Emancipatienota 2022-2025

Gendergelijkheid in het onderwijs • Gender, seksuele diversiteit, afkomst of ondersteuningsbehoefte horen niet van invloed te zijn op de school-, studie- en loopbaankeuzes die door een leerling worden gemaakt, of hoe een leerling behandeld wordt door diens leraar. Keuzes moeten zo veel mogelijk op basis van eigen interesses gemaakt worden, zonder dat deze beïnvloed worden door bijvoorbeeld sociale verwachtingen, gendernormen en rolpatronen. • Daarom zijn in de Kamerbrief van 12 mei jl. de acties voor de aankomende kabinetsperiode aangekondigd om dit tegen te gaan. Zo wordt in opdracht van het ministerie van OCW in 2022 een onderzoek naar genderstereotypering in loopbaanoriëntatie en -begeleiding gestart, wordt door het ministerie van OCW het Techniekpact en de Coalitie voor meer vrouwen in bèta, techniek en ICT gesteund en wordt ingezet op de voorlichting aan mbo studenten.

Seksueel grensoverschrijdend gedrag • Het overkoepelende doel van de aanpak in het nationaal actieplan is het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld en het bereiken van een samenleving waarin ieder zich veilig voelt. Voor een gezonde seksuele ontwikkeling en het aangaan van gelijkwaardige relaties is het belangrijk dat jongeren kennis opdoen over het aangeven van wensen en grenzen en het vragen van consent. Dit draagt bij aan respectvol omgaan met genderdiversiteit en gender en komt de veiligheid van een ieder ten goede. In het nationaal actieplan SGG is het volgende hierover opgenomen: - Borgen dat het traject van de curriculumherziening leidt tot geactualiseerde kerndoelen seksuele vorming in het primair en voortgezet onderwijs. Zo kunnen leerlingen leren de eigen grenzen te herkennen, te benoemen en bewust te bewaken.

Lerarenopleidingen • Lerarenopleidingen ontwikkelen zelf het curriculum. De lerarenopleidingen in het hbo maken gezamenlijk afspraken over de inhoud van de opleidingen door middel van de landelijke kennisbases. • In de herziene generieke kennisbases voor de pabo’s en tweedegraads­ opleidingen is seksuele en genderdiversiteit opgenomen.

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

- Kijken wat er nodig is om het gebruik van effectieve, evidence-based lesmethoden binnen een doorlopende leerlijn te stimuleren en faciliteren. • Tevens wordt een onderzoek naar seksueel grensoverschrijdend gedrag in het po, vo en mbo uitgevoerd.

46

Diversiteit in de wetenschap • De toenemende complexiteit en multidisciplinariteit van maatschappelijke problemen vragen om grotere en divers samengestelde onderzoeksteams. Het is belangrijk dat iedereen zich optimaal kan ontwikkelen en dat kan alleen wanneer onderwijs- en onderzoeksinstellingen veilig, toegankelijk en inclusief zijn. Om dit te bereiken is door het vorige kabinet samen met de partijen in het kennisveld op 1 september 2020 een nationaal actieplan voor meer diversiteit en inclusie in onderwijs en onderzoek gepresenteerd, met vijf ambities voor 2025. Momenteel wordt hier uitvoering aan gegeven. • In de afgelopen jaren zijn vorderingen gemaakt met het vergroten van het aandeel vrouwelijke hoogleraren, momenteel is 25% van de hoogleraren vrouw. Universiteiten hebben streefcijfers geformuleerd die in 2025 het landelijke percentage boven de 30% moet brengen. Sociale veiligheid • In de beleidsbrief hoger onderwijs en wetenschap van 17 juni jl. is aangekondigd dat de komende tien jaar € 4 miljoen per jaar wordt geïnvesteerd voor de verbetering van sociale veiligheid.

