2.3b) Groeiagenda Zuid-Holland (21-0074431)

NEO Z EUR: "Menselijk kapitaal draagt in belangrijke mate bij aan de beoogde economische groei, het grijpt in op huidige en toekomstige sectorale en beroepsmatige specialisaties. In de Groeiagenda is de aandacht voor menselijk kapitaal terug te vinden in vrijwel alle voorstellen gericht op nieuwe sleutel technologieën." "Investeringen in human capital leveren gezamenlijk 0,36 procentpunt extra regionale groei per jaar op, structureel."

Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid - DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: dioeke.altena@economicboardzuidholland.nl â v.dobbe@mrdh.nl

Noodzakelijke nationaal beleid, vraag aan het Rijk De komende jaren moeten we fors investeren in Human Capital en Leven Lang Ontwikkelen om het duurzaam verdienvermogen en toekomstige werkgelegenheid te realiseren. In Nederland, in Zuid-Holland. Dat vraagt om een nationale beweging waarin een leven lang leren centraal komt te staan, voor jong en oud. Concreet vragen de ondernemers, mkb'ers, kennis-en onderwijsinstellingen en overheden in Zuid-Holland het Rijk om samen met hen werk maken van de volgende zes punten:

Cofinanciering 'Kickstart your career': Jongeren die nu uit de schoolbanken komen, kunnen door de COVID-19-crisis lastig werk vinden en dreigen daardoor de aansluiting met de arbeidsmarkt te verliezen. Bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden in Zuid-Holland zetten zich met het Kickstart your career in "Voor ons digitale innovatiebureau voor arbeidsplaatsen voor deze groep zodat ze hun carrière Milvum, dat digitale diensten bedenkt toch kunnen starten. Concreet vragen we de rijksoverheid en agile ontwikkelt voor overheden, is om cofinanciering zodat we dit project kunnen opschalen het belangrijk dat talenten uit van 150 jongeren naar 1.500 jongeren. kennisinstellingen, samenwerkingspartners en klanten ons Cofinanciering regionaal opleidingsfonds: goed kunnen bereiken. Het maakt Een groeiend aantal mensen in Zuid-Holland wordt werkloos Milvum aantrekkelijk om bij te werken door de COVID-19-crisis. Naar aanleiding daarvan heeft de óf mee samen te werken." gemeente Rotterdam 14 miljoen euro geïnvesteerd in scholingsvouchers. In de periode 2020-2022 verstrekken ze 10.000 vouchers in Rotterdam alleen. Dit initiatief willen we graag opschalen tot een regionaal scholingsfonds, dat tot de invoering van persoonlijke leerrechten voor alle Nederlanders de financiële drempel voor scholing wegneemt.

We vragen het Rijk cofinanciering om het Rotterdamse scholingsfonds samen met regionale partners op te schalen naar heel Zuid-Holland.

Obstakels bijscholing wegnemen en meer ruimte creëren voor regionale invulling:

Salim Hadri, co-founder Milvum

"De professionele norm ligt buiten de school, zeker als het gaat om Smart Technology. Daarom willen we dat docenten met één been in het onderwijs en met het andere in het bedrijfsleven staan. Het hybride leren in samenwerking tussen onderwijs en ondernemers zal in de toekomst alleen maar toenemen. In Zuid-Holland willen we daarin vooroplopen."

De kaders voor opleidingen en bijscholingen zijn in de praktijk knellend. Initiatieven vanuit onderwijsaanbieders of regio's om maatwerk scholing aan te bieden worden hierdoor gehinderd. Concreet vragen we het Rijk om het Jan van Laake, directeur Centrum voor publiek gefinancierd onderwijs te faciliteren om flexibel, Innovatief Vakmanschap Smart modulair en innovatief onderwijsaanbod op maat te Technology en mboRijnland ontwikkelen en om de inzet van hybride docenten te stimuleren. Met name meer experimenteerruimte voor het beroepsonderwijs is noodzakelijk zodat op korte termijn bijvoorbeeld samenhangende voorstellen rond techniek, IT en ondernemerschap kunnen worden ontwikkeld. Door het wegnemen van obstakels en het bieden van experimenteerruimte kunnen we leven lang ontwikkelen in Zuid-Holland stimuleren, waar de rest van Nederland van kan leren en gebruik kan maken.

