Begroting getekend
Tekst van het document
Programmabegroting 2024 met meerjarenramingen 2025-2027
BEGROTING 2024
1
Inhoudsopgave 1. 2.
Bestuurlijke hoofdlijnen ........................................................................................................................ 3 Financiële hoofdlijnen ........................................................................................................................... 6 2.1 Financieel meerjarenperspectief......................................................................................................... 7 2.2 Aandachtspunten provincie Zuid-Holland ......................................................................................... 11 3. Leeswijzer ............................................................................................................................................ 12 4. Programma's ....................................................................................................................................... 14 4.1 Ruimtelijke ordening ......................................................................................................................... 15 4.2 Volkshuisvesting ................................................................................................................................ 23 4.3 Gebiedsontwikkeling .........................................................................................................................
30 4.4 Mobiliteit en economie ..................................................................................................................... 38 4.5 Zorg, welzijn en cultuur ..................................................................................................................... 60 4.6 Openbare orde en veiligheid ........................................................................................................... 100 4.7 Sport, onderwijs en recreatie .......................................................................................................... 117 4.8 Openbare ruimte ............................................................................................................................. 131 4.9 Politiek en bestuur .......................................................................................................................... 150 4.10 Financiën en algemene dekkingsmiddelen ................................................................................... 156 4.11 Organisatie en overhead ............................................................................................................... 176 5. Paragrafen .........................................................................................................................................
196 5.1 Lokale heffingen .............................................................................................................................. 197 5.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................................... 218 5.3 Onderhoud kapitaalgoederen ......................................................................................................... 236 5.4 Financiering ..................................................................................................................................... 245 5.5 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................ 252 5.6 Wet open overheid.......................................................................................................................... 262 5.7 Verbonden partijen ......................................................................................................................... 264 5.8 Grondbeleid ..................................................................................................................................... 304 5.9 Taakstelling ......................................................................................................................................
309 6 Financiële begroting .......................................................................................................................... 310 6.1 Financiële uitgangspunten .............................................................................................................. 311 6.2 Overzicht van baten en lasten per programma............................................................................... 313 6.3 Overzicht van baten en lasten per taakveld .................................................................................... 315 6.4 Overzicht incidentele baten en lasten............................................................................................. 325 6.5. Geprognotiseerde balans ............................................................................................................... 328 6.6 Overzicht EMU-saldo ....................................................................................................................... 329 6.7 Investeringen ................................................................................................................................... 330 6.8 Reserves en voorzieningen ..............................................................................................................
341 7 Bijlagen .............................................................................................................................................. 347 Begrippenlijst......................................................................................................................................... 348 Afkortingen ............................................................................................................................................ 352 8 Vaststellingsbesluit ............................................................................................................................ 357
2
1.
Bestuurlijke hoofdlijnen
Dit is de tweede begroting van dit college. In deze begroting beschrijven we de plannen en ambities voor het komende jaar en voorzien we die van een financiële onderbouwing. De begroting is, na vaststelling door de gemeenteraad, leidend voor wat we doen. Via de reguliere P&C-cyclus leggen wij verantwoording af over de voortgang en uitvoering van de begroting. Onzekere tijden Deze begroting is opgesteld in een onzekere tijd en die onzekerheid houdt aan, onder andere in verband met de stijgende prijzen van energie, arbeid en grondstoffen. We zijn een financieel gezonde gemeente maar verschillende ontwikkelingen maken dat we de broekriem moeten aanhalen om dat te blijven. Voor het zomerreces van 2023 is het kabinet gevallen. Nieuwe landelijke verkiezingen vinden plaats op 22 november en het zal naar verwachting tot in 2024 duren voordat een nieuw kabinet aantreedt. Dat betekent dat aangekondigde hervormingen in het sociaal domein later en in mogelijk gewijzigde vorm worden ingevoerd. Het betekent ook dat er onduidelijkheid blijft over de korting op de bijdrage uit het gemeentefonds en daarmee over de omvang van de grote voorziene tekorten, het zogenaamde ravijn in de begroting van 2026 en verder. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) - in afstemming met het Inter Provinciaal Overleg (IPO) - heeft gemeenten opgeroepen het tekort nadrukkelijk inzichtelijk te maken.
Aan dit verzoek geven wij gehoor in de meerjarenbegroting, waarin we laten zien wat de gevolgen zijn van het ravijnjaar. Wij streven ernaar de woonlasten gelijke tred te laten houden met de algemene prijsontwikkeling. In de begroting is derhalve gekozen voor een aanpassing van het OZB-tarief en overige leges aan de consumentenprijsindex (CPI). Voor de afvalstoffenheffing en rioolretributie geldt een zogenaamd gesloten systeem, waarbij de tarieven kostendekkend zijn. Zoals gebruikelijk, stelt de gemeenteraad in december de definitieve tarieven vast conform de besluitvorming in de begrotingsvergadering. Investeringen en genoemde prijsstijgingen op het gebied van energie, arbeid en grondstoffen hebben mogelijk ook gevolgen voor de gesloten systemen. Mochten deze ontwikkelingen aanpassing van de tarieven noodzakelijk maken, dan verwerken we dat in december. Bij de start van het traject richting de voorjaarsnota zijn we geconfronteerd met tot dan toe nog niet bekende tekorten in het sociaal domein. De kosten voor jeugdzorg en voor de WMO namen de afgelopen periode sterk toe, terwijl de rijksbijdrage hiermee geen gelijke tred hield. Daarnaast stegen de kosten sterk door de hoge inflatie. Dat heeft grote invloed op de ruimte in de begroting.
3
Maatregelen Om tekorten in de begroting 2024 te voorkomen nemen we een aantal maatregelen, zoals: •
•
•
Er wordt vanaf 2024 een algemene bezuinigingsmaatregel toegepast, de 2% operatie, waarbij begrotingsbreed ten opzichte van de begroting van 2023 een bezuiniging van 2% wordt ingeboekt. De maatregel passen we niet eenmalig toe maar deze is ook voor de begroting van 2025 en verder het uitgangspunt. De maatregel moet structureel geld opleveren om de meerjarenbegroting sluitend te krijgen; We voeren een stofkam-operatie uit om op basis van de twee voorgaande jaren de lucht uit de begroting te halen. We schrappen oud beleid en stoppen met het uitvoeren van ambities die niet meer actueel zijn. Samen met het hierna beschreven Oud-voor-nieuwtraject heeft dit voor de begroting van 2024 een bedrag van een kleine € 3 miljoen opgeleverd; We zorgen voor een realistisch Meerjaren Investeringsplan (MIP). We temporiseren plannen en investeringen waar dat kan en begroten niet langer voor plannen die nog niet concreet zijn. Een eerste optimalisering van het MIP heeft een bedrag van € 1 miljoen opgeleverd.
Impulsen Ondanks de minder rooskleurige financiële situatie voor de komende jaren is de financiële basis van de gemeente Westland op orde. Het college wil een impuls geven aan een aantal voor de samenleving en economie belangrijke onderwerpen. Denk aan de positionering van de glastuinbouw, bijvoorbeeld met betrekking tot de ruimtelijke puzzel. De ontwikkeling van de glastuinbouw in Westland staat immers onder druk door de hogere energieprijzen en de constante druk op de beschikbare ruimte. Daarnaast willen we extra aandacht voor kunst en cultuur, waarmee we een positief effect op de woon- en leefomgeving van onze inwoners creëren. Dat doen we ook door bijvoorbeeld extra kunstgrasvelden aan te leggen bij sportpark Verburch, om daar nu en in de toekomst voldoende capaciteit te hebben. Verder willen we bijdragen aan een goede woning voor de Westlanders en aan levensloopbestendig wonen, met daarbij passende zorg. Het komende jaar geven we verder invulling aan de uitvoering van het masterplan Flora Campus Westland. In 2023 stemde de gemeenteraad in met het masterplan. In 2024 geven we samen met de raad invulling aan de deelplannen. Tevens zet het college verdere stappen op het gebied van de Flexroute, zodat er woningen gebouwd worden voor onze inwoners.