3.2 Gelijke representatie in de media en audiovisuele sector • Uit het oogpunt van emancipatie en gelijk(waardig)heid is het belangrijk dat iedereen zich zoveel mogelijk herkent in de media. Om hier zicht op te hebben voert het Commissariaat voor de Media op verzoek van het ministerie van OCW in 2023 voor de derde maal de tweejaarlijkse monitor uit naar de representatie van gender in de media.9 Het kabinet zou deze monitor graag uitbreiden met andere kenmerken zodat een vollediger beeld ontstaat van de stand van de representatie van bepaalde groepen en er ook intersectioneel gekeken kan worden. Zo wordt momenteel onderzocht hoe bijvoorbeeld de representatie van mensen met een beperking en mensen van kleur onderdeel kunnen worden van de monitor. Er wordt met het Commissariaat van de Media en de samenleving gesproken over hoe dit precies vormgegeven kan worden op een manier die uitvoerbaar is. • Afgelopen jaren heeft er een eerste nulmeting10 plaatsgevonden naar vrouwen in de audiovisuele-sector (AV-sector) waar OCW en het Filmfonds een bijdrage aan heeft geleverd. In navolging van het onderzoek heeft OCW ook financiële ondersteuning gegeven aan stichting Point of View voor het organiseren van een conferentie over gendergelijkheid binnen de AV-sector en het lanceren van een online platform voor (inter)nationale kennisdeling.

Wij investeren de komende jaren in onderzoek om ongelijkheid in de sector beter in kaart te brengen en gelijkwaardigheid te bevorderen. > Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 5 (gendergelijkheid) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

9. De reikwijdte betreft non-fictie programmering op televisie van zowel publieke als commerciële omroepen. 10. https://www.vrouweninbeeld.nl/site/wp-content/ uploads/Rapport_Beter_is_nog_niet_Goed_ FEBR2022.pdf

> Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 4 (kwaliteitonderwijs), 5 (gendergelijkheid), 8 (waardig werk en economische groei) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

47

4. Zorg 4.1 Gendersensitieve zorg Gender in de zorg • Het is van groot belang om meer inzicht te krijgen in de relevantie van gender en sekse verschillen in de zorg. Deze informatie stelt zorgprofessionals in staat om verschillen beter te begrijpen en een meer gerichte behandeling te bieden. Daarom heeft ZonMW – de organisatie voor gezondheidsonderzoek en gezondheidsinnovatie – hier in opdracht van VWS onderzoek naar gedaan. • Met de in aansluiting daarop verstrekte Taakopdracht Gender en Onderzoek aan ZonMW is het stimuleren van duurzame aandacht voor en integratie van sekse en gender in onderzoek en onderzoeksprogrammering verder geborgd. Er is bewust gekozen voor deze opzet in de onderzoekprogrammering, omdat het onderwerp sekse en gender bij elk onderzoek aan de orde kan zijn. Een apart onderzoeksprogramma ligt dan niet meer voor de hand. In de Taakopdracht aan ZonMw is gevraagd om de aandacht voor sekse en gender in gezondheidsonderzoek actief te stimuleren om de verdere inbedding hiervan in toekomstig wetenschappelijk onderzoek te bewerkstelligen, ook als het onderzoek niet specifiek op sekse en gender gericht is. • Het is vervolgens van belang dat opgedane kennis over sekse- en gender­ diversiteit wordt opgenomen in de richtlijnen. Zo kan de kennis snel gemeengoed worden en de kwaliteit van zorg worden verbeterd.

De wetenschappelijke verenigingen van medisch professionals zijn in principe zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg en het ontwikkelen van richtlijnen daarvoor. Zij zijn het die genderaspecten waar relevant een plaats moeten geven.

• De Minister van OCW zal in gesprek gaan met de lerarenopleidingen en de wetenschap om te kijken hoe we genderspecifieke kennis beter kunnen verankeren in de wetenschap en bij de toekomstige generatie zorgverleners. Vrouwspecifieke aandoeningen • Met betrekking tot goede zorgverlening bij vrouwspecifieke aandoeningen vinden momenteel gesprekken plaats met de huisartsen (NHG) en medisch specialisten (NVOG) over endometriose om te bezien of, en zo ja welke stappen, er kunnen worden genomen om te komen tot een snellere diagnose. • Ten aanzien van klachten die kunnen optreden bij de menopauze is de richtlijn overgang aangepast en wordt er een communicatietraject gestart via Thuisarts.nl. • Zo worden diverse stappen gezet om de kennis en kwaliteit van genderspecifieke zorg en vrouwspecifieke aandoeningen te verbeteren en gemeengoed te maken bij de zorgprofessionals. > Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 3 (goede gezondheid en welzijn) en 5 (gendergelijkheid)

