Agendabundel

415

CDA 28-03-24

Verpleeghuis en huisartsenpraktijk Waelpolder

414

WV 28-03-24

Tentoonstellen van vier geschonken aquarellen in het gemeentekantoor

413

CU-SGP 27-03-24

Toegankelijkheid speeltuinen voor kinderen met een beperking

412

CDA 26-03-24

Nachtapotheek

411

LPF 26-03-24

Problemen riolering en onderhoud bedrijventerrein Leehove De Lier

410

WV 25-03-24

Complex Witte Brug Poeldijk

409

WV 25-03-24

Gemeentelijke monumenten op de Algemene Begraafplaats Geestweg Naaldwijk

408

LPF 25-03-24

De verpaupering van de Wittebruglocatie in Poeldijk

407

VVD 25-03-24

Overlast hondenpoep

406

WV 22-03-24

Uitbreiding aantal verpleeghuisbedden in de komende tijd

405

WV 19-03-24

Snelheidsremmende maatregelen op de Veilingweg in De Lier

404

WV 19-03-24

Behoud bomen Oudelandstraat 's-Gravenzande

403

WV 19-03-24

Interesse in woningen in Westland en de toewijzing

402

WV 14-03-24

Onveilige oversteek Patijnenburg Naaldwijk

401

WV 18-03-24

Aanhoudende stroom klachten over EBS

400

CDA 13-03-24

Vervolgvraag inzake brug Kasteelweg (zie 351)

399

CDA 13-03-24

Vestigingsklimaat van huisartsen in Westland

398

GBW 13-03-24

Fietspad Rijnvaartweg

397

WV 12-03-24

Communicatie bestaande plaatsen elektrische laadpalen (G24000276)

396

CDA 12-03-24

Kon. Julianaweg (G24-000275)

395

CDA 12-03-24

Verkeerssituatie Westland (G24-000274)

394

VVD 08-03-23

Dienstregeling bussen (G24-000269)

393

WV 07-03-24

Portalaan Naaldwijk (G24-000265)

392

VVD 07-03-24

Vaccinatiegraad Infectieziekten Westland (G24-000264)

391

WV 05-03-24

Aanleg fietspad rond Plas van Alle Winden (G24-000259

Beantw. 20-03-24

390

WV 04-03-24

Verdwijnen invalidenparkeerplaatsen bij Jumbo in Naaldwijk

Beantw. 20-03-24

389

FvD 01-03-24

Huisvesting statushouders op de Tiendweg in Naaldwijk1 (G24000234)

Beantw. 27-03-24

388

WV 29-02-24

Weesboten en boten van zeer slechte kwaliteit (G24-000230)

Beantw. 10-04-24

387

CDA 29-02-24

Gelijke behandeling raadsleden

Activiteiten Sense (G24-000375)

Beantw. 10-04-24

Beantw. 03-04-24

Beantw. 03-04-24

386

WV 29-02-24

Nadere informatie Veiling Poeldijk

Beantw. 27-03-24

385

WV 27-02-24

Voortdurende overschrijding beslistermijnen adviezen (G24-000218)

384

CDA 26-02-24

Mondriaan speeltuin (G24-000201)

383

GBW 21-02-24

Friends-contracts ook in Westland kansen voor starters (G24-000195) Beantw. 27-03-24

382

VVD 19-02-24

Plas(on)vriendelijk westland

381

FvD 19-02-24

Gevolgen immigratie in Nederland

Beantw. 27-03-24

380

WV 16-02-24

Suggesties verbetering openbaar vervoer in Westland

Beantw. 20-03-24

379

WV 15-02-24

Aanhoudende klachten over slecht OV-vervoer door EBS

Beantw. 20-03-24

378

CDA 15-02-24

Dip in Westlandse huizenbouw

377

WV 13-02-24

Diverse verkeerssituaties

Beantw. 20-03-24

376

WV 12-02-24

Aanvullende vragen verkeerslichten Westland

Beantw. 20-03-24

373

WV 08-02-24

Houtkachels

Beantw. 20-03-24

372

GBW 08-02-24

Voortgang ontwikkeling Rabobank locatie Wateringen

Beantw. 10-04-24

371

WV 07-02-24

Verkeersregelinstallatie Molenstraat-Molenweg-Haagweg Monster

Beantw. 20-03-24

370

WV 06-02-24

Vergunningsvrij bouwen mantelzorgwoningen

369

CU-SGP 06-02-24

Splitsen van woningen

Beantw. 20-03-24

368

WV 05-02-24

Verlichten zebrapaden in Westland

Beantw. 20-03-24

367

WV 05-02-24

Aanvragen Oranje-comités zouden in 2024 eenvoudiger zijn

Beantw. 27-03-24

366

WV 05-02-24

Nadere vragen Meldpunt BuitenBeter

Beantw. 27-03-24

363

WV 02-02-24

Klachten over zogenaamde weesbootjes in Westland

Beantw. 10-04-24

361

WV 01-02-24

Effectiviteit van het Meldpunt BuitenBeter

Beantw. 27-03-24

360

VVD 31-01-24

Verkeerssituatie nabij de Willem III straat in Maasdijk.

Beantw. 20-03-24

352

CDA 25-01-24

Aanpassing Rijnsburgerweg

Beantw. 20-03-24

336

GBW 18-12-23

Invoeren voorrangsregeling voor koopwoningen

320

WV 10-11-23

267 263

LPF 11-08-23 WV 09-08-23

Komst groepswonencomplex op gronden van de gemeente bij Naaldhorst Locatie flexwoningen Stoppen activiteiten woningen Waellandweg en Poeldijkseweg Monster

Beantw. 03-04-24

Beantw. 27-03-24 Beantw. 27-03-24

Grijs gearceerde vragen zijn beantwoord en zullen op het eerstvolgende overzicht niet meer zichtbaar zijn

RAADSVOORSTEL

ONDERWERP

Benoeming lid Rekenkamer Westland AANLEIDING

De Rekenkamer bestaat uit 3 externe leden, waaronder de voorzitter. Door het vertrek van één van de leden is een vacature ontstaan. DOELSTELLING

Met dit besluit mevrouw F.I. Schoenmaker te benoemen als lid van de Rekenkamer voor een periode van 6 jaar. ARGUMENTATIE

Op 13 september 2023 zijn de heren Nijdam, Timmerman en Zevenbergen benoemd tot de leden van de Rekenkamer. De heer Zevenbergen heeft inmiddels ontslag genomen, waardoor een vacature is ontstaan. Na werving en selectie stelt het seniorenconvent op voordracht van de Rekenkamer voor mevrouw F.I. Schoenmaker te benoemen als lid van de Rekenkamer. De Rekenkamer ziet in haar een positieve en toekomstbestendige toevoeging aan het team.

COMMUNICATIEPARAGRAAF

De benoemingen wordt gepubliceerd op de gemeentelijk website, bij de pagina van de Rekenkamer.

VERVOLGTRAJECT

Voorgesteld wordt om via stemming en besluitvorming in de openbare raadsvergadering van 24 april 2024 mevrouw F.I. Schoenmaker tot lid van de rekenkamer te benoemen. Hierbij zal zij de belofte afleggen. Namens het seniorenconvent van de Raad van de gemeente Westland, de griffier,

de voorzitter,

P. van Oosten

B.R. Arends

RAADSBESLUIT

De raad van de gemeente Westland; gelezen het voorstel van het seniorenconvent; gelet op het bepaalde in artikel 81 van de Gemeentewet; gelet op artikel 2 van de Verordening Rekenkamer Westland 2023; gehoord het advies van de commissie onderzoek geloofsbrieven;

besluit:

Mevrouw F.I. Schoenmaker te benoemen als lid van de rekenkamer Westland voor een periode van zes jaar, ingaande 24 april 2024.