Daarbij zijn starters een belangrijke doelgroep en moet er doorstroming plaats kunnen vinden van statushouders die in het Fletcher Hotel worden opgevangen. Constructieve samenwerking Bij het vaststellen van de begroting voor 2023 gaf de raad de opdracht aan het college om voor de nieuwe begroting middelen in de bestaande begroting te vinden voor nieuw beleid. Het college pakte dit zogenaamde Oud-voor-nieuwtraject gezamenlijk met de raad op en in januari 2023 startte de raadswerkgroep financiën. Naar aanleiding van de raadsbijeenkomst over kaderstelling is besloten het traject rondom de begroting aan te grijpen als een mogelijkheid om de kaderstellende rol van de raad te bevorderen. Dit traject liep samen op met het traject van de raadswerkgroep financiën.
4
Het college stelde in constructief overleg met deze raadswerkgroep in het voorjaar voorstellen op die kunnen dienen als ombuigingen in de voorjaarsnota. Uitgangspunt daarbij was om kritisch de begrotingspunten over de afgelopen twee jaar te beschouwen en op basis van meerjarige onderuitputting deze posten te verlagen of te schrappen en een lijst met nieuwe wensen en ambities op te stellen waar de Westlandse samenleving van kan profiteren. Het college zet deze aanpak graag voort. Vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid gaan we met elkaar in gesprek om te bepalen wat er nodig is om financieel stabiel te blijven. Een belangrijke stap hierin is het opstellen van criteria waaraan toekomstige keuzes moeten voldoen. Want hoe je het ook wendt of keert: keuzes zijn onvermijdelijk. Tot slot Het college legt voor 2024 een stevige begroting neer met realistische ambities, rekening houdend met de onzekere omstandigheden. Daarbij moeten inwoners en bedrijven kunnen rekenen op een betrouwbare en snelle dienstverlening van de gemeente. We gaan de uitdagingen in de komende jaren graag samen met de gemeenteraad, de samenleving en de partners in de regio aan. Uitgangspunt daarbij is dat Westland een gemeente is en blijft waar inwoners plezierig wonen en goed kunnen ondernemen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Westland
5
2.
Financiële hoofdlijnen
In dit hoofdstuk geven we het verloop van het Financieel Meerjarenperspectief weer van de startpositie de vastgestelde begroting 2023-2026 - via de financiële mutaties tot het uiteindelijke financiële meerjarenperspectief voor de begroting 2024 -2027. Ook staan we stil bij aandachtspunten van de provincie Zuid-Holland.
6
2.1 Financieel meerjarenperspectief De financiële startpositie is gebaseerd op de in november 2022 door u vastgestelde begroting 2023-2026 die voor de jaren 2023 en 2024 op € 0 sloot en in 2025 € 2,2 miljoen positief. Het ravijnjaar 2026 liet een stelpost van € 16 miljoen negatief zien. Zoals gebruikelijk is het financieel meerjarenperspectief geactualiseerd om de budgettaire ruimte voor de komende jaren te bepalen. Belangrijke onderdelen daarin zijn de effecten van de separate college- en raadsbesluiten, de actualisatie van de raming voor het Gemeentefonds, de structurele doorwerking van de ProRap 2022 en 1e Voortgangsrapportage 2023. Het Financieel Perspectief Hoewel de jaarrekening 2022 een positief saldo liet zien, zagen we ingrijpende landelijke en wereldwijde ontwikkelingen op ons afkomen die van invloed zijn op onze financiën, ook op lange termijn. Op deze exogene ontwikkelingen, die onvoorzien en onontkoombaar zijn, hebben wij als gemeente Westland beperkt invloed. In Het Financieel Perspectief 2024-2027 zijn o.a. de exogene ontwikkelingen toegelicht en gekwantificeerd. Het gaat hierbij om onder andere de gestegen prijzen (inflatie), striktere regels omgevingseisen, de gevolgen van de energietransitie en het uitblijven van toegezegde rijksmiddelen binnen het sociale domein.
Tegelijkertijd greep het college samen met de gemeenteraad de mogelijkheid aan om beheersmaatregelen te nemen om toe te werken naar een realistische en structureel sluitende begroting. Daarnaast was het ravijnjaar in 2026 doorgetrokken naar 2027. Ook daar moeten en willen we ons op voorbereiden. Ten tijde van de behandeling van Het Perspectief, was het dekkingsvoorstel, dat deels is verwerkt in deze begroting als volgt: • We hebben de financiële lucht uit de begroting gehaald (stofkamoperatie); • We schrappen oud beleid en stoppen met het uitvoeren van ambities die niet meer actueel zijn; • We nemen een taakstelling op van € 1 miljoen voor maatregelen binnen het Sociaal Domein; in deze begroting is deze taakstelling herzien door andere maatregelen; • We zorgen voor een realistisch Meerjaren Investerings Plan (MIP). Dat wil zeggen: we brengen alle investeringen – met bijbehorende kapitaallasten - meerjarig in beeld en maken ze realistisch in tijd, budget en capaciteit. In december 2023 wordt het MIP nieuwe stijl in de gemeenteraad behandeld; • We laten de OZB niet harder stijgen dan de inflatie. De extra inkomsten als gevolg van deze inflatie bedragen 4,2%, gebaseerd op de consumenten prijsindex (CPI). Helaas leidden bovenstaande maatregelen niet tot een structureel sluitende begroting in 2024. De exogene ontwikkelingen zijn nadeliger dan de voorgestelde dekking.
Per saldo was er ten tijde van Het Perspectief nog een tekort van € 3 miljoen in 2024. De zoektocht naar alternatieve dekking zetten we voort, ook voor de lange termijn.
7
Omschrijving Bedragen X €1000
2024
2025
2026
2027
Saldo meerjarenbegroting 2023-2026 incl. collegewerkprogramma
0
2.202
-15.595
-15.595
College/raadsbesluiten (tarieven lokale heffingen)
818
818
818
818
College/raadsbesluiten (Huis vd Buurtcentrumplan Honselersdijk)
-29
-28
-27
-27
Structurele effecten ProRap 2022
1.087
1.087
1.087
1.087
Algemene Uitkering september en decembercirculaire 2022
59
18
5.271
Algemene uitkering (aantallen in maatstaven)
994
696
398
-945
OZB areaaluitbreiding
275
550
825
1.100
Reservemutaties
-16
-16
-16
-16
Stand bijgewerkte begroting na reeds besloten
3.188
5.327
-7.239
-13.578
-12.847
-12.324
-12.177
-12.177
Meicirculaire 2023
219
1.782
1.575
7.439
Indexering OZB (CPI 4,2%)
1.411
1.411
1.411
1.411
Stofkam
1.967
2.177
2.177
2.177
Herziening kaptaallasten
1.108
1.934
3.524
3.461
896
931
931
931
Reeds besloten:
Uitkomsten perspectiefbrief: Exogene ontwikkelingen inclusief hervormingsagenda jeugd in 2024/2025
Voorstellen 'oud' exclusief sociaal domein
8
Omschrijving Bedragen X €1000
2024
2025
2026
2027
Voorstellen sociaal domein
1.000
1.000
1.000
1.000
Stand begroting na perspectiefbrief
-3.058
2.238
-8.798
-9.336
Ontwikkelingen na Het Perspectief Er is aanvullende dekking nodig voor het uitvoeren van huidig beleid. Om deze dekking te vinden is het maken van keuzes, die niet altijd even makkelijk en pijnloos zullen zijn, noodzakelijk. Hiervoor is ook tijd nodig. We brengen de keuzes met de consequenties in beeld. Samen met de raad werken we dit verder op. Om toch een sluitende begroting voor 2024 te presenteren heeft het college gekozen om aanvullende maatregelen te nemen. Omschrijving Bedragen X €1.000
2024
2025
2026
2027
Stand begroting na perspectiefbrief:
-3.058
2.238
-8.798
-9.336
Bijstelling budgetten
4.315
4.315
4.315
4.315
Uitbreiding OZB areaal
1.178
1.178
1.178
1.178
Actualisatie kapitaallasten
1.000
Vervallen: voorstellen sociaal domein
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
Indexering leges
344
344
344
344
Overige verschillen t.o.v. perspectiefbrief
-180
149
145
167
Resultaat begroting
2.599
7.224
-3.816
-4.132
Wijzigingen na perspectiefbrief:
Het rijk heeft aangegeven dat het is toegestaan om het 'ravijn’ in 2026 en 2027 te dekken met de positieve resultaten van 2024 en 2025. Hiermee is er ook sprake van een meerjarig sluitende begroting.
