CConstaterende datWestervoort
Koppel je AI →
Document · PDF

A03-20260921-27-vka-haskoning-verkenning-van-de-rol-van-SMR's-in-gld

Raadsvergadering 21 september 2026, gemeente WestervoortBij agendapunt: Lijst van ingekomen stukken 21 september 202633.320 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

RAPPORT Technische en beleidsmatige verkenning van de rol van SMR's in de provincie Gelderland Klant: Provincie Gelderland Referentie: BK9311-MI-RP-260319-1456 Status: Definitief Datum: 8 mei 2026

HASKONING NEDERLAND B.V. Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Netherlands Mobility & Infrastructure Trade register number: 56515154 Telefoon: +31 88 348 20 00 Fax: +31 33 463 36 52 E-mail: info@haskoning.com Website: haskoning.com Titel document: Technische en beleidsmatige verkenning van de rol van SMR's in de provincie Gelderland Referentie: BK9311-MI-RP-260319-1456 Status: Definitief Datum: 8 mei 2026 Projectnaam Auteur(s): Niki Lintmeijer, Edward Pfeiffer, Bart Boons, Bas Rooijakkers, Hanna Winters, Ayu Ritzema en Pascal Lamberigts Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. Haskoning Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van Haskoning Nederland B.V. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat.

Dit document kan zijn opgesteld met behulp van kunstmatige intelligentie (AI); alle door AI gegenereerde inhoud is beoordeeld en gevalideerd door onze experts. 5.2 | Toepassing 1: SMR voor elektriciteitsvoorziening van Inhoud | Gelderland | 44 Management Samenvatting | 2 | 5.3 | Toepassing 2: SMR voor industriële warmteproductie | 49 5.4 | Toepassing 3: SMR’s in energy hub verband, achter de 1 | Inleiding | 9 | meter 50 1.1 | Aanleiding en context | 9 | 5.5 | Toepassing 4: SMR gekoppeld aan stedelijk warmtenet | 56 1.2 | Scope en doelstelling | 9 | 5.6 | Toepassing 5: SMR gekoppeld aan waterstof | 60 1.3 | Aanpak en proces | 10 | 5.7 | Algemene inzichten | 63 1.4 | Leeswijzer | 10 6 | Richting een beleidsagenda | 67 2 | Over Small Modular Reactors | 12 | 6.1 | Waarom een beleidsagenda? | 67 2.1 | Wat is een SMR? | 12 | 6.2 | Overzicht van rollen en verantwoordelijkheden | 67 2.2 | Typen SMR’s en hun Technology Readiness Levels (TRL) 13 | 6.3 | Bepaling van geschikte rol | 68 2.3 | Toepassingen van SMR’s in het algemeen | 16 | 6.4 | Aanzet tot routekaart, benodigde instrumenten en 2.4 | Toepassingen van SMR’s in Gelderland | 16 | aandachtspunten voor vervolg | 71 2.5 | Onzekerheden en openstaande vragen | 18 | Bijlagen 2.6 | Nucleaire brandstofketen | 20 | A1 | Bijlage 1: Verantwoording proces 2.7 | Veiligheidsaspecten van SMR’s | 21 | A2 | Bijlage 2: Verantwoording technische

verkenning 2.8 | SMR-koeling en watergebruik | 22 3 | Het Gelders energiesysteem | 25 3.1 | Over het Gelderse energielandschap | 25 3.2 | Toekomstige elektriciteits- en warmtevraag in de provincie 26 4 | Energetische en ruimtelijke verkenning van SMR’s in Gelderland: een afwegingskader | 32 4.1 | Waarom een afwegingskader? | 32 4.2 | Opzet van het afwegingskader | 32 5 | Toepassingen van SMR’s in beeld | 44 5.1 | Algemene overwegingen: elektriciteit versus warmte | 44 iv 1 Begrippenlijst Afkorting / term Betekenis SMR Small Modular Reactor Gen III+/Gen IV Generatie III+/IV: refereert naar type SMR technologie HT Warmte Hoge Temperatuur Warmte LT Warmte Lage Temperatuur Warmte HS-station Hoogspanningsstation TRL Technology Readiness Level MWe Megawatt elektrisch MWth Megawatt thermisch PJ Peta Joule (of PJe: Peta Joule elektrisch).

1 PJe = 278 GWhe = 0,278 TWhe WKK Warmte Kracht Koppeling COP Coefficient of Performance MKBA Maatschappelijke Kosten/Baten Analyse FOAK reactor First of a Kind reactor NOAK reactor Nth of a Kind reactor PPA Power Purchasing Agreements pMIEK Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat RES-regio Regionale Energie Strategieregio 2 Management Samenvatting Provincie Gelderland verkent de rol van Small Modular Reactors Provincie Gelderland onderzoekt op verkennende wijze of en hoe kernenergie, in de vorm van Small Modular Reactors (SMR’s), in de toekomst een bijdrage kan leveren aan een schoon, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem. Daarbij heeft zij de ambitie uitgesproken om eind 2026 twee mogelijke locaties voor een SMR in beeld te hebben. Om te komen tot een gedegen afweging over de rol van SMR’s in de Gelderse energievoorziening voert de provincie meerdere onderzoeken uit in het kader van het Actieplan Kleine modulaire kernreactoren (2024). Vanuit het Actieplan en op basis van het pMIEK 2.0 heeft de provincie aan Haskoning gevraagd een technische en beleidsmatige verkenning uit te voeren naar de rol van SMR’s in de provincie.

Het doel van dit onderzoek is verkennen op welke wijze en waar in de provincie een SMR een zinvolle bijdrage kan leveren aan het energiesysteem en welke beleidsontwikkelingen nodig zijn om tot een gedegen afweging te komen over de inzet van SMR’s in de provincie. Deze verkenning is tot stand gekomen met behulp van een technische en ruimtelijke analyse, in combinatie met vele gesprekken en enkele werksessies met stakeholders uit de provincie. Het doel van dit onderzoek is niet om geschikte locaties aan te wijzen voor de SMR. Wél worden in dit rapport met behulp van een afwegingskader kansrijke zones geïnventariseerd waar de SMR op basis van energetische criteria zinvol kan zijn en op basis van omgevingsvoorwaarden zou kunnen passen. Het onderzoeken van de financiële haalbaarheid van SMR’s is geen onderdeel van deze verkenning. Er zijn vele typen SMR’s SMR’s zijn kernreactoren met een relatief kleinere vermogensomvang dan conventionele grootschalige kerncentrales. Een belangrijk kenmerk van SMR’s is het modulaire ontwerp, bedoeld om de bouwtijd te verkorten, kostenrisico’s 1 Programma Energiesysteem Provincie Gelderland te beperken en serieproductie mogelijk te maken. SMR’s zijn er in verschillende technische uitvoeringen en ontwikkelstadia, zoals samengevat in Figuur 1.