Aldus besloten door de raad in zijn openbare vergadering van 24 april 2024, de griffier,

de voorzitter,

P. van Oosten

B.R. Arends

PAGINA 1 VAN 1

TOELATINGSADVIES EN RAPPORT VAN DE COMMISSIE ONDERZOEK GELOOFSBRIEVEN VAN DE RAAD VAN DE GEMEENTE WESTLAND

Ingesteld bij artikel 6 van het Reglement van Orde van de Raad ter uitvoering van het bepaalde in de Kieswet en Gemeentewet Aan de raad van de gemeente Westland Verdilaan 7

2671 VW Naaldwijk

Overeenkomstig artikel 6 van het Reglement van Orde van de Raad heeft de commissie de geloofsbrieven en de daarop betrekking hebbende stukken onderzocht op een wijze zoals ook geschiedt voor de nieuw benoemde leden van de raad op grond van de Kieswet en Gemeentewet. De geloofsbrieven, betrekking hebbende op mevrouw F.!. Schoenmaker, zijn in orde bevonden en de commissie concludeert dat er geen beletselen zijn om de door de raad te benoemen externe lid van de Rekenkamer Westland

toe te laten tot de functie en te beédigen. Plaats, Naaldwijk

Datum, 24 april 2024 De commissie voornoemd, -

De heer,B.M. Hofland (voorzitter)

‘De heer R.K. Keizer

De heer A. Bongaards

C\

ONDERWERP

De Kerkenvisie gemeente Westland 2024. AANLEIDING

In 2018 startte de landelijke overheid De Nationale Kerkenaanpak: een programma vanuit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, metals doel een toekomstperspectief te ontwikkelen voor hetreligieuze

erfgoed in Nederland. De Nationale Kerkenaanpak stimuleert gemeentesbeleid te maken om de toekomst van kerkgebouwen te waarborgen, door een lokale kerkenvisie op testellen. In 2022 is de decentralisatie subsidie toegekend aan de gemeente Westland voor het opstellen van een

Kerkenvisie gemeente Westland. Door middel van de kerkenvisie erkennen wehet belang en de waarde van de kerkgebouwenin de gemeente Westland. Er is aandacht voor instandhouding, leegstand en herbestemming van de kerkgebouwen. Daarnaast wordt de rol van de gemeenterichting de toekomst van de kerken verwerkt. De gemeente Westland kent vele kerkgebouwen, elk met een eigen geschiedenis en verhaal. Somszijn het Rijksmonumenten of gemeentelijke monumenten of hebben ze geen monumentale status. Ze vormenveelal het architectonische hart in de kernen. De oudste kerken hebben hun oorsprongin de 13e tot de 15e eeuw. Denk aan de Oude Kerkin Naaldwijk (ca. 1350) of de Domkerkin De Lier (1440-1460). Ze hebben branden

en plunderingen doorstaan. Altijd werden ze weer opgebouwdof gerestaureerd. De meeste kerken zijn gebouwdin de 20ste eeuw enzelfs na de Tweede Wereldoorlog zoals de Dorpskerk in Maasdijk (1952). Veel kerken worden nog gebruikt voor de erediensten. Een aantal kerken biedt al ruimte aan anderefuncties. DOELSTELLING

Methetvaststellen van de Kerkenvisie gemeente Westland wordt de rol van de gemeente duidelijk in relatie tot de kerkgebouwen en hun toekomstige ontwikkeling. Het gewenste resultaat is het voorkomen van leegstaande kerkgebouwen. De Kerkenvisie geeft zicht op het kerkenlandschap van Westland en de te verwachten veranderingenin het gebruik van dekerkgebouwen. ARGUMENTATIE 1.1 Met het vaststellen van de Kerkenvisie erkennen wehet belang en de waarde van de kerkgebouwenin de gemeente Westland. Er is aandacht voor instandhouding, leegstand en herbestemming van de kerkgebouwen. Om een toekomstperspectief op de kerkgebouwen te ontwikkelen is een kerkenvisie opgesteld. De visie

illustreert de rijkdom en variatie aan kerkgebouwenin Westland. Het gaat over kerkgebouwendie nogin religieus gebruik zijn, maar ook over gebouwen die al eerder een andere bestemming hebben gekregen of

afgebroken zijn. Daarnaast spreken weonsin de kerkenvisie uit over onzerol in de toekomst met betrekking tot de kerkgebouwen. Wewillen meer aandacht creéren voor de gebouwen en de kerkgenootschappen

ondersteunen door benaderbaar en meedenkendte zijn. 1.2 Het vaststellen van de Kerkenvisie stelt de gemeentein staat om in dialoog te blijven met de

betrokkenpartijen. In de motie G20-002837 heeft de raad verzocht in gesprek te gaan met de kerkgenootschappen. In 2023

is een startbijeenkomst georganiseerd metalle betrokken partijen en gedurende hetjaar zijn gesprekken

gevoerd metalle kerkgenootschappenen het erfgoedveld. Deze gesprekken zijn de basis van de uitspraken die in de visie worden gedaan. Er is gesproken overhet huidige gebruik en nevenactiviteiten, over de geschiedenis van de kerken en de bouwkundigestaat. Het hele proces van het opstellen van de Kerkenvisie heeft verbindend gewerkt. RISICO’S EN KANTTEKENINGEN 1. De rol van de gemeente ten opzichte van de kerkgenootschappen in het Westland is beperkt,

vanwege de scheiding van kerk en staat. De gemeente kan geen beslissing nemen over de kerken. Op voorhand kan dis niets gezegd worden over de mogelijke implicaties voor de gemeentelijke organisatie. Het is aan de kerkeigenaren om over eventuele herbestemmingen

te beslissen. 2. Het is van belang voor de gemeente om in gesprek te blijven met het Bisdom van Rotterdam.

Dezezal veelal ruimte moeten bieden (toestemming verlenen) aan de kerkgenootschappen om andere functies toe te voegen aan een kerkgebouw. 3. Er moet door betrokken ambtenaren tijdens het proces aandacht zijn voor de hoge mate van

vertrouwelijkheid in de gespreksvoering. Vertrouwen is een vereiste (en daarmeeeenrisico) voor het open gesprek en creéren van draagvlak. FINANCIEN De decentralisatie-uitkering integrale lokale kerkenvisie, ter hoogte van € 75.000, is in 2022

toegekend doorhet Rijk en is beschikbaar binnen product Cultuur. Een deel van de middelen, nl. € 16.821 is in 2023 ingezet waardoor € 58.179 resteert en dit kan aangewend worden voorde uitvoering van de Kerkenvisie, 0a. voor een netwerkbijeenkomst, open kerkendag en open monumentendag. EXTERN OVERLEG Het concept van deze kerkenvisie is besproken metde strategisch regisseurs duurzaamheid,

groen, vastgoed, wonen, public affairs, sociaal domein en cultuur van de gemeente Westland. Ook de kerkbesturen hebben de conceptversie gezien. Er zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd naar aanleiding van opmerkingen die zijn gemaakt. VERVOLGTRAJECT

Na de vaststelling van de Kerkenvisie gemeente Westland wordt deze toegevoegd aan de website www.gemeentewestland.nl

Metalle betrokken partijen wordt gewerkt aan de uitvoering van de Kerkenvisie. Er wordt kennis gedeeld over behoud en beheervan de kerkgebouwen, een regulier kerkoverleg ingericht en draagvlak gecreéerd voor de kerkgebouwen bij inwoners en partners van dekerken.

Burgemeester en wethouders van Westland, de secretaris,

.L.M. Wegtts

de burgemeester,

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Westland;

gelezenhet voorstel van burgemeester en wethouders van 12 maart 2024: gehoord het advies van de commissie Maatschappelijke Omgeving (MO) van 8 april 2024 en gehoord de

beraadslagingen van onderhavige vergadering; besluit

e

De’Kerkenvisie Gemeente Westland 2024’ vastte stellen.

Aldus besloten doorde raadin zijn openbare vergadering van 24 april 2024. de griffier

—120Be—$§ P. van Oosten

VOORBLAD

ONDERWERP EN BEHANDELING onderwerp

Kerkenvisie Westland

type vergaderstuk

Ter informatie / besluitvorming /

portefeuillehouder

Staalduinen, Carlieke van

bijlagen Voorblad raadsvoorstel Raadsvoorstel Raadsbesluit kerkenvisie gemeente Westland 2024 Kerkenvisie vertrouwelijk

Nee

BESLISPUNTEN (RAAD)

1. De ’Kerkenvisie Gemeente Westland 2024’ vast te stellen. ARGUMENTEN, RISICO’S EN KANTTEKENINGEN (RAAD)

Argumenten: 1.1 Met het vaststellen van de Kerkenvisie wordt de rol van de gemeente duidelijk in relatie tot de kerkgebouwen en hun toekomstige ontwikkeling. Het gewenste resultaat is het voorkomen van leegstaande kerkgebouwen. 1.2 Het vaststellen van de kerkenvisie stelt de gemeente in staat om in dialoog te blijven met de betrokken partijen. Risico’s/kanttekeningen: 1. De rol van de gemeente ten opzichte van de kerkgenootschappen in het Westland is beperkt, vanwege de scheiding van kerk en staat. De gemeente kan geen beslissingen nemen over kerken. Op voorhand kan dus niets gezegd worden over de mogelijke implicaties voor de gemeentelijke organisatie. Het is aan de kerkeigenaren om over eventuele herbestemmingen te beslissen. 2. Het is van belang voor de gemeente om in gesprek te blijven met het Bisdom van Rotterdam. Deze zal veelal ruimte moeten bieden (toestemming verlenen) aan de kerkgenootschappen om andere functies toe te voegen aan een kerkgebouw. 3. Er moet door betrokken ambtenaren tijdens het proces aandacht zijn voor de hoge mate van vertrouwelijkheid in de gespreksvoering. Vertrouwen is een vereiste (en daarmee een risico) voor het open gesprek en creëren van draagvlak.

