Agendabundel

6

3. Inleiding Voor u ligt de notitie Strategie Sociaal Domein 2025-2040. Deze notitie staat geagendeerd voor een (nader te plannen) informatieavond in september met de raad. Het doel van die bijeenkomst is de raad betrekken bij de toekomst van het Sociaal Domein en hen mee te nemen in de keuze voor een toekomstscenario 2040. De afgelopen tijd werkte het Sociaal Domein aan het ‘levend’ maken van de visie van het Sociaal Domein. Het college gaf in juni 2023 een masterrichting op basis van de bestaande visie en missie. Daarna doorliepen de wethouders SD en Participatie, met consulenten en beleidsmedewerkers Sociaal Domein een participatief traject. We kozen voor een intern traject, omdat de missie en visie reeds opgenomen is in bestaande (beleids)documenten en ons doel in eerste instantie was om de eenduidigheid in ons handelen te verbeteren. Dit doel is lopende het traject verbreed naar een behoefte aan een steviger toekomstbeeld. In 2024 is met behulp van een klankbordgroep van raadsleden de keuze voor een scenario concreet gemaakt. Naast dit proces werken we vanaf 2025 aan data gedreven werken zodat we betere informatie hebben om ons beleid te monitoren en bij te sturen. We bouwen aan een cyclisch beleidsproces voor zowel de uitvoering van beleid en voor het strategische deel van het Sociaal Domein: het betrekken van onze stakeholders bij maatschappelijk agenderen.

7

4. Missie & Visie SD De missie, visie en kernwaarden zijn tot stand gekomen tijdens twee bijeenkomsten met de hele afdeling van het sociaal domein I en II. Deze vonden plaats in september en november 2023.

a. Missie Hier gaan we voor! Werken aan positieve gezondheid voor onze inwoners, nu en in de toekomst.

b. Visie Hier staan we voor! Een betekenisvol, gezond en veerkrachtig leven zijn voorwaarden om zoveel als mogelijk is je eigen keuzes te maken en je leven zelf te regelen: zelfredzaam te zijn. Dat belangrijke elementen zijn voor een gelukkig leven. We ondersteunen onze inwoners daarom bij het maken van keuzes en het regelen van hun leven als ze dat zelf niet meer kunnen. Soms kortdurend, soms structureel. Want als je de verantwoordelijkheid neerlegt waar die hoort, bij inwoners zelf, dan geeft dat hen regie en maakt hen zelfredzaam(er). We zetten in op een passende woning en prettige woonomgeving omdat dat bijdraagt aan zelfredzame inwoners. We realiseren ons dat volledige zelfredzaamheid niet voor iedereen haalbaar is. En we weten dat iedereen talenten heeft, kan groeien en dat sommigen al maximaal zelfredzaam zijn. Vragen uit één huishouden staan niet op zichzelf en pakken we in samenhang op. Omdat iedereen anders is en een andere behoefte en benadering nodig heeft, werken we aan meerdere, integraal samenwerkende poorten. Zo werken we aan zichtbare loketten, laagdrempelige en passende zorg in de wijken/bij partners, duidelijke regie en een maatwerk-benadering: een stijl van aanspreken die past bij de hulpvraag. Zo werken we aan ondersteuning die passend, snel en dichtbij. Passend is voor de een digitaal en voor de ander face to face.

De de spil van passend, snel en dichtbij is het voorliggend veld. Denk bijvoorbeeld aan fietsles via de kerk. Passend aanbod is maatwerk en maatwerk is uitgangspunt in ons handelen. Maatwerk hebben we geregeld in onze beoordelingskaders. Zo voorkomen we dat hulpvragen erger worden. Maatwerk is ook het uitgangspunt van onze partners in het voorliggende veld. We werken samen met onze partners en stimuleren samenwerking tussen de partners met als doel effectieve en efficiënte hulpverlening. We bieden dus maatwerk en als het nodig is passen we onze regels aan. Bijvoorbeeld om erger te voorkomen, of om er voor te zorgen dat iemand weer zelfredza(a)m(er) wordt. We blijven daarom onze onderzoeken bij hulpvragen uitvoeren, want daarmee passen we ons beoordelingskader toe waarin maatwerk geregeld is. We schalen af en soms juist (tijdelijk) op om erger te voorkomen. Een voorwaarde voor op tijd op- en afschalen is een stevig voorliggend veld met passende voorzieningen, een efficiënte samenwerking met onze partners en een effectieve en efficiënte werkwijze intern. We geven dit vorm door 8

onze toegangen te verbeteren. We realiseren ons dat het beoordelingskader soms onvoldoende voorziet in een passend aanbod voor de hulpvrager, in die gevallen zoeken we creatief naar een oplossing die werkt. Om goed maatwerk te bieden kijken we altijd naar de client (wat kan de vrager zelf (met behulp van netwerk), naar het voorliggend veld (wat kunnen zij betekenen) en pas daarna naar de inzet van een voorziening vanuit de gemeente (wat kan niet anders geregeld worden en is wel noodzakelijk). Maatwerk kan individueel maatwerk zijn, maar ook een integrale aanpak als nodig. En we hebben altijd oog voor de complexiteit van de problematiek. We leven in een samenleving die snel verandert, waar steeds meer hulpvragen zijn en steeds minder hulpaanbod is, dat woningen schaars zijn, dat er niet voor ieder een gepaste woning is, dat overlast toeneemt en wijken meer divers qua samenstelling worden. Er is veel kracht en onderlinge ondersteuning aanwezig bij onze inwoners, in dorpen en in wijken. Daarom hoeven we bij sommige problemen niet te ondersteunen en kijken we of hulp noodzakelijk of wenselijk is. We noemen dat normaliseren. We herkennen ‘zorgwekkend’ gedrag, want we bekijken gedrag vanuit een passend referentiekader (leeftijd/ontwikkeling). Is het gedrag niet afwijkend van dat kader, dan gaan we normaliseren: uitleg geven (aan bijv. ouders) dat het gedrag passend is.

Inzet van ondersteuning/voorzieningen is dan niet noodzakelijk. We weten dat met het huidige voorzieningenniveau (in de toekomst) niet aan iedereen hulp een ondersteuning kunnen bieden. Daarom moet ‘omzien naar elkaar’ (weer) normaal worden zodat in de toekomst ook iedereen die dat nodig heeft ondersteund kan worden. Daarom zetten we in op samenwerking tussen voorliggend veld, inwoners en gemeente; op sterke community ’s en burenhulp; op maatregelen die mogelijk in eerste instantie niet prettig voelen en in tweede instantie de zelfredzaamheid bevorderen. We geloven in de veerkracht van onze wijken en dorpen, in de professionaliteit van onze mensen en onze partners, in samenwerking tussen alle niveaus, profs, vrijwilligers, inwoners, hulpvragers en hulpdragers. We omarmen verschillen tussen mensen en werken vol vertrouwen aan een organisatie die om kan gaan met de veranderingen in de toekomst. We zetten in op brede samenwerking over de domeinen heen: tussen zorg, wonen, veiligheid, leefbaarheid en welzijn en tussen uitvoering, beleid en bestuur. We maken duidelijke afspraken over rollen en taken en we laten de verantwoordelijkheid daar waar hij hoort. Onze samenleving met al haar inwoners, vrijwilligers en professionals is krachtig is. Samen met hen bouwen we aan toekomstbestendige (voorliggende) voorzieningen.