4.2 Transgenderzorg • Er is veel inzet om de lange wachtlijsten voor transgenderzorg te bekorten. Zo werkt het kabinet langs meerdere sporen om de capaciteit van de trans­ gender­zorg uit te breiden en deze zorg meer toekomstbestendig te maken. Mede op basis van de uitkomsten van een onderzoek over de omvang van de vraag naar transgenderzorg nu en in de komende jaren en de rapportage van de kwartiermaker transgenderzorg die in het najaar van 2022 wordt verwacht, wordt gekeken of aanvullende vervolgacties nodig zijn. De financiële consequenties van deze eventuele aanvullende vervolgacties zijn daarom nog

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

48

11. Kamerstuk 31016, nr. 337 12. kennissynthese internationale onderzoeken (biplus.nl) (kennissynthese internationaal) kennissynthese Nederlandse onderzoeken (biplus.nl) (kennissynthese nationaal) 13. bi+ survey onderzoek (biplus.nl) (niet in 1 hokje) 14. bi+ kwalitatief onderzoek (biplus.nl) (niet standaard)

niet bekend. Uiteraard is het uitgangspunt daarbij dat er ook na 2022, met of zonder kwartiermaker, voldoende aandacht blijft voor de toegankelijkheid en toekomstbestendigheid van de transgenderzorg. • Momenteel vindt een evaluatie van de Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch plaats. Bij deze evaluatie wordt aandacht besteed aan: - de ontwikkelingen en mogelijkheden met betrekking tot depathologisering van genderincongruentie (zie ook motie Bergkamp).11 Daarbij wordt onder meer gekeken naar: • De psychische evaluatie als voorwaarde voor de indicatiestelling voor somatische transgenderzorg en de duur van dit evaluatietraject; • en de suggestie om triagecriteria in te voeren om meer te kunnen differentiëren tussen transgender personen die een uitgebreider evaluatie­ traject nodig hebben en degenen waarbij men mogelijk met een kortere evaluatie zou kunnen volstaan. - de follow-up van de hormoonbehandeling; - nazorg na geslachtsbevestigende behandelingen of ingrepen; - en de ontwikkeling en groei van netwerken voor transgenderzorg. • In lijn met de Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch stimuleren we huisartsen om een rol te pakken bij hormoontherapie en de bijbehorende nazorg door hen nascholing te bieden. Er vindt in 2022-2023, in opdracht van VWS, een aantal webinars plaats voor huisartsen die hun kennis van de transgenderzorg willen vergroten.

• Om vragen van jongeren en jongvolwassenen rondom gender en gender­ identiteit te beantwoorden en hen een luisterend oor te bieden, heeft VWS de subsidie van chatservice Genderpraatjes verlengd tot 1 juni 2023. • Verder wordt er ingezet op ervaringsdeskundigheid binnen de transgenderzorg.

4.3 Intersekse • Uitgangspunt voor het kabinet is dat er maximale borging is van zorgvuldigheid in de zorg voor intersekse kinderen en de afwegingen die daarbij aan de orde komen tussen artsen, ouders en kind. Teneinde te voorkomen dat er nietmedisch noodzakelijke en non-consensuele behandelingen plaatsvinden bij intersekse kinderen. Het huidige en toekomstige belang van het kind moet altijd voorop staan. • Het kabinet onderzoekt wat er voor nodig is om dit verder te bevorderen. Conform de motie Bergkamp en Van den Hul wordt onderzocht in welke mate in Nederland niet-medisch noodzakelijke ingrepen plaatsvinden bij jonge intersekse kinderen. Hierin wordt ook het perspectief van het kind zelf meegenomen. Het onderzoeksrapport zal zo snel mogelijk met uw Kamer gedeeld worden. De minister van VWS en ik zullen mede op basis van deze onderzoeksresultaten bezien welke maatregelen nodig zijn om onze ambities te realiseren. Wij zullen uw Kamer hierover voor de zomer van 2023 informeren. > Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 3 (goede gezondheid en welzijn) en 5 (gendergelijkheid)

4.4 Bi+ personen Onderzoek • Afgelopen kabinetsperiode is er ingezet om meer inzicht te krijgen in de situatie van bi+ personen. De Kennissynthese en de rapporten ‘Niet in één hokje’ en ‘Ik was altijd al niet standaard’ bieden veel inzicht waar de uitdagingen nog liggen. • Er is meer onderzoek nodig om zicht te krijgen op mogelijke oplossings­ richtingen voor deze problematiek in vervolg op de Kennissynthese12 en de rapporten ‘Niet in één hokje’13 en ‘Ik was altijd al niet standaard’14. Het ministerie

