A13-20260302-7-vka-coll-bouwsteen-water-en-bodem-bijlage-2-kaart

BEDRIJFSZONE XL

€€ / €€€

16

B O U W S T E N E N B O E K · WAT E R- E N B O D E M S I G N A L E R I N G S K A A RT

4.3 (G R O N D)WAT E R R O B U U S T E BUITENRUIMTE

RANDVOORWAARDEN Hier moet aan worden gedacht wanneer er op gebieden wordt gebouwd waar hoge grondwaterstanden gedurende een langere

OMSCHRIJVING

periode kunnen voorkomen. Daarnaast zal men de toekomstige

Wanneer er op locatie gedurende langere periodes hoge, of

bewoners hierover aan de voorkant goed moeten informeren,

juist lage, grondwaterstanden voorkomen zal de buitenruimte waterrobuust ingericht moeten worden. Dit kan worden gedaan

- Bij hoge grondwaterstanden moet rekening worden gehouden dat sommige gebieden een deel van het jaar (deels) onder water zullen staan rondom de bebouwing.

zodat er rekening mee kan worden gehouden.

door de aanleg van droogte- en watertolerante beplanting en/

VOORDELEN

of lokaal verhoogde buitenruimte (bijvoorbeeld vlonders of

- Door ruimte te geven aan water kan er water worden

een verhoogd terras). Bij deze maatregel worden natte of juist

geborgen. Het watersysteem wordt dan niet belast door

droge condities als gevolg van het bodem- en watersysteem

drainagewater;

dus geaccepteerd en wordt mogelijke hinder hiervan

NADELEN

- De buitenruimte is robuuster voor bijvoorbeeld extreme

voorkomen door aanpassingen in de buitenruimte.

neerslag of overstromingen met beperkte waterdiepte en duur.

Fig. 16 Waterbestendige buitenruimte, Bedrijven Campus Eindhoven

Fig. 17 Droogtebestendige buitenruimte, Kerckebos Zeist (bron: wUrck)

Effectiviteit Maatregel

Type

Schaal

Koppelkans Investering

differentiatie differentiatie maatregelen maatregelen per differentiatie schaal vanper differentiatie maatregelen deschaal ontwikkeling vandifferentiatie per maatregelen de ontwikkeling schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

XS (grond)waterrobuuste buitenruimte (4.3)

woningen +

XS

S XS

L XL XL +++XL +++ +

S XSM S XSM S L M S L MXL L MXL L

bedrijven

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen <103 tot woningen 303 tot woningen 10 <woningen 103tot woningen 303 woningen tot 30 10 tot woningen 100 10 tot woningen 3030 totwoningen tot 10 100 woningen 10 woningen tot>30 10030 woningen woningen tot 100tot > woningen 30 10030 woningen woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen ERFINDIVIDUELE KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF L WIJK BUURTSCHAP ERFL WIJK BUURTSCHAP XL WIJK

< 1 HA Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven

L WIJKBUURTSCHAP XL WIJK

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA< 1 HA 1 - 10 HA<10 1 HA - 20 1HA- 10 HA <101 HA - 20 HA 1 - 20 10 -HA 5010 HA- 201HA -20 10- HA 50 10 HA- >2050HAHA 20 - 5010HA->2050HAHA 20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA

> 50 HA

BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF WIJKBEDRIJF Bedrijven Bedrijven Bedrijven L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

BEDRIJFSZONE XL

€

+ / +++

+ / +++

+

+ / +++

+++

specifieke maatregelen

4.4 RETENTIEGEBIEDEN AANLEGGEN

17

VOORDELEN - Er kan een grote hoeveelheid water worden geborgen in retentiegebieden (afhankelijk van hoeveel ruimte er

OMSCHRIJVING

beschikbaar is). Hiermee blijft schade aan bebouwing en

Retentiegebieden zijn aangewezen gebieden om water bij

infrastructuur beperkt.

hevige regenval tijdelijk te bergen, met als doel stroomafwaarts gelegen gebieden te verlichten van overstromingen. Wanneer

- De ruimte is ook inzetbaar voor andere doeleinden (bijvoorbeeld natuur en recreatie).

de waterbergende functie niet nodig is heeft een retentiegebied vaak een natuurfunctie zoals een weidegebied of een

NADELEN

uiterwaard van een rivier. Maar ook andere koppelkansen zijn

- De toepassing van deze maatregel vereist een vrij groot ruimtebeslag.

mogelijk zoals recreatie. Wanneer de hoogwatergolf voorbij is wordt het geborgen water weer geloosd op het watersysteem.