Waarom een SMR in Gelderland? De Provincie Gelderland verwacht richting 2050 veel meer elektriciteit nodig te hebben dan vandaag als gevolg van elektrificatie 1 . In het Programma Energiesysteem geeft de provincie aan te willen sturen op een brede energiemix, waarbij de leveringszekerheid wordt gewaarborgd en zuinig wordt omgegaan met ruimte. Omdat kernenergie een continue bron is van elektriciteit, kan het bijdragen aan leveringszekerheid en netstabiliteit in een energiesysteem dat steeds meer draait op variabele bronnen zoals zon en wind. SMR’s bieden daarnaast voordelen ten opzichte van conventionele kerncentrales door hu n modulaire schaal, betere regionale inpasbaarheid en de mogelijkheid om naast elektriciteit ook warmte en , met behulp van elektrolysers, waterstof te produceren. Vijf specifieke toepassingen zijn voor Gelderland onderzocht SMR’s kunnen voor meerdere energietoepassingen worden ingezet. De belangrijkste zijn elektriciteitsproductie, warmtevoorziening, waterstofproductie en combinaties hiervan . In deze verkenning zijn vijf specifieke toepassingen onderzocht voor de Gelderse situatie: 1. SMR (tot 500 MWe) gericht op de Gelderse elektriciteitsvoorziening; 2. SMR gekoppeld aan industriële warmtevraag; 3. SMR in energy hub verband, al dan niet i.c.m. waterstofproductie; 4. SMR gekoppeld aan een (stedelijk) warmtenet; 5.

SMR in combinatie met waterstofproductie. Deze toepassingen zijn specifiek gekozen vanwege de karakteristieken van het Gelders energiesysteem in combinatie met de mogelijkheden van een SMR, en kunnen ook gecombineerd worden ingezet. Zo kan een SMR worden ingezet voor elektriciteit (toepassing 1), en tegelijkertijd zijn restwarmte leveren 3 aan een (stedelijk) warmtenet (toepassing 4). Welke toepassingen het meest zinvol zijn, is afhankelijk van de energetisch-ruimtelijke context in Gelderland. Figuur 1. Typen SMR's en hun kenmerken. De genoemde tijdlijn is indicatief en afhankelijk van vele factoren. Het Gelders energiesysteem kent een breed gespreide elektriciteitsvraag, relatief weinig energie-intensieve industrie en afhankelijkheid van import De provincie Gelderland wordt gekenmerkt door een relatief fijnmazige spreiding van kleinere steden en dorpen, afgewisseld met enkele middelgrote tot grote stedelijke kernen. Energetisch gezien resulteert deze karakteristiek in een breed gespreide elektriciteitsvraag. Gelderland kent daarnaast ongeveer 70 zogenoemde cluster-6 bedrijven die geografisch gespreid gevestigd zijn. In vergelijking met andere provincies is er in Gelderland relatief weinig zware energie-intensieve industrie aanwezig. 2 Programma Energiesysteem Gelderland Het Gelderse energiesysteem kent een sterke afhankelijkheid van import via het landelijke hoogspanningsnet.

Elektriciteitsproductie binnen de provincie bestaat voornamelijk uit decentrale bronnen (zon, wind, afval en biomassa), aangevuld met enkele middelg rote installaties gestookt op aardgas, maar zonder grote, continu beschikbare eenheden. De provincie Gelderland is via het regionale 150kV-net gekoppeld met het landelijke 380kV-net. Het landelijke 380kV-net is verbonden met omringende landen (o.a. Duitsla nd) en het regionale 150kV -net in Gelderland is verbonden met de regionale 150kV - netten in de Flevopolder en in Utrecht. Deze verbindingen dragen bij aan de stabiliteit en leveringszekerheid van de Gelderse elektriciteitsvoorziening. Gelderland wil in 2050 klimaatneutraal zijn en in 2030 haar CO 2-uitstoot met 55% reduceren ten opzichte van 1990. Om deze doelen te halen staan de Gelderse industrie, gebouwde omgeving en de agro - en mobiliteitssector voor een toenemende elektrificatie ‑ en verduurzamingsopgave. In het onlangs vastgestelde Programma Energiesysteem wordt een stijging van elektriciteits - vraag verwacht van 36 PJ e nu naar 94 tot 120 PJ e in 2050. 2 Tegelijkertijd is de beschikbare transportcapaciteit op het hoogspanningsnet een dominante beperkende factor geworden. Netbeheerder TenneT heeft begin 2026 vastgesteld dat het hoogspanningsnet in Gelderland zijn grenzen nadert.

Grootschalige verzwaringen in transportcapaciteit staan gepland en zullen naar verwachting tussen 2035 en 2040 gereed zijn.3 Een afwegingskader helpt om transparante keuzes te maken over de rol van SMR’s in de provincie Gelderland In deze verkenning is door Haskoning, met input van stakeholders, een afwegingskader opgesteld dat inzichtelijk maakt welke aspecten van belang zijn bij het bepalen op welke wijze en waar de SMR een bijdrage kan leveren aan de energievoorziening in de provincie , zie figuur 2. Omdat de SMR een relatief nieuw thema is, zijn nog weinig voorwaarden en eisen op nationaal of provinciaal niveau vastgelegd in beleid en/of wettelijke kaders. Het afwegingskader brengt alle criteria en voorwaarden die belangrijk zijn bij het maken van een integrale afweging over de rol van SMR’s in de Gelderse 3 Investeringsprogramma (IP) TenneT, Ontwerp Investeringsplan 2026 Net op Land. energievoorziening bij elkaar, en kan daarmee helpen om de besluitvorming | Grootschalige elektriciteitsproductie en geclusterde warmte/ rond de inpassing van SMR’s inzichtelijk te maken. | elektriciteitsvraag zijn in Gelderland het meest kansrijk Het afwegingskader is opgebouwd langs drie opeenvolgende stappen die | Inzichten uit de energetisch-ruimtelijke analyse zijn samengevat in Tabel 1 en gezamenlijk bepalen of de SMR van toegevoegde waarde is in Gelderland.