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

49

van OCW zal samen met andere stakeholders kijken welke onderzoeken uitgevoerd kunnen worden en welke oplossingsrichtingen ingezet kunnen worden. > Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 3 (goede gezondheid en welzijn, 5 (gendergelijkheid) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

5. Gelijke behandeling en wetgeving

• Bij deze bijeenkomst zal ook besproken worden hoe de verschillende intersecties in het werk kunnen worden meegenomen en zal verkend worden op welke wijze de overheid dit kan faciliteren. • Binnen het ministerie van OCW is een programma tegen Discriminatie en Racisme gestart. Het programma richt zich op de verbinding en versterking van de aanpak van discriminatie en racisme binnen alle OCW-beleidsterreinen (onderwijs, cultuur, media, wetenschap en emancipatie) én binnen de eigen organisatie. Op 12 oktober 2022 is de agenda tegen discriminatie en racisme waarin onze ambities voor de komende jaren staan aan de Tweede Kamer gestuurd.

5.1 Intersectionaliteit Nationaal coördinator discriminatie en racisme • De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) is in oktober 2021 gestart met zijn taken. Om discriminatie en racisme effectief te bestrijden stelt de NCDR een nationaal programma op met scherpe doelen dat 19 september 2022 is aangeboden. De NCDR legt hierbij de verbinding tussen maatschappelijke actoren op het terrein van discriminatie en racisme en de overheid. Mensen met beperkingen • Het ministerie van OCW en het ministerie van VWS geven uitvoering aan de motie Werner (CDA)/Van der Laan (D66) die de regering verzoekt om de positieve voorbeelden van emancipatie van vrouwen en mensen uit de lhbtiq+ gemeenschap te gebruiken om de emancipatie van mensen met beperkingen te bevorderen. In het najaar van 2022 wordt een bijeenkomst georganiseerd waarbij organisaties het maatschappelijk middenveld dat zich inzet voor de emancipatie van vrouwen, dat zich inzet voor de emancipatie van lhbtiq+ personen en dat zich inzet voor mensen met een beperking ervaringen en lessen kunnen uitwisselen.

> Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 3 (goede gezondheid en welzijn), 5 (gendergelijkheid) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

5.2 Zwangerschapsdiscriminatie Werknemers • Dit kabinet bestrijdt zwangerschapsdiscriminatie. Hiertoe zetten de ministeries van SZW en OCW gezamenlijk in op het intensiveren van een duurzame vorm van voorlichting en communicatie over de rechten en plichten, richting de doelgroep én richting werkgevers. • Voor deze maatschappelijke bewustwording over zwangerschapsdiscriminatie is een meerjarige opdracht uitgezet bij WOMEN Inc. (tot eind 2023). Doel van de opdracht is het bieden van handelingsperspectief door instrumenten, (online) tools of andere producten te ontwikkelen. • Ook worden de bestaande samenwerkingen, o.a. met de GGD Groeigids (app), 24baby.nl en het zwangerenportaal voortgezet. Aanvullend wordt samen met de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen verder verkend welke rol verloskundigen daarbij kunnen spelen, omdat zij in nauw contact staan met de doelgroep.

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

50

Studenten • Met de koepels en bonden in het hoger onderwijs is afgesproken dat de huidige ondersteuningsmogelijkheden voor zwangere studenten worden vastgelegd in het Studentenstatuut waarin de rechten en plichten van studenten per instelling staan beschreven. Of het daarnaast wenselijk en/of mogelijk is om de rechtspositie van zwangere studenten vast te leggen in wet- of regelgeving wordt op dit moment ambtelijk verkend. Over de uitkomst hiervan zal de minister van OCW de Kamer uiterlijk eind 2023 informeren.