RAADSVOORSTEL ONDERWERP

De Kerkenvisie gemeente Westland 2024. AANLEIDING

In 2018 startte de landelijke overheid De Nationale Kerkenaanpak: een programma vanuit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, met als doel een toekomstperspectief te ontwikkelen voor het religieuze erfgoed in Nederland. De Nationale Kerkenaanpak stimuleert gemeentes beleid te maken om de toekomst van kerkgebouwen te waarborgen, door een lokale kerkenvisie op te stellen. In 2022 is de decentralisatie subsidie toegekend aan de gemeente Westland voor het opstellen van een Kerkenvisie gemeente Westland. Door middel van de kerkenvisie erkennen we het belang en de waarde van de kerkgebouwen in de gemeente Westland. Er is aandacht voor instandhouding, leegstand en herbestemming van de kerkgebouwen. Daarnaast wordt de rol van de gemeente richting de toekomst van de kerken verwerkt. De gemeente Westland kent vele kerkgebouwen, elk met een eigen geschiedenis en verhaal. Soms zijn het Rijksmonumenten of gemeentelijke monumenten of hebben ze geen monumentale status. Ze vormen veelal het architectonische hart in de kernen. De oudste kerken hebben hun oorsprong in de 13e tot de 15e eeuw. Denk aan de Oude Kerk in Naaldwijk (ca. 1350) of de Domkerk in De Lier (1440-1460). Ze hebben branden en plunderingen doorstaan. Altijd werden ze weer opgebouwd of gerestaureerd.

De meeste kerken zijn gebouwd in de 20ste eeuw en zelfs na de Tweede Wereldoorlog zoals de Dorpskerk in Maasdijk (1952). Veel kerken worden nog gebruikt voor de erediensten. Een aantal kerken biedt al ruimte aan andere functies. DOELSTELLING

Met het vaststellen van de Kerkenvisie gemeente Westland wordt de rol van de gemeente duidelijk in relatie tot de kerkgebouwen en hun toekomstige ontwikkeling. Het gewenste resultaat is het voorkomen van leegstaande kerkgebouwen. De Kerkenvisie geeft zicht op het kerkenlandschap van Westland en de te verwachten veranderingen in het gebruik van de kerkgebouwen. ARGUMENTATIE

1.1 Met het vaststellen van de Kerkenvisie erkennen we het belang en de waarde van de kerkgebouwen in de gemeente Westland. Er is aandacht voor instandhouding, leegstand en herbestemming van de kerkgebouwen. Om een toekomstperspectief op de kerkgebouwen te ontwikkelen is een kerkenvisie opgesteld. De visie illustreert de rijkdom en variatie aan kerkgebouwen in Westland. Het gaat over kerkgebouwen die nog in religieus gebruik zijn, maar ook over gebouwen die al eerder een andere bestemming hebben gekregen of afgebroken zijn. Daarnaast spreken we ons in de kerkenvisie uit over onze rol in de toekomst met betrekking tot de kerkgebouwen. We willen meer aandacht creëren voor de gebouwen en de kerkgenootschappen ondersteunen door benaderbaar en meedenkend te zijn. 1.2 Het vaststellen van de Kerkenvisie stelt de gemeente in staat om in dialoog te blijven met de betrokken partijen. In de motie G20-002837 heeft de raad verzocht in gesprek te gaan met de kerkgenootschappen. In 2023 is een startbijeenkomst georganiseerd met alle betrokken partijen en gedurende het jaar zijn gesprekken

gevoerd met alle kerkgenootschappen en het erfgoedveld. Deze gesprekken zijn de basis van de uitspraken die in de visie worden gedaan. Er is gesproken over het huidige gebruik en nevenactiviteiten, over de geschiedenis van de kerken en de bouwkundige staat. Het hele proces van het opstellen van de Kerkenvisie heeft verbindend gewerkt. RISICO’S EN KANTTEKENINGEN

1. De rol van de gemeente ten opzichte van de kerkgenootschappen in het Westland is beperkt, vanwege de scheiding van kerk en staat. De gemeente kan geen beslissing nemen over de kerken. Op voorhand kan dis niets gezegd worden over de mogelijke implicaties voor de gemeentelijke organisatie. Het is aan de kerkeigenaren om over eventuele herbestemmingen te beslissen. 2. Het is van belang voor de gemeente om in gesprek te blijven met het Bisdom van Rotterdam. Deze zal veelal ruimte moeten bieden (toestemming verlenen) aan de kerkgenootschappen om andere functies toe te voegen aan een kerkgebouw. 3. Er moet door betrokken ambtenaren tijdens het proces aandacht zijn voor de hoge mate van vertrouwelijkheid in de gespreksvoering. Vertrouwen is een vereiste (en daarmee een risico) voor het open gesprek en creëren van draagvlak. FINANCIËN

De decentralisatie-uitkering integrale lokale kerkenvisie, ter hoogte van € 75.000, is in 2022 toegekend door het Rijk en is beschikbaar binnen product Cultuur. Een deel van de middelen, nl. € 16.821 is in 2023 ingezet waardoor € 58.179 resteert en dit kan aangewend worden voor de uitvoering van de Kerkenvisie, oa. voor een netwerkbijeenkomst, open kerkendag en open monumentendag. EXTERN OVERLEG

Het concept van deze kerkenvisie is besproken met de strategisch regisseurs duurzaamheid, groen, vastgoed, wonen, public affairs, sociaal domein en cultuur van de gemeente Westland. Ook de kerkbesturen hebben de conceptversie gezien. Er zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd naar aanleiding van opmerkingen die zijn gemaakt. VERVOLGTRAJECT

Na de vaststelling van de Kerkenvisie gemeente Westland wordt deze toegevoegd aan de website www.gemeentewestland.nl Met alle betrokken partijen wordt gewerkt aan de uitvoering van de Kerkenvisie. Er wordt kennis gedeeld over behoud en beheer van de kerkgebouwen, een regulier kerkoverleg ingericht en draagvlak gecreëerd voor de kerkgebouwen bij inwoners en partners van de kerken.

Burgemeester en wethouders van Westland, de secretaris,

de burgemeester,

M.L.M. Weerts

B.R. Arends

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Westland; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 12 maart 2024; gehoord het advies van de commissie Maatschappelijke Omgeving (MO) van 8 april 2024 en gehoord de beraadslagingen van onderhavige vergadering; besluit 

De ’Kerkenvisie Gemeente Westland 2024’ vast te stellen.

Aldus besloten door de raad in zijn openbare vergadering van 24 april 2024. de griffier

de voorzitter

P. van Oosten

B.R. Arends

Kerkenvisie Gemeente Westland Over de betekenis en de toekomst van kerkgebouwen

Voorwoord In het Westland staan veel kerken. Ze vormen het architectonische

Kerken steunen op hun vrijwilligers

hart van de kernen. De oudste kerken hebben hun oorsprong in de

De huidige tijd kent vele uitdagingen voor eigenaren van de kerkge-

13e tot de 15e eeuw. Denk aan de Oude Kerk in Naaldwijk (ca. 1350)

bouwen. De meeste taken rusten op de schouders van vrijwilligers.

of de Domkerk in De Lier (1440-1460). Ze hebben branden en plun-

Zij zetten zich in met hart en ziel voor het gebruik en onderhoud van

deringen doorstaan. Altijd werden ze weer opgebouwd of gerestau-

de kerk. Het werk dat zij doen is onmisbaar, maar het aantal vrijwil-

reerd. De meeste kerken zijn gebouwd in de 20ste eeuw en zelfs na

ligers loopt sterk terug. Verduurzaming staat hoog op de agenda.

de Tweede Wereldoorlog zoals de Dorpskerk in Maasdijk (1952).

Maar welke mogelijkheden zijn er en welke kosten horen daarbij?

Kerken vertellen inwoners geschiedenis Alle kerken zijn belangrijk voor de inwoners van het Westland. Niet alleen vanwege het religieuze belang. Ze maken ook de geschiedenis tastbaar en beleefbaar. En het zijn belangrijke plekken waar we elkaar ontmoeten. Het zijn vaak publieke plekken die toeganke-

Er wordt nagedacht over meervoudig gebruik of een herbestemming. Het wekt emoties op bij gelovigen, omwonenden en andere belanghebbenden. De kerkenvisie De kerkenvisie geeft een overzicht van alle kerkgebouwen in het

lijk zijn voor iedereen.

Westland. Voor het verkrijgen van een goed beeld zijn alle kerkgebouwen

Kerken blijven belangrijk in de toekomst

De inventarisatie maakt duidelijk dat alle kerkgebouwen bijzonder zijn

De toekomst van al onze kerken raakt ons allemaal. Niet alle kerken

en aandacht vraagt van ons allen. Zoals te lezen in deze kerkenvisie

worden nog gebruikt voor religieuze doeleinden. Er zijn kerken

gaan we samenwerken aan een mooie toekomst in het Westland.

bezocht. Er zijn gesprekken gevoerd met de eigenaren en beheerders.

verdwenen uit het straatbeeld zoals De Voorhof in Honselersdijk of hebben een andere functie gekregen. Denk aan de Nieuwe Kerk in

Carlieke van Staalduinen

Heenweg waar appartementen in zijn gekomen. En er zijn nieuwe

Wethouder Cultuur

geloofsgemeenschappen bij gekomen.