RANDVOORWAARDEN Retentiegebieden hebben minder bijdrage in de waterbergende functie op plekken waar zeer hoge waterstanden voorkomen doordat ze in een normale situatie al vol staan met water. Kijk goed hoeveel water er geborgen moet worden en hoe hoog de grondwaterstanden zijn om voldoende ruimte voor waterberging te creëren.

Fig. 18 Retentievijver Vriendenerf Olst (bron: HuneBouw)

Fig. 19 Retentiegebied Doelpolder

Effectiviteit Maatregel

Type

Schaal

Koppelkans Investering

differentiatie differentiatie maatregelen maatregelen per differentiatie schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper de ontwikkeling schaal van de ontwikkeling

XS retentiegebieden aanleggen (4.4)

XS

woningen +

S XS

S

M S

bedrijven

M

L M

L

XL L

XL

+XL

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen 10 tot 303 tot woningen 10 woningen 10 tot 30 woningen 30 tot 100 10 tot woningen 3030woningen tot 100 woningen > 10030woningen tot 100 > woningen 100 woningen > 100 woningen Woningen

Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL

< 1 HA Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven

ERFINDIVIDUELE KAVEL ERF

BUURTSCHAP ERF

BUURTSCHAP

L WIJK BUURTSCHAP

L WIJK

XL WIJK

L WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA< 1 HA 1 - 10 HA 10 - 20 1HA- 10 HA10 - 20 HA20 - 5010 HA- 20 HA 20 - 50 HA > 50 HA 20 - 50 HA> 50 HA BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF Bedrijven

WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF L BEDRIJFSZONE WIJKBEDRIJFL BEDRIJFSZONEBEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

XL WIJK

> 50 HA BEDRIJFSZONE XL

+++

+

€€

+ / ++

+ / ++

+ / +++

+ / +++

18

B O U W S T E N E N B O E K · WAT E R- E N B O D E M S I G N A L E R I N G S K A A RT

4.5 B E S C H E R M E N V ITA L E FUNCTIES/INFRASTRUCTUUR

VOORDELEN - De meest cruciale functies zijn beschermd tegen wateroverlast waardoor de kans op verstoring kleiner is.

OMSCHRIJVING Om het risico op verstoring van de vitale en kwetsbare

NADELEN

functies te verkleinen, moeten deze functies weerbaar zijn

- Het is lastig om deze maatregel in de toekomst uit te

tegen wateroverlast. Het beschermen van vitale functies kan

breiden, wanneer er bijvoorbeeld nog hogere waterstanden

bijvoorbeeld door rekening te houden met de locatiekeuze

zullen optreden. Er moet daarom goed worden nagedacht op

van nieuw te plaatsen vitale functies, de hoogte van de

welke hoogte de vitale infrastructuur wordt aangelegd.

infrastructuur die toegang biedt tot de functie, het beperkt ophogen van bepaalde functies (mits er rekening wordt gehouden met een gesloten grondbalans), of het bouwen van een dijkje/muurtje rondom een functie.

RANDVOORWAARDEN Naast het beschermen van vitale functies dient ook de bereikbaarheid van deze functies te worden gegarandeerd. Zo dient bijvoorbeeld ook het wegennetwerk naar een ziekenhuis of brandweer te worden opgehoogd in risicovol gebied.

