reserve omgevingswet
260N
260N
Subtotaal mutatie reserves
576N
576N
719N
767N
Mutaties reserves Onttrekking uit de algemene reserve programma omgevingswet: Er was een onttrekking uit de algemene reserve begroot van € 300.000 ter dekking van personeelslasten. De werkelijke kosten zijn lager door o.a. alternatieve dekking en niet invullen van de vacature voor Omgevingsloket. Daarnaast is er een €77.000 nadeel vanwege inhuur op invoering omgevingswet
Saldo afwijkingen programma 1 na bestemming reserves
19
41N
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
VOLKSHUISVESTING
De druk op de woningmarkt blijft hoog. Onze focus lag op het versterken van de leefbaarheid en het ontwikkelen van een passend woningaanbod voor inwoners. Passend woningaanbod voor de huur en koopsector aansluitend bij de lokale woningbehoefte. De combinatie wonen en zorg is een belangrijk onderdeel van de opgave Volkshuisvesting. Zo werkten we aan de uitvoering van wooncomplexen gecombineerd met zorg (Naaldhorst en Rozenhof), Woonzorgzone Wittebrug (Poeldijk) en aan de tweede Berkenflat. Ook verkenden we de mogelijkheden voor een wooninvesteringsfonds. Daarmee willen we starters een betere kans bieden op de woningmarkt. Programma 4 Economie & Mobiliteit beschrijft wat we deden aan huisvesting voor arbeidsmigranten.
Opgaven/Producten Via het menu aan de rechterkant ziet u per opgave/product wat we willen bereiken en wat we ervoor gaan doen.
Volkshuisvesting, incl. huisvesting statushouders We ontwikkelden instrumenten en beleid om lokaal grip te houden op de woningmarkt. Om te streven naar een passend woningaanbod voor de huur- en koopsector die aansluit bij de woningbehoefte van nu en in de toekomst. Van belang is een zo goed mogelijke verdeling van schaarse woningen over doelgroepen. We streefden naar het behouden van het karakter van Westland. Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Aandacht voor de groep middeninkomens en starters (betaalbaar houden van woningen).
• We deden onderzoek naar hoe we inkomenseisen kunnen koppelen aan vergunningen. • We sloten prestatieafspraken waarin aandacht is voor het betaalbaar houden van woningen. • We onderzochten het initiatiefvoorstel van de raad “addendum woonvisie” en leggen dit in 2024 aan de gemeenteraad voor ter besluitvorming. • We lieten ABF onderzoek doen met als doel inzicht in een gewenst Westlands woningbouwprogramma. • We stelden een nieuwe startersverordening vast. Het is nu mogelijk om meerdere kortingsregelingen te stapelen, waardoor koopwoningen voor jonge starters bereikbaarder worden. • We realiseerden 50 goedkope koopwoningen (8% van totaal). • We realiseerde 50 middenhuurwoningen en 100 middeldure koopwoningen (23% van totaal).
Wachtlijsten voor een sociale huurw oning verminderen om aan de lokale vraag te voldoen
• We gaven een reactie op de ‘Wet versterking regie Volkshuisvesting’, waarin we het belangrijk vinden dat er lokaal ruimte blijft voor maatwerk van woningbouwprogrammering. • Er is vergunning verleend voor tijdelijk wonen voor Westlandse starters in een kantoorgebouw aan de Tiendweg. • Aan de Monnikenlaan in Naaldwijk realiseerden we tiny houses. • We realiseerden 610 woningen, waarvan 160 sociale huurwoningen. • We stelden een nieuwe huisvestingsverordening en beleidsregels vast als gevolg van de nieuwe Huisvestingswet.
Jaarstukken 2023
20
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Tijdelijke (flex) woningen om snel in te springen op (dringende) woonvraagstukken
• We kochten het voormalige Carlton/Fletcherhotel om statushouders een plek in Westland te geven. • We onderzochten geschikte locaties voor tijdelijke woningen, resultaten hiervan zijn nog uitgebleven maar we blijven ons hiervoor inspannen.
Voldoen aan de vraag wonen en zorg
• In december 2023 namen we de businesscase Tweede Berkenflat in ontvangst, waarover het college zich nu buigt. • We sloten het convenant ‘Beschermd wonen en maatschappelijke opvang’ met corporaties en zorgpartijen. We spraken daarin af dat we beter samenwerken voor kwetsbare inwoners uit instellingen. • We sloten het convenant ‘Laatste kans -beleid’ met de woningcorporaties. Hiermee proberen we te voorkomen dat mensen met schulden uit hun huis worden gezet. • We startten in regionaal verband met een regionale w oon -zorgvisie. Vanuit Westland brengen we hier lokale belangen in, in lijn met de visie ‘Goed wonen in een goede woning’. • We sloten de anterieure overeenkomt ‘Nieuw Rozenhof’, zodat de realisatie van dit project weer een stap dichterbij kwam.