Kerkenvisie Gemeente Westland

2.

Inhoudsopgave 1. Aanleiding en proces

4

4. Huidige staat en gebruik religieus vastgoed

27

•

1.1 Programma Toekomst Religieus Erfgoed

6

•

1.2 Doel van de kerkenvisie

9

•

1.3 Gezamenlijk proces

10

5. Actuele thema’s

30

•

1.4 Raakvlakken met andere beleidsterreinen

12

•

1.5 Kerkgebouwen

14

6. De rol van de gemeente

37

2. Gemeente Westland

15

7. Conclusies

40

•

2.1 Betekenis van het religieus vastgoed

17

•

2.2 Kerkenlandschap in cijfers

21

Overzicht van alle kerkgebouwen

44

3. Religieus vastgoed

23

Bijlage Kerkenpaspoorten

51

•

3.1 Monumentaal beschermd religieus vastgoed

24

•

3.2 Niet beschermd religieus vastgoed

24

•

3.3 Afgestoten religieus vastgoed

24

•

3.4 Kerktorens

25

Kerkenvisie Gemeente Westland

3.

1. Aanleiding en proces

1. Aanleiding en proces De aanleiding voor het opstellen van een kerkenvisie voor de

Een kwart van de kerkgebouwen in Nederland is inmiddels niet meer

gemeente Westland komt voort uit ontwikkelingen die zich op

in religieus gebruik. De verwachting is dat dit aantal de komende

landelijke schaal afspelen. Nederland telt ruim 7100 kerkgebouwen.

jaren nog zal oplopen. We zien dat binnen de gemeente Westland

Door de terugloop van het kerkbezoek en het vergrijzen van zowel

ook enkele kerkgebouwen van eigenaar zijn veranderd en nieuwe

kerkgemeenschappen als vrijwilligersbestanden staat het toekomst-

functies hebben gekregen. Op termijn worden dat er meer. Het is

bestendig beheer van veel kerkgebouwen onder druk. Ook in het

nu zaak om in te spelen op deze ontwikkelingen door met visie te

Westland dreigt dat op den duur kerkgebouwen leeg komen te staan.

kijken naar de kansen die er liggen om onze kerken de centrale rol

De centrale rol die dergelijke gebouwen nu binnen onze gemeen-

te blijven geven die ze verdienen.

schap spelen komt op de tocht te staan als we niet tijdig inspelen op ontwikkelingen die nu al gaande zijn. Wat gebeurt er als kerken aan de eredienst worden onttrokken en wat hebben de overheid en

St. Adrianuskerk, Naaldwijk

andere partners dan aan elkaar?

Kerkenvisie Gemeente Westland

5.

1.1 Programma Toekomst Religieus Erfgoed Eind 2018 is door de landelijke overheid de ‘Nationale Kerkenaanpak’ gestart met als doel een duurzaam toekomstperspectief te ontwikkelen voor het religieuze erfgoed in Nederland. Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft in de periode 2018-2021 middelen beschikbaar gesteld voor het opstellen van kerkenvisies. Met het landelijk Programma Toekomst Religieus Erfgoed ondersteunt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) gemeenten tot eind 2024 om een eigen kerkenvisie te ontwikkelen en het complexe proces daarna voor te zetten. De gemeente Westland heeft in januari 2021 een aanvraag voor de decentralisatie-uitkering ingediend en deze is toegekend. Naast de bijdrage van het Rijk zet de gemeente een eigen bijdrage met organisato-

Kerkgebouwen zijn voor verschillend mensen, om verschillende redenen, erg belangrijk. Naast de religieuze en sociaal maatschappelijke functie zijn kerken vaak beeldbepalend in het landschap of vertegenwoordigen ze een belangrijke cultuurhistorische waarde. Ze vormen een belangrijk onderdeel van de identiteit van de gemeente en vertegenwoordigen veelal een architectonische stroming. Voor veel inwoners hebben ze een emotionele waarde omdat belangrijke momenten uit het leven er zich hebben afgespeeld zoals dopen, trouwen en rouwen.

rische en personele inzet. Het College en de Raad hebben vanuit die achtergrond gevraagd om een kerkenvisie.

Kerkenvisie Gemeente Westland

6.

Kom niet aan de kerk, de kerk heeft een grote betekenis in het dorp, niet alleen onder leden van de kerkelijke gemeente. Inwoner Ter Heijde

Kerkenvisie Gemeente Westland

7.

In de gemeente Westland staan 41 kerkgebouwen in eigendom van

gebouwen. Dat is belangrijk want het formuleren van een eendui-

en beheerd door kerkgenootschappen. Een deel daarvan is sociaal

dige visie op de toekomst van de kerkgebouwen is complex. Het

en financieel vitaal, een deel ervan heeft te maken met een toe-

is niet los te zien van ontwikkelingen binnen de religieuze gemeen-

nemende druk op het beheer. Inmiddels zijn er 12 voormalige kerk-

schappen zelf. Ieder kerkgebouw is ook onderdeel van een lokale

gebouwen aan de eredienst onttrokken. Ze zijn herbestemd of

context en vraagt om specifieke aandacht. Zeker binnen onze

gesloopt.

gemeente, waar elke dorpskern haar eigen identiteit heeft en ook koestert. De ene kerk zoekt het in multifunctioneel gebruik.

De kerkenvisie maakt het ons mogelijk om met eigenaren,

De ander kiest voor samen verdergaan en één kerk afstoten. De

de gemeente en betrokkenen te anticiperen op komende veran-

volgende gaat voor de ontwikkeling van starterswoningen en hoopt

deringen ten aanzien van functie, gebruik, eigendom van de kerk-

op die manier financiële middelen binnen te krijgen. Het is belangrijk om samen grip te krijgen op deze ontwikkelingen.

Kapel Heilige Geesthofje, Naaldwijk

Kerkenvisie Gemeente Westland

8.

1.2 Doel van de kerkenvisie De kerkenvisie van de gemeente Westland biedt een overzicht van de kerkgebouwen binnen de gemeente. Het geeft zicht op de ontwikkelingen binnen de kerken. Het brengt met alle lokale betrokken partijen de verschillende belangen in beeld en verkent de toekomstplannen en mogelijkheden van de gebouwen. Hierdoor maken we ruimte om combinaties te maken met andere maatschappelijke opgaven en creëren we een groter draagvlak voor de kerkgebouwen in een tijd van veranderingen en uitdagingen. Om dit voor elkaar te krijgen zetten we in op de volgende activiteiten:

* Het inventariseren, samenbrengen en analyseren van het huidige kerkenlandschap * Het inventariseren van de uitdagingen en behoeften van kerkeigenaren met betrekking tot beheer en gebruik van kerkgebouwen * Het ontwikkelen en toegankelijk maken van de kennis over behoud en beheer kerkgebouwen * Het opzetten van een netwerk met de lokaal betrokken partijen en het benoemen van rollen en verantwoordelijkheden * Het creëren van draagvlak bij inwoners en partners voor de kerkgebouwen

Kerkenvisie Gemeente Westland

9.

1.3 Gezamenlijk proces Een belangrijk onderdeel bij het opstellen van de kerkenvisie vormen

De kerkenvisie is opgesteld in samenspraak met de eigenaren

de gesprekken met de kerkgenootschappen. De gesprekken met

en beheercommissies van de kerkgebouwen en vertegen-

hen over de toekomstverwachtingen van de kerkgebouwen en de

woordigers van de historische verenigingen en Westlands

genootschappen vormen de basis van deze visie. In eerste instantie

Museum. Met hen zijn we in bijeenkomsten en gesprekken

hebben we het gehad over de voortzetting van de huidige religieuze

tot een gezamenlijk beeld gekomen van de vraagstukken die

functie van kerkgebouwen. Indien voortzetting niet voor de hand

in het Westland spelen. Deze vraagstukken zijn benoemd in

liggend is, zijn ook alternatieve mogelijkheden ter sprake gekomen.

de bespreking van de actuele thema’s in deze visie.

De kerken leverden zelf via een Excelbestand de feitelijke gegevens aan over de gebouwen en de samenstelling van de genootschappen. Hervormde kerk, Ter Heijde

Met een vertegenwoordiging van kerken en het erfgoedveld is er op 8 april 2023 een startbijeenkomst geweest waar de kaders en de invulling van de kerkenvisie ter sprake kwamen. Omdat één van de heikele punten die in het proces naar voren kwam het beheer van kerkgebouwen betrof is er op 8 juni een informatiebijeenkomst gehouden over energieverbruik en duurzaamheid. Er werd uitleg gegeven over de mogelijkheid om een energiescan aan te vragen, de voorwaarden voor het plaatsen van zonnepanelen bij monumenten en de leningsmogelijkheid voor financiering van duurzaamheidsmaatregelingen.