Stimuleren van regionale kennisknooppunten: Op de verschillende campussen in Zuid-Holland werken universiteiten, andere kennisinstellingen, mboinstellingen, hogescholen en bedrijven samen aan innovaties zoals quantum technologie, AI, regeneratieve geneeskunde en laser-satelliet-communicatie. Op deze kennisknooppunten willen we doorlopende leerlijnen realiseren rond nieuwe technieken. Dit vergt experimenteerruimte voor de opleidingsinstituten die dicht tegen bedrijven aan zitten. Concreet vragen we het Rijk om campusvorming en het realiseren van doorlopende leerlijnen op kennisknooppunten (MBO-HBO-WO) in hun beleid te verankeren. Gezamenlijk kunnen we de banen voor de toekomst realiseren. Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid - DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: dioeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl

42

Investeren in vaardigheden van de toekomst: Ondernemende, IT- en I-vaardigheden zijn essentieel voor de werkenden van de toekomst, net als inzichten in nieuwe technologieën zoals Quantum en AI. Concreet vragen we ruimte voor onderwijsinstellingen om al vanaf het primair onderwijs deze vaardigheden in hun curricula op te nemen, zodat kinderen hier al van jongs af aan mee kennismaken. Met deze vaardigheden kunnen we meer mensen aan het werk krijgen en het onbenutte arbeidspotentieel verkleinen.

Het invoeren van leerrechten voor alle Nederlanders: Scholing en de permanente ontwikkeling van werkenden en niet-werkenden is van groot belang gezien de grote verandering van werk en benodigde competenties de komende decennia. Met individuele leerrechten en een persoonlijke leerrekening nemen we financiële drempels weg en stellen we iedereen in staat om zichzelf te blijven scholen en ontwikkelen. Concreet stellen we voor om op de korte termijn het STAP-budget (Stimulans Arbeidsmarkt Positie) van C200 miljoen naar C600 miljoen euro te verhogen en het maximumbudget per opleiding te verhogen tot C2.000. Uiteindelijk werken we toe naar het invoeren van leerrechten voor alle Nederlanders. Thema: korte termijn (1) -Cofinanciering Kickstart your career; -Cofinanciering regionaal opleidingsfonds.

Thema: middellange termijn (2) -Stimuleren regionale kennisknooppunten; -Obstakels bijscholing beroepsbevolking wegnemen en meer ruimte creëren voor regionale invulling; -Vaardigheden van de toekomst (o.a. digitalisering).

Thema: lange termijn (3) -Het invoeren van leerrechten voor alle Nederlanders.

43

Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid - DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: dioeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl

systeeminterventie

HUMAN CAPITAL LEVEN LANG ONTWIKKELEN

O

KORTE TERMIJN KICKSTART YOUR CAREER

REGIONAAL OPLEIDINGSFONDS

1500 jongeren aan het werk

Kick start van carrière

leven lang ontwikkelen

WERKGEVER EN WERKNEMER

Een goede aansluiting met de praktijk

STARTERS Talent benutten

PUBLIEKE EN PRIVATE OPLEIDERS SCHOLIEREN EN STUDENTEN WERKZOEKEND

MIDDELLANGE TERMIJN MBO - HBO Experimenteerruimte

0

„wĘÊSm Overheid

Bedrijven Opleiders.

OBSTAKELS BIJSCHOLING BEROEPSBEVOLKING WEGNEMEN

KENNISKNOOPPUNTEN STIMULEREN

VAARDIGHEDEN VAN Jl DE TOEKOMST

LANGE TERMIJN

INDIVIDUELE LEERRECHTEN

thinking agency

11.

Begrippen en afkortingen

Begrippenlijst Agglomeratie-externaliteiten: een agglomeratie is een stedelijk gebied of aaneensluiting van steden en dorpen. Onder invloed van een grote bevolkingsomvang en een grote gevarieerdheid in bedrijven en voorzieningen ontstaat een zichzelf versterkende groei van bedrijven en voorzieningen. Deze effecten (externaliteiten) kunnen positief en negatief zijn. Een voorbeeld van een positief agglomeratie effect voor bedrijven is de aanwezigheid van een afzetmarkt, arbeidsmarkt, toeleveringsbedrijven en goede infrastructuur. Een voorbeeld van een negatief agglomeratie-effect is hogere grondprijs of zwaardere milieubelasting. Aquathermie: verzamelnaam voor technologieën die de warmte uit water gebruiken om gebouwen mee te verwarmen. Het kan gaan om oppervlaktewater, afvalwater en drinkwater. Bioraffinage: een raffinage met biogrondstoffen waarbij biobrandstoffen en chemicaliën worden gemaakt. Blauwe waterstof: waterstof geproduceerd uit aardgas waarbij de vrijgekomen CO2 wordt afgevangen en opgeslagen. Carbon Capture and Storage: het afvangen van CO2 uitgestoten bij industriële processen en het vervolgens opslaan van deze CO2 zodat het niet in de lucht terechtkomt. Carbon Capture Utilization: het afvangen van CO2 uitgestoten bij industriële processen en vervolgens het hergebruiken van deze CO2 voor bijvoorbeeld materiaalproductie.