Fig. 20 Medisch centrum Amersfoort (bron: DS landschapsarchitecten)

Fig. 21 Infrastructuur Ruimte vd Waal, Nijmegen (bron: Siebe Swart)

Effectiviteit Maatregel

Type

Schaal

Koppelkans Investering

differentiatie differentiatie maatregelen maatregelen per differentiatie schaal vanper differentiatie maatregelen deschaal ontwikkeling vandifferentiatie per maatregelen de ontwikkeling schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

beschermen vitale functies/infrastructuur XS

(4.5)

woningen +

XS

S XS

L XL XL ++ XL +++ +++

S XSM S XSM S L M S L MXL L MXL L

bedrijven

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen <103 tot woningen 303 tot woningen 10 <woningen 103tot woningen 303 woningen tot 30 10 tot woningen 100 10 tot woningen 3030 totwoningen tot 10 100 woningen 10 woningen tot>30 10030 woningen woningen tot 100tot > woningen 30 10030 woningen woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen ERFINDIVIDUELE KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF L WIJK BUURTSCHAP ERFL WIJK BUURTSCHAP XL WIJK

Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven

< 1 HA

L WIJKBUURTSCHAP XL WIJK

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA< 1 HA 1 - 10 HA<10 1 HA - 20 1HA- 10 HA <101 HA - 20 HA 1 - 20 10 -HA 5010 HA- 201HA -20 10- HA 50 10 HA- >2050HAHA 20 - 5010HA->2050HAHA 20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA

> 50 HA

BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF WIJKBEDRIJF Bedrijven Bedrijven Bedrijven L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

BEDRIJFSZONE XL

€€ / €€€

specifieke maatregelen

4.6 TERPBOUW

19

VOORDELEN - Voorkomt het binnendringen van water bij wateroverlast en

OMSCHRIJVING

schade aan infrastructuur en woningen bij overstromingen.

Bouwen op terpen is een eeuwenoude manier om de woning

Wel zal er rekening moeten worden gehouden met de

te beschermen tegen hoogwater. De woning wordt aangelegd

infrastructuur van/naar de woning bij overstroming;

op een kunstmatig opgehoogde heuvel, waardoor er geen

- Voorkomt daarnaast ook nattigheid bij hoge

wateroverlast is bij een overstroming. Deze maatregel gaat over het kleinschalig toepassen van ophogingen (alleen de voet van

grondwaterstanden.

woningen) met een gesloten grondbalans. Door de toepassing

NADELEN

op kleine schaal en met een gesloten grondbalans wordt het

- Het is lastig om deze maatregel in de toekomst uit te

watersysteem niet aangetast en vindt er geen afwenteling van

breiden, wanneer er bijvoorbeeld nog hogere waterstanden

wateroverlast plaats.

zullen optreden. Er moet daarom goed worden nagedacht op welke hoogte er wordt aangelegd.

RANDVOORWAARDEN

- De toegankelijkheid van je woning is minder goed dan bij een

Er moet rekening worden gehouden met een gesloten

woning op het maaiveld. Voor langdurige overstromingen in

grondbalans, zodat deze maatregel het watersysteem niet

Nederland is deze oplossing daardoor minder geschikt.

aantast. Dit kan bijvoorbeeld door grond te gebruiken die vrijkomt bij het graven van watergangen.

Fig. 22 Historische terpwoningen, Marken (bron: Taco Witte)

Fig. 23 Terpwoning, Almere (bron: Landschappelijk wonen)

Effectiviteit Maatregel

Type

Schaal

Koppelkans Investering

differentiatie differentiatie maatregelen differentiatie per maatregelen schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

terpbouw (4.6)

woningen + XS

bedrijven

XS

S XS

S

M S

M

L M L XL L XL +++ XL +++ ++

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 <woningen 3 woningen 3 tot 10 woningen 10 tot 30totwoningen 10 woningen 10 tot 30 30 woningen tot 100totwoningen 30 30 woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL

Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF Bedrijven

< 1 HA

ERF INDIVIDUELE KAVEL

ERF

BUURTSCHAP ERF

BUURTSCHAP

L WIJKBUURTSCHAP

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA < 1 HA 1 - 10 HA 10 - 201HA - 10 HA 10 - 20 HA20 - 5010HA- 20 HA20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF L BEDRIJFSZONE WIJKBEDRIJF L BEDRIJFSZONEBEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

XL WIJK

> 50 HA BEDRIJFSZONE XL

€ / €€

+

20

B O U W S T E N E N B O E K · WAT E R- E N B O D E M S I G N A L E R I N G S K A A RT

4.7 WADI’S

- Wadi’s zijn goed te combineren met andere functies

RANDVOORWAARDEN

OMSCHRIJVING Een wadi is een tijdelijke waterberging in het stedelijk gebied.