De | op de kaart in Figuur 3. De grootste en meest directe rol voor kernenergie in eerste twee stappen zijn in dit rapport verkend. De laatste stap betreft een | Gelderland ligt bij een op elektriciteit gerichte, relatief grote SMR (“E-SMR”) die integrale afweging die gemaakt moet worden aan de hand van vervolgstappen. | bijdraagt aan het waarborgen van de leveringszekerheid van elektriciteit in de 1. | Allereerst | wordt | gekeken | naar | energetische | inpassings- | provincie. Uit gesprekken met TenneT is daarbij gebleken dat de inzet van een voorwaarden: kan een SMR een zinvolle bijdrage leveren aan het | SMR de meeste waarde heeft bij aansluiting op het 150 kV-net, nabij een 380 energiesysteem in Gelderland, op basis van de aard en omvang van | kV-station waar elektriciteit vanuit het landelijke net Gelderland binnenkomt. de | energievraag | en | de | beschikbare | of | voorziene | energie | Hier heeft een SMR, mits gedimensioneerd naar de elektriciteitsvraag in het infrastructuur? | verzorgingsgebied en | de beschikbare 150 kV | capaciteit | en zonodig flexibel 2. | Vervolgens worden | de omgevingsvoorwaarden | in beeld gebracht, | ingezet, toegevoegde waarde voor de Gelderse elektriciteitsvoorziening.

De E- waarbij de vraag centraal staat in welke mate een SMR past binnen de | SMR kan hier namelijk helpen om bij de invoeding op het regionale 150 kV net fysieke, ecologische en veiligheidskundige kenmerken en waarden | minder afhankelijkheid te creëren van de invoeding via het 380 kV koppelnet. van de omgeving; | Daarmee kan de E-SMR bijdragen aan het verminderen van congestie op een 3. | Indien de eerste twee stappen laten zien dat een SMR mogelijk | 380/150 kV knooppunt. Uitgaande van de inzet van een Gen III+ SMR met een kansrijk kan zijn, is als derde stap een integrale afweging nodig van | vermogen tussen 250 | en | 500 MWe | komen | hiervoor | locaties | in beeld in de alle voor- en nadelen op basis waarvan de meerwaarde van een SMR | nabijheid van 380/150 kV hoogspanningsstations zoals Dodewaard, Wijchen voor Gelderland in bredere zin wordt beoordeeld. Deze factoren zijn in | (gepland) en Doetinchem. In principe kunnen ook andere Gelderse 150 kV dit rapport niet gewogen. | stations worden overwogen, zolang voldoende aansluitcapaciteit | beschikbaar is te maken om het gehele vermogen van de SMR te kunnen dekken. Figuur 2. Het afwegingskader voor inpassing van SMR's in Gelderlan | d De inzet van een Gen III+ vereist dat koelwater in voldoende mate in de directe nabijheid | beschikbaar | moet zijn | voor doorstroomkoeling of | koeling | met koeltorens.

Deze combinatie maakt dat de inpasbaarheid van de E-SMR zich vooral concentreert rondom | de 380/150 kV knooppunten Dodewaard en Wijchen. | TenneT geeft daarbij aan dat het hoogspanningsstation Wijchen vooral gaat bijdragen aan de elektriciteitsvoorziening in het oostelijk deel van Noord-Brabant, waarmee de relevantie voor de systeemfunctie in Gelderland kleiner is. Optimalisatie van de inzet van een E | ‑SMR is mogelijk door | de elektriciteits- productie | te | combineren | met | warmte | ‑ | en/of | waterstofproductie. Warmtekoppeling | biedt | aanvullende | waarde | i.c.m. | nabijgelegen | grote warmtevragers, zowel in de industrie als gebouwde omgeving (stadswarmte). 4 5 Daarnaast kan op termijn ook koppeling met waterstofproductie mogelijk worden, afhankelijk van de ontwikkeling van de nationale waterstofbackbone en de mogelijkheden tot ruimtelijke inpassing van elektrolysers. Haskoning beveelt aan de verdere verkenning van een SMR integraal te doen, waarbij meerdere markten kunnen worden bediend. Dit draagt bij aan optimalisatie van het systeem en vergroot mogelijk de meerwaarde en haalbaarheid. Voor warmtetoepassingen geldt in het algemeen dat voor afzonderlijke industriële en stedelijke warmtevraagtoepassingen de benodigde capaciteit in Gelderland te klein is ten opzichte van het vermogen en/of warmte dat Gen III+ en Gen IV‑SMR’s kunnen leveren.

Hierdoor ontstaat een structurele mismatch tussen vraag en aanbod. Alleen in geïntegreerde, gecombineerde toepassingen — waar warmte, elektriciteit en bijvoorbeeld waterstofproductie samenkomen — kunnen Gen IV ‑reactoren een rol spelen, bijvoorbeeld in gebieden als het papiercluster in Eerbeek en het cluster rond Ede -Renkum. Ook deze clusters zijn echter nog relatief klein voor de typisch gehanteerde grens van Gen IV concepten (vanaf 50 MWe of 150 MWth). Voor de kleinere, individuele vraagtoepassingen zijn micro ‑SMR’s een mogelijke oplossing. Zij sluiten beter aan bij de warmteprofielen die passen bij de gespreide vraag in Gelderland, maar hun commerciële beschikbaarheid is nog onzeker. Micro‑SMR’s worden veelal pas na 2045 verwacht. Micro‑SMR’s kunnen vooral relevant worden als warmtevraagtoepassing, of als kleinschalige vorm van elektriciteitsopwekking. Er zijn nog onzekerheden en vragen rond de SMR Het thema SMR’s in relatie tot het huidige Nederlandse energielandschap is relatief nieuw en d e mogelijke inzet van SMR’s gaat gepaard met nog onbeantwoorde vragen . Een kernvraag betreft de daadwerkelijke beschikbaarheid en volwassenheid van de technologie: omdat de SMR in een vroeg commercieel stadium staat en bepaalde typen ( Gen IV, micro -SMR’s) nog in ontwerpfase zijn, zijn planning en kosten nog onzeker. Daarnaast spelen economische onzekerheden een rol.