9

5. Wat voor gemeente willen we zijn? a. Wat er aan de keuze vooraf ging In juni 2023 gaf het college van B&W een masterrichting aan voor het soort gemeente dat we willen zijn, namelijk de zogenaamde Pop-up Store. Dit is een abstract theoretisch model waarmee het college aangaf dat de gemeentelijke activiteiten, inzet en subsidies gericht moeten zijn om inwoners zoveel als mogelijk eigen regie te geven en zo veel als mogelijk hulpafhankelijk te laten zijn. Wetende dat de gemeente altijd een vangnet biedt voor inwoners waarbij de eigen regie (tijdelijk) beperkt is en er inwoners zijn die (deels) hulpafhankelijk zijn. Na een participatief traject binnen de afdeling Sociaal Domein I & II heeft het college in mei 2024 de concept notitie Strategie Sociaal Domein 2025-2040 vastgesteld. In september 2024 hebben raadsleden een klankbordgroep gevormd die meedacht met de keuze voor een van de drie scenario’s. De klankbordgroep kwam unaniem tot een aantal voor- en nadelen per scenario (zie bijlage). Op basis daarvan kwam de groep tot het inzicht dat scenario C (preventief) de meest slimme keuze is én tot de wens om sober beleid te voeren waar dat kan. De klankbordgroep ziet een aantal dilemma’s bij dit scenario en roept het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie op om: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

lef te tonen zodat vernieuwing en experimenteren mogelijk wordt, professionals (in- en extern) de ruimte te geven om hun expertise in te zetten, zodat er ruimte ontstaat om te vernieuwen, te leren van ‘fouten’ en te accepteren dat dat bij vernieuwen & leren hoort, “ownership” te nemen voor wat je doet, ook voor de pilots en geleerde lessen, transparant te zijn: bewust en bekwaam handelen. vertrouwen geven aan elkaar in de hele keten (bestuur, ambtelijk, partners en inwoners) om innovatie mogelijk te maken en rekenschap afleggen en (samen) evalueren.

b. Toekomstscenario "de transformatie versnellen door te investeren’ Zo doen we het! Het meest geschikte toekomstscenario om de maatschappelijke opgaven het hoofd te bieden is scenario C: de transformatie versnellen door te investeren. De keuze voor dit scenario is een lange termijn keuze: 2040. Dat wil zeggen dat een lange termijn scenario zich niet laat leiden door de waan van deze tijd zoals het ravijnjaar in 2026 – 2027. En een preventief scenario is niet hetzelfde als een financiële injectie. Met de keuze voor een preventief scenario stellen we onze visie vast en kiezen we voor innovatie en transformatie. Door kritisch te kijken naar wat we doen, beleid weloverwogen om te buigen waar dat nodig is, verwachten we effectiever beleid te kunnen voeren waardoor kosten aan ‘achterkant’ (herstellen, intensieve zorg) verlagen. Met het oog op het ravijnjaar is een getemporiseerde aanpak op zijn plaats, zonder dat het preventieve aanbod wordt afgebroken. Met andere woorden: scenario C betekent dat we ondanks de bezuinigingen (daarna) bouwen aan het preventieve scenario zodat we het hoofd kunnen bieden aan de te verwachten tekorten aan o.a. zorgpersoneel en passende woningen.

‘We zijn een gemeente die sterk inzet op preventie'

We zijn er voor inwoners die vanuit het wettelijk kader recht hebben op hulp en ondersteuning, maar onze focus is gericht op preventieve hulp, activiteiten en diensten. Dat betekent dat we verandering stimuleren met hulp of subsidies. We zijn er niet enkel voor de inwoners die hulp nodig hebben. Ook voor hen die 10

vrijwillig hulp kunnen bieden zodat ze in staat blijven naar anderen om te kijken. We evalueren en ontwikkelen ons beleid in samenwerking met onze stakeholders (ook vrijwilligersorganisaties) en inwoners. Wij zijn daarin pro-actief: ‘we gaan er op af’ met o.a. de dorpsgesprekken. Idealiter werken we in co-creatie met hen samen, maar in ieder geval vragen we hen om advies. We hebben een cyclisch proces van maatschappelijk agenderen met onze stakeholders en goede data op basis waarvan we kunnen sturen (datagericht werken). We werken vindplaatsgericht en spreken daardoor actieve en minder actieve inwoners om kwalitatieve informatie voor beleid op te halen. We hebben daardoor een goed beeld van de uitdagingen en oplossingsrichtingen in onze gemeente. We werken resultaatgericht samen met onze stakeholders en we kijken steeds scherp naar verantwoordelijkheden. We leggen de verantwoordelijkheid daar waar hij hoort en/of het beste resultaat oplevert. Onder stakeholders verstaan we ook vrijwilligersorganisaties. We investeren (financieel) aan ‘de voorkant’ en hebben daardoor relatief lage kosten aan de ‘achterkant’ (verwijzingen naar gespecialiseerde en individuele ondersteuning). Concreter werken we in dit scenario aan de volgende doelen: -

-

-

Herinrichten van de toegangspoort, samen met stakeholders en verantwoordelijkheden en rollen afstemmen. Investeren in Positieve Gezond, Gala als instrument We stimuleren en faciliteren actief ‘omzien naar elkaar’. Bij nieuwkomers en (aandachts)groepen werken we aan samenhang tussen huisvesting, opvang en integratie. Zo organiseren we randvoorwaarden om positief gezond en veilig kunnen wonen en leven. We bouwen wijken in plaats van woningen. Ook bij inpassing en aanpassing. We kijken steeds naar wat is er nodig in de wijk zodat alle (aandachts) inwoners positief gezond en veilig kunnen wonen en leven. Investeren in de verdergaande samenwerking consulenten onderling en met beleid We werken data gestuurd met kwantitatieve en kwalitatieve informatie. We stellen onze maatschappelijke agenda op met onze stakeholders en met input van inwoners (uitbouwen dorpsgesprekken). We nemen niet over en leggen verantwoordelijkheden bij stakeholders en inwoners. Daarmee laten we de sturing meer over aan de samenleving.

a. Rollen We willen dus een gemeente zijn die preventief werkt, normaliseert, zelfredzaamheid bevordert en passende ondersteuning biedt. Dat doen we door een gerichte rol van ondersteunen te kiezen afhankelijk van het ‘type hulpvraag en inwoner’. De rol van de gemeente past zich aan de houding van de burger aan. We onderscheiden de vier rollen facilitator, leider, coach en partner. De rollen houden het volgende in: Partner Als de hulpvrager een probleem heeft, gemotiveerd is om aan de slag te gaan en de eigen regie hoog is. De rol van de gemeente is dan partner: aansluitend en meedenkend, hulpvrager/gezin is in de lead. Facilitator/Verwijzer Stel er is een tijdelijk probleem of een probleem dat we graag als ‘normaal’ beschouwen en de hulpvrager kan zelf de regie nemen. De gemeente neemt dan de rol van facilitator / verwijzer aan. Vooral de voorliggende voorzieningen sluiten hierop aan en sturen op normaliseren. Want het probleem is er natuurlijk wel, maar het is van tijdelijke aard en met een steuntje in de rug zal iemand weer aan de slag moeten kunnen. 11

Leider Hulpvrager is niet gemotiveerd om geholpen te worden, wil het liefst de hulpverlening buiten de deur houden, is gevaar voor zichzelf of omgeving, wil eigen regie houden, maar doet dat op een manier die het gevaar voor zichzelf of omgeving vergroot. Voorbeelden hiervan zijn casusregie (tegen bemoeizorg aan), wellicht inzet van partners zoals JBG en RvdK en Veilig Thuis (en Jeugdbeschermingstafel). Rol van de gemeente is dan leider, hij neemt de regie over. Coach Als de hulpvrager weinig eigen regie heeft en een vraag heeft waar de gemeente zeer beperkt invloed op heeft, zoals regelingen waar inwoners aanspraak op kunnen maken en waar je als gemeente weinig op kan sturen (zoals GPK, LLV, aanvraag energie, maar wellicht ook wel de aanvragen WMO en jeugdhulp waar weinig eigen regie genomen wordt om het probleem op te lossen. Rol van de gemeente is dan wegwijzer / coach. Denk aan de website die iemand door het proces van aanvragen leidt of coachende rol van een consulent om de hulpvrager meer zelf op te laten lossen/ eigen regie te versterken.