Wadi’s zijn minder effectief op plekken waar hoge

in de openbare ruimte zoals speelvoorzieningen en

grondwaterstanden voorkomen. Wadi’s hebben namelijk

ontmoetingsplekken.

minder bijdrage in de waterbergende functie voor

Het Arabische woord is in Nederland een afkorting van Water

hemelwater als ze al gevuld zijn met grondwater. Bij hoge

Afvoer Drainage en Infiltratie. Een wadi bergt regenwater en

grondwaterstanden kan de toepassing van een kleine betonnen

zuivert het, waarna het water infiltreert in de ondergrond.

goot voorkomen dat wadi’s wat vies en modderig worden.

Zo helpt de wadi tegen wateroverlast en droogte. De wadi

VOORDELEN

infrastructuur onder om het water te bergen en af te voeren,

- Door wadi’s aan te leggen komt er meer groen in de

is aangesloten op het riool. Zo wordt inundatie vanuit de wadi

- Wadi’s hebben een filterlaag waardoor afstromend

vervuiling moet regelmatig worden verwijderd; maaien van gras en andere vegetatie, en het opruimen van - Wadi’s vragen relatief veel ruimte voor de waterberging die ze leveren

regenwater wordt gezuiverd.

voorkomen.

van tijd een opstapeling van vervuiling ontstaan. De

afval.

buitenruimte in plaats van verharding.

Wadi’s zijn uitgerust met een overstortvoorziening (slokop) die

- Door de zuiverende werking van een wadi kan er in verloop

- Wadi’s vragen om regelmatig onderhoud. Bijvoorbeeld het

heeft verschillende functies in het stedelijk gebied. Vaak zit er zoals infiltratiekratten, granulaatkorrels en drainbuizen.

NADELEN

- Door de wadi natuurvriendelijk in te richten (met

- Wadi’s kunnen bij zeer hoge grondwaterstanden modderig

bijvoorbeeld verschillende kruiden en bloemmengsels),

zijn en een wat vieze uitstraling hebben. Door de toepassing

wordt er gezorgd voor betere doorworteling van de bodem,

van een kleine betonnen goot in het laagste deel van de wadi

een verhoging van de bodemactiviteit en een verhoogde

kan dit worden voorkomen.

biodiversiteit.

Fig. 24 Droge beplante wadi, Crowthorne (bron: Macgregor Smith)

Fig. 25 Natte wadi met goot, Crowthorne (bron: Macgregor Smith)

Effectiviteit Maatregel

Type

Schaal

Koppelkans Investering

differentiatie differentiatie maatregelen maatregelen per differentiatie schaal vanper differentiatie maatregelen deschaal ontwikkeling vandifferentiatie per maatregelen de ontwikkeling schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

wadi’s (4.7)

XS

woningen +

XS

S XS

S XSM S XSM S L M S L MXL L MXL L

bedrijven

XL XL +++

XL L

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen <103 tot woningen 303 tot woningen 10 <woningen 103tot woningen 303 woningen tot 30 10 tot woningen 100 10 tot woningen 3030 totwoningen tot 10 100 woningen 10 woningen tot>30 10030 woningen woningen tot 100tot > woningen 30 10030 woningen woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen ERFINDIVIDUELE KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF L WIJK BUURTSCHAP ERFL WIJK BUURTSCHAP XL WIJK

Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven

< 1 HA

L WIJKBUURTSCHAP XL WIJK

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA< 1 HA 1 - 10 HA<10 1 HA - 20 1HA- 10 HA <101 HA - 20 HA 1 - 20 10 -HA 5010 HA- 201HA -20 10- HA 50 10 HA- >2050HAHA 20 - 5010HA->2050HAHA 20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA

> 50 HA

BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF WIJKBEDRIJF Bedrijven Bedrijven Bedrijven L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

BEDRIJFSZONE XL

€

+ / ++

+ / ++

+

+ / +++

+ / +++

specifieke maatregelen

4 . 8 B O U W E N O P PA L E N ( PA A LW O N I N G E N )

21

VOORDELEN - De woning blijft droog wanneer er overstromingen plaatsvinden.