De investeringskosten van SMR’s zijn hoog en sterk afhankelijk van de mate van serieproductie en standaardisatie. Het is onzeker of en wanneer deze kosten voldoende zullen dalen om concurrerend te zijn met andere CO ₂-arme alternatieven. Ook is nog onduidelijk welke rol publieke financiering of garanties hierbij moeten spelen. Gesprekken met stakeholders benadrukken daarnaast de maatschappelijke zorg rondom beheer van kernafval. Ook bestaat een sterkte behoefte aan helderheid over rollen, verantwoordelijkheden en ambities van verschillende lagen overheden. Met betrekking tot rollen kwam in deze verkenning naar voren dat de verwachtingen van partijen over elkaars rol niet altijd overeenkomen. Ook geven stakeholders aan behoefte te hebben aan een meer integrale analyse van de toe gevoegde waarde van de SMR in de provincie in relatie tot andere bronnen. Tot slot bestaan onzekerheden en vragen op het gebied van wetgeving en ruimtelijke inpasing. De Nederlandse nucleaire regelgeving is primair ingericht op grootschalige kerncentrales. Het is nog onduidelijk in hoeverre procedures, veiligheidscontouren en beoordelingskaders efficiënt toepasbaar zijn op SMR’s. Ook ruimtelijke aspecten zoals koelwaterbeschikbaarheid , overstromingsrisico’s en nabijheid van beschermde gebieden vragen om een heldere afbakening van randvoorwaarden, criteria en uitsluitingsgebieden.

Het afwegingskader opgesteld in deze verkenning doet daar een aanzet toe. 6 Tabel 1. Mogelijkheden voor vijf specifieke SMR-toepassingen in Gelderland (energetisch-ruimtelijk). Toepassing Overwegingen t.a.v. inpassingsvoorwaarden (energetische afweging) Overwegingen t.a.v. omgevingsvoorwaarden (ruimtelijke afweging) Overwegingen t.a.v. timing 1. Grote SMR gericht op Gelderse elektriciteits- voorziening (E- SMR) Op basis van infrastructuurvoorwaarden komen voor de E-SMR drie kansrijke zones rondom 380/150 KV hoogspanningsknooppunten in beeld, waar een relatief grootschalige SMR kan passen in bestaande en geplande pockets: rondom Doetinchem, rondom Dodewaard en rondom Wijchen. Nabij deze knooppunten kan een SMR, mits juist gedimensioneerd en deels flexibel ingezet, bijdragen aan netstabiliteit, waarbij de locatie Wijchen voornamelijk ontwikkelingen in provincie Noord-Brabant faciliteert. Kansrijke zones voor de E-SMR ontstaan binnen een straal van 6 km rondom Dodewaard en Wijchen en binnen een straal van 1 km van koelwatermogelijkheden, en buiten de ecologische- en bebouwings- exclusiegebieden (zie kaartmateriaal in Hoofdstuk 5). Rondom Doetinchem is met name de beschikbaarheid van koelwater onzeker.

Inpassing nabij het hoogspanningsstation (HS-station) in Rivierenland is minder kansrijk vanwege UNESCO Werelderfgoed, ook is de wijze van netversterking door TenneT van dit station nog niet duidelijk. Afhankelijk van ruimte op het HS- net en geplande verzwaringen TenneT (tussen 2035-2040). 2. SMR gekoppeld aan industriële warmtevraag Individuele warmtevraag van industriële bedrijven is te klein om te matchen met de capaciteit van een Gen III+ of Gen IV-kernreactor. Warmtevraag is eventueel geschikt om te matchen met micro-SMR’s, of geclusterd binnen een energy hub (toepassing 3). Om deze toepassing voor individuele gebruikers dichterbij te brengen, zouden er grote industriële partijen bij moeten komen, een veelvoud van de huidige grootste stoomgebruikers in Gelderland. Micro-SMR’s zouden wel op deze schaal kunnen worden toegepast. Niet nader onderzocht voor individuele toepassingen vanwege mismatch in schaalgrootte. Eerst mogelijke beschikbaarheid na 2045 voor de micro-SMR. 3. SMR in energy hub verband O.b.v. energievraag komen enkele bedrijventerreinen in beeld voor toepassing van SMR’s, maar ook voor gecombineerde industriële warmtevraag is de omvang van cluster (warmte)vraag te klein voor Gen III+ en Gen IV SMR- concepten.

Micro-SMR’s zouden op deze locaties wél passend kunnen zijn, waarbij de clusters rondom Eerbeek en rondom Ede-Renkum groot genoeg kan zijn voor een (kleine) Gen IV reactor. Ook deze clusters zijn echter nog relatief klein voor de typisch gehanteerde grens van gen IV SMR’s. Alleen de komst van relatief grote nieuwe afnemers, zoals bijvoorbeeld een datacenter, kan hierbij een uitzondering zijn en een Gen III+ als elektriciteitsproducent uitnutten, waarbij ook restwarmte en/of waterstofproductie kan worden meegenomen in de integrale toepassing van een SMR. Met name de clusters rond Eerbeek en Ede-Renkum (schaalgrootte van enkele tientallen MWth en MWe) komen in beeld als zones waar de Gen IV SMR energetisch en ruimtelijk kan passen, buiten de randen van stedelijk gebied waar energievraag van meerdere industriële partijen kan worden gecombineerd. Luchtkoeling is hier noodzakelijk vanwege afwezigheid van koelwatermogelijkheden. Eerst mogelijke beschikbaarheid na 2040 voor de gen IV SMR en na 2045 voor de micro-SMR. 4. SMR gekoppeld aan een (stedelijk) warmtenet. Voor de grootstedelijke gebieden met warmtevraag (Apeldoorn, Ede e.o., Nijmegen, Arnhem) bestaat grotendeels een mismatch tussen het vermogen dat een SMR (Gen III+ of Gen IV) kan leveren en de warmtevraag, ook wanneer gecombineerd met industriële warmtevraag.