12

6. Kernwaarden & -kwaliteiten De kernwaarden en kernkwaliteiten zijn tot stand gekomen tijdens twee bijeenkomsten met de hele afdeling van het sociaal domein I en II. Deze vonden plaats in september en november 2023.

a. Kernwaarden Dit vinden wij 1stroom De kernwaarden Vertrouwen, Aandacht en Verantwoordelijkheid die bij 1Stroom horen, vinden we belangrijk. We kijken kritisch en reëel naar ons doel en naar hoe we werken als organisatie. We blijven onszelf verder professionaliseren want we willen een veerkrachtige organisatie zijn. Sociaal Domein Binnen het SD vinden we een aantal (extra) kernwaarden belangrijk. Deze kernwaarden gelden voor ambtenaren en bestuurders: Transparant We gaan open en eerlijk met elkaar om. We voelen ons gelijkwaardig met onze inwoners en partners. Dat uiten we door onze verwachtingen te bespreken, de tijd te nemen voor de ander, uitleg te geven en te benoemen als iets niet kan. We hebben een open houding en weten welk ondersteuningsaanbod er is in de gemeente. Vertrouwen We zijn betrouwbaar, dus we doen wat we zeggen. Dat betekent dat we afspraken nakomen, dat we vlot reageren op e-mails en telefoon en dat we onze inwoners en partners op de hoogte houden van de voortgang van hun vraag. Veiligheid We hebben oprechte interesse in onze inwoners. Want we sluiten aan bij de inwoner door soms samen te werken, dan te verbinden en een ander moment meer te sturen. We zorgen dus voor veiligheid tijdens één op één relaties. En we doen dat door woonwijken te bouwen waar onze inwoners veilige en prettig kunnen leven. Respect en rechtvaardig We behandelen iedereen gelijk.

We stellen duidelijke kaders en leggen uit als we afwijken van deze kaders. Zo werken we rechtvaardig: eerlijkheid is dat inwoners krijgen waar ze recht op hebben en wat bij hen past. Efficiëntie Wij maken onze doelen waar. We weten wat belangrijk is en maken duidelijke afspraken met onze partners. Inwoners ‘van het kastje naar de muur’ sturen, komt bij ons niet voor.

b. Kernkwaliteiten Dit doen wij We doen al veel goed. Onze medewerkers hebben hart voor de inwoners, zetten hun beste beentje voor en lopen vaak een stapje harder dan van hen verwacht mag worden. Onze houding is : Integraal - We kijken bij individuele aanvragen naar alle levensdomeinen. - We zien dat al ons beleid samenhangt met ander beleid en zoeken daarom verbinding met collega’s en externen. 13

-

We verwijzen snel door naar de voorzieningen in de wijken en dorpen

Verbindend - We kijken naar trends in aanvragen en zetten zo nodig collectieve voorzieningen op - We zien dat al ons beleid samenhangt met ander beleid en zoeken daarom verbinding met collega’s en externen. - We sluiten aan bij de inwoners - We zijn transparant, duidelijk, eerlijk en rechtvaardig, we tonen respect en zijn te vertrouwen Participatief: - zijn aandachtig en open: o We luisteren echt naar inwoners en professionals, oordelen niet en geven uitleg. o We komen naar je toe als jij niet naar ons kan komen en zorgen voor een bereikbaarheid die bij jou past: digitaal en fysiek. - voeren dialoog i.p.v. debat: We zijn oprecht geïnteresseerd in onze inwoners en professionals, we zien hen als gelijken, debatteren niet. We zijn in gesprek/contact zijn met hen. - spelen in op veranderingen: We kijken vooruit en bewegen mee met de veranderingen in de samenleving, zonder onze koers uit het oog te verliezen - geven ruimte aan inwoners en initiatieven: Inwoners en organisaties voelen zich vrij om ideeën en vragen aan ons te stellen. Wij staan open om met hen mee te denken. We beiden experimenteerruimte. Eigen kracht van inwoners benutten - We zoeken in gesprekken met inwoners wat zij zelf kunnen (regelen), wat de omgeving kan regelen en wat niet.

Dat doen we ook op wijk- en dorpsniveau met inwoners en organisaties - Onze rol varieert van facilitator, leider, coach en partner - We bieden zo lang als nodig ondersteuning en durven af te schalen - We ondersteunen soms tijdelijk als het even niet meer zelf lukt - We treffen stimuleringsmaatregelen - We stimuleren dat inwoners eerst zelf proberen een oplossing voor hun probleem te zoeken voordat ze bij de gemeente aankloppen.

14

Bijlage: SWOT-analyses van scenario’s Scenario A: “Versoberen, Minimale Dienstverlening” 'We zijn een gemeente die zich beperkt tot de wettelijke taken en dus geen preventie uitvoert.'

SWOT-analyse: Sterktes: • •

Naleving van wettelijke verplichtingen: De gemeente zorgt ervoor dat ze voldoet aan alle wettelijke vereisten binnen het Sociaal Domein, waardoor ze juridische risico's minimaliseert. Focus op efficiëntie: Door zich te concentreren op kernactiviteiten kan de gemeente haar middelen effectief inzetten en efficiëntie bevorderen bij het leveren van diensten.

Zwaktes: •

•

•

Beperkte innovatie en flexibiliteit: Het scenario kan leiden tot een gebrek aan innovatie en flexibiliteit, waardoor de gemeente mogelijk kansen mist om de behoeften van haar burgers beter te adresseren. Minder betrokkenheid bij preventie: Door zich te concentreren op reactieve dienstverlening, kan de gemeente het potentieel missen om problemen in een vroeg stadium aan te pakken en de kosten op lange termijn te verlagen. Door minder aan preventie te doen, is het aannemelijk dat de (individuele) problemen groter worden waardoor er zwaardere hulpvragen binnen het wettelijk kader aangevraagd worden. Dat leidt tot hogere kosten.

Kansen: •

•

Samenwerkingsmogelijkheden: Hoewel de focus op minimale dienstverlening ligt, zijn er mogelijkheden voor samenwerking met maatschappelijke (vrijwilligers) organisaties om aanvullende ondersteuning te bieden aan kwetsbare groepen. Digitalisering: De gemeente kan digitale oplossingen benutten om processen te stroomlijnen en de toegankelijkheid van haar diensten te verbeteren, zelfs binnen een beperkt budget.

Bedreigingen: •

•

•

Veranderende wetgeving: Veranderingen in wet- en regelgeving kunnen de wettelijke verplichtingen van de gemeente veranderen, waardoor ze mogelijk haar focus en middelen moet aanpassen om te blijven voldoen. Verhoogde vraag naar diensten: Een toename van de vraag naar sociale diensten als gevolg van beperkte preventieve diensten, demografische veranderingen of economische factoren kan de capaciteit van de gemeente onder druk zetten, vooral met beperkte middelen. Deze ontwikkelingen in combinatie met geen stimulans om naar elkaar om te zien verhoogd de druk op werkende ouders om vrijwilligerswerk te doen. Daarnaast wordt mantelzorg zwaarder. Met het risico op uitval van deze zwaarbelaste groep. 15

Scenario B: "doorgaan op de ingeslagen weg" ‘We zijn een gemeente met enige ervaring en expertise en handelen reactief: we vertrouwen op ons netwerk en borduren voort op de goed dingen.’

SWOT analyse Sterktes: • Er is al enige ervaring en expertise opgebouwd binnen de gemeenten met het huidige beleid en programma's in het sociaal domein. • Bestaande infrastructuur en samenwerkingsverbanden met zorgaanbieders en andere relevante stakeholders zijn reeds opgebouwd. • Continuïteit in de dienstverlening aan inwoners wordt behouden, waardoor er geen plotselinge verstoringen ontstaan. • Er is een stabiele basis van budgetten en financiële middelen beschikbaar om de lopende programma's voort te zetten. Zwaktes: • Het huidige beleid en de programma's hebben mogelijk niet het gewenste effect gehad in termen van het realiseren van transformatiedoelstellingen en het beheersen van de uitgaven. • Mogelijk gebrek aan innovatie en vernieuwing binnen de huidige aanpak, waardoor er kansen worden gemist om efficiënter te werken en kosten te besparen. • Afhankelijkheid van externe factoren zoals veranderingen in wet- en regelgeving en demografische trends, die de financiële situatie kunnen beïnvloeden zonder directe controle van de gemeente. Kansen: • Mogelijkheid om de bestaande programma's en initiatieven te evalueren en te verbeteren op basis van geleerde lessen en feedback van belanghebbenden. • Ruimte om samen te werken met andere gemeenten en relevante partners om best practices uit te wisselen en gezamenlijke oplossingen te ontwikkelen.