9
Omschrijving Bedragen X €1.000 Resultaat begroting Toevoeging begrotingsresultaat aan algemene reserve ‘Dekking tekorten ravijn’ Resultaat begroting na toevoeging saldo naar reserve ‘Dekking tekort ravijn’
2024
2025
2026
2027
2.599 -2.599
7.224 -7.224
-3.816 0
-4.132 0
0
0
-3.816
-4.132
2%-operatie – bijstelling budgetten Het college heeft ervoor gekozen om de zogenoemde 2% operatie door te voeren. Dit houdt in dat 2% van de budgetten in deze begroting is afgeraamd. Hierbij is een aantal posten buiten beschouwing gelaten: kapitaallasten, lasten waar gelden van derden tegenover staan, lasten die meetellen in de tarieven (kostendekkendheid) etc. Deze operatie leidt tot € 4,3 miljoen structureel. Het college zal de raad periodiek informeren over de voortgang en invulling van deze operatie. Uitbreiding OZB-areaal Op basis van de jaarrekeningresultaten 2022 en de voortgangsrapportage 2023 is het realistisch om een bedrag van € 1,1 miljoen structureel op te nemen als gevolg van uitbreiding van het OZB-areaal. Actualisatie kapitaallasten Het MIP nieuwe stijl wordt in december ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Het gaat hierbij over investeringen vanaf 2024 en verder met bijbehorende kapitaallasten. Het uitvoeren en gereed melden van investeringen in 2023 leidt tot kapitaallasten in 2024. Omdat we reeds stappen hebben gezet in het realistisch maken van het MIP schuiven investeringen van 2023 door naar latere jaren. Hierdoor valt een deel van de kapitaallasten in 2024 vrij. Dit leidt tot een positieve bijstelling van € 1 miljoen.
Vervallen: voorstellen Sociaal Domein In Het Perspectief is voorgesteld dat voor € 1 miljoen aan voorstellen gezocht moest worden ter dekking van de tekorten in het sociaal domein. Het voorbereiden van voorstellen en nemen van maatregelen blijft doorgaan. Omdat de 2%-operatie de gehele begroting raakt, dus ook het sociaal domein, vervalt het voorstel uit Het Perspectief. Indexering leges Stijging met 4,2% van de tarieven en leges geeft een voordeel van € 334.000 structureel. Hierbij zijn de afvalstoffenheffing en rioolheffing buiten beschouwing gelaten. Deze worden bij het vaststellen van de tarievenverordening in december berekend. Oproep VNG Zowel de provincie als de VNG hebben de gemeenten opgeroepen om de tekorten in de ravijnjaren te laten zien in de begroting. Ook wij doen dit. Hoewel we vorig jaar bij de begroting een negatieve stelpost hadden van bijna € 16 miljoen hebben we dit saldo weten terug te brengen naar - € 3,8 mln. (2026) en € 4,1 mln. (2027). Inmiddels heeft de minister ook laten weten dat de overschotten van de jaren 2024 en
10
2025 ingezet mogen worden voor de ravijnjaren. Ook hier hebben we gehoor aan gegeven in deze begroting. Voorgesteld wordt om de positieve begrotingssaldi van de jaren 2024 en 2025 te storten in een nieuw te vormen bestemmingsreserve “Dekking tekorten ravijn” en deze in te zetten voor de lastige jaren.
2.2 Aandachtspunten provincie Zuid-Holland Net als vorig jaar heeft de provincie Zuid-Holland dit jaar geen begrotingscirculaire uitgebracht. De reden hiervoor is dat de kaders en specifieke onderwerpen ten opzichte van voorgaande jaren ongewijzigd zijn. Deze begroting is opgesteld conform de regelgeving Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de geldende aandachtspunten van de provincie.
11
3.
Leeswijzer
De begroting 2024-2027 is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen Dit onderdeel bevat een samenvatting van de belangrijkste punten uit de begroting. We actualiseren de prognose ten aanzien van het financieel meerjarenbeeld en schetsen op hoofdlijnen hoe - in meerjarig perspectief - onze financiële huishouding eruitziet. Programmaplan Het programmaplan is samengesteld met behulp van de gemeentelijke opgaven en producten en bevat de 11 programma’s die hierboven zijn beschreven. De onderverdeling van de programma's is gebaseerd op de maatschappelijke opgaven en producten en de 3 W-vragen volgens het BBV. Wat willen we bereiken? • Geeft inzicht in de belangrijkste doelen en maatschappelijke effect(en); • Bevat een overzicht van de wettelijk voorgeschreven beleidsindicatoren. Dit is een uniforme basisset van indicatoren die periodiek landelijk beschikbaar zijn. Wat gaat we daarvoor doen? • Geeft een beschrijving van de activiteiten en prestaties die nodig zijn om onze doelstellingen te bereiken in het begrotingsjaar. Wat mag dit kosten? • Bevat een overzicht van de lasten en baten. In de programma’s hebben wij naast de drie W-vragen ook de meest relevante externe ontwikkelingen, risico’s en kaderstellende beleidsnota’s opgenomen.
Daarnaast zijn, indien mogelijk, ook bijbehorende prestatie-indicatoren geformuleerd en wordt er inzicht gegeven in de betrokken verbonden partijen
12
Paragrafen Onderstaande paragrafen maken deel uit van onze begroting. Paragrafen 1 tot en met 8 zijn op grond van de BBV wettelijk verplicht. De 9e paragraaf is facultatief. 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Wet open overheid 9. Taakstelling De paragrafen geven een ‘dwarsdoorsnede’ van de begroting bezien vanuit een bepaald perspectief. Veel van de paragrafen zijn hierdoor een belangrijke aanvulling op de informatie over de begroting. De paragrafen vormen de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering voor het beleid (en de begroting). De raad heeft hiermee de instrumenten in handen om: • De beleidslijnen van de diverse onderdelen van de financiële functie vast te stellen; • De hoofdlijnen van de uitvoering te controleren. Financiële begroting In dit deel van de begroting vindt u de financiële uitgangspunten en de meerjarige overzichten van baten en lasten, waarbij er tevens aandacht is voor de incidentele baten en lasten. Ook de geprognosticeerde balans in meerjarenperspectief, het EMU-saldo, de investeringsplanning (definitief in raad december 2023) en een overzicht van de reserves en voorzieningen worden gepresenteerd. De meeste overzichten in dit onderdeel zijn wettelijk voorgeschreven.
Bijlagen In dit onderdeel worden de veelvoorkomende begrippen en de afkortingen opgesomd en toegelicht.
13
4.
Programma's
14
4.1 Ruimtelijke ordening
De (leef)ruimte in Westland is schaars. Het doel van de Omgevingsvisie is het DNA van Westland behouden en versterken. Veel plannen uit de Omgevingsvisie hebben (fysieke) ruimte nodig, terwijl de beschikbare grond beperkt is. We voeren een actiever grondbeleid en gebruiken onder andere gemeentelijke grondexploitatie als middel om ruimtelijke doelstellingen op het gebied van wonen, economie, natuur en groen, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen waar te maken. We investeren in de leefbaarheid, verbeteren van de fysieke leefomgeving (dat wat je ziet, voelt en ruikt zoals: gebouwen, wegen, parken, een schone lucht, sloten, rivieren, bossen, enzovoort) en in het welzijn van onze inwoners. We blijven zoeken naar een balans tussen wonen, economie, groen en voorzieningen.