De SMR is hier met name denkbaar wanneer gekoppeld aan de SMR voor grootschalige elektriciteitsproductie (toepassing 1), waarbij een deel van de restwarmte wordt uitgekoppeld. Zie toepassing 1. Op basis van omgevingsvoorwaarden van toepassing 1 komt met name regio Nijmegen, en in mindere mate regio Arnhem, in beeld voor koppeling met een stedelijk warmtenet. De relevantie voor de E-SMR is hierbij leidend, waarbij koppeling aan het warmtenet aanvullend is om zo de SMR-restwarmte te benutten. Zie toepassing 1. 5. SMR in combinatie met waterstof- productie Gezien de beperkte waterstofvraag van individuele bedrijven in de provincie Gelderland lijkt een SMR in combinatie met waterstofproductie voor directe koppeling aan een afnemer niet voor de hand te liggen, dit verandert wanneer er een grote, geconcentreerde waterstofvraag wordt ontwikkeld. Het succes van deze toepassing is daarmee afhankelijk van de landelijke waterstofbackbone die deels door Gelderland zal lopen. Geschikte zones hangen dan ook samen met de geografische ligging van de waterstofbackbone. Ruimtelijk inpasbaar binnen een straal van 5 km rondom buisleidingen-netwerk. Waar de straal van 5 km raakt aan koelwatermogelijkheden ontstaan mogelijkheden voor Gen III+ reactoren. Daarbuiten kan de Gen IV SMR worden overwogen. In beide gevallen is koppeling met toepassing 1 mogelijk.

Afhankelijk van ontwikkeling waterstofnetwerk, - prijs en toekomstige - markt. 7 Figuur 3. Inzichten uit energetisch-ruimtelijke analyse in beeld. NB: Exclusiegebieden betreffen alle gebieden waarvoor in het afwegingskader een uitsluitingscriteria is gehanteerd. Dit betreft een combinatie van woonkernen, Natura 2000, UNESCO Werelderfgoed, Gelders Natuurnetwerk en waterwingebieden.

8 Provinciale rolbepaling is belangrijk in bepaling van vervolgstappen In 2025 heeft het Rijk onderzoek gedaan naar het proces in de aanloop naar de ontwikkeling van SMR’s in Nederland. 4 Hierin zijn ook verschillende rollen benoemd die overheden kunnen aannemen in de ontwikkeling van SMR’s. Voor de Provincie Gelderland zijn in feite twee hoofdstrategieën te onderscheiden die bepalend zijn in het verkennen van vervolgstappen: • Proactief/Actieve industriepolitiek . In deze strategie is de provincie actieve aanjager van SMR’s in de provincie. Dit doet zij onder andere door middel van het vaststellen van een eigen visie en kaders, het integreren van de SMR in de omgevingsvisie en het vastleggen van belangrijke infrastructuurbenodigdheden in de pMIEK. Ook gaat de provincie in deze rol proactief aan de slag met het verkennen van geschikte locaties en toepassingen, het versterken van de kennisketen in Gelderland, het verkennen van finan cieringsopties en het opstarten van een brede informatiecampagne. • Terughoudend/Aan de markt . Een andere strategie is een meer terughoudende rol vanuit de provincie. In deze strategie laat de provincie de markt aan zet om initiatieven te nemen en zorgt het er alleen voor dat duidelijk is wat wel en niet kan als initiatiefnemers zich melden.

In dit geval zal de provincie meer regulerend en afwachtend optreden richting de mogelijke rol van SMR’s in het energiesysteem. In deze strategie is het nog steeds belangrijk dat de provincie via beleidskaders randvoorwaarden opstelt, z odat plannen van initiatiefnemers, Rijk of gemeenten daaraan kunnen worden getoetst. Ook past het opstellen van provinciale richtlijnen in veiligheid en toezicht en lange termijnbeleid ten behoeve van de eindberging bij deze rol. Richting een beleidsagenda In deze verkenning is samen met stakeholders nagedacht over een mogelijke routekaart voor de ontwikkeling van SMR’s in Gelderland. D eze routekaart schetst de fasering en randvoorwaarden voor de mogelijke realisatie , met aandacht voor beleidsmatige voorbereiding en verankering, en vervolgstappen gericht op communicatie, participatie en governance. 4 Ministerie van Klimaat en Groene Groei (2025). Small Modular Reactors in Nederland: bevindingen uit de SMR-simulaties. De routekaart bevat aanbevelingen voor vervolgstappen in vier categorieën die, afhankelijk van de rolbepaling van de provincie, kunnen worden genomen. In Figuur 35 (Hoofdstuk 6) is aangegeven welke van deze stappen passen bij een meer proactieve rol vanuit de provincie: • Verankering in beleid en regels.

Deze categorie bevat activiteiten die de rollen, bevoegdheden en randvoorwaarden concretiseren en vastleggen in beleid, met bijvoorbeeld een vertaling in het Programma Energiesysteem, de provinciale omgevingsvisie, de omgevingsverordening, de provinciale pMIEK-cyclus en aanvullende programma’s. Dit creëert duidelijkheid voor besluitvorming en vormt de basis voor toekomstige vergunning ‑ en planprocessen. • Economische haalbaarheid, financiering en kennisontwikkeling. Een belangrijke vervolgstap is de verkenning van economische haalbaarheid, financieringsopties en eigendom, inclusief de rol van publieke middelen. Gelderland kan daarnaast bijdragen aan de doorontwikkeling van de kennisinfrastructuur ten behoeve van de bouw, exploitatie en regelgeving rond SMR’s om goed aan te sluiten op initiatieven vanuit de markt. • Locatie- en haalbaarheidsbepaling. Op basis van het voorgestelde afwegingskader (zie figuur 2) kunnen door de provincie kansrijke gebieden verder onderzocht worden via gedetailleerd locatie ‑ en haalbaarheidsonderzoek, aangevuld met o.a. MKBA’s en technische analyses. Deze onderzoeken leiden tot concrete go/no‑go‑momenten voor eventuele vervolgstappen die (private) initiatiefnemers kunnen inzetten richting realisatie. • Communicatie, participatie en governance .