• Potentieel voor verdere digitalisering en automatisering van processen om efficiënter te werken en kosten te verlagen. • Gelegenheid om preventieve maatregelen te versterken en te investeren in sociale inclusie en participatie, wat op lange termijn kan leiden tot kostenbesparingen. Bedreigingen: • Voortdurende stijging van de zorgkosten en toenemende druk op het beschikbare budget als gevolg van demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en een toenemend aantal mensen met complexe zorgbehoeften. • Risico op onvoldoende draagvlak onder inwoners en belanghebbenden voor het voortzetten van het huidige beleid, vooral als de resultaten achterblijven bij de verwachtingen. • Mogelijke bezuinigingen vanuit hogere overheden of veranderingen in wet- en regelgeving die de financiële positie van de gemeente verder kunnen ondermijnen. • Risico op verstoringen in de samenwerking met zorgaanbieders of andere partners als gevolg van ontevredenheid over de huidige aanpak of financiële druk.

16

Scenario C voor "de transformatie versnellen door te investeren" ‘We zijn een gemeente die sterk inzet op preventie'

SWOT-analyse Sterktes: 1. De mogelijkheid om snel veranderingen door te voeren en nieuwe initiatieven te implementeren door extra financiële middelen toe te wijzen aan innovatieve programma's en projecten. 2. Verbeterde kansen om de gewenste transformatiedoelstellingen te realiseren door gerichte investeringen in preventie, vroegsignalering en community-based zorg. 3. Versterking van de samenwerking met zorgaanbieders, maatschappelijke organisaties en andere stakeholders door gezamenlijke investeringen en gedeelde belangen. 4. Mogelijkheid om te profiteren van externe financieringsbronnen zoals subsidies, fondsen en publiekprivate samenwerkingen om de investeringen te ondersteunen. Zwaktes: 1. Risico op onvoldoende effectiviteit en rendement van de extra investeringen als gevolg van gebrek aan duidelijke doelstellingen, strategieën en evaluatiemechanismen. 2. Mogelijkheid van weerstand of scepticisme vanuit de gemeenschap of belanghebbenden tegenover extra uitgaven, vooral als de resultaten niet snel zichtbaar zijn. 3. Beperkte garantie dat de extra investeringen op lange termijn leiden tot kostenbesparingen of duurzame verbeteringen in de efficiëntie en effectiviteit van de zorg en ondersteuning. 4. Potentieel voor overbelasting van het ambtelijk apparaat en de organisatie door de noodzaak om extra middelen te beheren en nieuwe initiatieven te coördineren. Kansen: 1.

Gelegenheid om innovatieve en wetenschappelijk verantwoorde interventies te implementeren die gericht zijn op het verbeteren van de gezondheid en welzijn van inwoners en het verminderen van de vraag naar zware zorg. 2. Ruimte om te investeren in technologische oplossingen en digitale platforms die de toegang tot zorg en ondersteuning verbeteren en de administratieve lasten verminderen. 3. Potentieel voor het aantrekken van talent en expertise uit diverse sectoren door te investeren in aantrekkelijke programma's en projecten die impact hebben op de gemeenschap. 4. Mogelijkheid om het imago van de gemeente te versterken en haar positie als voorloper op het gebied van innovatie en sociale ontwikkeling te versterken. Bedreigingen: 1. Risico op budgetoverschrijdingen en financiële druk op lange termijn als gevolg van onvoorziene kosten, vertragingen of tegenvallende resultaten van de investeringen. 2. Mogelijkheid van spanningen binnen de gemeenteraad of tussen verschillende politieke partijen over de prioritering en allocatie van middelen voor de transformatie. 3. Potentieel voor verstoringen in de samenwerking met bestaande zorgaanbieders en partners als gevolg van concurrentie om middelen en belangenconflicten. 4.

Risico op het creëren van afhankelijkheid van externe financieringsbronnen en het ontbreken van een duurzame financiële basis voor de voortzetting van de geïnvesteerde initiatieven op lange termijn.

17

Bijlage: Voor- en nadelen uiterste scenario’s – vastgesteld door klankbordgroep

Voordelen van sober scenario •

•

•

•

Na transformatie: aan ‘voorkant’ nauwelijks preventieve uitgaven. Deze kostenbesparing is vaak van korte duur, omdat het gebrek aan preventie kan leiden tot hogere kosten in de toekomst door escalatie van problemen. Meer focus op kerntaken: middelen efficiënter inzetten op kerntaken, mogelijk bureaucratie verminderen, wellicht leidt dat tot duidelijkheid voor inwoners. Dit kan leiden tot frustratie bij inwoners die geen hulp krijgen voor problemen die niet voldoen aan de criteria voor wettelijke ondersteuning. Stimulering van zelfredzaamheid, minder afhankelijkheid van gemeente, verantwoordelijkheid wordt gestimuleerd. Kwetsbare groepen zoals ouderen, mensen met een beperking of mensen in armoede kunnen hierdoor buiten de boot vallen. Ruimte voor maatschappelijke initiatieven, meer betrokkenheid en sociale innovatie vanuit de samenleving. Dit hangt sterk af van de aanwezigheid en bereidheid van deze organisaties en burgers.

Nadelen van en sober scenario • • • • •

• •

• •

•

Sluit niet aan bij vastgesteld beleid Samen Sterk: Preventie en een gezond leven Sluit niet aan bij woonvisie 2021-2030 Sluit niet aan bij Woonzorgvisie (geagendeerd raadsvergadering januari 2025) Sluit niet aan bij de doelstellingen van de Hervormingsagenda waar het Rijk op heeft ingezet (wettelijke plicht) of doelen zoals gesteld in GALA (mee ingestemd). Kosten op langere termijn stijgen naar verwachting door uitgestelde zorg en/of het ontbreken van een vrijwillige hulpinfrastructuur waardoor crisisopvang, jeugdbescherming en zwaardere hulpvragen en/of langdurige hulpvragen worden ingediend. De gemeente kan die aanvragen niet weigeren omdat ze een zorgplicht heeft. Een deel van deze kosten zijn voor rekening van de gemeente, een deel voor instellingen in de tweede en derde lijn, zoals ziekenhuizen en jeugdzorg. Verlies van sociale samenhang en integrale aanpak. Inwoners kunnen hierdoor van het kastje naar de muur worden gestuurd. Afname sociale participatie: Gemeenten die zich beperken tot wettelijke taken hebben minder ruimte voor projecten die gericht zijn op het bevorderen van participatie, zoals buurthuizen, sportverenigingen of vrijwilligersinitiatieven. Ontevredenheid bij inwoners: inwoners kunnen het gevoel krijgen dat de gemeente hen in de steek laat, wat kan leiden tot een negatieve houding ten opzichte van de overheid.

Afname van leefbaarheid: zonder extra investeringen in welzijn, buurten en gemeenschapsvorming kan de sociale cohesie in wijken afnemen, wat bijvoorbeeld kan leiden tot meer eenzaamheid of overlast. Overbelasting van maatschappelijke organisaties: organisaties zoals voedselbanken, kerken en welzijnsinstellingen kunnen extra druk ervaren, omdat zij de gaten moeten opvullen.

18

Voordelen van preventief scenario • • • • • •

•

•

•

•

•

Sluit aan bij vastgesteld beleid Samen Sterk Sluit aan bij woonvisie 2021-2030 Sluit aan bij Woonzorgvisie (geagendeerd raadsvergadering januari 2025) Sluit aan bij de Hervormingsagenda De stakeholders worden serieus genomen. Ze geven ons aan (tijdens bijeenkomsten voor bijvoorbeeld de woonzorgvisie en bij accounthouder gesprekken) om in te zetten op preventie. Het sluit aan bij de wens van inwoners. Tijdens dorpsgesprekken geven ze de volgende behoeften aan: o Investering in (kwetsbare) buurten zoals faciliteren ontmoeting, buitenspelen. o Stimuleer/ help bij ‘omzien naar elkaar’ zoals initiatieven zoals Blijfwijk mogelijk maken, plekken creëren voor laagdrempelige ondersteuning, wijkverbinders regelen. o Pro-actief beleid om schulden te voorkomen zoals de weg wijzen, actief benaderen, maatwerk bij hoge zorgkosten, veel en verschillende communicatie. Kostenbesparing op lange termijn o Vermijden van duurdere zorg: Door vroegtijdig problemen aan te pakken, kan worden voorkomen dat inwoners duurdere vormen van zorg of hulp nodig hebben, zoals jeugdzorg, maatschappelijke opvang, of specialistische behandelingen. o Efficiënter gebruik van middelen: Preventieve interventies zijn vaak goedkoper dan intensieve behandelingen achteraf.