P r e s ta tie -indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Demografische druk Bron: CBS – Bevolkingsstatistiek De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Jaartal
Westland
Nederland
2018
71,1%
69,6%
2019
72,0%
69,8%
2020
72,5%
70,0%
2021
73,0%
70,1%
2022
73,6%
70,3%
2023
73,5%
70,3%
Externe ontwikkelingen/risico’s • • • • • • • • • • •
De behoefte aan sociale en betaalbare (hu ur - ) woningen bleef groot. Stikstofuitstoot had gevolgen voor vergunningverlening en realisatie woningbouw. De druk op de woningmarkt bleef hoog. Vergrijzing met de daarbij horende wijzigende woningvraag. Beschikbare ruimte en grond voor woningbouw in Westland. Draagvlak voor verdichting of hogere bebouwing tegenover noodzaak tot stapelen van woningen. Draagvlak voor huisvesting van specifieke doelgroepen (arbeidsmigranten, statushouders). Hypotheekrenteaftrek. Stijgende hypotheekrentes. Stijgende bouwkosten. Centrale sturing vanuit Rijk door middel van Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer en bijbehorende wet- en regelgeving.
21
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Verbonden partijen Er zijn geen verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit programma.
Kaderstellende beleidsnota’s • • • • • • •
Huisvestingsverordening Westland 2023. Omgevingsvisie 2030. Woonvisie Westland 2 020 -2030. Uitvoeringsprogramma Wonen 2 021 -2022. Notitie Vernieuwende Woonvormen. Goed Wonen in een Goede Woning (Visie Wonen, Welzijn, Zorg 202 2 - 2027). Beleidsregels onttrekking, omzetting van zelfstandige woonruimte in onzelfstandige woonruimte of woonvorming Westland 2023.
Wat heeft het gekost? Opgave/product
Rekening 2022
Begroting 2023 voor wijziging
Begroting 2023 na wijziging
Rekening 2023
Saldo
830
936
1.556
1.403
153
830
936
1.556
1.403
153
-17
0
-276
-402
127
-17
0
-276
-402
127
813
936
1.281
1.001
280
0
0
275
388
-113
0
0
275
388
-113
0
0
-423
-275
-148
0
0
-423
-275
-148
0
0
-148
113
-261
813
936
1.133
1.115
18
Programma Lasten 06. Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders
Baten 06. Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders
Mutatie Reserves Toevoegingen 04. Volkshuisvesting mutatie reserve
Onttrekkingen 04. Volkshuisvesting mutatie reserve
Jaarstukken 2023
22
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Opgave/Product
Lasten
Baten
Saldo
Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders Volkshuisvesting ; De bijdragen aan de ontwikkeling van sociale en betaalbare woningbouw en een bijdrage voor het omvormen van middeldure naar betaalbare woningbouw zijn minder uitgevraagd. De reden hiervan is dat het realiseren van locaties van tijdelijk wonen nog niet van de grond is gekomen door het ontbreken van draagvlak.
139V
Startersleningen ; Door een stijgend rentepercentage ontvingen we € 111.000 meer rente dan begroot
139V
111 V
111 V
Diverse afwijkingen kleiner dan € 50.000
14V
16V
30V
Subtotaal voor bestemming reserves
153V
127V
280V
Mutaties reserves De extra ontvangen rente -inkomsten stortten we in de reserve Startersleningen
113N
Een geraamde onttrekking vanuit de Reserve Volkshuisvesting was vanwege de onderbesteding niet nodig
113N
148N
148N
Subtotaal mutatie reserves
113N
148N
261N
Saldo afwijkingen programma 2 na bestemming reserves
40V
21N
19V
23
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
GEBIEDSONTWIKKELING
In programma 3 Gebiedsontwikkeling zijn de opgaven Gebiedsontwikkeling en Deelnemingen opgenomen. Gebiedsontwikkeling bestaat uit actieve projecten en faciliterende projecten. Actief betekent dat wij als gemeente zelf grond in bezit hebben of grond aankopen. Faciliterend betekent dat er een initiatiefnemer is met grondeigendom waarmee de gemeente afspraken maakt. We hebben dan een toetsende rol vanuit onze publieke taak. Deze laatste categorie initiatieven start vaak via de Omgevingstafel Westland (OTW). Faciliterende projecten zijn er van kleine (solitaire) ontwikkelingen tot grote gebiedsontwikkelingen van 1.000 woningen. De deelnemingen zijn de samenwerkingsverbanden Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ) en Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW).