15
Opgave: Invoering omgevingswet De Omgevingswet: één wet voor de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving omvat bouwwerken, infrastructuur, water, bodem, lucht, landschap en cultureel erfgoed. Burgers, bedrijven en de overheden voeren activiteiten uit, die invloed hebben op de fysieke leefomgeving of die de leefomgeving wijzigen. Een activiteit van de één kan de bruikbaarheid, gezondheid of veiligheid van de leefomgeving voor de ander veranderen. Wat willen we bereiken? De invoering van de Omgevingswet kan worden gezien als een van de grootste wetgevingsoperaties van de laatste jaren. In 2019 is binnen de gemeente Westland gestart met de voorbereiding van de invoering van de Omgevingswet. Zo is door de gemeenteraad op 8 december 2020 de omgevingsvisie gemeente Westland (2.0) vastgesteld. Maar ook diverse andere aanpassingen o.a. Integrale advies tafel, participatie, leges, nieuw zaaksysteem e.a. zijn de afgelopen jaren uitgewerkt, vastgesteld en doorgevoerd De gemeente Westland is gereed voor de introductie van de omgevingswet. Alle noodzakelijke aanpassingen voor een start zijn gereed voor 31 december 2023. Ook ligt er een plan van aanpak voor de periode dat het overgangsrecht van de Omgevingswet geldt. Wat gaan we hiervoor doen? Maar ondanks alle voorbereidingen eindigt het implementatietraject van de omgevingswet niet op 1 januari 2024.
Vanaf 1-1-2024 start er een overgangsperiode tot 1-1-2032 waarin m.n. de besturingscyclus en enkele kerninstrumenten verder worden uitgewerkt. Concreet betekent dit dat er in de overgangsperiode samen met bewoners, ondernemers en andere belanghebbende gewerkt wordt aan het: •
Evalueren en aanscherpen van de omgevingsvisie;
•
Doorgronden, invoeren en toepassen van een nieuw/gewijzigd instrumentarium voor gebiedsontwikkeling (zoals onteigening, voorkeursrecht, kostenverhaal);
•
Vaststellen en uitwerken van thema’s (b.v. Gezondheid, Groen, Flora Holland en/of energietransitie) in omgevingsprogramma’s in lijn met de richting en ambitie van de omgevingsvisie. Deze omgevingsprogramma’s vormen een belangrijke onderbouwing van beleid voor het vast te stellen omgevingsplan;
•
Vormgeven van een integraal definitief omgevingsplan;
•
Continue optimaliseren van de dienstverlening en interne werkprocessen om zodoende naar initiatiefnemers duidelijk en transparant te zijn tegen acceptabele kosten;
•
Werken volgens de bedoeling van de Omgevingswet. Hierbij wordt invulling gegeven aan het uitwerken van het in de omgevingsvisie vastgelegd integrale strategische beleid in uitvoeringsgericht beleid, met concrete doelen, aanpak en uitvoeringsperiodes.
16
Opgave: Ruimtelijke ordening Ruimtelijke ordening: alle voorwaarden die gaan over de wettelijke regelingen, de omgeving en de inrichting van Westland. Het uitvoeren van de omgevingsvisie binnen de wettelijke voorwaarden van de Wet ruimtelijke ordening (WRO) en de Omgevingswet. Het vertalen van de omgevingsvisie naar opdrachten en projecten. Het mogelijk maken en ondersteunen van gewenste ontwikkelingen. Wat willen we bereiken? Op 1 januari 2024 voldoen aan de wettelijke verplichtingen uit de Omgevingswet. Wat gaan we hiervoor doen? Hiervoor wordt de in december 2021 vastgestelde omgevingsvisie 2030-2040 geëvalueerd en wordt bezien of deze op bepaalde punten dient te worden aangepast. Dit hangt samen met de opgave Invoering omgevingswet. Bij deze opgave wordt hier verder op ingegaan. Wat willen we bereiken? Een inrichting van de ruimte en ondergrond in het bedrijvige Westland die in evenwicht is. Wat gaan we hiervoor doen? N.v.t. Wat willen we bereiken? Afstemming en overeenstemming over de ruimtelijke ordening in Westland in de regio. Wat gaan we hiervoor doen? De ruimte in Westland en Zuid-Holland is schaars en de middelen zijn niet onbeperkt. Daarom wordt inzet gepleegd op het uitwerken van de “ruimtelijke puzzel” in Westland, regio, provincie en Rijk.
In dit traject worden de verschillende ambities en ruimtevragende functies integraal beoordeeld op de verschillende niveaus op onder andere urgentie, prioriteit, haalbaarheid en fasering. Zoals ZH-PLG, Wonen, Energie, Glastuinbouw, Mobiliteit, Water, Recreatie enz.
17
Product: Grondzaken Binnen het product Grondzaken behoren de onderdelen voor de financiële verantwoording van de (fysieke) projecten die betrekking hebben op een gebiedsontwikkeling. Ook horen bij dit product de hulpmiddelen binnen het grondbeleid om ruimtelijke doelen op onder andere het gebied van volkshuisvesting, economie, natuur en recreatie waar te maken. Het grondbeleid gaat bijvoorbeeld over de keuze welke rol de gemeente wil innemen binnen gebiedsontwikkelingen en over het kostenverhaal bij projecten. In vergelijking met afgelopen jaren gaat de gemeente een actievere rol pakken. Zie hiervoor ook de informatie over het grondbeleid van de gemeente Westland in de paragraaf Grondbeleid. Wat willen we bereiken? Grondzaken is een hulpmiddel om de doelen genoemd in de andere programma’s te behalen. Het ondersteunt daarmee de andere programma’s en is vooral gericht op wet- en regelgeving (de middelen en kaders) en de (financiële) verslaglegging. Wat gaan we hiervoor doen? • Het vaststellen van een nieuwe nota Grondbeleid; • Actualiseren van de nota Kostenverhaal gebiedsoverstijgende werken, werkzaamheden en maatregelen 2022 op basis van de geplande investeringen; • Het jaarlijks opstellen van het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (MPG) en de Tussentijds rapportage Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkeling (TMPG); • Het jaarlijks vaststellen van de Nota Grondprijzen.
18
Product: Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) Een deskundige en adequate vergunningverlening, het houden van toezicht en het handhaven bij overtredingen is een belangrijke wettelijke taak die de gemeente uitvoert als het gaat om omgevingsplannen en ruimtelijke ontwikkelingen. Wat willen we bereiken? Zorgdragen voor een betrouwbare, tijdige en controleerbare dienstverlening, welke voor iedere doelgroep zo transparant en toegankelijk mogelijk is. Wat gaan we hiervoor doen? In voorbereiding op de omgevingswet worden de mogelijkheden om een omgevingsvergunning in te dienen vergroot door een digitale helpdesk die 24/7 beschikbaar is. Als de aanvraag compleet is, wordt de beoordeling van de aanvraag in behandeling genomen om zorgvuldig, maar zo snel mogelijk uitsluitsel te geven op de aanvraag. Wat willen we bereiken? Toezicht. Wat gaan we hiervoor doen? Om de beperkte ruimte in Westland zo goed mogelijk in te kunnen delen, is het van belang toezicht te houden op de uitvoering van werkzaamheden op basis van een verleende vergunning. We willen namelijk voorkomen dat er onveilige situaties ontstaan of overlast voor omwonenden als bouwwerken niet volgens de afspraken in de vergunning worden uitgevoerd. Wat willen we bereiken? Handhaving.
Wat gaan we hiervoor doen? Als bouwwerken zonder of afwijkend van de vergunning worden uitgevoerd of als het gebruik van een bouwwerk in strijd is met de bestemming is het noodzakelijk om te handhaven. Ook hier speelt veiligheid (bijvoorbeeld brandveiligheid) een belangrijke rol. Ruimte is schaars in Westland, dus is veiligheid voor onze inwoners een belangrijk aandachtspunt.