OMSCHRIJVING

- De ruimte onder de woning kan worden ingezet voor andere

Het bouwen van paalwoningen wordt gedaan zodat huizen

doeleinden.

bij een bepaalde inundatie droog blijven en water niet binnendringt. De ruimte tussen de palen onder de woning

NADELEN

kan worden gebruikt als deze ruimte overstromingsbestendig

- Er zal rekening moeten worden gehouden met de

is ingericht, bijvoorbeeld als parkeerruimte of tuin. Door te

infrastructuur en aanleg van kabels en leidingen van/naar de

bouwen op palen wordt schade in huis door overstromingen

woning bij overstroming. - Het is lastig om deze maatregel in de toekomst uit te

voorkomen. Deze bouwmethode wordt vaak toegepast in gebieden waar permanent (grond)water staat met een diepte

breiden, wanneer er bijvoorbeeld nog hogere waterstanden

die bij overstromingen verder kan toenemen.

zullen optreden. Er moet daarom goed worden nagedacht op welke hoogte er wordt aangelegd.

RANDVOORWAARDEN Dit kan worden toegepast bij nieuwbouw. Wel moet er rekening worden gehouden met de toegankelijkheid wanneer de situatie van hoogwater zich voordoet. Daarnaast zijn er aandachtspunten voor de aanleg van kabels en leidingen.

Fig. 26 Paalwoning in overstromingsgebied, Drongen (eA+ architecten)

Fig. 27 De steltwoningen (bron: Studio Marco Vermeulen)

Effectiviteit Maatregel

Type

Koppelkans

Schaal

Investering differentiatie differentiatie maatregelen differentiatie per maatregelen schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

bouwen op palen (paalwoningen) (4.8)

woningen + XS

bedrijven

XS

S XS

S

M S

M

L M L +++ XL L XL +++ XL +++

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 <woningen 3 woningen 3 tot 10 woningen 10 tot 30totwoningen 10 woningen 10 tot 30 30 woningen tot 100totwoningen 30 30 woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL

Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF Bedrijven

< 1 HA

ERF INDIVIDUELE KAVEL

ERF

BUURTSCHAP ERF

BUURTSCHAP

L WIJKBUURTSCHAP

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA < 1 HA 1 - 10 HA 10 - 201HA - 10 HA 10 - 20 HA20 - 5010HA- 20 HA20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF L BEDRIJFSZONE WIJKBEDRIJF L BEDRIJFSZONEBEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

XL WIJK

> 50 HA BEDRIJFSZONE XL

+

€€ / €€€

+

+

+ / ++

22

B O U W S T E N E N B O E K · WAT E R- E N B O D E M S I G N A L E R I N G S K A A RT

4.9 DRIJVEND BOUWEN

VOORDELEN - Klimaatbestendig, woningen zijn flexibel met het waterpeil.

OMSCHRIJVING

- Groot wateroppervlak dat piekbelastingen kan opvangen.

Drijvend bouwen vindt plaats op water. De fundering bestaat uit een drijflichaam of ponton en niet, zoals bij bouwen op

NADELEN

grond, uit zand of heipalen. Hierdoor bewegen drijvende

- Vraagt een andere ontwerpbenadering voor de ontsluiting

woningen mee met het waterpeil, ook als dit in de toekomst

van de wijk, aanleg van nutsvoorzieningen (wanneer het

verder daalt of stijgt. Dit maakt de woningen in beginsel zeer

waterpeil bijvoorbeeld te veel stijgt) etc.

klimaatadaptief. Daarbij stelt het grote wateroppervlak het gebied in staat om piekbelastingen op te vangen en te dienen als zoetwaterreservoir in tijden van droogte.

RANDVOORWAARDEN Drijvend bouwen vraagt om een heel andere ontwerpbenadering voor onder andere de verdeling land en water, de ontsluiting van de wijk, parkeeroplossingen, de openbare ruimte en de aanleg van nutsvoorzieningen. Daarnaast moet de waterkwaliteit van het water chemisch en ecologisch gezond blijven en mag er geen zwerfvuil ophopen.