Opgaven/Producten Via het menu aan de rechterkant kunt per opgave/product zien wat we willen bereiken en wat we ervoor gaan doen.
Gebiedsontwikkeling In deze opgave startten en begeleidden we lokale ruimtelijke initiatieven die bijdroegen aan de ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen van Westland. Het ging om zowel kleine initiatieven als grote gebiedsontwikkelingen. We zorgden daarbij voor een verantwoorde balans tussen wonen, groen, water, recreatie, natuur, mobiliteit en economie. Met de beschikbare capaciteit hebben we flexibel ingespeeld op de initiatieven vanuit de markt en werden veel projecten door ons begeleid of zelf uitgevoerd.
Jaarstukken 2023
24
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Bouw van gemiddeld ongeveer 800 woningen per jaar, waarvan 500 woningen voor Westlandse starters de komende 4 jaar.
In 2023 realiseerden we 610 woningen, waaronder 160 sociale huurwoningen. Dit is exclusief de tijdelijke woningen en de doorstroomlocatie Carlton. Circa 200 koopwoningen zijn aan Westlandse starters toegewezen door middel van lokaal maatwerk en woningtoewijzing. Er waren in 2023 vier projecten in ontwikkeling met een lopende grondexploitatie (exclusief de deelnemingen). Dit zijn: • Grondexploitatie locatie oud gemeentekantoor Monster. Bouw 40 huurappartementen voor senioren en starters. In juli 2023 is een koop- en realisatieovereenkomst gesloten ten behoeve van deze herontwikkeling. Het ontwerp-bestemmingsplan is in oktober 2023 vastgesteld. Vooruitlopend daarop waren er diverse avonden waar bewoners en andere belanghebbenden de gelegenheid hadden om input te leveren op het plan en het bestemmingsplan. De bouw is nog niet gestart, omdat de ruimtelijke procedure niet is afgerond vanwege ingediend beroep. • Grondexploitatie herontwikkeling locatie De Schakel in Maasdijk. Bouw 20 huurappartementen, 6 huur-eengezinswoningen. De woningen zijn in 2023 opgeleverd en toegewezen met lokaal maatwerk. De grondexploitatie wordt afgesloten met vaststelling van het MPG 2024. • Grondexploitatie Hoogeland, bouw van twee wooneilanden met woningen op de begane grond en 3 kleinere appartementengebouwen. • Grondexploitatie Bedrijventerrein Teylingen VI.
Alle bedrijfskavels zijn bebouwd en het laatste deel van de openbare ruimte is aangelegd. De grondexploitatie wordt afgesloten met vaststelling van het MPG 2024. Naast bovenstaande grondexploitaties werkten we in 2023 aan veel andere projecten. De voornaamste andere projecten waren: • Aloysiusschool. In december 2023 is de Nota van Randvoorwaarden vastgesteld. In 2024 worden de anterieure- en de verkoopovereenkomst met Wonen Wateringen getekend. Daarna is het ontwerp bestemmingsplan in procedure gebracht. • Centrumplan Honselersdijk. In dit plan zijn geen woningen opgenomen. Het bestaat uit verschillende projecten met een maatschappelijk doel, zoals de ontwikkeling van een school, kinderopvang en bibliotheek (huis van de buurt). De grondexploitatie is in 2023 afgesloten. • Driesprong. Op 19 april 2023 heeft de raad het bestemmingsplan De Driesprong vastgesteld. Tegen dit bestemmingsplan zijn vier beroepschriften ingediend bij de Raad van State en twee bezwaren ontvangen tegen de aangevraagde vergunningen. Na overleg zijn drie beroepschriften weer ingetrokken. Er zijn nadere geluidsonderzoeken verricht en er wordt een vaststellingsovereenkomst voorbereid. • Vlietweg.
Vanwege diverse ontwikkelingen in het gebied zoals nieuwbouw De Hoogvlieger, uitbreiding sportpark De Hoge Bomen en woningbouw aan de Vlietweg is besloten om het gebied integraal aan te pakken als een nieuw project “Transformatiegebied Naaldwijk Zuid” . De ontwikkeling van woningbouw aan de Vlietweg en de nieuwbouw van de Hoogvlieger hebben de hoogste prioriteit en worden daarom met voorrang opgepakt. • Verdilaan. In 2023 is er gewerkt aan het opstellen van een vervolgaanpak voor de gebieds- en vastgoedontwikkeling in en om de Verdilaan. Daarbij speelt een beslissing over de toekomst van theater De Naald een grote rol.
In totaal nog circa 34,5 hectare netto uitgeefbare bedrijfskavels realiseren.