Kerkenvisie Gemeente Westland

10.

Bij de startfase van het opstellen van de kerkenvisie zijn alle kerkeigenaren en erfgoedorganisaties uitgenodigd voor een informatiebijeenkomst. Al snel ontstond er een prettig gesprek waarbij men elkaar onderling vond; er bleken veel meer raakvlakken dan van tevoren ingeschat. Beleidsmedewerker gemeente Westland

Kerkenvisie Gemeente Westland

11.

1.4 Raakvlakken met andere beleidsterreinen De kerkenvisie sluit op meerdere manieren aan bij de bestaande beleidsthema’s binnen de gemeente Westland: de beleidsnota erfgoed, het accommodatiebeleid en de omgevingsvisie.

Tot slot zoekt de kerkenvisie aansluiting met de omgevingsvisie. We kijken naar de mogelijke verbanden tussen kerkgebouwen

Momenteel wordt een nieuwe beleidsnota erfgoed opgesteld,

en de uitdagingen van onze tijd. Vergrijzing en duurzaamheid zijn

waarin we duidelijke richtlijnen opstellen over wat we wel en

niet alleen voor kerkgenootschappen actuele thema’s. Voor alle

niet willen beschermen en bewaren. Op basis van de criteria

lokale gemeenschappen binnen de gemeente geldt de uitdaging

‘behoud’ en ‘zichtbaarheid’ zal gekozen worden welke erfgoed-

om met deze thema’s om te gaan. Daarbij heeft iedere dorpskern

objecten beschermd blijven of gaan worden. Hiermee werken we

zijn eigen signatuur en ruimtelijke kwaliteiten om rekening mee

toe naar een selectie van objecten, tradities en verhalen die de

te houden. Kerkgebouwen zijn hier vaak een belangrijk onderdeel

gemeenschappelijke geschiedenis en identiteit van de gemeente

van. Om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van leven in de kernen

Westland uitlicht en koestert.

optimaal blijft, kijken we naar de voorzieningen die een kern nodig heeft. De rol die een kerkgebouw kan spelen in het vervullen van

De gemeente Westland hanteert een accommodatiebeleid waarbij

de lokale behoeften door middel van een herbestemming wordt

gesteld wordt dat het in eigendom nemen van kerkgebouwen niet

daarin meegenomen. Of het nu gaat over ontmoetingsplekken

aan de orde is. De gemeente draagt niet bij aan de instandhouding

voor de buurt, locaties voor huisartsen, woonruimte of toeris-

van kerkgebouwen.

tische trekpleisters. Of over het koppelen van lokale partners aan kerkbeheerders om nieuwe initiatieven te ontplooien die op deze behoeften aansluiten. Door het overzicht te blijven zien kunnen we de inwoners op meerdere vlakken bedienen en het religieuze erfgoed verankeren in de ontwikkeling van het Westland.

Kerkenvisie Gemeente Westland

12.

Bij de Dorpskerk in ’s-Gravenzande en de Pleinkerk in Wateringen wordt op werkdagen om 11 uur de ‘aardappelklok’ of het ‘klokje van Elven’ geluid om de omwonenden te laten weten dat de piepers op het vuur moeten voor het warme middagmaal. Een traditie die je zou kunnen scharen onder Westlands immaterieel erfgoed. Medewerker beleidsuitvoering gemeente Westland

Kerkenvisie Gemeente Westland

13.

1.5 Kerkgebouwen De kerkenvisie gaat over alle gebedshuizen in de gemeente Westland. In deze visie hanteren we het begrip kerkgebouw voor een gebouw dat door of in opdracht van een religieus genootschap is gerealiseerd, ten behoeve van het gezamenlijk belijden van religie en als zodanig wordt geëxploiteerd. In het document worden 41 kerkgebouwen en de 12 herbestemde (gesloopte) kerken behandeld. De kerkgebouwen staan verspreid over de kernen De Lier, Monster, Ter Heijde, Naaldwijk, ’s-Gravenzande, Heenweg, Honselersdijk, Poeldijk, Wateringen, Kwintsheul en Maasdijk. Van alle kerken in het Westland zijn er 9 een rijksmonument, 12 een gemeentelijk monument en de overige 19 kerkgebouwen hebben geen beschermde status.

Kerkenvisie Gemeente Westland

14.

2. Gemeente Westland

2. Gemeente Westland In 2004 start de ontstaansgeschiedenis van de gemeente Westland.

Monster-Ter Heijde, Historische Vereniging Naaldwijk-Honselers-

Daarvoor had iedere dorpskern haar eigen rijke geschiedenis en

dijk, Genootschap Oud Westland, Vereniging Oud ’s-Gravenzande,

cultuur waarmee ook de vele kerkgebouwen verweven zijn. De

Historische Werkgroep Oud De Lier, Werkgroep Historie Bar-

geschiedenis van de regio Westland wordt levend gehouden door de

tholomeus Poeldijk, Historische Werkgroep Maasdijk, Studiegroep

vele historische verenigingen en instellingen: Westlands museum,

Genealogie Westland, Stichting Monumentaal Westland en

Museum De Timmerwerf, Historisch Archief Westland, Histo-

Werkgroep Erfgoedbescherming Westland. Deze organisaties

rische Vereniging Wateringen-Kwintsheul, Historische Vereniging

beschikken over een schat aan kennis rondom de geschiedenis van de regio in het algemeen, maar ook over de diverse ontstaans-

Glas-in-loodraam, Heilige Bartholomeus, Poeldijk

geschiedenissen van de kernen met daarin de kerkgebouwen en hun geloofsgemeenschappen.

Kerkenvisie Gemeente Westland

16.

2.1 Betekenis van het religieuze vastgoed In deze kerkenvisie wordt rekening gehouden met de verschillende manieren waarop een kerkgebouw een plek van betekenis kan zijn voor de locatie waar zij in staat. Het gaat daarbij om de cultuurhistorische betekenis, de religieuze betekenis en de sociaal-maatschappelijke betekenis.

Cultuurhistorische betekenis Vanuit cultuurhistorisch perspectief vertegenwoordigen kerkgebouwen architectonische stromingen. Vanwege de symbolische en representatieve betekenis van kerkgebouwen is de architectonische vormgeving door de eeuwen heen van grote betekenis geweest, ook als deze sober en ingetogen moest blijven. De religieuze geschiedenis wordt mede tot uitdrukking gebracht in de vormgeving en symboliek van de gebouwen. Dat geldt niet alleen voor het uiterlijk van kerkgebouwen, ook voor het interieur en de aankleding van kerkgebouwen. De geschiedenis van de kerk en religie is niet statisch, maar is continu in beweging. Kerkgebouwen zijn geen uniforme religieuze gebouwen. Ze weerspiegelen in hun typologie en plattegronden een lange traditie.

Wandreliëf, Uniekerk, ‘s-Gravenzande

Kerkenvisie Gemeente Westland

17.

Religieuze betekenis Westland kent al eeuwenlang een verscheidenheid aan religieuze

ingericht als synagoge. Deze functie behield het gebouw tot 1922.

stromingen. Ondanks de reformatie maakte rond 1800 het aandeel

Er zijn ook twee Islamitische verenigingen. In Wateringen werkt het

katholieken nog altijd een aanzienlijk deel van de inwoners uit.

Islamitisch Cultureel Centrum aan een nieuw gebedscentrum waar

Er waren echter ook groepen Nederlands Hervormden, Gere-

ook ruimte is voor maatschappelijke activiteiten, huiswerkbege-

formeerden en Protestanten actief. In 1750 vestigden zich de eerste

leiding en taallessen. Het wordt een ontmoetingsplaats met de wijk.

Joden in Naaldwijk. In 1807 werd de kapel van het Heilige Geesthofje Vergrijzing is van grote invloed op de religieuze gemeenschappen Interieur, Moskee Almouwahidin, Naaldwijk

in het Westland. Desondanks zeggen de meeste kerkelijke organisaties nog voor een langere tijd te kunnen voortbestaan. Er wordt binnen de kerken actief gezocht naar nieuwe manieren om mensen in de lokale dorpsgemeenschap te betrekken en te binden. Een enkele kerkgemeente groeit in ledenomvang ondanks de landelijke trend van secularisatie en krimp.

Kerkenvisie Gemeente Westland

18.