5.4 Artikel 1

> Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 4 (kwaliteitsonderwijs), 5 (gendergelijkheid) en 8 (waardig werk en economische groei)

5.5 Transgenderwet

5.3 Transgender personen Uitwerking Erkenning en excuses • Het ministerie van OCW trekt samen met het Transgender- en Intersekse Collectief (TGIC) op om de gemaakte excuses en erkenning van het leed dat door de oude transgenderwet is geleden nader uit te werken in de vorm van financiële steun aan een documentaire en onderzoek naar de geschiedenis van de wet en het effect dat het heeft gehad op mensen. • In het voorjaar van 2023 zullen knopen worden doorgehakt over de administratieve vorm van deze steun. > Deze maatregel draagt bij aan SDG’s 5 (gendergelijkheid) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

15. Wetsvoorstel tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het veranderen van de voorwaarden voor wijziging van de vermelding van het geslacht in de akte van geboorte, 35 825

• Artikel 1 van de Grondwet is een kernonderdeel van onze democratische rechtsstaat. Dit jaar wordt een wetsvoorstel behandeld in tweede lezing in de Eerste Kamer waarin geaardheid en handicap expliciet worden toegevoegd als expliciete gronden waarop discriminatie verboden is. > Deze maatregel draagt bij aan SDG 10 (ongelijkheid terugdringen)

• De minister voor Rechtsbescherming en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben een wetsvoorstel opgesteld, dat strekt tot de vereen­ voudiging van de procedure tot wijziging van de geslachtsregistratie in de geboorteakte.15 • Naar huidig recht dient een transgender persoon een zogenoemde deskundigen­verklaring te overleggen, alvorens de ambtenaar van de burgerlijke stand de geslachtsregistratie in de geboorteakte kan aanpassen. In deze verklaring bevestigt de deskundige de duurzame overtuiging van de transgender persoon om de eigen geslachtsregistratie te wijzigen. Het wetsvoorstel regelt onder meer dat deze verklaring komt vervallen. Ook wordt hierin voorgesteld het voor kinderen jonger dan zestien jaar mogelijk te maken dat zij de geslachts­ registratie kunnen wijzigen in de geboorteakte. Op grond van het wetsvoorstel is hiervoor de tussenkomst van de rechter vereist, waarbij de rechter de beoordeling maakt op basis van het belang van het kind. Het wetsvoorstel ligt in het najaar van 2022 ter behandeling in uw Kamer. > Deze maatregel draagt bij aan SDG’s 5 (gendergelijkheid) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

51

5.6 X in overheidsadministratie

5.7 Meerouderschap

• Zowel maatschappelijk als in de uitvoeringspraktijk bij gemeenten is gebleken dat er behoefte is, onder meer bij non-binaire personen, aan de mogelijkheid om zonder tussenkomst van de rechter de geslachtsvermelding op officiële documenten in een non-binaire optie (zoals “X”) te wijzigen. Het gaat hierbij niet alleen om de vermelding op de geboorteakte maar in alle officiële registraties, zoals in het paspoort en de BRP (Basisregistratie Personen). Het kabinet is momenteel in afwachting van het door Kamerlid Van Ginneken aangekondigde initiatiefwetsvoorstel. • Vooruitlopend op deze initiatiefwet wordt interdepartementaal gewerkt aan de ambtelijke verkenning van de (uitvoerings-)gevolgen van de maatregel en een inventarisatie van de kosten van het introduceren van een neutrale geslachtsvermelding in de overheidsadministratie, t.w. ‘X’. Aangezien nog sprake is van een verkenning zijn de financiële consequenties nog niet bekend.

• In lijn met het advies van de staatscommissie Herijking Ouderschap wordt in kaart gebracht hoe meerouderschap en of -gezag in toekomstige wet- en regelgeving kan worden geborgd. • Ter uitvoering van de motie Van Ginneken c.s.16 is een interdepartementale werkgroep gestart. De werkgroep zal een aantal scenario’s en een plan en planning uitwerken voor de manier waarop meerouderschap en of -gezag kan worden geïmplementeerd.17 Hierbij wordt gebruik gemaakt van focusgroepen om de diverse maatschappelijke behoeften (bijvoorbeeld van meerouders, kinderen en jeugdbescherming) in kaart te brengen. • Parallel aan de organisatie van de focusgroepen wordt verkend wat de benodigde wijzigingen zijn in Burgerlijk Wetboek 118 en de doorwerking daarvan in alle relevante wet- en regelgeving, voortbouwend op de eerdere analyse van de invoering van meerouderschap en -gezag.19 • Overeenkomstig het coalitieakkoord wordt het toekomstig beleid getoetst op eenvoud, menselijke maat en uitvoerbaarheid. • Het kabinet heeft daarbij oog voor de gevolgen op het gebied van onder meer fiscaliteit, medische zorg, sociale zekerheid, toeslagen, asiel en migratie, psycho­ sociale zorg, jeugdhulp, bevolkingsregistratie en de uitgifte van paspoorten. • Conform de motie zal uw Kamer over de uitkomsten van het traject worden geïnformeerd vóór het zomerreces van 2023.