19
Beleidsindicatoren Facultatieve indicatoren In het kader van VTH wordt niet alleen gestuurd op eigen controles. Verzoeken door andere personen om te handhaven kunnen ook aanleiding zijn om tot actie over te gaan. Belangrijke indicatoren zijn altijd: • (Bouw)veiligheid; • Veiligheid bij de uitvoering van werkzaamheden; • Onjuist gebruik van de ruimte volgens bestemmingsplannen en andere ruimtelijke besluiten. Externe ontwikkelingen/risico's • • •
Invoeringsdatum Omgevingswet is nog niet definitief en ook de wijze van invoering kan nog veranderen; In verband met landelijke besluitvorming kent de implementatie van omgevingswet nog veel onzekerheid op het gebied van procesaanpassingen, ICT/automatisering en derving van leges. Deze kosten zijn op dit moment niet met zekerheid te ramen; Verzoeken om door andere personen te handhaven kunnen het gevolg zijn van ruzies tussen buren en/of partijen.
Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma: • Omgevingsdienst Haaglanden (ODH); • Veiligheidsregio Haaglanden (VRH). Kaderstellende beleidsnota's • • • • • • • • •
Omgevingsvisie 2020 aangepast na commissie (20-0283722) (8 dec. 2020); Beleidsregel verzwaard adviesrecht Westland 20227 dec. 2021); Beleidsregel participatieverplichting initiatiefnemers Westland 2022 (7 dec 2021); Verordening participatie en uitdaagrecht Westland 2021 (7 dec. 2021); Beleidsnota participatie onder de Omgevingswet 2022 (7 dec 2021); Verordening commissie omgevingskwaliteit Westland 2022 (7 dec 2021); Verordening nadeelcompensatie gemeente Westland (25 januari 2022); Delegatiebesluit omgevingsplan Westland 2022 (7 dec. 2021); Handhavingsbeleid Horeca Westland 2022.
20
Wat mag het kosten? Product
Werkelijk 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
2.454
3.096
2.277
2.277
2.276
2.275
Invoering Omgevingswet
862
991
94
68
68
68
Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)
5.742
4.443
4.492
4.492
4.492
4.442
9.058
8.530
6.863
6.837
6.836
6.785
-373
-185
-189
-189
-189
-189
Invoering Omgevingswet
-2
0
0
0
0
0
Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH)
-5.768
-4.888
-5.089
-5.089
-5.089
-5.089
-6.143
-5.073
-5.278
-5.278
-5.278
-5.278
2.915
3.457
1.585
1.559
1.558
1.507
0
-1.647
-27
-2
-2
-2
0
-1.647
-27
-2
-2
-2
0
-1.647
-27
-2
-2
-2
2.915
1.810
1.558
1.557
1.556
1.505
Exploitatie Lasten Ruimtelijke ordening
Baten Ruimtelijke ordening
Reserves Baten Ruimtelijke ordening mutatie reserve
In de begroting is in lijn met het dekkingsvoorstel van het college een 2%-operatie aan de uitgavenzijde verwerkt. Toelichting mutaties na Kaderbrief Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten tussen 2024 en 2023
21
Ruimtelijke ordening: • Mutaties reserves (a.g.v. niet uitvoeren/doorschuiven/afronden van werk, actualisering bestedingsplan) voor RO verkenningen stedenbouwkundig (t.l.v. res. 2510); • In opdracht van de raad is de taakmutatie van 2% verwerkt; • Uitvoering van de activiteiten vindt conform vastgestelde begroting plaats waarbij de invoeringsdatum is vastgesteld op 1/1/’24. Vergunning, toezicht en handhaving: • De hogere lasten in 2023 op het product Vergunning, toezicht en handhaving worden veroorzaakt door: o In 2023 zit een bedrag van € 1.050.000 aan uitgaven voor ‘inhuur overig personeel’. Voor 2024 geldt hiervoor een bedrag van € 25.000. In 2024 verwacht men minder inhuur personeel nodig te hebben, omdat de werkzaamheden afnemen (technische gedeelte gaat naar de markt), daarnaast moeten ze werken aan efficiency. o In 2024 zijn de directe personeelskosten gestegen met een bedrag van € 739.000. • De hogere baten in 2024 op het product Vergunning, toezicht en handhaving worden veroorzaakt door: o De ‘vergoedingen (leges) omgevingsvergunning activiteit bouwen’ die in 2023 € 1.8 mln. hoger zijn geraamd dan die voor 2024. Invoering Omgevingswet: • Voor de invoering van de Omgevingswet wordt in 2023 € 969.000 extra uitgegeven.
Dekking voor deze uitgaven komt uit de algemene reserve en bestemmingsreserve; • Voor zover bekend zal invoering Omgevingswet in 2024 terug gaan naar de organisatie.
22
4.2 Volkshuisvesting
De druk op de woningmarkt is onverminderd hoog en de opgave die we binnen het programma Volkshuisvesting zien is groot. We geven extra aandacht aan de opgave Volkshuisvesting waarbij de nadruk ligt op het versterken van de leefbaarheid en het ontwikkelen van een passend woningaanbod voor onze inwoners. Het Rijk geeft met nieuwe wetgeving (o.a. Huisvestingswet) meer mogelijkheden om dat voor elkaar te krijgen. In 2024 werken we ook aan instrumenten die dat ondersteunen. We willen een passend woningaanbod voor de huur en koopsector dat aansluit bij de lokale woningbehoefte, daartoe is in 2023 de programmering in een addendum op de woonvisie aangepast. Het doel is meer betaalbare woningen, kortere wachtlijsten voor huurwoningen en een zo goed mogelijke verdeling van woningen. Dat wil zeggen de juiste doelgroep in de juiste woning tegen voor hen passende kosten. De combinatie wonen en zorg is een belangrijk onderdeel van de opgave Volkshuisvesting. Zo werken we aan de uitvoering van wooncomplexen gecombineerd met zorg (voorbeelden zijn de Naaldhorst en Rozenhof), en de tweede Berkenflat. En willen we subsidies geven om woningcomplexen geschikter te maken voor senioren, hierdoor hopen we een besparing op de WMO uitgaven in deze complexen te bereiken. In 2024 monitoren we de ontwikkelingen op de woningmarkt. Specifiek de pilot 'koopsters' als onderdeel van het wooninvesteringsfonds.
We kijken welke instrumenten we kunnen inzetten. Daartoe overleggen we in nieuwe projecten met de ontwikkelaars en doen we dat ook in bestaande programma's, om te zorgen dat we voor onze starters mogelijkheden bieden. Voor zowel statushouders als arbeidsmigranten is ook aandacht binnen het schaarse aanbod aan woningen en beschikbare ruimte in Westland. De taakstelling die we van het Rijk krijgen voor de opvang van statushouders loopt in 2024 verder op ten opzichte van eerdere jaren. We zetten het voormalige Carltonhotel in als doorstroomlocatie, maar aanvullende huisvestingsoplossingen moeten ook gerealiseerd worden. Programma 4 Mobiliteit en economie beschrijft wat we doen aan huisvesting voor arbeidsmigranten.
23
Opgave: Volkshuisvesting, incl. huisvesting statushouders We ontwikkelen instrumenten en beleid om lokaal grip te houden op de woningmarkt Met grip wordt bedoeld dat de juiste doelgroep in de juiste woning woont. Dat de leefbaarheid verzekerd wordt. En daar waar het binnen onze invloedssfeer ligt de betaalbaarheid te beïnvloeden. Het effect is een passend woningaanbod voor de huur- en koopsector dat aansluit bij de woningbehoefte van nu en in de toekomst. En een zo goed mogelijke verdeling van schaarse sociale huurwoningen over doelgroepen. We streven daarbij naar het behouden van het karakter van Westland. Tot en met 2025 realiseren we 500 woningen voor starters. Wat willen we bereiken? Aandacht voor de groep middeninkomens en starters (betaalbaar houden van woningen).