Sociaal-maatschappelijke betekenis Veel kerken hebben ambities voor multifunctioneel of nevenfunctioneel gebruik van het kerkgebouw. Enkele kerken passen de interieurs daarop aan. Kerkbanken worden vervangen door stoelen en keukens worden gemoderniseerd en geschikt gemaakt voor het gebruik van grotere groepen bezoekers. Er worden toekomstvisies gemaakt waarin de kerk meer wordt gebruikt door een breder publiek. Er wordt ingezet op zaalverhuur of het ontwikkelen van nevenactiviteiten zoals het organiseren van lezingen, concerten of tentoonstellingen. Kerken worden ook gebruikt voor een modeshow, een vergaderlocatie of als repetitieruimte voor koren en dansgroepjes. De gedachte daarachter is het levendig houden van het gebouw en sociaal relevant willen blijven zijn. Het kan een manier zijn om langer in het gebouw te blijven kerken terwijl er een gelei-

Interieur, Domkerk, De Lier

delijke transitie naar een ander gebruik van het gebouw mogelijk gemaakt wordt.

Kerkenvisie Gemeente Westland

19.

Er wordt in onze kerk actief gekerkt, maar we organiseren ook maatschappelijke activiteiten. Een voorbeeld daarvan is het onderdak geven aan en ondersteunen van de voedselbank.

Kerkrentmeester kerk Naaldwijk

Kerkenvisie Gemeente Westland

20.

Aantal kerken per dorpskern

2.2. Kerkenlandschap in cijfers

kerk

herbestemd

(deels) gesloopt

In vogelvlucht

De Lier

5

1

1

Monster

5

1

0

Westland oppervlakte in km²

Naaldwijk

5

2

0

‘s-Gravenzande

11

2

0

Wateringen

5

0

0

Aantal inwoners

Honselersdijk

3

0

1

115.728

Kwintsheul

1

0

0

Poeldijk

2

0

0

Aantal dorpskernen

Ter Heijde

1

0

0

11

Maasdijk

3

1

1

Heenweg

0

1

0

90.59

Dorpskern met de meeste kerkgebouwen: ‘s-Gravenzande

Aantal gebouwen opgenomen in de kerkenvisie 53 Kerkdichtheid (kerkgebouwen per km²) 0,59 kerk per km2

Kerktorens

Bouwperiode

14 Kerktorens 2

Losstaande kerktoren

4

Klokkentoren

4

Kerktoren in eigendom van gemeente

2

Rijksmonumentale toren

Kerkenvisie Gemeente Westland

21.

Eigenaren kerkgebouwen

2

1

3

1 1 1 11

2 3

8

18

Room Katholiek kerk

Erfgoed instelling

Protestantse gemeente (PKN)

Particulier

Gereformeerde kerk

Gemeente Westland

Evangelische gemeente

Vastgoed / Projectontwikkelaar

Hervormde kerk

Cultureel Maatschappelijk bedrijf

Islamitische vereniging

Gebruik kerkgebouw

Status

9

1 2 Rijksmonumenten

10

Gemeentelijke monumenten Niet beschermde kerkgebouwen

12

Voormalige kerkgebouwen

3 Wonen 19 Religieus 5 Cultureel maatschappelijk

Voormalige kapellen

20 Monumentale orgels

22 Religieus en cultureel maatschappelijk

1 Bedrijfskantoor

Kerkenvisie Gemeente Westland

22.

3. Religieus vastgoed

3.1 Monumentaal beschermd religieus vastgoed

3.2 Niet beschermd religieus vastgoed

In de gemeente Westland hebben 9 kerkgebouwen de status van

In de gemeente Westland hebben 20 kerkgebouwen geen

rijksmonument en 12 kerkgebouwen de status van gemeentelijk

beschermde (monumentale) status. Het ligt niet in de lijn der

monument. De (monumentaal) beschermde kerkgebouwen zijn van

verwachting dat op middellange termijn hiervan kerkgebouwen

bijzondere cultuurhistorische waarde.

worden aangewezen als gemeentelijk monument.

Een bijzonderheid is dat in één gemeentelijk monument een zeldzaam orgel aanwezig is. Het is benoemd als rijksmonument.

3.3 Afgestoten religieus vastgoed In de gemeente Westland zijn 12 kerkgebouwen in de afgelopen jaren herbestemd of gesloopt. Veelal is gekozen voor een nieuwe invulling met woningbouw. Soms is de kerk daarvoor gesloopt of

Interieur, Concordiakerk, Maasdijk

gerenoveerd om appartementen mogelijk te maken.

Kerkenvisie Gemeente Westland

24.

3.4 Kerktorens Veel van de kerken in Westland hebben een toren. Of als een vaste toren niet mogelijk was een klokkenstoel. De torens zijn van betekenis in de dorpskernen, het zijn referentiepunten in het landschap. De toren is ook de plek waar de klokken hangen. Via de galmgaten verspreidt het geluid zich over de omgeving. Met het luiden van de klok wordt de tijd aangegeven en de kerkgangers op de hoogte gesteld van de wekelijkse kerkdiensten. Het kan ook bij gevaar of herdenkingen de burgers opmerkzaam maken. Van de 14 kerktorens in het Westland zijn er vier in eigendom van de gemeente. Dit zijn de torens van de Grote Kerk in Monster, Domkerk in De Lier, Pleinkerk in Wateringen en Oude Kerk in Naaldwijk. Dit heeft alles te maken met de periode dat Napoleon aan de macht was. Sommige kerktorens werden in 1798 door een nieuwe wet eigendom van de burgerlijke gemeente. De torens konden een militaire functie vervullen als uitkijkpost of als schuilplaats dienen bij calamiteiten zoals het stijgen van het water. De torens hebben ook een toeristische waarde. Mensen vinden het leuk om de treden te beklimmen en vanaf hoogte uit te kunnen kijken naar het omringende landschap. Domkerk, De Lier

Kerkenvisie Gemeente Westland

25.

Kerktorens wijzen niet alleen naar de hemel, het zijn ook bakens in het landschap.

Inwoner gemeente Westland

Kerkenvisie Gemeente Westland

26.

4. Huidige staat en gebruik religieus vastgoed

De algehele bouwkundige staat van de huidige in functie zijnde

voeren aan de beide kerkgebouwen en -interieurs. In Maasdijk is

kerkgebouwen is over het algemeen redelijk tot goed te noemen. Dit

De Hoeksteen uit de eredienst genomen en gesloopt. Er zijn

is mede het gevolg van fusies tussen kerkgenootschappen. Voor-

woningen voor in de plaats gekomen. Het Kruispunt kreeg de naam

beelden hiervan zijn de fusie tussen de Domkerk en de Vredekerk

Dorpskerk en is geheel gerenoveerd. Door de fusie heeft de kerk-

in De Lier en de fusie tussen De Hoeksteen en Het Kruispunt in

gemeenschap de zorg niet meer over meerdere kerkgebouwen.

Maasdijk. Samen gaan ze verder als PKN De Lier en PKN Maasdijk.

Alle aandacht en zorg kan toegespitst worden op één kerkgebouw.

In De Lier was de fusie het startsein om aanpassingen uit te

Ook de middelen kunnen daar dan voor worden gebruikt.

Glas-in-loodraam, De Hoeksteen (Onze Lieve Vrouw ter Hemelopneming), ‘s-Gravenzande

Veel kerkgebouwen worden hoofdzakelijk gebruikt voor de zondagse mis of kerkdienst en/of een uitvaart, doop- of trouwdienst. Verder worden in enkele kerkgebouwen concerten, tentoonstellingen en sociale activiteiten georganiseerd. Denk daarbij aan een koffieochtend voor senioren, restaurant voor de buurt of filmavond voor de eigen leden. Kerkgebouwen worden ook ingezet als stembureau voor de verkiezingen en repetitieruimte voor lokale koren of dansgezelschappen.

Kerkenvisie Gemeente Westland

28.

Daar waar het ledental van de kerkgemeenschap sterk terugloopt, is het risico op afstoting en sluiting het grootst en zal een vraag naar herbestemming spelen. Recente voorbeelden van kerkgebouwen die afgestoten zijn, zijn de Nieuwe Kerk in Heenweg, de Oude Kerk in Maasdijk en de voormalige kerk ‘t Kruispunt in ‘s-Gravenzande. Alle drie de kerkgebouwen hebben een woonfunctie gekregen. Geconstateerd wordt dat momenteel drie kerkgenootschappen in de gemeente Westland plannen hebben om de kerkgebouwen uit de eredienst te onttrekken en daarover gesprekken voert met waar nodig het Bisdom Rotterdam en de gemeente Westland. Daarnaast zijn er enkele eigenaren die nadenken over (partiële) herbestemming in de nabije toekomst. Nieuwe Kerk, Heenweg

Voor alle kerkgebouwen geldt dat bij een toekomstige inventarisatie naar beschikbare maatschappelijke ruimtes, door de gemeente bekeken wordt in hoeverre het mogelijk en wenselijk is om de functie te wijzigen naar multifunctioneel centrum. In sommige gevallen hebben kerkgemeenschappen zelf al zo’n ontwikkeling ingezet. Het idee hierachter is dat een mogelijke functiewijziging naar multifunctioneel centrum ertoe leidt dat het publieke karakter van grotere kerkgebouwen behouden blijft.