Het is nog onzeker of hier financiële consequenties uit voortvloeien.

> Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 5 (gendergelijkheid) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

16. Kamerstuk II 2021/22, 3 3 836, nr. 70: motie Van Ginneken-Ellian over een werkgroep die de doorwerking van meerouderschap in overige wet- en regelgeving nauwkeurig uiteenzet. 17. In deze werkgroep zitten de volgende ministeries: Justitie en Veiligheid, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Financiën, Sociale Zaken en Werkgelegen­heid, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. 18. Als basis wordt hiervoor de schets van de aanbevolen wijzigingen in de titels 1, 11, 12 en 14 van Boek 1 BW genomen uit het advies van de Staatscommissie Herijking Ouderschap (pag 493) 19. Kamerstuk II 2020/21, 3 3 836, nr. 58: Analyse invoering meerouderschap

> Deze maatregelen dragen bij aan SDG 10 (ongelijkheid terugdringen)

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

52

20. https://en.unesco.org/artificial-intelligence/ethics

5.8 AI

5.9 Bi+ personen

• Op dit moment voert Movisie in opdracht van het ministerie van OCW een verkenning uit de risico’s en kansen voor lhbtiq+ gelijkheid van het gebruik van algoritmes op verschillende terreinen. Dit onderzoek is in het najaar van 2023 gereed. • Het ministerie van OCW zal naar aanleiding van de verkenning en de aanbevelingen bekijken welke verdere stappen genomen moeten worden om de impact van algoritmes op lhbtiq+ gelijkheid beter in beeld te krijgen en daarop te acteren. • Het kabinet erkent de impact die AI kan hebben op gender(on)gelijkheid op de arbeidsmarkt, bijv. bij het maken en gebruiken van werving- en selectie­ algoritmes. Het kabinet ondersteunt ook het voorstel van de Europese Commissie om regels te stellen aan risicovolle AI-systemen in de Verordening Kunstmatige intelligentie, waaronder ook op het vlak van arbeidsmarkt. Het kabinet verkent voor het eind van dit jaar nationaal de mogelijkheden om netwerkvorming van verschillende stakeholders op dit terrein verder te bevorderen, waarbij de lessen van het AI-congres van mei 2022 zullen worden meegenomen. • In 2020 en 2021 is Nederland actief betrokken geweest bij onderhandelingen over ethische richtlijnen voor AI in UNESCO-verband.20 Het tegengaan van discriminatie en het bevorderen van gendergelijkheid vormen hierin belangrijk aandachtspunten, die in de onderhandelingen zijn verdedigd.

Momenteel is Nederland betrokken bij de “Group of Friends’’ van lidstaten die de implementatie hiervan stimuleren.

Stichting Bi+ Nederland (en anderen) • Het kabinet ondersteunt Stichting Bi+ Nederland die zich inzet voor een bi-inclusievere samenleving door het aanjagen van onderzoek, het creëren van een veilige online en offline community, het lobbyen voor beter beleid en het maken van nuttige handvaten als de bi+ zelfscan voor inclusie beleid. • De directie emancipatie spreekt jaarlijks met veldpartijen in het lhbtiq+ veld over het sterker verankeren van de specifieke situatie van bi+ personen in het algemene lhbtiq+ beleid.

> Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 5 (gendergelijkheid), 8 (waardig werk en economische groei) en 10 (ongelijkheid terugdringen)

Bi+ zelfscan • Stichting Bi+ Nederland heeft een zelfscan voor beleid ontwikkelt die de directie emancipatie als pilot heeft uitgevoerd. • De pilot heeft enkele verbeterpunten in de zelfscan opgeleverd, maar belangrijker nog een aantal punten waarmee het zelf aan de slag kan gaan, zoals meer letten op bi+ inclusieve communicatie, het organiseren van besloten groepsgesprekken over de ervaringen van bi+ personen in de organisatie en oog houden voor representatie van bi+ personen om de zichtbaarheid te vergroten. > Deze maatregel draagt bij aan SDG 10 (ongelijkheid terugdringen)