Verhogen van welzijn en zelfredzaamheid o Gezondere en veerkrachtigere inwoners: Investeren in preventie bevordert het welzijn van inwoners en versterkt hun zelfredzaamheid, waardoor zij minder afhankelijk worden van ondersteuning. o Verbeterde kwaliteit van leven: Preventieve maatregelen kunnen bijdragen aan een gelukkiger en stabieler leven voor inwoners. Vermindering van sociale problematiek o Minder werkloosheid en armoede: Preventieve interventies, zoals schuldhulpverlening of begeleiding naar werk, kunnen problemen als armoede en werkloosheid helpen verminderen. o Minder overlast en criminaliteit: Door preventief in te zetten op bijvoorbeeld jeugdproblematiek, kan de gemeente overlast en criminaliteit verminderen. Versterken van sociale cohesie o Stimuleren van gemeenschapszin: Preventieprogramma's, zoals buurtactiviteiten of vrijwilligersinitiatieven, versterken de sociale verbinding tussen inwoners. o Verminderen van eenzaamheid: Door preventief in te zetten op sociale participatie kan eenzaamheid, vooral onder ouderen, worden tegengegaan. Betere samenwerking binnen het sociaal domein

19

Effectiever integraal beleid: Preventie bevordert samenwerking tussen domeinen zoals zorg, onderwijs, werk en inkomen, wat leidt tot meer samenhangende en efficiënte ondersteuning. o Signalering en aanpak van problemen: Door preventieve signalering kunnen professionals problemen sneller herkennen en aanpakken. Positieve economische impact o Hogere arbeidsparticipatie: Gezonde en stabiele inwoners hebben een grotere kans op werk, wat bijdraagt aan de lokale economie. o Lagere druk op sociale voorzieningen: Door problemen zoals schulden en langdurige uitkeringen te voorkomen, wordt de druk op sociale voorzieningen verlaagd. Duurzame maatschappelijke winst o Intergenerationele effecten: Preventieve investeringen hebben niet alleen impact op de huidige generatie, maar ook op toekomstige generaties. Bijvoorbeeld, kinderen uit stabiele gezinnen hebben een grotere kans op succes in het onderwijs en het leven. o Klimaat van vertrouwen: Inwoners zien dat de gemeente investeert in hun welzijn, wat het vertrouwen in het lokale bestuur vergroot. Elke euro die in schuldhulpverlening wordt geïnvesteerd, kan tot €2,20 besparen aan maatschappelijke kosten. Gezondheidsbevordering levert naar schatting een besparing van €4 op elke €1 investering. o

•

•

• •

Nadelen van preventief scenario •

•

•

Hoge initiële kosten o Voorfinanciering: Preventieve interventies vereisen vaak aanzienlijke investeringen voordat de voordelen zichtbaar worden. Dit kan budgettaire druk veroorzaken, zeker in tijden van beperkte middelen. o Onzeker rendement: Het is lastig te garanderen dat de investering op lange termijn daadwerkelijk besparingen oplevert. Lastig meetbare of vertraagde resultaten o Traag effect: Preventieve maatregelen hebben vaak tijd nodig voordat de impact zichtbaar wordt, wat geduld vereist van zowel beleidsmakers als inwoners. o Moeilijk te kwantificeren: Het is lastig om direct aan te tonen hoeveel problemen daadwerkelijk zijn voorkomen door preventieve inspanningen. Dit kan leiden tot discussie over de effectiviteit van het beleid. Complexiteit in uitvoering o Multidisciplinaire samenwerking: Preventief beleid vereist een integrale aanpak waarbij verschillende sectoren (zoals zorg, onderwijs, werk en welzijn) samenwerken. Dit kan leiden tot organisatorische uitdagingen. o Afhankelijkheid van partners: Gemeenten zijn vaak afhankelijk van andere organisaties, zoals zorgaanbieders, scholen, en welzijnsinstellingen, om preventieve maatregelen succesvol uit te voeren. Dit vraagt om intensieve coördinatie.

o Last bij inwoners: Sommige preventieve maatregelen vragen actieve participatie van inwoners (zoals voorlichtingsprogramma’s of cursussen), wat niet altijd realistisch is voor kwetsbare groepen. o Grens tussen zorg en eigen verantwoordelijkheid: Preventief beleid kan discussie oproepen over wat een gemeente moet doen en wat de verantwoordelijkheid is van inwoners zelf. 20

•

Risico op "verplichte" preventie o Bemoeizucht van de overheid: Sommige inwoners kunnen preventieve maatregelen als ongewenste inmenging in hun leven ervaren. Bijvoorbeeld verplichte gezondheidschecks of opvoedprogramma’s kunnen weerstand oproepen.

Toelichting teksten ander (gemeentelijk) beleid Uit woonvisie 2021-2030: ‘Er zijn in 2030 voldoende geschikte woningen voor jongeren die in hun eigen dorp willen blijven wonen en een aantrekkelijk aanbod voor doorstromers die een stap willen maken in hun wooncarrière. De vergrijzing is op een goede manier gefaciliteerd, waardoor mensen die te maken krijgen met een beperking zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen in eigen woning en woonomgeving.’ Uit Woonzorgvisie (in januari 2025 in raad): ‘Ontmoeten en activiteiten zijn belangrijke middelen tegen vereenzaming en halen door hun preventieve werking de druk van de al overbelaste zorg.’ De waarschuwing wordt gegeven dat als we niets doen (meer naar elkaar omzien, bewustwording van je eigen naderende ouderdom en voorbereiding op later) in de toekomst meer ondersteuning nodig zal zijn. ‘Het investeren in gezondheid door preventie is een belangrijke voorwaarde om langer zelfstandig thuis te wonen. Hierbij gaat het niet alleen om lichamelijke gezondheid, maar ook dagelijks functioneren, participatie en mentale gezondheid. De nadruk ligt daarom op het proberen te voorkomen van gezondheidsproblemen door een gezonde leefstijl te stimuleren. Er is in de gemeente een lokaal akkoord Bewegen Ontmoeten Sporten en Spelen (BOSS) gesloten waar samen met maatschappelijke partners uitvoering aan wordt gegeven.

Daarnaast zetten we onder andere in op informatievoorziening, bewustwording en geschiktheid van de fysieke leefomgeving. We zetten daarbij niet alleen in op individuele maatregelen, maar gaan in samenwerking met stakeholders op zoek naar collectieve oplossingen voor de fysieke leefomgeving.’ Visie Samen Sterk 2021: ‘Inwoners van gemeente Duiven en Westervoort kunnen een betekenisvol en veerkrachtig leven leiden. Waar nodig reiken we handvatten aan gericht op zelfredzaamheid, elkaar ondersteunen en participatie. De leefwereld en omgeving van inwoners staat hierbij centraal, zodat we waar nodig - de juiste en passende ondersteuning bieden.’ Doelen zijn: zelfredzaamheid vergroten, eigen kracht benutten, ondersteuning passend en dichtbij, overheidsparticipatie, inwoner centraal en maatwerkvoorzieningen indien nodig. Citaat uit oplevering Samen Sterk (2022). De gemeenten wilden hun inwoners handvatten aanreiken om hun zelfredzaamheid te vergroten. Het uitgangspunt was dat inwoners elkaar daar waar mogelijk beter zouden kunnen ondersteunen en zo volop aan de samenleving kunnen deelnemen. En door samenwerking, slimme combinaties en innovatieve oplossingen zouden de kosten binnen het sociaal domein ook beheersbaar blijven.

Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 is een gezamenlijk initiatief van cliëntenorganisaties, professionals, jeugdzorgaanbieders, gemeenten en het Rijk om het jeugdzorgstelsel fundamenteel te verbeteren en financieel duurzaam te maken. De hoofddoelen zijn preventie (voorkomen dat jeugdigen jeugdzorg nodig hebben), passende zorg (de meest kwetsbare jeugdigen ontvangen passende en beschikbare zorg) en een financieel duurzaam stelsel bouwen (bezuiniging). Aan deze doelen wordt (samen, in regionaal verband) aan de volgende maatregelen gewerkt: • •

Wetgevingsaanpassingen: De reikwijdte van jeugdhulpplicht scherper afbakenen, zodat niet alle problemen van jeugdigen of ouders onder de jeugdhulpplicht vallen. Versterken van Wijkteams: Lokale teams versterken om tijdige en passende ondersteuning te bieden. 21

• • • •

Verbeterde Samenwerking: Meer verbinding leggen tussen jeugdhulp en onderwijs, en aandacht voor bredere aspecten in het leven van gezinnen, zoals (jeugd)gezondheidszorg en schuldenproblematiek. Verminderen Administratieve Lasten: Het terugdringen van papierwerk en administratie, zodat medewerkers meer tijd hebben voor directe hulpverlening. Regionale Inkoop van Specialistische Zorg: Gemeenten verplichten om bepaalde specialistische zorg regionaal in te kopen om de beschikbaarheid en continuïteit van zorg te waarborgen. Voorkomen van Uithuisplaatsingen: Inzetten op het zoveel mogelijk voorkomen en terugdringen van uithuisplaatsingen door de beschikbaarheid van zorg te verbeteren en administratieve lasten te verminderen.