Kerkenvisie Gemeente Westland

29.

5. Actuele thema’s

5. Actuele thema’s In dit hoofdstuk worden actuele vraagstukken rondom het

Veel kennis over het beheer en financiële ondersteuning van

voortbestaan van kerkgebouwen behandeld. Tijdens de gesprekken

monumenten is te vinden op de website Monumenten.nl en

met de kerkgenootschappen kwamen deze thema’s herhaaldelijk

Restauratiefonds.nl of de kennisbank van de Rijksdienst voor

voorbij.

Cultureel Erfgoed (RCE).

1. Onderhoud

Met betrekking tot herbestemming is veel kennis te vinden op de website Herbestemming.nu en de website van de RCE;

Het onderhoud van kerkgebouwen is een punt van aandacht voor

Cultureelerfgoed.nl/domeinen/monumenten. Voor subsidiemo-

alle kerkeigenaren. Het vereist een behoorlijk budget en daarmee

gelijkheden via de gemeente Westland wordt verwezen naar de

een financiële buffer om dit te kunnen bekostigen. Niet alle kerkge-

gemeentelijke website.

meenschappen hebben die buffer tot hun beschikking en zullen in het geval van een groot onderhoudsproject aan de slag moeten met fondsenwerving. Dit kan via de (overheids-) subsidies of via collecten bij de eigen kerk of activiteiten als veilingen en markten. Subsidies zijn met name relevant voor kerkgebouwen met een monumentale status.

Via de Vereniging Kerkrentmeesterlijk Beheer (VKB) voor de protestante kerken in Nederland wordt veel kennis en kunde over het onderhoud en beheer van kerken gedeeld. Er worden webinars en vragenuurtjes opgesteld en kerkrentmeesters kunnen adviseurs vragen om specifieke kennis. Via het te vormen netwerk van kerkenraden en kerkrentmeester kunnen ‘good practices’ gedeeld worden. De kerkrentmeesters hebben veel kennis op het gebied van behoud en beheer. Met elkaar kan kennis gedeeld worden en ook nieuwe kennis worden opgedaan.

Kerkenvisie Gemeente Westland

31.

2. Energieverbruik en duurzaamheid Duurzaamheid is een ander belangrijk aandachtspunt. De hoogte van de energierekening en het comfort van bezoekers zijn belangrijke factoren voor het eigen gebruik of de exploitatie van een kerkgebouw. Vanwege de kenmerkende architectuur van kerkgebouwen met veel hoge, open ruimtes en gebruik van veelal enkel glas, is het verwarmen van kerkgebouwen in de koude maanden altijd al kostbaar geweest. Momenteel lopen deze kosten door stijgende energieprijzen nog verder op. Interieur, Nederlands Hervormde kerk, Wateringen

De kosten voor verduurzaming zijn vaak een drempel om tot een investering over te gaan. Toch zijn er initiatieven ontstaan die verduurzaming en energiebesparing in kerkgebouwen willen aanjagen. Dit zorgt ervoor dat kerkgebouwen die met dit vraagstuk worstelen er niet helemaal alleen voor hoeven staan. De energietransitie, en de extra impulsen op het gebied van verduurzaming die we vanuit het Rijk kunnen verwachten, zouden aanknopingspunten kunnen bieden voor duurzamer en toekomstgericht gebruik van kerkgebouwen. De gemeente Westland biedt de Energiescan aan en heeft leningsmogelijkheden voor financiering van duurzaamheidsmaatregelen.

Kerkenvisie Gemeente Westland

32.

3. Bisdom Rotterdam Bij het opstellen van deze kerkenvisie is ook nadrukkelijk gekeken naar de kaders die er al zijn voor een herbestemming of nevenfunc-

Het bisdom heeft zes voorwaarden opgesteld voor het gebruik van de rooms katholieke kerkgebouwen.

tioneel gebruik van kerkgebouwen. Het Bisdom Rotterdam speelt voor de katholieke kerken hier een belangrijke rol in. Zij zetten met

1. Een rk-kerk is een gebouw dat primair bedoeld is voor de samen-

betrekking tot de kerkvisie in op het ‘voortzetten van het gebruik van

komst van de gelovigen om de eredienst te vieren;

de kerkgebouwen, met het geloof voorop. Het gaat om de kerkgebouwen in relatie tot de geloofsgemeenschap.’ Interieur, St. Machutuskerk, Monster

2. In een rk-kerkgebouw kunnen geen activiteiten plaatsvinden die in tegenspraak zijn met de aard van het kerkgebouw, noch met geloof en zeden van de rk-kerk; 3. Wanneer een rk-kerkgebouw te groot is geworden, kan worden nagedacht over de bestemming van een deel van het gebouw c.q. een ander gebruik van een gedeelte van het kerkgebouw. Deze gedeeltelijke herbestemming dient niet in tegenspraak te zijn met de aard van het kerkgebouw als plaats van eredienst.

Kerkenvisie Gemeente Westland

33.

4. Vereist wordt dat bij een gedeeltelijke herbestemming (voor

Interieur, St. Andreaskerk, Kwintsheul

kortere dan wel voor langere tijd) dit gebeurt op basis van nevenfunctionaliteit, d.w.z. een waardig gebruik van een deel van het rk-kerkgebouw volstrekt gescheiden van het gedeelte dat voor de eredienst is bestemd; 5. Het liturgische deel van een rk-kerkgebouw, d.w.z. het priesterkoor (liturgisch centrum) alsook de ruimte waar de gelovigen plaatsnemen om deel te nemen aan de eredienst, kan niet worden ingezet om het andere gedeelte van de kerk (dat een andere bestemming heeft gekregen) bij gelegenheid te vergroten of anderszins te faciliteren. Dat zou neerkomen op multifunctionaliteit van het liturgische deel van het kerkgebouw; 6. De nevenfunctionaliteit van het niet-liturgisch deel zou eventueel bespreekbaar zijn, namelijk dat dit deel beschikbaar komt als zitplaats voor gelovigen wanneer er sprake zou zijn van een groot aantal kerkbezoekers voor een bepaalde liturgische viering.

Kerkenvisie Gemeente Westland

34.

4. Draagvlak voor de kerkgebouwen Door de kerkgebouwen te leren kennen ontstaat er waardering. Waardering is de grondslag onder een gezamenlijke inzet en betrokkenheid bij de toekomst van onze gebouwen met een rijke geschiedenis. Open Monumentendag en Open Kerkendag zijn momenten om de aandacht voor de kerkgebouwen te verstevigen. Op deze dagen komen niet alleen de eigen leden naar de kerk maar ook buurtbewoners en erfgoed geïnteresseerden brengen een bezoek. Een groeiende groep jongeren komt niet of nauwelijks nog in de kerkgebouwen. Dat geldt ook voor veel medeburgers met een niet-christelijke achtergrond. Deze groepen zijn minder goed bekend met het belang en de betekenis van kerkgebouwen. Door hen met de rijke betekenislagen van de kerken in contact te brengen, wellicht ook door het nevenfunctionele gebruik van een kerkgebouw, kan het draagvlak vergroten. Jongeren maakten nog geen deel uit van het proces om tot deze kerkenvisie te komen. Het is wel belangrijk om ze aan te haken bij toekomstige ontwikkelingen.

Bij Open Monumentendag 2023 hebben 19 kerken de deur opengezet en lieten het publiek door middel van een programma kennis maken met het kerkgebouw. Er ligt een mooie uitdaging om met jong en oud na te denken over hoe hier voor de komende jaren een vervolg aan te geven. Kerken zijn musea, ze bevatten waardevolle kunstschatten. Kerken spelen met licht en geluid. Muziek vult de ruimte met klanken. Kerken vertellen verhalen en zorgen voor herinneringen. Deze uitgangspunten kunnen zorgen voor bijzondere ontmoetingen tussen de kerken en de bezoekers.

Kerkenvisie Gemeente Westland

35.

5. Vrijwilligers Het onderhoud en beheer van veel kerkgebouwen en omliggende gronden in het Westland draait (deels) op de inzet van lokale vrijwilligers. Ook binnen het vrijwilligersbestand is er sprake van de eerdergenoemde vergrijzing. Veel beherende organisaties vinden het steeds moeilijker vinden om nieuwe krachten duurzaam aan het kerkgebouw te binden.

De betrokkenheid van inwoners is van cruciaal belang voor het in stand houden van ons erfgoed en het benutten van de kansen die kerkgebouwen aan onze gemeente bieden. In het stimuleren van vrijwilligerswerk kan de gemeente Westland een rol spelen door de waardering te tonen voor de belangrijke inzet die wordt geleverd.

Kerkenvisie Gemeente Westland

36.