Fig. 28 Woonboten Halfweg, Haarlemmermeer

Fig. 29 Woonboten, Utrecht

Effectiviteit Maatregel

Type

Schaal

Koppelkans Investering

differentiatie differentiatie maatregelen per maatregelen schaal vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

drijvend bouwen (4.9)

woningen + bedrijven Woningen

Bedrijven

XS

XS

S

S

M

M

XL +++L XL+++

L

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen 3 tot 10 woningen 10 tot 30 woningen 10 tot 30 30 woningen tot 100 woningen 30 tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen INDIVIDUELE KAVEL

INDIVIDUELE KAVEL

ERF

ERF

BUURTSCHAP

BUURTSCHAP

L WIJK

L WIJK

XL WIJK

XL WIJK

< 1 HA

< 1 HA 1 - 10 HA

1 - 10 HA 10 - 20 HA

10 - 20 HA20 - 50 HA

20 - 50 HA > 50 HA

> 50 HA

BEDRIJFSWONING Bedrijven

BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF

BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF

WIJKBEDRIJF L BEDRIJFSZONE

L BEDRIJFSZONE BEDRIJFSZONE XL

BEDRIJFSZONE XL

€€€

+

specifieke maatregelen

4.1 0 L I C HT O P H O O G M AT E R I A A L

23

VOORDELEN - Door het gebruik van licht ophoogmateriaal zal er minder

OMSCHRIJVING

zetting optreden dan met gebruik van bijvoorbeeld zand.

Om gebieden met een slappe, weinig draagkrachtige bodem

Hierdoor verzakken bijvoorbeeld gevels minder en zal er

bouwrijp te maken, worden deze gebieden veelal opgehoogd.

minder schade ontstaan aan wegen en nutsvoorzieningen;

Traditioneel wordt er zand aangebracht, maar dat brengt

- Doordat er minder opgehoogd hoeft te worden is dit ook

zettingsproblemen over velen jaren met zich mee. Door het

gunstig voor de grondbalans.

gebruik van licht ophoogmateriaal wordt de neerwaartse kracht van het ophoogmateriaal beperkt. Daardoor is er minder

NADELEN

zetting over de jaren en neemt de kans op toekomstige schade

- Afhankelijk van het type licht ophoogmateriaal kunnen er

af. Ook is meestal een kleinere voorbelastingsperiode nodig,

nadelen voor met milieu optreden. Zo voldoet bijvoorbeeld

waardoor sneller gebouwd kan worden.

schuimglas niet aan de Nederlandse uitloognormen en is piepschuim in de ondergrond geen duurzame

RANDVOORWAARDEN

materiaalkeuze. Bijvoorbeeld LECA (geëxpandeerde

Omdat ophoging op grote schaal in sommige gevallen tot

kleikorrels) of schuimbeton.

afwenteling kan leiden dient altijd eerst te worden bekeken

- Ophoging op grote schaal kan in sommige gevallen

of afwenteling kan optreden. Daarnaast dient afgewogen te

afwenteling van het probleem veroorzaken.

worden of ophoging echt noodzakelijk is of dat het wellicht op kleinere schaal kan worden opgelost (zie ook 4.6 terpbouw). Er zijn verschillende typen licht ophoogmateriaal. De draagkracht van de ondergrond bepaalt welk type de beste keuze is.

Fig. 30 Licht ophoogmateriaal, Diemen (bron: H&B Grondstoffen)

Fig. 31 Licht ophoogmateriaal, Zutphen (bron: H&B Grondstoffen)

Effectiviteit Maatregel

Type

Koppelkans

Schaal

Investering

differentiatie differentiatie maatregelen maatregelen per differentiatie schaal vanper differentiatie maatregelen deschaal ontwikkeling vandifferentiatie per maatregelen de ontwikkeling schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

licht ophoogmateriaal (4.10)

XS

woningen +

XS

S XS

+

S XSM S XSM S L M S L MXL L MXL L

bedrijven

XL L

XL

XL

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen <103 tot woningen 303 tot woningen 10 <woningen 103tot woningen 303 woningen tot 30 10 tot woningen 100 10 tot woningen 3030 totwoningen tot 10 100 woningen 10 woningen tot>30 10030 woningen woningen tot 100tot > woningen 30 10030 woningen woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen ERFINDIVIDUELE KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF L WIJK BUURTSCHAP ERFL WIJK BUURTSCHAP XL WIJK