We werkten aan twee projecten om het aantal vierkante meters bedrijventerrein te vergroten. • Uitbreiding ABC veilingterrein in Poeldijk. In totaal gaat het om 12 hectare netto extra grond bestemd voor uitbreiding van de agri- en foodsector in Westland en de huisvesting van arbeidsmigranten. In 2023 organiseerden we bijeenkomsten om de omgeving te informeren. Sinds eind 2023 loopt de ruimtelijke procedure. • Vernieuwen en uitbreiden Bovendijk in Kwintsheul. Het betreft een uitbreiding van ongeveer vier hectare. We rondden de ruimtelijke procedure af en startten de realisatie.
25
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarstukken 2023
Deelnemingen ONW en OBWZ De gemeente Westland is deelnemer in een samenwerkingsverband voor twee gebiedsontwikkelingen. Hier- voor zijn aparte rechtspersonen ingesteld, waar we als gemeente een programmatisch en financieel belang in hebben. Het gaat hier om de deelnemingen OBWZ en ONW. Binnen deze samenwerkingsverbanden werkten we aan de bouw van nieuwe woningen, voorzieningen, ecologische zones en (langzaam)verkeers verbindingen. De grondexploitaties voor deze ontwikkelingen zijn bij de zelfstandige rechtspersonen ondergebracht. Deze vallen dus niet onder de gemeentelijke grondexploitatie. De gemeente vervult de grondbewaarfunc tie onafhankelijk van de ingestelde rechtspersonen. Dit houdt in dat de gemeente de gronden aankoopt en bouwrijp doorverkoopt aan de ontwikkelende partijen. De partijen vergoeden de op dat moment geldende boekwaarde aan de gemeente Westland. Wat wilden we bereiken?
Wat hebben we hiervoor gedaan?
Doel OBWZ: gemiddeld tot 2030 circa 200 woningen per jaar, groen/blauwe verbindingszones en een school
Het bestemmingsplan Westmade Noord werd onherroepelijk. Er zijn woningen verkocht en met de bouw van nieuwe woningen is gestart. In de Kreken zijn deelfases opgeleverd en er is gestart met het bouwrijp maken van de Bovendijk. Er is besloten dat een ADCtoets voor Monster Noord zal worden opgesteld.
Doel ONW: gemiddeld t/m 2026 circa 150 woningen per jaar, een school, w oon/zorg en een ecologische zone door het woongebied realiseren
In Waelpolder ligt het nieuwbouwplan Waelse Weelde. In december 2023 is gestart met de oplevering van de eerste woningen. Daarnaast zijn de eerste palen geslagen voor de projecten La Rondeur (18 appartementen) en Nieuw Zand (54 woningen). In Waelzicht heeft de projectontwikkelaar op eigen kosten 33 woningen via Koopstart verkocht. In Waelpark realiseert WSKO een nieuwe school inclusief kinderopvang en gymzaal. Waalcampus bereikte het hoogste punt. De oplevering is naar verwachting in juli 2025. In het woningbouwplan Long Island (Waelplas) zijn 18 van de 33 woningen opgeleverd. Het Waelbos is aangelegd en de koopovereenkomst voor het pro- ject Kassanova is getekend. We verwachten dat de bouw aan het eind van het eerste kwartaal van 2024 start.
P r e s ta tie -indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Nieuw gebouwde woningen Bron: BAG/ABF Het aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Jaartal Westland Nederland 2018
20,5
8,6
2019
14,3
9,2
2020
18,3
8,9
2021
7,6
8,9
2022
13,3
9,3
Facultatieve indicatoren Niet van toepassing
Jaarstukken 2023
26
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Externe ontwikkelingen/risico’s •
• • •
De arbeidsmarkt voor personeel in het ruimtelijke domein was ook in 2023 krap. Door een gebrek aan mensen was het moeilijk om de constante stroom aan projecten uit te voeren. Het blijft een uitdaging om te prioriteren. De gemeente heeft zelf weinig grond in eigendom. Het merendeel van de ontwikkelingen is facilitair. De snelheid van het ontwikkelen van dit type projecten is afhankelijk van derde partijen. Een trend is ook de rol die de Rijksoverheid de komende jaren heeft in het ruimtelijk domein. Het Rijk neemt meer regie om te kiezen, te verdelen en om een eerlijke uitkomst mogelijk te maken. Het stikstofvraagstuk had impact op procedures, rapportages en vergunningen in een aantal gebiedsontwikkelingen. Vooral bij OBWZ omdat dit pal naast een Natura2000 gebied ligt.
Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leverden een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma: • Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ). • Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW).
Kaderstellende beleidsnota’s • • • • • • •