Korte samenvatting dorpsgesprekken Tijdens dorpsgesprekken geven ze de volgende behoeften aan: o o o

Investeren in (kwetsbare) buurten zoals faciliteren ontmoeting, buitenspelen. Stimuleer/ help bij ‘omzien naar elkaar’ zoals initiatieven zoals Blijfwijk mogelijk maken, plekken creëren voor laagdrempelige ondersteuning, wijkverbinders regelen. Pro-actief beleid om schulden te voorkomen zoals de weg wijzen, actief benaderen, maatwerk bij hoge zorgkosten, veel en verschillende communicatie.

22

RAADSBESLUIT Zaak- & documentnr.

:

Datum besluitvorming :

Z/24/123050/201688732 17 mei 2025

__________________________________________________________________________ Onderwerp

:

Strategische notitie Sociaal Domein 2025-2040 Westervoort

Samenvatting Dit besluit gaat over de toekomst van het Sociaal Domein. Over de vraag hoe de gemeente Westervoort ervoor zorgt dat haar inwoners zo positief gezond mogelijk zijn. Dat is beschreven in een missie, visie en een scenario 2040. De raad besluit 1. De bijgestelde notitie Strategie Sociaal Domein 2025-2040 vast te stellen, waarbij de uitvoering meegenomen wordt in het lopende herijkingsplan SD binnen de 1Stroom; 2. Te kliezen voor scenario C: preventief, de transformatie versnellen door te investeren; waarbij we gedurende de periode van de ravijnjaren in 2026 – 2027 geen financiële investeringen doen en de besluiten van financieel gezond afwachten. de griffier,

de voorzitter,

Mr. M. Smits - Jansen

drs. A.J. van Hout

Uitleg van waardering: 0 = blijft gelijk; 1 = verwachting dat het beter wordt; -1 verwachting dat het slechter wordt

Scenario A Klankbordgroep Lijn 1

Lijn 2

Lijn 3

Lijn 4

Lijn 5

TOTAAL

Criteria Algemeen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Eigen koers / eigen regie Zelfredzaamheid Eenzaamheid Kracht vd samenleving Beschikbaarheid en effectiviteit professionele netwerk Gezonde leefstijl Aanwezigheid van voorzieningen Meedoen Mate van problemen Beschikbaarheid geschikte woningen

Specifieke criteria

Lijn 1: Vitaal deelnemen geen specifieke criteria, enkel algemene criteria

Lijn 2: Veilig opgroeien 0 0 0

Gezonde start Stabiele thuissituatie Startkwalificatie

Lijn 3: Beschermd thuis Snel herstel na probleem/ psycholoog

0

Lijn 4: Integratie en vluchtelingen Startkwalificatie halen Taakstelling behalen

0 0

Lijn 5: Dagelijkse basis op orde Hoeveelheid mensen met schulden TOTAAL PER LIJN

0 0

0

0

0

0

0

Uitleg van waardering: 0 = blijft gelijk; 1 = verwachting dat het beter wordt; -1 verwachting dat het slechter wordt

Scenario B Klankbordgroep Lijn 1

Lijn 2

Lijn 3

Lijn 4

Lijn 5

TOTAAL

Criteria Algemeen Eigen koers / eigen regie Zelfredzaamheid Eenzaamheid Kracht vd samenleving Beschikbaarheid en effectiviteit professionele netwerk Gezonde leefstijl Aanwezigheid van voorzieningen Meedoen Mate van problemen Beschikbaarheid geschikte woningen

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Uitleg van waardering: 0 = blijft gelijk; 1 = verwachting dat het beter wordt; -1 verwachting dat het slechter wordt

Scenario C Klankbordgroep Lijn 1

Lijn 2

Lijn 3

Lijn 4

Lijn 5

TOTAAL

Criteria Algemeen Eigen koers / eigen regie Zelfredzaamheid Eenzaamheid Kracht vd samenleving Beschikbaarheid en effectiviteit professionele netwerk Gezonde leefstijl Aanwezigheid van voorzieningen Meedoen Mate van problemen Beschikbaarheid geschikte woningen

0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Definities criteria t.b.v. waarderen scenario’s Sociaal Domein Algemeen geldende criteria 1.

Mate van Eigen koers bepalen/ eigen regie

De mate waarin je zelf beslist hoe je je leven vorm geeft. Ook als je afhankelijk van hulp bent, is er een mate waarin je zelf bepaalt hoe en door wie je de hulp ontvangt. -

2.

De zorgbehoevende beslist (voor zover mogelijk) over de eigen zorg. De wens van de burger is leidend in het zorgtraject Het maken van bewuste keuzes die passen bij jouw doelen en waarden. Zelf verantwoordelijkheid nemen voor je gedrag en de uitkomsten daarvan. Leerlingen of studenten krijgen de vrijheid en verantwoordelijkheid om (voor zover mogelijk) te bepalen hoe ze leren Inwoners hebben zelf de touwtjes in handen en overheid ondersteunt waar nodig

Zelfredzaamheid

Denk aan het vermogen van een persoon om op eigen benen te staan in de samenleving, indien nodig met passende hulp. De mate waarin je fysiek en psychologisch gezond bent beïnvloeden hoe vrij je jezelf kunt bewegen in de samenleving. Een hogere zelfredzaamheid kan ook (indirect) invloed hebben op je vermogen om mee te doen of de mate waarin je eenzaam bent. -

3.

Mate waarin je afhankelijk van hulp bent Mate van financiële weerbaarheid van inwoners Mate van financiële vaardigheden/ handelingsbekwaam Mate van financiële vaardigheden, positie (inzicht), onbezorgdheid Mate van geletterdheid Mate van het begrijpen en spreken van de Nederlandse taal Nieuwkomers worden meegenomen in de samenleving Zelfstandig of met gepaste hulp thuis kunnen blijven wonen Binnen de maatschappij is voldaan aan de voorwaarden om actief mee te doen aan de samenleving

Mate van eenzaamheid

Alleen en eenzaam zijn is niet hetzelfde. Iedereen heeft andere voorkeuren als het gaat om sociaal contact. Zo spreekt de een vaak af met verschillende personen en heeft de ander enkele goede vrienden. Het verschil tussen je wensen qua sociaal contact en mate waarin aan deze wensen wordt voldaan is de eenzaamheid die een persoon ervaart. Eenzaamheid kan ook ervaren worden als een persoon voldoende sociale contacten naar zijn/haar zin heeft en toch een leegte voelt. -

4.

Het vermogen met anderen in de samenleving contact te maken Als persoon ervaar je juiste balans tussen samen en alleen zijn Niet verbonden voelen Gebrek aan sociale relaties (familieleden, vrienden, kennissen) Sociaal isolement Gevolgen; negatieve gevoelens van leegte, verdriet, angst, zinloosheid, lichamelijke/psychische klachten

Kracht vd samenleving

De mate waarin inwoners elkaar helpen, naar elkaar omzien. En de mate waarin inwoners samenwerken met professionals. De mate waarin ze met elkaar ‘het juiste’ doen, doen wat nodig is in wijken/buurten/ mensen in die wijken en buurten. -

Mate van beschikbaarheid informele netwerk: Mensen in de samenleving staan naast elkaar i.p.v. tegenover elkaar Sociale controle sociale cohesie in wijk/buurt Mate van verbindingen in de buurt/dorp tbv algemene voorzieningen –gericht op omgeving mate van samenwerking tussen profs, informeel netwerk en inwoners met doel signalen/ trends te koppelen om passende voorzieningen en diensten te kunnen organiseren.