6. De rol van de gemeente

6. De rol van de gemeente Kerkeigenaren kunnen bij de gemeente Westland terecht bij vragen op het gebied van regulier onderhoud, restauratie, beheer, gebruik, vergunningprocedures of bestemmingsplanwijzigingen. In geval

De gemeente Westland heeft ten aanzien van (monumentaal beschermde) kerkgebouwen de volgende rollen:

de noodzaak bestaat om een kerkgebouw aan de eredienst te onttrekken en te sluiten, dan is de gemeente Westland bereid om

1. Open staan voor ander (tijdelijk) gebruik en daarmee herbestem-

mee te denken over herontwikkeling of herbestemming. Dit wordt

ming faciliteren;

bewerkstelligd door het adviseren en faciliteren van eigenaren van

De gemeente Westland staat open voor ander tijdelijk gebruik

religieus vastgoed.

en faciliteert, op verzoek, herbestemming. Bij gemeentelijke monumenten zal advies ingewonnen worden bij de commissie

In de praktijk gebeurt dat ook bij de Omgevingstafel Westland

omgevingskwaliteit van de gemeente terwijl bij rijksmonumenten

(OTW), het traject voor het verlenen van een omgevings-

advies wordt ingewonnen bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

vergunning en de begeleiding van onderhoud, restauraties, energiemaatregelen en verbouwingen. Het contact verloopt via

2. Het bieden van advies en begeleiding over energiemaatregelen

omgevingsloket@gemeentewestland.nl.

en financiële mogelijkheden (subsidies en voordelige leningen van andere overheden, fondsen), als dat gewenst is; De gemeente Westland heeft tot taak het adviseren en begeleiden bij het in stand houden van monumenten, restauratie en onderhoud. Dit gebeurt meestal naar aanleiding van concrete vragen van pandeigenaren. Informatie is verkrijgbaar via de website Westland Woont Duurzaam.

Kerkenvisie Gemeente Westland

38.

3. Meedenken met kerkbesturen bij het vinden van een passende

Bij kerkgebouwen die de status hebben van rijksmonument is een

invulling van leegstaand religieus vastgoed;

inventarisatie gedaan door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

De gemeente Westland kan, nadat een kerkbestuur het voornemen

(RCE). Net zoals bij gemeentelijke monumenten het geval is, zijn

tot sluiting van een kerkgebouw kenbaar heeft gemaakt, actief

bijzondere cultuurhistorische waarden vastgelegd in een reden-

meedenken over het vinden van een passende invulling van leeg-

gevende omschrijving. De inventarisaties bieden een bruikbaar

staand religieus vastgoed. Daarbij zal primair gekeken worden naar

handvat bij toekomstige transformatie en hiermee kunnen vragen

in hoeverre, gelet op de cultuurhistorische waarden, het van belang

van potentiële initiatiefnemers adequaat beantwoord worden.

is dat een bepaald kerkgebouw voor Westland behouden blijft. Rijksen gemeentelijke monumenten zijn vanwege hun monumentale

Ten aanzien van bovenstaande punten zal de gemeente Westland

status behoudens waardig.

haar rol blijven continueren. De dialoog met de huidige- en toekomstige kerkeigenaren is van belang om nieuwe functies mogelijk te

4. Het faciliteren van transformaties;

maken en zo beeldbepalende kerkgebouwen voor Westland te

De gemeente Westland zal, net als bij elke andere herbestemming

behouden. Bij eventuele herbestemming is een integrale bena-

het proces faciliteren. In de praktijk gebeurt dit bij de Omgevings-

dering van belang. Van de gemeente Westland vraagt dat om een

tafel Westland (OTW).

goede interne samenwerking en afstemming.

Kerkenvisie Gemeente Westland

39.

7. Conclusies

7. Conclusies Binnen de gemeente Westland bevinden zich unieke kerkgebouwen die beeldbepalend zijn voor de afzonderlijke kernen. De meeste kerken genieten een beschermde status en verkeren in een goede staat van onderhoud.

Energiebesparing draagt bij aan het verbeteren van de

De landelijke trend van leegstand en mogelijke afstoting van religieus

Het sluiten/afstoten van kerkgebouwen biedt kansen. Een

vastgoed is in de gemeente nog niet direct zichtbaar, maar zal op

transformatie naar een multifunctioneel centrum zorgt ervoor

termijn zeker gaan spelen bij een aantal kerkgebouwen.

dat het publieke karakter behouden blijft en het kerkgebouw

exploitatie, maar is afhankelijk van de investeringsmogelijkheden van de kerkeigenaar. Grote investeringen lonen vooral bij een aanzienlijke energierekening.

ook in de toekomst een gemeenschapsfunctie blijft vervullen. Subsidies voor onderhoud en restauratie stimuleren het in stand

In geval interieurdelen monumentale bescherming genieten,

houden van monumenten, maar dragen niet bij aan de exploitatie

wordt een verandering van functie lastiger.

van een kerk als instituut. In het geval dat de onderhoudslasten voor een kerkgemeenschap niet meer opgebracht kunnen worden, kan dit aanleiding zijn om een kerkgebouw af te stoten. Het sluiten en afstoten van kerkgebouwen hoeft niet altijd het gevolg te zijn van een afname van het aantal kerkgangers. Op dit moment staan binnen de gemeente Westland geen kerkgebouwen leeg. Nevengebruik zal door de gemeente Westland worden gestimuleerd door mee te werken aan het (cultureel maatschappelijk) gebruik van kerken en door (incidentele) evenementen toe te staan.

Kerkenvisie Gemeente Westland

41.

Per kerkgebouw kan, indien sluiting en afstoting dreigt, een herbestemmingsprofiel opgesteld worden. Voordat een proces tot herbestemming in gang wordt gezet kan een herbestemmingsprofiel dienen als kader voor de eigenaar, de potentiële koper, de architect en ook voor de gemeente zelf, voor sturing, plantoetsing en vergunningverlening.

Ten aanzien van behoud van religieus vastgoed zal het maatschappelijke belang, met inbegrip van de cultuurhistorische waarden, en het belang van de (nieuwe) eigenaar van een kerkgebouw goed tegen elkaar afgewogen moeten worden. Het is aan kerkbesturen om een beslissing te nemen en keuzes

Appartementencomplex met kerktoren van De Hoeksteen, Maasdijk

te maken in het transformatieproces. Herbestemmingsprofielen die opgesteld worden door kerkbesturen en inventarisaties/waarderingen kunnen helpen om weloverwogen keuzes te maken. Ze kunnen ingezet worden als sturingsmiddel en kunnen daarmee meer duidelijkheid verschaffen voor initiatiefnemers. Een positieve grondhouding van de gemeente ten aanzien van nieuw gebruik en functieverandering is een voorwaarde voor duurzaam behoud van religieus vastgoed. Aan deze positieve grondhouding kan uiting gegeven worden door het faciliteren van ruimtelijke procedures. Dat vraagt om een integrale aanpak van dit vraagstuk.

Kerkenvisie Gemeente Westland

42.

Een status van gemeentelijk of rijksmonument zorgt ervoor dat het college in beginsel nooit een omgevingsvergunning voor slopen zal verlenen. De gemeente dient bij monumenten altijd advies in te winnen. Bij rijksmonumenten zal advies ingewonnen worden bij de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Bij gemeentelijke monumenten zal de commissie omgevingskwaliteit om advies worden gevraagd. Kerkbesturen weten de weg naar de gemeente te vinden. Initiatieven worden via de Omgevingstafel Westland (OTW) getoetst op wenselijkheid en toepasbaarheid. Het proces om tot deze kerkenvisie te komen heeft de dialoog tussen de gemeente geïntensiveerd, de waardevolle inzichten en contacten die dit opgeleverd heeft bieden een basis voor de toekomst.

Kerkenvisie Gemeente Westland

43.

Overzicht van alle kerkgebouwen

Overzicht van alle kerkgebouwen Rijksmonumenten 1. Domkerk, De Lier

27. Ontmoetingskerk, Naaldwijk

2. Grote Kerk, Monster

28. Hervormde kerk, Poeldijk

3. St. Machutuskerk, Monster

29. Uniekerk, ‘s-Gravenzande

4. St. Adrianuskerk, Naaldwijk

30. Noorderkerk, ‘s-Gravenzande

5. Oude Kerk, Naaldwijk

31. Het Kruispunt, ‘s-Gravenzande

6. Dorpskerk, ‘s-Gravenzande

32. Zuiderkerk, ’s-Gravenzande

7. St. Lambertuskerk, ‘s-Gravenzande

33. De Hoeksteen (Onze Lieve Vrouw

8. Nederlands Hervormde kerk, Wateringen 9. St. Jan de Doper, Wateringen

34. Westerkerk, ‘s-Gravenzande

Gemeentelijke monumenten

36. De Lichtbron, Wateringen (in transitie)

10. Vredekerk, De Lier

37. De Nieuwe Rank, ‘s-Gravenzande

11. H.H. Martelaren van Gorcum, De Lier

38. Moskee Almouwahidin, Naaldwijk

12. Onze Lieve Vrouw van Goeden Raad,

39. Volle Evangelie Gemeente De Aar,