Wat gaan we hiervoor doen? • Als onderdeel van het "wooninvesteringsfonds" maken we beleid voor 'kortingsregelingen' voor betaalbare koopwoningen zoals Koopgarant; • Met de wijziging (addendum) van de woonvisie wordt in projecten een groter aandeel betaalbare koopwoningen en middenhuurwoningen gerealiseerd; • Borgen van realisatie van (sociale) huurwoningen en betaalbare koopwoningen in projecten; • Monitoren van de woningbouwprogrammering; • Verbeteren van de huidige dienstverlening aan inwoners die een koopwoning willen kopen door digitalisering; • Actief monitoren van kansen voor (co)financiering vanuit het Rijk voor projecten. Bij voldoende kansrijkheid proberen deze te benutten; • Onderzoek doen naar de mogelijkheden van nieuwe wettelijke instrumenten uit de wet "goed verhuurderschap". Wat willen we bereiken? Wachtlijsten voor een sociale huurwoning verminderen om aan de lokale vraag te voldoen. Wat gaan we hiervoor doen? • Het maken van jaarlijkse prestatieafspraken met de corporaties; • Na in werkingtreding van de nieuwe Huisvestingswet gebruik maken van extra mogelijkheden voor lokaal maatwerk; • Aanpassen van het lokaal deel van de huisvestingsverordening waarbij er gebruik gemaakt wordt van de nieuwe mogelijkheden uit de nieuwe Huisvestingswet. Wat willen we bereiken? Voldoen aan de vraag wonen en zorg.
24
Wat gaan we hiervoor doen? • Uitvoeren van het convenant Wonen&Zorg 2022-2025 door verbeterde samenwerking met zorgpartijen, zorgkantoor, woningbouwcorporaties en belangengroepen; o Uitvoeren visiedocument "Goed Wonen in een Goede woning (In Westland) 2022-2027: o Afronden pilot Woonzorgzone; o toepassen van woonkeur bij nieuwbouw; o Groepswonen voor medioren en senioren faciliteren. In vrijwel alle kernen zijn nu groepen actief. in 2024 vinden we eerste concrete locaties; o In samenwerking met corporaties levensloopbestendig maken van complexen en om dit te bereiken de subsidieregeling toegankelijkheid complexen voortzetten; o Borgen in de prestatieafspraken; • Afronden regionale woonzorgvisie in Haaglanden verband; • Realisatie 64+6 (intramuraal en extramuraal) verpleeghuisplekken Waelpolder, daarbij 40 middenhuurwoningen voor verwanten van de clienten uit het verpleeghuis en een huisartsenpraktijk (oplevering 2025); • Woonzorgcentrum Rozenhof, Naaldwijk. Tussen de 48 - 64 zorgeenheden. In 2024 wordt naar verwachting het omgevingsplan vastgesteld; • Voorbereidingen voor realisatie maatschappelijk cluster Wateringen Noord (o.a. huisarts). In 2024 verwachten we een overeenkomst met ontwikkelende partijen te sluiten en te starten met de ruimtelijke procedure; • Tweede Berkenflat (PM planning partijen).
25
Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Demografische druk Het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar. Bron: CBS: Bevolkingsstatistiek Legenda grafiek Groen: Westland Blauw: Nederland
Jaar
Westland
Nederland
2014
69,5%
67,2%
2015
69,5%
67,9%
2016
70,4%
68,5%
2017
71,2%
69,0%
2018
71,1%
69,6%
2019
72,0%
69,8%
2020
72,5%
70,0%
2021
73,0%
70,1%
2022
73,6%
70,3%
2023
73,5%
70,3%
26
Externe ontwikkelingen/risico's • • • • • • • • • • • • • • •
Behoefte aan sociale en betaalbare (huur-) woningen is onverminderd groot; Blijvende druk op woningmarkt; Beschikbare ruimte voor woningbouw in Westland; Verandering van het groeipercentage van de economie (Conjunctuur) en de woningmarkt zijn verbonden en zorgen voor schuivende vraag naar andere prijsklassen bij koopwoningen, of van koopwoningen naar huurwoningen of andersom; Ontwikkelingen rond hypotheekrenteaftrek; Centrale sturing vanuit Rijk door middel van Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer (VROM) en diverse wetten zoals Wet Regie Volkshuisvesting, Huisvestingswet, Wet goed Verhuurderschap, Spreidingswet); Invoering Omgevingswet zorgt voor nieuwe regels en nieuwe jurisprudentie.
Bouwinitiatieven kunnen daardoor vertraging oplopen; Europese regelgeving rondom natuurherstel en het terugbrengen van stikstofuitstoot heeft gevolgen voor vergunningverlening en daarmee realisatie woningbouw; Exogene ontwikkelingen in beschermd wonen en beschermd thuis, jeugdzorg en GZ en GGZ waardoor meer mensen uitstromen uit maatschappelijke instellingen; Asielinstroom; Vergrijzing met de daarbij horende wijzigende woningvraag; Vergrijzing met de daarbij horende wijzigende arbeidsmarkt en de invloed voor de realisatie van woningen; Draagvlak voor verdichting of hogere bebouwing tegenover noodzaak tot stapelen van woningen; Draagvlak voor huisvesting van specifieke doelgroepen (arbeidsmigranten, statushouders); Hoge bouwkosten.
Verbonden partijen Er zijn geen Verbonden partijen die een bijdrage leveren aan dit programma. Kaderstellende beleidsnota's • • • • • • • •
Omgevingsvisie 2030; Woonvisie Westland 2020-2030; Addendum Woonvisie Westland (2023); Huisvestingsverordening Westland (2023); Doelgroepenverordening Westland (2023); Notitie Vernieuwende Woonvormen (2021); Goed Wonen in een Goede Woning (Visie Wonen, Welzijn, Zorg 2022-2027); Beleidsregels onttrekking, omzetting van zelfstandige woonruimte in onzelfstandige woonruimte of woonvorming Westland 2019.
27
Wat mag het kosten? Product
Werkelijk 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
1.039
2.088
1.261
1.253
1.253
1.253
1.039
2.088
1.261
1.253
1.253
1.253
-17
-276
-436
-436
-436
-436
-17
-276
-436
-436
-436
-436
1.022
1.812
825
817
817
817
0
275
0
0
0
0
0
275
0
0
0
0
0
-809
-7
0
0
0
0
-809
-7
0
0
0
0
-534
-7
0
0
0
1.022
1.278
818
817
817
817
Exploitatie Lasten Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders (beleid)
Baten Volkshuisvesting, inclusief huisvesting statushouders (beleid)
Reserves Lasten Volkshuisvesting mutatie reserve
Baten Volkshuisvesting mutatie reserve
In de begroting is in lijn met het dekkingsvoorstel van het college een 2%-operatie aan de uitgavenzijde verwerkt.
28
Toelichting mutaties na Kaderbrief Er wordt via de reservemutaties in programma 10 in 2023 een reserve Wooninvesteringsfonds gevormd, waarin een bedrag van € 20 miljoen gestort wordt vanuit de Reserve Versterking Financiële Soliditeit. Er wordt voorlopig geen beroep op de reserve gedaan. Hiervoor is meer onderzoek nodig naar de vorm van het fonds én de financiële en juridische consequenties van het fonds. Toelichting verschillen > € 100.000 in de baten en lasten tussen 2024 en 2023 • Lagere lasten door minder projecten die in 2024 in voorbereiding worden genomen; • Hogere verwachte renteopbrengst in 2024 leidt tot een toename van de baten t.o.v. 2023. Toelichting verschillen > € 100.000 in het saldo van baten en lasten jaarschijven 2024 en verder • Niet van toepassing. Toelichting verschillen > € 100.000 in de reservemutaties jaarschijven 2024 en verder • Niet van toepassing.