Een transparante en vroegtijdige communicatie ‑ en participatieaanpak is no dig, zowel bij de vertaling in beleidskaders als op het niveau van afzonderlijke projecten. Dit vraagt bovendien om duidelijke bestuurlijke afstemming en samenwerking tussen provincie, Rijk, RES regio’s, gemeenten , marktpartijen, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen. 9 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en context De transitie van onze huidige energiemix naar klimaatneutrale alternatieven richting 2050 neemt steeds concretere vormen aan. De laatste tijd komt ook kernenergie, waaronder de toepassing van Small Modular Reactors (SMR’s), in deze transitie op als een potentieel relevante aanvulling op het energie - systeem. SMR’s zijn een nieuwe generatie kernreactoren die zijn ontworpen om kernenergie op kleinere schaal in te zetten dan nu gangbaar is bij de huidige generatie kernreactoren. Dit maakt de techniek mogelijk geschikt voor decentrale toepassingen en voor integratie in regionale energiesystemen. Provincie Gelderland onderzoekt op verkennende wijze hoe kernenergie, in de vorm van SMR’s, in de toekomst een bijdrage kan leveren aan een schoon, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem in Gelderland. In het Gelders coalitieakkoord (2023-2027) is uitgesproken dat de provincie aan het einde van 2026 twee locaties voor een SMR in beeld wil brengen.

Als eerste stap hiertoe is in de zomer van 2024 het Actieplan Kleine modulaire kernreactoren vastgesteld. In dit actieplan zijn meerdere activiteiten opgenomen om te komen tot een gedegen afweging over de rol van SMR’s in de provinciale energievoorziening, variërend van kennisopbouw tot maatschappelijke dialoog en technische voorbereiding. Als onderdeel van het Actieplan en de Gelderse pMIEK -cyclus heeft de provincie Gelderland aan Haskoning gevraagd een technische en beleidsmatige verkenning uit te voeren naar de rol van SMR’s in het Gelderse energiesysteem. Dit onderzoek bouwt voort op de technische verkenning die door NRG PALLAS in 2025 in opdracht van provincie Gelderland is uitgevoerd. Het onderzoek uitgevoerd door Haskoning is daarmee zowel verdiepend als verbredend, kijkend naar de technische mogelijkheden van de SMR binnen het Gelders energiesysteem, en ook de ruimtelijke en beleidsmatige voorwaarden voor succesvolle inpassing van de SMR. 1.2 Scope en doelstelling Het thema SMR’s in relatie tot het Nederlandse energielandschap is relatief nieuw. Er zijn nog veel onzekerheden over de planning, technische werking, veiligheid, economische haalbaarheid en optimale toepassing van deze technologie in ons energiesysteem. Deze onzekerheden vragen om nadere verkenning en verdieping.

Het doel van dit onderzoek is te verkennen op welke wijze en waar in de provincie Gelderland de SMR een zinvolle bijdrage kan leveren aan het energiesysteem en welke beleidsontwikkelingen nodig zijn om tot een gedegen afweging te komen over de rol van SMR’s in de provinciale energievoorziening. De scope van het onderzoek is daarmee tweeledig, bestaande uit: • Een technische verkenning van de rol van SMR’s in het Gelders energielandschap aan de hand van energetische en ruimtelijke criteria en randvoorwaarden. • Een beleidsmatige verkenning, waarmee richting wordt gegeven aan een passende beleidsagenda voor de ontwikkeling van SMR’s in de provincie. Om de provincie te ondersteunen bij het in beeld brengen van mogelijke locaties voor de SMR is door Haskoning, met hulp van stakeholders in de provincie, een integraal afwegingskader opgesteld dat richting geeft aan keuzes ten aanzien van de rol van SMR’s in de provincie. Het doel van dit onderzoek is daarmee niet om geschikte locaties aan te wijzen voor de SMR. Ook biedt het onderzoek geen integrale afweging van de maatschappelijke waarde van de SMR in vergelijking tot alternatieve duurzame energiebronnen. Wél worden in dit rapport met behulp van het afwegingskader kansrijke zones geïnventariseerd waar de SMR op basis van energetische en ruimtelijke criteria zou kunnen passen.

Het afwegingskader biedt vervolgens aanknopingspunten voor de provincie en andere betrokkenen om de volledige integrale afweging ten aanzien van de rol van SMR’s in het Gelders energiesysteem in vervolgstappen te kunnen maken. 10 Tot slot gaat dit rapport niet in op de financiële voorwaarden of business case waaronder de SMR een succesvolle bijdrage kan leveren aan het energiesysteem. Een dergelijke analyse moet onderdeel zijn van verdiepend vervolgonderzoek. Over de NRG PALLAS studie In het onderzoek van NRG PALLAS is op hoofdlijnen gekeken naar de technische mogelijkheden voor de inpassing van SMR’s, met daarbij aandacht voor de energievraag en de beschikbaarheid van koelwater. Het rapport richt zich met name op SMR‑typen die uiterlijk rond 2040 operationeel kunnen zijn. Uit het onderzoek blijkt dat Gelderland over voldoende koelcapaciteit beschikt binnen het regionale watersysteem om SMR’s tot 500 MWe te kunnen inpassen, met name in het rivierengebied en rond de randmeren. Daarnaast laat het onderzoek zien dat er richting 2050 in Gelderland een aanzienlijke behoefte ontstaat aan elektriciteit, warmte en waterstof, waarin de SMR zou kunnen voorzien. Op basis van deze factoren zijn vier gebieden geïdentificeerd als potentieel geschikt voor een SMR: Arnhem-Nijmegen, Rivierenland, IJssel-Zuid en Randmeren.

De verkenning van Haskoning bouwt voort op de inzichten van het NRG PALLAS rapport, maar houdt daarbij een bredere scope aan, zowel op technisch vlak als op beleidsmatig vlak. 1.3 Aanpak en proces Dit onderzoek is door Haskoning uitgevoerd aan de hand van twee parallelle inhoudelijke sporen. In de beleidsmatige verkenning voerde Haskoning 1-op-1 gesprekken met belanghebbenden om inzicht te krijgen in de mogelijke rol van de SMR binnen de provincie, randvoorwaarden en openstaande vragen en onzekerheden. Haskoning sprak daarvoor onder andere met netbeheerders, projectontwikkelaars, waterschappen, regio’s en gemeenten (ambtelijk en enkele wethouders) . Een overzicht van gesproken partijen is opgenomen in bijlage 1. Daarnaast organiseerde Haskoning vier thematische werksessies met als doel het integrale afwegingskader te verrijken en aan te scherpen. De werksessies vonden (bijna allemaal) plaats op het provinciehuis in Arnhem met deelname van een breed aantal partijen. Vier afzonderlijke thema’s stonden tijdens de werksessies centraal: • Ruimtelijke randvoorwaarden; • Maatschappelijke kansen en uitdagingen; • Beleidsmatige onderwerpen, rollen en benodigde stappen; • Afnamebereidheid industrie (i.s.m. het Gelders Energie Akkoord). Deze werksessie vond online plaats.