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

5.10 Onnodige sekseregistratie

53

• Onnodige registratie van geslacht door de overheid wordt zoveel mogelijk afgeschaft. Ook stimuleren we private partijen, zoals het bedrijfsleven, om onnodige registratie van geslacht verder te beperkt. • We blijven daarom in de periode 2022-2024 inzetten op het vergroten van de bewustwording over onnodige sekseregistratie en genderinclusieve communicatie binnen de Rijksoverheid. • Ook blijven we in deze periode het bestaande instrumentarium toepassen, zoals de Toolkit Onnodige Sekseregistratie. > Deze maatregelen dragen bij aan SDG 10 (ongelijkheid terugdringen)

6. Internationaal en Caribische delen van het Koninkrijk

21. Kamerstuk 35 925 V nr. 27 22. Zie ook de Kamerbrief van MOCW, MBZ en MBHOS d.d. 3 december 2021 inzake de Nederlandse inzet gendergelijkheid en gelijke rechten van LHBTIpersonen in de EU, ref. 03593266.

• Het feministisch buitenlandbeleid zal verder uitgewerkt worden op alle beleidsterreinen van het Nederlandse buitenlandbeleid. Hierover wordt het parlement nog geïnformeerd. • De ministeries BZ, OCW en andere relevante departementen vergroten hun inzet op de zorgwekkende ontwikkelingen (de pushback) binnen en buiten Europa. Dit betekent onder andere nauwere samenwerking en meer coördinatie binnen en tussen de departementen. • In lijn met de motie Sjoerdsma21 en het Regenboogstembusakkoord zijn er meer financiële middelen gericht op vrouwenrechten inclusief SRGR, en gelijke rechten voor lhbtiq+ personen in de Centraal-, Oost-Europa en de Kaukasus beschikbaar. De ministeries van BZ en OCW zullen, mede op advies van relevante partners, bepalen welke organisaties hiervoor in aanmerking komen.

Daarnaast kunnen organisaties rekenen op meer diplomatieke steun. Nederland zal tevens andere landen en partners blijven oproepen om organisaties in deze regio te ondersteunen. • Sinds 2020 maakt Nederland altijd bezwaar wanneer op EU-niveau eerder overeengekomen taal op het gebied van (gender)gelijkheid, gelijke rechten voor lhbtiq+ personen en SRGR dreigt te verwateren of te worden verwijderd.22 Binnen de Raad van Europa maakt Nederland zich tevens hard voor eerder overeengekomen taal. Ook in andere internationale gremia, zoals bij UNESCO, wordt hieraan consequent aandacht besteed. • De pushback op deze mensenrechten wordt door dezelfde groep landen integraal in alle relevante internationale gremia ingezet. Daarom verkennen de ministeries BZ en OCW de mogelijkheden om deze inzet – in samenwerking met gelijkge­ stemde landen – naar alle andere relevante internationale gremia uit te breiden. • Nederland blijft een groot pleitbezorger van internationale institutionele aandacht voor gendergelijkheid, gelijke rechten van lhbtiq+ personen en SRGR, bijvoorbeeld in EU-, VN- en Raad van Europa-verband. • Nederland maakt zich internationaal hard voor ratificatie en implementatie van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld.

De ‘Istanbul Conventie’ is het eerste en vooralsnog enige internationaal juridisch bindende instrument dat staten verplicht om op te treden tegen verschillende vormen van geweld tegen vrouwen. • Het minimumniveau aan internationale afspraken op het vlak van gender­gelijk­ heid en gelijke rechten voor lhbtiq+ personen zoals overeengekomen in de Commission on the Status of Women (CSW) of andere internationale verdragen en gremia liggen ook onder vuur vanuit conservatieve hoek. In samenwerking met gelijkgestemde lidstaten zal Nederland dit minimumniveau met volle toewijding beschermen en verhogen. Daarbij zal meer geïnvesteerd worden in bestaande en nieuw te vormen coalities.