29
4.3 Gebiedsontwikkeling
Binnen het begrotingsprogramma 3 Gebiedsontwikkeling vallen de opgave Deelnemingen en de opgave Gebiedsontwikkeling. De projecten vallend onder de opgave Gebiedsontwikkeling bestaan uit verschillende type projecten, met name faciliterende projecten en actieve projecten. Actief betekent dat wij als gemeente zelf grond in bezit hebben, of grond aankopen en dan meestal een grondexploitatie opstellen om tot ontwikkeling te komen. Faciliterend betekent dat er een initiatiefnemer is met grondeigendom waarmee de gemeente afspraken maakt en verder een meer toetsende rol heeft vanuit haar publieke taak. Deze laatste categorie initiatieven start vaak via de Initiatieventafel Westland (ITW). Faciliterende projecten zijn er van klein tot groot. Het kan gaan om een solitaire ontwikkeling met weinig woningen tot en met grotere gebiedsontwikkelingen van 800 woningen inclusief voorzieningen. Het proces om te komen tot realisatie van een gebiedsontwikkeling is complex en duurt vaak vele jaren, met name vanwege de benodigde keuze voor een bepaald ruimtegebruik en de vele betrokken belanghebbenden. De deelnemingen zijn de samenwerkingsverbanden Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ) en Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW).
30
Opgave: Gebiedsontwikkeling Binnen de opgave Gebiedsontwikkeling starten en begeleiden we lokale ruimtelijke initiatieven (kleinere initiatieven tot en met grote gebiedsontwikkelingen) die bijdragen aan de ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen in Westland. Hierbij zorgen we voor een verantwoorde balans tussen wonen, groen, water, recreatie, natuur, mobiliteit en economie op basis van open besluitvorming. Het gaat zowel om woningen, bedrijventerreinen, winkels, locaties voor wonen en zorg en glastuinbouw. Uitvoering kan op verschillende manieren. Door de gemeente zelf, in een samenwerking of door externe partijen met ondersteuning van de gemeente. De doelstelling vanuit de Woonvisie 2020 - 2030 is het bouwen van gemiddeld 800 woningen per jaar. De afgelopen jaren is de praktijk dat vanwege de complexiteit van gebiedsontwikkeling er gemiddeld 500 a 600 woningen worden gebouwd. Complexiteit zit bijvoorbeeld in het versnipperd grondeigendom, wetgeving en langdurige ruimtelijke procedures. Ook is een blijvend vraagstuk binnen deze opgave de doorlopende stroom aan nieuwe initiatieven zowel intern als extern. Er zijn meer initiatieven in verhouding tot de beschikbare capaciteit, zowel bij de gemeente als in de markt. Het is een continue afweging tussen haalbare projecten met een substantiële bijdrage aan de Westlandse woningmarkt en projecten die daar minder aan bijdragen.
Wat willen we bereiken? Bouw van gemiddeld ongeveer 800 woningen per jaar, waarvan 500 woningen voor Westlandse starters. Wat gaan we hiervoor doen? Er zijn vele projecten in de diverse kernen van gemeente Westland in ontwikkeling. Dit zijn zowel faciliterende als actieve projecten die zich in verschillende (ARP) - fases bevinden. Er komen regelmatig initiatieven bij, of vallen af om diverse redenen. Projecten die nog aan het begin van hun ontwikkeling staan, maar uiteindelijk wel zorgen voor een toevoeging van nieuwe woningen zijn: • Visie Verdizone in Naaldwijk, maar afhankelijk van onderzoek en verdere besluitvorming over theater De Naald; • Ontwikkeling 2e Berkenflat in ’s-Gravenzande. Hiervoor is herhuisvesting van de Westlandse Omroep Stichting (WOS) en kinderdagverblijf Okidoki nodig. Het streven is om in 2024 een overeenkomst te sluiten voor de ontwikkeling van de 2e Berkenflat; • Ontwikkelperspectief Floragebied, zie voor meer informatie het programma Floraontwikkeling. We verwachten dat er in 2024 nog twee actieve projecten met een lopende grondexploitatie zijn, waarin nog te bouwen woningen zijn opgenomen (naast de woningen in de deelnemingen OBWZ en ONW). Dit zijn: • Grondexploitatie locatie oude gemeentekantoor Monster. Bouw 39 huurappartementen.
Verwachte start bouw in 2024; • Grondexploitatie Hoogeland, bouw van grondgebonden woningen op twee wooneilanden en drie appartementengebouwen op drie kleinere kavels. De verwachting is dat de verkoop van de grondgebonden woningen start in het 4e kwartaal 2023 en dat de bouw start in het 2e kwartaal 2024 (afhankelijk van verloop verkoop).
31
Het grootste deel van de projecten is faciliterend. Voorbeelden van dit type projecten met effect in de komende jaren zijn: • Ontwikkeling Liermolen, De Lier. Ongeveer 800 woningen huur en koop, waarvan in 2024 ongeveer 55 appartementen (sociale huur) en 25 eengezinswoningen gereed zijn; • Uitbreiding Heenweg. Ongeveer 76 woningen. Zowel huur als koop, waarvan in 2024 ongeveer 34 appartementen (sociale huur) gereed zijn; • Ontwikkeling De Dirigent in Naaldwijk. Ongeveer 66 appartementen. Zowel huur als koop, allen in 2024 op te leveren; • Uitbreiding Driesprong, Kwintsheul. Ongeveer 160 tot 200 woningen. Zowel huur als koop; er is beroep aangetekend op het bestemmingsplan; • Woonzorgcentrum Rozenhof, Naaldwijk. Ongeveer 48 - 64 zorgeenheden en 40 appartementen. In 2024 wordt naar verwachting het bestemmingsplan vastgesteld; • Ontwikkeling Wateringen Noord, Wateringen. Ongeveer 885 woningen zowel huur als koop en ca. 120 woon-zorg eenheden. In 2024 verwachten we een overeenkomst te sluiten en start de ruimtelijke procedure. Wat willen we bereiken? In totaal nog circa 34,5 hectare netto uitgeefbare bedrijfskavels realiseren. Wat gaan we hiervoor doen? Er lopen een aantal projecten om meer vierkante meters bedrijventerrein toe te voegen. Dit zijn: • Vernieuwen en uitbreiden Bovendijk in Kwintsheul. Een uitbreiding van ongeveer vier hectare.
De realisatie van de infrastructuur start in 2023 en loopt door in 2024. Verwachte afronding in 2025; • Uitbreiding ABC veilingterrein in Poeldijk. In totaal 12 hectare extra grond; de ruimtelijke procedure staat gepland voor 2024. De huidige bedrijventerreinenvisie loopt van 2013 – 2020. Deze wordt geactualiseerd en in 2024 voorgelegd aan de raad. Vervolgens wordt de doelstelling aangepast op basis van de nieuw vastgestelde visie. Op basis van de (ver)ouderde visie is de huidige doelstelling dus groter, dan nu aan projecten geprogrammeerd. Dit kan veranderen indien blijkt dat de vraag lager ligt, dan wordt de doelstelling aangepast.
32
Opgave: Deelnemingen ONW en OBWZ De gemeente Westland is deelnemer in een samenwerkingsverband voor twee gebiedsontwikkelingen. Hiervoor zijn aparte rechtspersonen ingesteld waar we als gemeente een programmatisch en financieel belang in hebben. Het gaat hier om de deelnemingen OBWZ en ONW. Binnen deze samenwerkingsverbanden werken we aan de bouw van nieuwe woningen, voorzieningen, ecologische zones en (langzaam)verkeersverbindingen. De grondexploitaties voor deze ontwikkelingen zijn bij de zelfstandige rechtspersonen ondergebracht en vallen dus niet onder de gemeentelijke grondexploitatie. De gemeente vervult de grondbewaarfunctie onafhankelijk van de ingestelde rechtspersonen. Dit houdt in dat de gemeente de gronden aankoopt en bouwrijp doorverkoopt aan de ontwikkelende partijen. De partijen vergoeden de op dat moment geldende boekwaarde aan de gemeente Westland. Daarnaast hebben we een projectteam ter advisering en afstemming voor de planvorming, dit onder aansturing van de accounthouder. OBWZ heeft tot nu toe circa 1.150 woningen opgeleverd en voor ONW zijn dit er tot nu toe circa 1.450 tellend vanaf het jaar 2008. Wat willen we bereiken? Doel OBWZ: gemiddeld tot 2030 circa 200 woningen per jaar, groen/blauwe verbindingszones en een school.