In de technische verkenning stel de Haskoning, met input uit de werksessies , een energetisch en ruimtelijk afwegingskader op gericht op vijf verschillende energetische toepassingen van de SMR . Ook analyseerde Haskoning de toekomstige energievraag in de provincie en mogelijkheden voor netinpassing. Het eindresultaat van beide verkenningen is een overzicht van kansrijke zones waar de SMR naar verwachting ruimtelijk inpasbaar is en meerwaarde kan bieden in het Gelders energiesysteem. Op basis van de aanduiding van deze gebieden zal de provincie verdere integrale afwegingen kunnen maken over de wenselijkheid en haalbaarheid van de SMR-ontwikkeling in deze zones. Het afwegingskader is daarvoor aangevuld met integrale afwegingscriteria, maar deze zijn in dit rappor t niet gewogen. Wel worden aan de hand van een beleidsmatige routekaart aanbevelingen gedaan over vervolgstappen die helpen bij deze verdere duiding. 1.4 Leeswijzer In dit rapport komen de volgende hoofdstukken aan de orde: • Hoofdstuk 2 – Over Small Modular Reactors. Dit hoofdstuk introduceert de belangrijkste technische kenmerken van SMR’s. Er wordt ingegaan op typen SMR en hun Technology Readiness Levels (TRL’s), mogelijke toepassingen van SMR’s en de vijf toepassingen die in deze verkenning centraal staan. Daarnaast worden relevante onzekerheden, de nucleaire keten en veiligheidsaspecten beschreven.

• Hoofdstuk 3 – Het Gelderse energiesysteem . Hoofdstuk 3 schetst de context van het Gelderse energiesysteem. Onderwerpen zijn onder 11 andere de energie ‑ en warmtevraag in de provincie, de rol van elektrificatie richting 2050, en de warmtevraag van de industrie. De spreiding van elektriciteits - en warmtevraag wordt visueel weergegeven op kaarten, die dienen als basis voor de energetisch‑ruimtelijke analyse. • Hoofdstuk 4 – Energetische en ruimtelijke verkenning van SMR’s in Gelderland: een afwegingskader. Dit hoofdstuk beschrijft het afwegingskader dat voor deze verkenning is opgesteld. Het bevat gedetailleerde tabellen met de randvoorwaarden en criteria die van toepassing zijn op de inpassing van SMR’s in de provincie. • Hoofdstuk 5 - Toepassing van SMR ’s in beeld . Voor de vijf onderzochte toepassingen worden de energetisch ‑ruimtelijke afwegingen uitgewerkt. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de energetische haalbaarheid van elke toepassing en identificeert de zones waar een SMR, op basis van de criteria uit het afweging skader, ruimtelijk zou kunnen passen. • Hoofdstuk 6 – Richting een beleidsagenda. Hoofdstuk 6 gaat in op de stappen die nodig zijn om de mogelijke rol van SMR’s beleidsmatig te verankeren. Daarbij worden openstaande vragen, rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen en mogelijke strategische keuzes beschreven.

Ook wordt een aanzet gegeven voor een routekaart voor de korte, middellange en lange termijn. 12 2 Over Small Modular Reactors Dit hoofdstuk beschrijft de karakteristieken van Small Modular Reactors (SMR’s). Eerst wordt ingegaan op de basisprincipes van SMR’s en de belangrijkste ontwerpkenmerken die deze reactoren onderscheiden van conventionele kerncentrales. Vervolgens worden de verschillende typen SMR’s en hun toepassingsmogelijkheden beschreven. Ook gaat dit hoofdstuk in op veiligheid stechnische aspecten van de SMR en de SMR -keten, van brandstof tot afval. Daarmee vormt dit hoofdstuk de technische basis voor de verdere analyse van de rol van SMR’s in Gelderland. 2.1 Wat is een SMR? SMR’s zijn kernreactoren met een relatief kleinere vermogensomvang dan conventionele grootschalige kerncentrales. Waar conventionele kerncentrales doorgaans een elektrisch vermogen hebben van 1.000 tot 1.600 MWe per reactor, ligt het vermogen van SMR’s typisch tussen enkele tientallen MWe tot 500 MWe per reactor. De term ‘small’ verwijst daarmee primair naar het individuele reactorvermogen, niet noodzakelijk naar de totale omvang van de kerncentrale als geheel. Een kerncentrale kan immers uit meerdere react oren bestaan.

Wanneer meerdere reactoren worden geplaatst, is het meest waarschijnlijke scenario dat meerder e van hetzelfde type worden geplaatst, zodat gedeelde infrastructuur en de modulaire bouw optimaal worden benut. Een belangrijk kenmerk van SMR’s is het modulaire ontwerp. In plaats van volledige bouw op locatie, worden onderdelen grotendeels in fabrieken geproduceerd en als modules naar de locatie vervoerd. Deze modules worden op locatie samengebouwd tot een volledi ge installatie. Dit modulaire principe is bedoeld om de bouwtijd te verkorten, kostenrisico’s te beperken en serieproductie mogelijk te maken. Zo wordt naar verwachting het bouwproces beter beheersbaar dan bij grootschalige kerncentrales waardoor vertragin gen en kostenoverschrijdingen kunnen worden vermeden. De modulariteit heeft alleen betrekking op de procestechnische onderdelen van de SMR. De civiele en bouwkundige onderdelen worden evenals bij een grote kerncentrale op locatie gebouwd. SMR’s komen voor in verschillende technische uitvoeringen en bevinden zich in verschillende stadia van ontwikkeling. Een groot deel van de zogenaamde “generatie III+” ontwerpen is gebaseerd op de bewezen lichtwater reactortechnologie. Deze technologie wordt ook toegepast in conventionele kerncentrales, maar is bij de SMR compacter uitgevoerd omdat het vermogen al snel een orde kleiner kan zijn.