< 1 HA Bedrijven

BEDRIJFSWONING Bedrijven

L WIJKBUURTSCHAP XL WIJK

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA< 1 HA 1 - 10 HA<10 1 HA - 20 1HA- 10 HA <101 HA - 20 HA 1 - 20 10 -HA 5010 HA- 201HA -20 10- HA 50 10 HA- >2050HAHA 20 - 5010HA->2050HAHA 20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA

> 50 HA

BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF WIJKBEDRIJF Bedrijven Bedrijven Bedrijven L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE L BEDRIJFSZONE BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL BEDRIJFSZONE XL

BEDRIJFSZONE XL

++

€ / €€

24

B O U W S T E N E N B O E K · WAT E R- E N B O D E M S I G N A L E R I N G S K A A RT

4.11 LICHTGEWICHT BOUWEN

VOORDELEN - Tijd- en kostenbesparing;

OMSCHRIJVING

- Minder materialen nodig, dit is duurzamer;

Lichtgewicht bouwen betekent het toepassen van minder

- Lichtgewicht bouwsystemen bieden ook een betere warmte-

materiaal of het toepassen van een materiaal dat lichter van

isolatie;

gewicht is. Bijvoorbeeld het toepassen van elementenbouw,

- Hoe lichter de materialen, hoe meer ruimte er ontstaat voor

zoals staalskeletbouw, houtskeletbouw en staalframebouw in

mogelijk extra verdiepingen.

plaats van beton. Daarnaast kunnen ook wand-, vloer-, daken gevelelementen in lichtere uitvoeringen worden toegepast.

NADELEN

Deze systemen zijn vaak twee tot drie keer zo licht als

- Een houtskelet heeft kans op rotting of schimmelvorming en kan beperkingen hebben in akoestische isolatie en

traditionele stenen en betonnen systemen.

brandweerstand;

RANDVOORWAARDEN

- Bij lichtgewicht bouwen moet meer rekening worden

Bij lichtgewicht bouwen moet rekening worden gehouden met

gehouden met belasting.

de belasting. Afhankelijk van het type bouwproject moet een keuze worden gemaakt welk type materiaal het meest geschikt is.

Fig. 32 Lichtgewicht bouw en skelet (bron: Geldersche Houtbouw)

Fig. 33 Tijdelijke en lichte bouw met containers (DOOR Architecten)

Effectiviteit Maatregel

Type

Koppelkans

Schaal

Investering

differentiatie differentiatie maatregelen maatregelen per differentiatie schaal vanper differentiatie maatregelen deschaal ontwikkeling vandifferentiatie per maatregelen de ontwikkeling schaal vanper maatregelen deschaal ontwikkeling vanper deschaal ontwikkeling van de ontwikkeling

lichtgewicht bouwen (4.11)

XS

woningen +

XS

S XS

S XSM S XSM S L M S L MXL L MXL L

bedrijven

XL L

XL

XL

< 3 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen < 3 woningen 3 tot 10 woningen <103 tot woningen 303 tot woningen 10 <woningen 103tot woningen 303 woningen tot 30 10 tot woningen 100 10 tot woningen 3030 totwoningen tot 10 100 woningen 10 woningen tot>30 10030 woningen woningen tot 100tot > woningen 30 10030 woningen woningen tot 100 woningen > 100 30 woningen tot 100 woningen > 100 woningen> 100 woningen Woningen

Woningen Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen INDIVIDUELE KAVEL Woningen ERFINDIVIDUELE KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF INDIVIDUELE BUURTSCHAP KAVEL ERF L WIJK BUURTSCHAP ERFL WIJK BUURTSCHAP XL WIJK

< 1 HA BEDRIJFSWONING

L WIJKBUURTSCHAP XL WIJK

L WIJK

XL WIJK L WIJK

XL WIJK

< 1 HA 1 - 10 HA< 1 HA 1 - 10 HA<10 1 HA - 20 1HA- 10 HA <101 HA - 20 HA 1 - 20 10 -HA 5010 HA- 201HA -20 10- HA 50 10 HA- >2050HAHA 20 - 5010HA->2050HAHA 20 - 50 HA > 5020 HA- 50 HA > 50 HA BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF BEDRIJFSWONING WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF

WIJKBEDRIJF BEDRIJFSERF WIJKBEDRIJF

WIJKBEDRIJF

XL WIJK

> 50 HA

++

-/€

specifieke maatregelen

4.12 OVERIG In sommige gebieden gelden beperkingen voor bebouwing of maatregelen vanuit de Waterschapsverordening en/of de Provinciale Omgevingsverordening. Zo stelt de Waterschapsverordening eisen aan het type bebouwing in de buitenbeschermingszone 1 van waterkeringen (bijvoorbeeld: geen holle bebouwing). De Waterschapsverordening is hier te raadplegen. De Omgevingsverordening van de provincie Gelderland bevat regels voor het bouwen in alle beschermingszones rondom drinkwaterwinningen: bijvoorbeeld waterwingebieden, grondwaterbeschermingsgebieden en boringsvrije zones. Er gelden vooral beperkingen voor ondergrondse ingrepen, zoals warmte-koudeopslag (WKO) en voor het toepassen van heipalen. De Omgevingsverordening is hier te raadplegen. Zie voor meer informatie en inspiratie over het thema ‘klimaatrobuust bouwen’ ook de volgende websites: CRA - Bodem- en water sturend Landelijke maatlat Groenblauwe Netwerken Bodemlabels De Nieuwe Ruimte

25

26

H+N+S · Voorbeeldenboek:

Intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot uitgaven Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave berusten bij H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H+N+S B.V. en/of haar licentiegevers, is het niet toegestaan om enige inhoud openbaar te maken en/of te verveelvoudigen. [Voor zover openbaarmaking en/of verveelvoudiging is toegestaan, moet steeds de bron worden vermeld indien dit wettelijk of contractueel verplicht is. Commercieel of onrechtmatig gebruik van enige inhoud van deze uitgave is niet toegestaan.]

Inspanningsverplichting achterhalen rechthebbenden H+N+S B.V. heeft haar uiterste best gedaan om rechthebbenden van de inhoud, waaronder tekst, geluid en/of beeld, van deze uitgave te achterhalen. Indien u (mede)rechthebbende bent op enige inhoud en voor het gebruik daarvan niet als (mede)rechthebbende bent genoemd of daarvoor geen toestemming hebt verleend waar die wel vereist was, verzoeken wij u onmiddellijk contact op te nemen via mail@ hnsland.nl.

Disclaimer ten aanzien van uitgaven H+N+S B.V. heeft uiterste zorg besteed aan de inhoud van deze uitgave. H+N+S B.V. wijst echter iedere vorm van aansprakelijkheid af voor onvolkomenheden of onjuistheden ten aanzien van de inhoud van de uitgave. H+N+S B.V. behoudt zich het recht voor de inhoud van de uitgave te wijzigen zonder dit vooraf aan te kondigen.

Levering van concepten Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van H+N+S B.V. is het niet toegestaan om enige door H+N+S B.V. geleverde concepten, waaronder concept uitgaven, openbaar te maken en/of te verveelvoudigen.

27

COLOFON

Dit onderzoek is uitgevoerd door H+N+S Landschapsarchitecten en Witteveen+Bos in het kader van de Samenwerking Water Regio Achterhoek+. Projectteam Daniël van den Heuvel (projectleider, W+B) Lodewijk van Nieuwenhuijze (adviseur, H+N+S) Olivier Klijn (landschapsarchitect, H+N+S) Linde Keip (landschapsarchitect, H+N+S) Jacintha Tjia (Ingenieur, W+B) Opdrachtgever en partners Samenwerking Water Regio Achterhoek+ Vormgeving en lay-out H+N+S Landschapsarchitecten, Witteveen+Bos Foto’s en afbeeldingen H+N+S Landschapsarchitecten, tenzij anders vermeld Datum 23-07-2025 Projectnummer 2962

H+N+S Landschapsarchitecten Bezoekadres Soesterweg 300 3812 BH Amersfoort Postadres Postbus 1603 3800 BP Amersfoort