Wat gaan we hiervoor doen? • Inmiddels is met OBWZ een intentieovereenkomst vastgesteld waarin is opgenomen dat 150 betaalbare (sociaal en bereikbaar) woningen binnen de projecten van OBWZ een plek krijgen. De woningen komen in het woonplan De Kreken 2.9, De HAK en Madewater; • Daarnaast komt er een school in Madewater; • Ecologische verbindingen worden aangelegd. Wat willen we bereiken? Doel ONW: gemiddeld t/m 2026 circa 150 woningen per jaar, een school, woon/zorg en een ecologische zone door het woongebied realiseren. Wat gaan we hiervoor doen? • Inmiddels heeft de gemeente (ten behoeve van ONW) de beschikking voor de BZK Woningbouwimpuls 2020 ontvangen. Dit betekent concreet dat in Waelpolder circa 360 betaalbare woningen worden gebouwd; • Daarnaast is nog een extra subsidie aangevraagd om 30 sociale koopwoningen om te zetten naar sociale huurwoningen. Ook hiervoor is de beschikking ontvangen; • Aanleg ecologische verbinding van Arendsduin tot de Staalduin; • Met de realisatie van Waelpolder wordt ook het laatste deel van de ecologische zone in ONW aangelegd.
33
Prestatie-indicatoren Verplichte BBV-indicatoren Nieuw gebouwde woningen Het aantal nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen, exclusief overige toevoegingen zoals transformaties. Bron: BAG/ABF Legenda grafiek Groen: Westland Blauw: Nederland
Jaar
Westland
Nederland
2013
9,8
7,1
2014
17,1
6
2015
6
6,4
2016
13,7
7,2
2017
13
8,2
2018
20,5
8,6
2019
14,3
9,2
2020
18,3
8,9
2021
7,6
8,9
2022
13,3
9,3
34
Externe ontwikkelingen/risico's • •
• • •
• •
Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Er is veel geoefend, maar de exacte gevolgen van invoering zijn nog niet duidelijk. Dit kan vertraging geven bij de ontwikkeling van projecten, omdat processen en procedures voor alle betrokkenen nieuw zijn; De huidige arbeidsmarkt voor personeel in het ruimtelijke domein blijft krap, dit geldt zowel voor gemeente als de markt. Er is een gebrek aan mensen om de constante stroom aan (facilitaire) projecten uit te voeren. Ook heeft dit veel inhuur en personele wisselingen tot gevolg, waardoor de continuïteit van projecten onder druk staat; De huidige onzekerheid op woningmarkt als gevolg van de stijgende rente en stijgende bouwkosten; De gemeente heeft zelf weinig grondeigendom. Het merendeel van de ontwikkelingen is facilitair. De snelheid van het ontwikkelen van dit type projecten is afhankelijk van derde partijen; Als gemeente dienen wij verschillende belangen, maar er zijn veel ruimtevragers en er is maar beperkte ruimte. Er is vraag naar woningen, naar bedrijventerreinen, maar ook naar meer groen, blauw en ruimte voor glastuinbouw. Deze functies concurreren met elkaar. Een heldere lijn daarin schept duidelijkheid; Een trend is ook de rol die de Rijksoverheid de komende jaren heeft in het ruimtelijk domein.
Het Rijk neemt meer regie om te kiezen, te verdelen en om een eerlijke uitkomst mogelijk te maken in het verdeelvraagstuk. Dit zorgt mede voor onzekerheid; Het ontbreken van een duidelijke koers van Provincie en Rijk met betrekking tot het stikstofbeleid.
Verbonden partijen Onderstaande verbonden partijen leveren een bijdrage aan het behalen van de doelen van dit programma: • Ontwikkelingsbedrijf Westlandse Zoom (OBWZ). • Ontwikkelingsmaatschappij Het Nieuwe Westland (ONW). Kaderstellende beleidsnota's • • • • • •
Omgevingsvisie Westland 2.0; Woonvisie 2020 - 2030; Nota kostenverhaal gebiedsoverstijgende werken, werkzaamheden en maatregelen 2022; Beleidsregel Parkeernormering gemeente Westland 2018; Nota Grondprijzen 2023; Nota Grondbeleid 2013 (deze wordt in 2024 vernieuwd).
35
Wat mag het kosten? Product
Werkelijk Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Exploitatie Lasten Gebiedsontwikkeling Deelnemingen OBWZ en ONW
45.240
86.246
52.844
38.112
41.216
27.601
236
0
0
0
0
0
45.476
86.246
52.844
38.112
41.216
27.601
-44.274
-83.720
-50.623
-36.428
-40.277
-25.872
-258
-1
-1
-1
-1
-1
-44.532
-83.721
-50.624
-36.429
-40.278
-25.873
944
2.525
2.220
1.683
938
1.728
474
934
43
15
809
-1
474
934
43
15
809
-1
-1.489
-1.947
-1.138
-573
-622
-602
-1.489
-1.947
-1.138
-573
-622
-602
-1.015
-1.013
-1.095
-558
187
-603
-71
1.512
1.125
1.125
1.125
1.125
Baten Gebiedsontwikkeling Deelnemingen OBWZ en ONW
Reserves Lasten Gebiedsontwikkeling mutatie reserve
Baten Gebiedsontwikkeling mutatie reserve
In de begroting is in lijn met het dekkingsvoorstel van het college een 2%-operatie aan de uitgavenzijde verwerkt.
36
Toelichting mutaties product Gebiedsontwikkeling • •
Het saldo van het programma gebiedsontwikkeling na reservemutaties neemt € 0,4 mln. af in 2024 en verder. In 2024 is geen sprake meer van incidentele middelen € 0,5 mln. vanuit centrumplannen voor groen. De individuele saldi van de baten, lasten en reservemutaties verschillen per jaar. Dit komt omdat deze saldi grotendeels afhankelijk zijn van de te verwachten opbrengsten en kosten van de grondbanken en grondexploitaties. De inkomsten nemen met name af, omdat de verkopen uit de grondbanken verminderen in de komende jaren. De boekwaarde van de grondbanken neemt hierdoor toe.
37
4.4 Mobiliteit en economie
In Westland is het goed werken en ondernemen. Duurzaam, innovatie en ontwikkeling zijn daarbij belangrijke begrippen. Vanuit de gemeente ondersteunen en stimuleren we dat. Wie in onze gemeente werkt, draagt bij aan een vernieuwing en verduurzaming van de economie. Ondernemen en werken gaan hier goed hand in hand. Goede bereikbaarheid voor inwoners, studenten, werknemers en bedrijfsleven is daarbij zeer belangrijk. In onze economie is men toonaangevend, dat willen we graag zo houden.
38
Opgave: Mobiliteit Binnen de opgave ’Mobiliteit’ zorgen we voor een veilige en duurzame doorstroming van al ons verkeer. Of dat nu te voet, met de fiets, het OV of in de (vracht)wagen is. We werken aan een verkeersinrichting die toegankelijk is voor elke verkeersdeelnemer. Daarom is er ook vervoer op maat. De opgave is ook sterk economisch gedreven. Zo kijken we in het bijzonder naar de duurzame agrologistieke opgave om de Greenport koploper te laten blijven in de wereldwijde markt. Bij zo’n omgeving past een goed (H)OVnetwerk en een uitgebreid fietsnetwerk. In onze omgeving is er dus ruim baan voor voetganger, fiets en OV en werken we aan een bereikbaar Westland voor de logistiek vervoerder en recreant. Wat willen we bereiken? Westland is in 2024 een verkeersveiliger gemeente, zowel objectief (het aantal geregistreerde ongevallen) als subjectief (de beleving van bewoners en bezoekers). Wat gaan we hiervoor doen? • We intensiveren waar mogelijk de handhaving vanuit de politie om verkeersovertreders meer op heterdaad te betrappen en de verkeersveiligheid te verbeteren; • We maken werk van campagnes tegen huftergedrag, veilig naar school, snelheidsvermindering, alchoholvrij in het verkeer, verlichting en vrachtlogistiek. Succesvolle campagnes voor ouderen en scholieren uit 2023 herhalen we.