-

5.

Mate van tolerantie ten opzichte van elkaar (denk aan LHBTIQ, verwarde personen, ouderen met dementie, GGZ-cliënten, mensen met verstandelijke beperking, vluchtelingen …)

Mate van beschikbaarheid en effectiviteit professionele netwerk

Voldoende aanwezigheid van professionals. En de mate waarin de professionals doen wat nodig is en werkt. Dus dat hulp werkt en past bi de ontvanger en/of dat problemen verminderen. Dat doen ze door -

Bereikbare zorg Zorgprofessionals staan met elkaar in contact, delen kennis en werken samen om hulpvragen zo goed mogelijk te beantwoorden, samen te werken met inwoners en vrijwilligers, buiten de gebaande paden durven gaan.

6.

(naar 2)

7.

Gezonde leefstijl

Een gezonde leefstijl verwijst naar gewoontes en gedragingen die bijdragen aan een goede fysieke, mentale en sociale gezondheid. Zoals: -

8.

Voldoende bewegen Kwaliteit van leven, de mate waarin je geniet van je leven Gezonde voeding Voorkomen/verhelpen overgewicht Voldoende ontspanning Een drugs- en rookvrije samenleving Geen alcoholmisbruik Weinig stress en het vermogen om op gepaste wijze om te gaan met de stress die ervaren wordt

Mate van aanwezigheid van voorzieningen

Voorzieningen zijn faciliteiten, infrastructuren of diensten die beschikbaar worden gesteld om te voldoen aan de behoeften van mensen in een bepaalde omgeving. Ze kunnen zowel publiek als privaat zijn en zijn bedoeld om het dagelijks leven gemakkelijker en aangenamer te maken. -

9.

In de omgeving zijn mogelijkheden om (buiten) te spelen en elkaar te ontmoeten Winkels liggen op een bereikbare afstand In de omgeving is er de mogelijkheid om op verschillende manieren vrije tijd te besteden en sociale activiteiten te ondernemen. Denk aan bioscoop, restaurant of een park. Mogelijkheden om te sporten, ontmoeten, spelen zijn bereikbaar en betaalbaar Laagdrempelige, gratis activiteiten voor inwoners en specifieke groepen

Meedoen

Dit betekent dat mensen in staat moeten worden gesteld om sociale contacten te onderhouden, zelfstandig te functioneren en deel te nemen aan maatschappelijke activiteiten, ongeacht eventuele beperkingen. -

10.

Deelnemen aan de samenleving (vrijwilligerswerk of buren-, vrienden-, familiehulp) Inwoners leveren een actieve bijdrage Arbeidsparticipatie Vrijwilligerswerk Sociaal netwerk Sporten

Mate van problemen

Een probleem is een verschil tussen de huidige en de gewenste situatie. Hoe groter het verschil, hoe groter de problemen. Zowel persoonlijk als binnen de samenleving kan hier sprake van zijn. Problemen kunnen zich vormen rond financiën, (fysieke en psychologische) gezondheid, regelgeving en andere zaken.

-

11.

Veroorzaakt door verschillende doelgroepen (ouderen, jongeren, verwarde personen, …)

Beschikbaarheid geschikte woningen

Iedereen verdient een passende woonomgeving. Dit betekent dat de woning (voor zover mogelijk) aansluit op de behoefte en de zelfredzaamheid van een persoon. Zo is een geschikte woning anders voor een alleenstaande met een lichamelijke handicap dan voor een gezin van vijf personen. Daarnaast heeft de een meer behoefte aan een supermarkt in de buurt dan een ander. Een geschikte woning is een woning waarbij de zelfredzaamheid van een persoon aansluit op de voorzieningen in de woning en omgeving. -

Dat alle inwoners een dak boven hun hoofd hebben. Nieuwe woningen worden gebouwd binnen de kaders duurzaamheid en oudere woningen worden waar nodig duurzamer gemaakt Een geschikte woning voldoet niet aan alle wensen van een persoon, maar wel op zijn minst aan de noodzakelijke vereisten.

-

Lijn 2. Veilig Opgroeien Gezonde start Het creëren van een omgeving waarin kinderen zich fysiek, emotioneel, en sociaal optimaal kunnen ontwikkelen, zonder blootgesteld te worden aan vormen van mishandeling, verwaarlozing of huiselijk geweld. • • • •

Kinderen moeten beschermd worden tegen lichamelijke en emotionele mishandeling. Toegang tot voeding, kleding, onderdak en gezondheidszorg is essentieel. Liefde, aandacht en emotionele steun zijn cruciaal voor een goede ontwikkeling. Gezonde gewoontes zoals goede voeding, voldoende beweging en slaap dragen bij aan een gezonde start

Stabiele thuissituatie • • • • •

Een schoon, stabiel en goed onderhouden leefmilieu biedt veiligheid. Ouders moeten betrokken zijn bij het welzijn en de ontwikkeling van hun kind. Stabiliteit en structuur, zoals duidelijke grenzen en regels, bevorderen sociale veiligheid. Gezinnen moeten hulp zoeken en ontvangen bij problemen zoals psychische uitdagingen of financiële stress. Ruimte om emoties te uiten en zonder angst zichzelf te zijn, draagt bij aan stabiliteit.

Startkwalificatie • • • •

Lijn 3.

Toegang tot educatie is essentieel voor de ontwikkeling en toekomstkansen van kinderen. Kinderen moeten een omgeving hebben die leren en persoonlijke groei stimuleert. Ondersteuning vanuit instanties en het gezin helpt kinderen om hun kwalificaties te behalen en vaardigheden te ontwikkelen. Een stabiele thuisbasis draagt bij aan het succesvol behalen van een startkwalificatie.

Beschermd thuis

Beschermd thuis richt zich op het creëren van een veilige en stabiele omgeving voor kwetsbare groepen zoals mensen met psychische aandoeningen (GGZ) en dak- en thuislozen. Het doel is om deze groepen te ondersteunen bij herstel, zelfredzaamheid, en sociale integratie.

• • • • •

Lijn 4.

Veilige omgeving: Bescherming tegen risico’s zoals uitbuiting, geweld, of terugval in crisissituaties. Toegang tot zorg: Integrale ondersteuning door GGZ-diensten, maatschappelijke opvang, en verslavingszorg. Herstelgericht: Bevordert stabiliteit en begeleidt bij het opbouwen van een onafhankelijk leven. Preventie van dakloosheid: Voorkomen dat individuen zonder passende woonruimte komen te zitten door tijdige interventies. Inclusie: Creëren van mogelijkheden voor sociale participatie en re-integratie.

Integratie en vluchtelingen

Startkwalificatie halen Een startkwalificatie is in de ogen van de Nederlandse overheid Een startkwalificatie is een MBO-diploma minimaal op niveau 2, een havo– of een vwo-diploma. Een vmbo-diploma is dus nog geen startkwalificatie. Werkgevers weten hierdoor

wat ze aan jou hebben en welke kennis, kwaliteiten en vaardigheden jij hen kan bieden. het minimale onderwijsniveau dat nodig is om serieus kans te maken op duurzaam geschoold werk in Nederland. Taakstelling behalen Een door de overheid vastgestelde verplichting voor gemeenten om een bepaald aantal statushouders (vluchtelingen met een verblijfsvergunning) jaarlijks te huisvesten en te ondersteunen bij hun integratie. • • • • •

Lijn 5.

Gemeenten krijgen een taakstelling gebaseerd op hun grootte en capaciteit. De taakstelling richt zich op huisvesting, toegang tot onderwijs, werk en inburgering. Het doel is snelle integratie en een stabiele leefomgeving voor statushouders. Bij niet-naleving kan de Rijksoverheid sancties of hulp bieden. Het bevordert een evenwichtige verdeling van verantwoordelijkheid over het land.

Dagelijkse basis op orde

Hoeveelheid mensen met schulden Het aantal personen of huishoudens die kampen met problematische schulden en daardoor moeite hebben om essentiële uitgaven zoals huur, boodschappen en energie te betalen. Het oplossen van deze schuldenproblematiek is een belangrijke stap naar financiële stabiliteit en sociaal welzijn. • • • • •

Veel huishoudens kampen met betalingsachterstanden en problematische schulden. Schulden veroorzaken stress, gezondheidsproblemen en sociale belemmeringen. Gemeenten bieden hulp via schuldregelingen, budgetbeheer en coaching. Preventie richt zich op vroegsignalering en financiële educatie. Financiële stabiliteit is essentieel voor een stabiele leefomgeving.