Cleanroom: stofvrije onderzoeksruimte waarin de concentratie van deeltjes in de lucht wordt gecontroleerd en geclassificeerd, die op een manier is ontworpen, gebouwd en geëxploiteerd om de toevoer, generatie en de afzetting van deeltjes binnen de ruimte te beheersen. Cross-over: invloed van een actie op een andere variabele dan de variabele die het doelwit van de actie is. Of, resultaten van samenwerking tussen sectoren. Dataficatie: het in cijfers vaststellen, uitdrukken van informatie. Decarbonisatie: het omvormen van (industriële) processen met als doel de CO2-uitstoot tot nul te reduceren. Deltatechnologie: technologie die zich bezighoudt met het buiten de deur houden van (ongewenst) water; het gebruik en beheer van het watersysteem; het zorgen voor hoeveelheid en kwaliteit van water; het herstel en de bescherming van aquatische en waterafhankelijke ecosystemen; en de inrichting en ruimtelijke planning in de delta. Demonstrators: een soort proefmodel. Onderzoekers passen kennis toe en willen dit naar de markt brengen. Daarvoor is een werkend demonstratiemodel nodig om in te kunnen schatten wat de commerciële waarde is. Via een demonstrator hebben wetenschappers een kans om onderzoek aantrekkelijk te maken voor de markt. Digital twin: digitale kopie van iets fysieks, bijv.

van het Nederlandse elektriciteitsnet waar door de TU Delft en Tennet onderzoek aan wordt gedaan voor het elektriciteitsnet van de toekomst. Drop-in licht wegtransport: het inzetten van biobrandstoffen voor het licht vervoer over weg. Dit betreft zogenaamde «drop-in fuel» waarbij er geen grote aanpassingen in een licht voertuig, zoals een bestelbus, plaats hoeven te vinden. Elektrolyzer: apparaat waarmee water en duurzaam opgewekte elektriciteit worden omgezet in groene waterstof. Enablers: factoren die het mogelijk maken dat een gewenste uitkomst wordt bereikt. Energietransitie: de overgang naar een situatie waarin de energievoorziening structureel anders van aard en vorm is dan in het huidige energiesysteem. In dit nieuwe systeem is fossiele brandstof grotendeels vervangen door duurzame energiebronnen, is er veel aandacht voor energiebesparing en energieopslag en is de energievoorziening meer decentraal georganiseerd. E-refinery: instituut van de TU Delft dat op grote en kleine schaal onderzoek doet naar Power 2X technologie (zie begrippenlijst) voor energieopslag, energie-conversie en productie van materialen/chemicaliën (b.v. plastic) voor de industrie. Fieldlabs: locaties waar ondernemers en kennisinstituten elkaar ontmoeten om technologische oplossingen en nieuwe producten te ontwikkelen, te testen, te implementeren en toe te passen.

Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid - DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: dioeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl

45

Greenport: groot ruimtelijke-economisch tuinbouwcluster waarin planten, bomen, bollen, bloemen en/of groenten worden geproduceerd en verhandeld (onder glas of in de openlucht. Groene waterstof: waterstof geproduceerd uit duurzaam opgewekte elektriciteit en water via elektrolyse. Hub: een feitelijk centrum van een activiteit. Industriële elektrificatie: processen binnen de industrie op duurzaam opgewekte elektriciteit laten draaien waar deze nu nog op aardgas of kolen draaien, bijvoorbeeld e-boilers. I-vaardigheden: vaardigheden op het gebied van ICT, data en algoritmes, in samenhang met de privacy en informatiebeveiliging. Life-cycle assetmanagement: integrale benadering voor het optimaliseren van de levenscyclus van waardevolle eigenschappen. In dit verband gericht op circulariteit van grondstoffen. Optische communicatie: communiceren over een afstand, waarbij gebruik wordt gemaakt van licht om informatie over te dragen. Opto-mechatronisch: de grondbeginselen van optica in theorie en praktijk, evenals begrip en ontwerp van hoogwaardige optische systemen en digitale spiegelapparatuur. Power 2X technologie: technologie waarbij duurzaam opgewekte elektriciteit (Power) via elektrolyse wordt omgezet in nuttige moleculen (X). Precisie fermentatie: een technologie die het mogelijk maakt micro-organismen te programmeren die complexe organische moleculen maken.