Inleiding  •  Emancipatie staat niet op zichzelf  •  Thema’s  •  Slotwoord  •  Bijlage Maatregelen

54

23. Atria: Onderzoeksrapport Gender en Klimaat in Nederland, https://atria.nl/nieuws-publicaties/ onderzoeksrapport-gender-en-klimaat-in-nederland/

• Het Koninkrijk der Nederlanden heeft zich gecommitteerd aan verschillende internationale verdragen op het vlak van gendergelijkheid maar wordt er terugkerend op gewezen te kort te schieten in de implementatie en naleving ervan. Dit is slecht voor de gendergelijkheid in Nederland, de legitimiteit van en voortgang op de betreffende verdragen én de legitimiteit van de buiten­ landse inzet van Nederland op deze thematiek. De ministeries BZ, OCW en relevante departementen zullen een strategie uitwerken om implementatie en naleving te verbeteren. Waar relevant zal dit in samenwerking met de andere landen van het Koninkrijk plaatsvinden. • Tijdens de 66e zitting van de VN Commission on the Status of Women (CSW) in New York in maart 2022 heeft het Koninkrijk der Nederlanden zich gecommit­ teerd aan de CSW slotverklaring over ‘Het bereiken van gender­gelijk­heid en empowerment van alle vrouwen en meisjes in de context van beleid en programma's inzake klimaatverandering, milieu en rampen­risico­vermindering beleid en programma's’. Het kabinet zal verkennen in hoeverre gender­ ongelijkheid in de Nederlandse context van beleid en programma's inzake klimaatverandering, milieu en rampen-risicovermindering aandacht behoeft. De CSW slotverklaring zal hierbij het kader vormen én het onderzoek van Atria ‘Onderzoeksrapport Gender en Klimaat in Nederland’23 biedt hierbij handvatten.

• Ook in de autonome landen Curaçao, Aruba, Sint Maarten (CASt) van het Koninkrijk en in Caribisch Nederland Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) is inzet op gendergelijkheid, acceptatie en gelijke rechten voor lhbtiq+ personen onverminderd noodzakelijk. Zo zal het ministerie van SZW in afstemming met het ministerie van OCW via verschillende generieke en specifieke maatregelen bijdragen aan een betere economische positie van vrouwen in Caribisch Nederland. Denk hierbij aan het toewerken naar een sociaal minimum, het gemakkelijker maken van het combineren van arbeid en het toegankelijker maken van kinderopvang.

• Voor zowel CASt als BES willen OCW en BZK inzetten op gelijke rechten en acceptatie van lhbtiq+ personen. Daarom wordt er ingezet op voortzetting van het Pink Orange Akkoord. Deze heeft tot doel het creëren of verder ontwikkelen van een lokale infrastructuur van lhbtiq+ organisaties die zich richten op pleitbezorging voor gelijke rechten maar ook acceptatie en begeleiding van de lokale lhbtiq+ gemeenschap. • De staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties gaat namens het kabinet verkennen wat de mogelijkheden zijn tot het aangaan van een huwelijk tussen partners van gelijk geslacht in de andere landen binnen het koninkrijk en zal daartoe met de regeringen van deze landen in gesprek gaan. • In 2013 organiseerde het ministerie van OCW het allereerste International Day Against Homophobia (IDAHO)24 Forum, een congres waar internationale ontwikkelingen op het gebied van lhbtiq+ emancipatie en beleid centraal staan. Ruim 700 deelnemers uit binnen- en buitenland, waaronder de Europese Unie, de Raad van Europa, mensenrechtenverdedigers en studenten namen hieraan deel. Het kabinet zet zich er voor in om Nederland kandidaat te stellen voor gastland van het Forum in 2024.

• Om de tegenstellingen op het EU-krachtenveld rond gendergelijkheid en lhbtiq+ rechten niet verder te vergroten en om de positie van vrouwen en lhbtiq+ personen te verbeteren in landen die willen toetreden tot de EU zal het kabinet nog actiever inzetten op deze thema’s als onderdeel van de bredere inzet op mensenrechten en rechtsstaat in de bilaterale- en EU-dialoog met de (potentiële) kandidaat-lidstaten van de EU. Daarnaast wordt verkend hoe de aandacht voor deze thema’s waar relevant kan worden vergroot in kabinets­ appreciaties over uitbreiding van de EU. > Deze maatregelen dragen bij aan SDG’s 5 (gendergelijkheid), 8 (waardig werk en economische groei), 10 (ongelijkheid terugdringen), 13 (klimaatactie) en 16 (Vrede, Justitie, en Sterke publieke diensten)

55

Colofon Dit is een uitgave van het

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Postbus 16375 | 2500 BJ Den Haag www.emancipatienota.nl

18 november 2022