VERSLAG KLANKBORDGROEP SOCIAAL DOMEIN

Verslag Klankbordgroep Sociaal Domein

Inhoudsopgave 1. Voorwoord

3

2. Beschrijving van het proces

3

3. Bevindingen - Wat heeft het opgeleverd? - Wat moeten we niet meer doen?

5

4. Conclusies ten aanzien van het proces

5

5. Aanbevelingen voor de fracties

5

Blad 2 van 5

Verslag Klankbordgroep Sociaal Domein

Voorwoord Het sociaal domein vormt de ruggengraat van onze samenleving. Het gaat niet alleen over het bieden van ondersteuning, maar vooral over het versterken van zelfredzaamheid, het bevorderen van gezondheid en het mogelijk maken van een waardevol leven voor alle inwoners. De missie die de raad heeft uitgesproken is; “Een positieve gezondheid voor alle inwoners”. Tijdens de bijeenkomst d.d. 9 september 2024 is besloten om een klankbordgroep te vormen die de financiële en maatschappelijke gevolgen onderzoekt en meedenkt om tot een scenariokeuze te komen. In deze publicatie presenteren wij de uitkomsten en bevindingen van een proces waarin we samen met raadsleden en professionals hebben gezocht naar de juiste koers voor de toekomst van ons sociaal beleid. Ons doel was om op basis van heldere criteria en scenario’s inzicht te krijgen in de mogelijke gevolgen van verschillende keuzes en zo bij te dragen aan een weloverwogen besluitvorming. Het proces was daarbij niet alleen een zoektocht naar cijfers en beleidsopties, maar ook een reflectie op onze rol, verantwoordelijkheden en de wijze waarop we onze inwoners optimaal kunnen ondersteunen.

Beschrijving van het proces De klankbordgroep, gevormd door een ambtenaar, wethouder en één afgevaardigde per fractie zijn vijf keer bij elkaar gekomen. Zij heeft gekeken naar de aspecten van: Zelfredzaamheid Maatwerk in ondersteuning Ondersteuning passend en dichtbij Normaliseren Toekomstbestendig Daarbij zouden drie scenario’s uitgewerkt moeten worden: A. Versoberen, minimale dienstverlening (wat wettelijk verplicht is) B. De basis op orde (voornamelijk preventief en soms proactief handelen) C. De transformatie versnellen door te investeren (inzetten op preventie, de basis sterker maken) In vijf bijeenkomsten is gewerkt aan de hand van de vijf bestaande (operationele) lijnen uit “Samen Sterk”: 1. Volwassenen 2. Jeugd 3. WMO 4. Werk en Inkomen 5. Beschermd thuis en De meetcriteria voor de lijnen: 1. Vitaal deelnemen 2. Gezond en vellig opgroeien 3. Beschermd thuis 4. Integratie en vluchtelingen 5. Dagelijkse basis op orde

Blad 3 van 5

Verslag Klankbordgroep Sociaal Domein

Ter inspiratie werd een denkrichting voor de aanpak van de bijeenkomsten aangereikt om met elkaar een kader vast te stellen en dat naast de drie scenario’s te leggen om te beoordelen bij welk scenario (onderdelen van) het kader positief en negatief scoren. Onderwerpen voor een kader konden zijn:  Rolopvatting: waarover regie, hoe samenwerken met partners?  Inwoners: waarvoor zelf verantwoordelijk, mate van zelfredzaam en hulpafhankelijk, mate van positieve gezondheid  Financiën: binnen geoormerkte middelen blijven, investeren

Nadat in de eerste bijeenkomst de randvoorwaarden waarbinnen gewerkt zou worden waren besproken, aangepast en vastgesteld is aan de hand Exel-sheet per scenario van gestart met formuleren van de criteria per (operationele) lijn. In deze bijeenkomst zijn de meetcriteria voor de eerste twee lijnen uitgewerkt. In de bijeenkomst van 12 november 2024 zijn de uitgewerkte meetcriteria voor de lijn die tot en met vijf besproken en vastgesteld en een eerste inventarisatie gemaakt van de consequenties van een keuze voor scenario A (Versoberen, Minimale Dienstverlening) Na het uitwerken van de criteria werd in de bijeenkomst van 4 december 2024 vastgesteld dat vele daarvan voorkwamen bij alle lijnen. Daarom is besloten verder te werken met een lijst met 11 algemeen geldende criteria en een aantal specifieke criteria die gelden voor één specifieke lijn. Ook is besloten de wijze van scoren in de waarderingstabellen in de Exel-sheets enigszins aan te passen. In terugblik tijdens de bijeenkomst van 28 januari 2025 komt o.a. het volgende aan de orde: • Iedereen is het ermee eens om de criteria en schema naast ons neer te leggen maar wel voor documentatie bewaren als geheel en toevoegen aan de stukken. Deze methodiek bleek te groot en te complex om in drie maanden uit te werken. • De afgelopen maanden hebben veel kennis en inzicht gegeven.

• In de raad moet straks blijken of deze klankbordgroep heeft geholpen. Het is zinvol geweest dat we in deze groep de definities vast hebben kunnen stellen.

De initiële opdracht is verschoven. De oorspronkelijke opdracht is “om te helpen om tot een raadsvoorstel te komen”. • De aangegeven punten en een weergave van wat besproken is met de klankbordgroep neemt de ambtenaar mee. • Document voor- en nadelen scenario’s toevoegen aan raadsvoorstel. • De portefeuillehouder zal de besproken punten meenemen om tot een raadsvoorstel te komen.

Blad 4 van 5

Verslag Klankbordgroep Sociaal Domein

Bevindingen 1.1. Wat heeft het opgeleverd? • • • • •

Om de consequenties te overzien zijn meer cijfers en kwantitatieve data nodig. De gemeente Duiven heeft al gekozen. Het is logisch om op 1 lijn te komen zodat de hele transitie vaart krijgt. Durf een pad dat je hebt ingeslagen te stoppen als het niet werkt. De definities hebben we met elkaar vastgesteld. Mondeling inzicht gekregen op wettelijke en niet wettelijke taken.

1.2. Wat moeten we niet meer doen? • • •

Niet de diepte ingaan waar je geen kennis van hebt. De klankbordgroep moet toetsen en de ambtelijke organisatie moet kennis op inhoud en een advies geven. De inbreng van de ambtelijke organisatie moet veel groter zijn.

Conclusies ten aanzien van het proces •

Het is niet realistisch van een groep van 5 lekenbestuurders te verwachten dat zij, in een tijdsbestek van minder dan vier maanden zonder voldoende kennis en zonder gegevens en informatie uit gedegen vergelijkbaar onderzoek een geloofwaardige uitspraak kan doen over de mate van doelmatigheid en doeltreffendheid van drie algemeen beschreven scenario’s.

Aanbevelingen voor de fracties • • •

•

Laat de drie scenario’s naast elkaar voortbestaan. (Sober waar het kan en preventief waar het moet.) Herken en erken de professionaliteit van de ambtelijke organisatie en geef haar de ruimte deze in te zetten. Steun de uitvoerenden in het Sociaal Domein als zij keuzes (moeten) maken bij ethische en sociaaleconomische dilemma’s waarbij de grenzen van wet- en regelgeving moeten worden opgezocht en wellicht zullen worden overschreden. De bevindingen wijzen op de kracht van preventie en samenwerking over domeinen heen. Uit de scenario’s is scenario C – de preventieve aanpak – volgens de klankbordgroep de meest veelbelovende weg. Deze aanpak kan kosten beheersen en bijdragen aan een veerkrachtige samenleving waarin inwoners zoveel mogelijk zelfredzaam zijn.

De visie bepaalt de koers en het budget bepaalt de snelheid!

Blad 5 van 5

RAADSVOORSTEL Onderwerp : Meerjarenprogrammabegroting 2026-2029 inclusief gewijzigde begroting 2025. Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem-Nijmegen (BVO DRAN) __________________________________________________________________________ Zaak- & documentnr. : Z/25/135655 201693786