Pre-competitieve faciliteiten: faciliteiten voor de beginfase van de ontwikkeling van nieuwe producten, waar toekomstige concurrenten op samenwerken. Prototyping faciliteit: faciliteit waar door middel van de laatste toptechnologie eerste ontwerpen kunnen worden gebouwd, getest en ontwikkeld. Quantumtechnologie: een sleuteltechnologie die radicaal nieuwe producten en diensten mogelijk maakt. Quantum-computers, quantum-simulators, quantum-netwerken en quantum-sensoren kunnen straks dingen die 'klassieke' apparaten niet kunnen, zoals het doorrekenen van moleculen en materialen en positiebepaling zonder gps. Regeneratieve geneeskunde: regeneratieve geneeskunde of vervangingsgeneeskunde houdt zich bezig met regeneratie van cellen, weefsels en zelfs organen. Op die manier probeert men ziekten te voorkomen en genezen. Retrofit aanpak: een bestaand programma of systeem achteraf veranderen om wijzigingen aan te brengen in routines en systemen die ermee verband houden. Scale-up: een 'opschaler' is een succesvolle startup, dat wil zeggen een jong bedrijf die de eerste vijf jaar heeft overleefd en minimaal 5 miljoen dollar omzet genereert. Smart industry: verregaande digitalisering van apparaten, productiemiddelen en organisaties. Dat betekent slimme inzet van ICT, waarbij machines onderling met elkaar verbonden zijn en intelligent worden aangestuurd.

Voorbeelden zijn toepassing van Artificial intelligence, Artificial reality, blockchain, 3D printing etc. Dit biedt veel kansen voor bestaande en nieuwe bedrijven in alle sectoren en is goed voor de concurrentiepositie van Nederland wereldwijd. Spill-over: economische activiteiten op een bepaald gebied die gevolgen hebben voor ('lopen over naar') economische activiteiten op een naburig gebied. Systeeminterventie: een ingreep waarbij veel verschillende maatregelen worden genomen om verschillende uitdagingen aan te pakken. Topsectoren: gebieden waar het Nederlandse bedrijfsleven en onderzoekscentra wereldwijd in uitblinken. Het bedrijfsleven, universiteiten, onderzoekscentra en de overheid werken samen aan kennis en innovatie om deze positie nog sterker te maken. Waardeketens: een keten van activiteiten waarin waarde wordt toegevoegd. Producten passeren de achtereenvolgende activiteiten van de keten en verwerven hierbij bij iedere activiteit enige waarde. De keten van activiteiten als geheel geeft het product hierbij meer toegevoegde waarde dan de som van de afzonderlijke delen. Zonthermie: via thermische panelen zonnewarmte gebruiken om gebouwen en water mee te verwarmen.

Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid - DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: dioeke.altena@economicboardzuidholland.nl & v.dobbe@mrdh.nl

Afkortingenlijst AI: Artificial Intelligence (Kunstmatige Intelligentie) CLAIRE: Confederation of Laboratories for Artificial Intelligence Research in Europe. Groot Europees onderzoeks- & innovatie netwerk op AI, hoofdkwartier in Den Haag. ELLIS: European Laboratory for Learning and Intelligent Systems. Paneuropese organisatie voor AI met een focus op Machine Learning. GovTech: Government Technology. Informatietechnologie en AI in de publieke sector. ICAI: Innovation Center for Artificial Intelligence. ICAI is een open nationaal netwerk van academische, industrie- en overheidspartijen met vijf locaties in Nederland. In 2021 heeft ICAI al meer dan 50 partners met 18 researchlabs. LAP3: derde Landelijk AfvalbeheerPlan. LBSP: Leiden Bio Science Park. RDM-H2 lab: H2Energylab op de RDM-campus. Waterstof lab, waterstof expertisecentrum. SRON: Stichting Ruimte Onderzoek Nederland. NWO instituut - Netherlands Institute for Space Research.

47

Groeiagenda Zuid-Holland - Samenhangend investeren in verdienvermogen, brede welvaart en werkgelegenheid - DEFINITIEVE VERSIE Eindredactie: dioeke.altena@economicboardzuidholland.nl Í& v.dobbe@mrdh.nl