Daarnaast zijn er “generatie IV” ontwerpen die opereren bij hogere temperaturen en gebruikmaken van alternatieve koelmiddelen. Dit zijn de gasgekoelde, vloeibaar metaal gekoelde of gesmolten zoutreactoren. Deze varianten zijn met name interessant voor toepassingen waarbij hoge-temperatuurwarmte nodig is. “Small” in perspectief Hoewel SMR’s vaak worden gepresenteerd als kleinschalig, is het belangrijk dit te nuanceren. Afhankelijk van het gekozen ontwerp en het aantal reactoren kan een SMR- centrale qua ruimtelijke impact, veiligheidscontouren en koelbehoefte in de buurt komen van een conventionele kerncentrale. Daarmee zijn het grootschalige projecten met betrekking tot investering, financiering, complexiteit en bouwtijd. SMR’s hebben een vermogen tot 500 MW e en tot 1.500 MWth. Ter vergelijking: de huidige kerncentrale in Borssele, in bedrijf sinds 1973, heeft een elektrisch vermogen van 485 MWe. De voormalige kerncentrale in Dodewaard was een demonstratieproject met een vermogen van 58 MWe. Het elektrisch vermogen van de voormalige kolencentrale Gelderland in Nijmegen was 585 MWe. Naast deze categorie SMR ’s worden ook micro-SMR’s ontwikkeld, met vermogen in orde van 5 tot 50 MW elektrisch. Micro-SMR’s bevinden zich echter nog grotendeels in de ontwikkel- en demonstratiefase en zijn momenteel niet commercieel beschikbaar.

De meest concrete, en op termijn realiseerbare SMR -concepten betreffen daarom vooralsnog de grotere ontwerpen (vanaf 50 MWe). Figuur 4 geeft de essentie van de SMR -werking weer. Bij de splijting van de kernbrandstof onder gecontroleerde condities in het reactorgebouw komt warmte vrij. Deze warmte wordt overgedragen op water en leidt tot de productie van stoom. Met de stoom wordt elektriciteit geproduceerd met behulp van een stoomturbine en een generator. De stoom kan ook als warmtebron worden 13 ingezet voor industriële processen. Ook stadsverwarming en bijvoorbeeld verwarming van tuinbouwkassen is mogelijk met de warmte van een SMR. Figuur 4. Technisch concept van de Small Modular Reactor Waarom een SMR in Gelderland? De Provincie Gelderland verwacht richting 2050 veel meer elektriciteit nodig te hebben dan vandaag als gevolg van elektrificatie5. In het Programma Energiesysteem geeft de provincie aan te willen sturen op een brede energiemix, waarbij de leveringszekerheid wordt gewaarborgd en zuinig wordt omgegaan met ruimte. Omdat kernenergie een continue bron is van elektriciteit, kan het bijdra gen aan leveringszekerheid en netstabiliteit in een energiesysteem dat steeds meer draait op variabele bronnen zoals zon en wind.

SMR’s bieden daarnaast voordelen ten opzichte van conventionele kerncentrales door hun modulaire schaal, betere regionale inpa sbaarheid en de mogelijkheid om naast elektriciteit ook warmte en, met behulp van elektrolysers, waterstof te produceren. 2.2 Typen SMR’s en hun Technology Readiness Levels (TRL) SMR’s worden ingedeeld naar technologische generatie. In d it onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen generatie III(+) SMR’s, generatie IV-SMR’s en de micro-SMR’s, een verkleinde uitvoering van de generatie IV-SMR: 5 Programma Energiesysteem Provincie Gelderland • Generatie III(+) SMR’s zijn gebaseerd op bestaande lichtwater - reactortechnologie, zoals drukwaterreactoren (PWR) en kokend-water reactoren (BWR). De technologie is wereldwijd commercieel in gebruik bij grootschalige kerncentrales en geldt als uitontwikkeld. De SMR - ontwerpen maken gebruik van dezelfde fundamentele veiligheids - principes, vaak aangevuld met passieve veiligheidssystemen. De generatie III(+) SMR is primair gericht op elektriciteitsproductie en eventueel levering van warmte op lage- tot middentemperatuur; • Generatie IV SMR’s omvatten een bredere groep innovatieve reactorconcepten, zoals ho ge temperatuur gasgekoelde reactoren, gesmolten zout reactoren en vloei baar metaal gekoelde reactoren.

Deze ontwerpen kenmerken zich door hogere bedrijfstemperaturen en potentieel hogere energetische efficiëntie. Daardoor zijn zij niet alleen geschikt voor elektriciteitsproductie, maar ook voor industriële proceswarmte en de efficiëntere productie van waterstof (ten opzichte van waterstofproductie met behulp van elektricitei t alleen) . Deze technologieën zijn nu nog niet commercieel beschikbaar en bevinden zich nog grotendeels in de demonstratie- of ontwikkelfase; • Micro-SMR’s vormen een aparte categorie Gen IV -reactoren met kleine vermogens (veelal onder de 50 MWe). Deze reactoren worden vooral ontworpen voor kleinschalige toepassingen, maar zijn nog in een relatief vroeg stadium van ontwikkeling. De mate waarin SMR -technologie daadwerkelijk beschikbaar is, wordt uitgedrukt in Technology Readiness Levels (TRL). Hierbij staat TRL 1 voor fundamenteel onderzoek en TRL 9 voor een volledig bewezen, commercieel beschikbare technologie. Generatie III(+) SM R’s bevinden zich momenteel volgens het IAEA 7 in de “licensed / under construction ” categorie, wat overeenkomt met de hoogste TRL-categorieën (7 à 8); enkele ontwerpen zijn al vergund of in aanbouw in de Westerse wereld.6 Voor generatie IV-SMR’s en micro-SMR’s geldt dat de ontwerpen zich in een “development / demonstration phase” bevinden, dus een vroegere TRL-fase (3 à 4).

Over het algemeen geldt 6 Canada's first SMR project: How is CAD 20.9 billion cost calculated? - World Nuclear News

14 dat technologieën met een lagere TRL grotere onzekerheden kennen in doorlooptijd en technische en economische prestatie. Hoewel er in Rusland en China inmiddels SMR -projecten operationeel zijn, is de mate waarin deze als representatief kunnen worden beschouwd voor de Europese context beperkt. De gerealiseerde projecten betreffen grotendeels staatsgedreven demonstratieprojecten, waarbij kosten, financieringsstructuren en doorlooptijden niet transparant zijn en moeilijk te vergelijken met marktgedreven projecten in Europa. Daarnaast wijken zowel de toegepaste technologieën als de institutionele context af. De Russische KLT -40S is gebaseerd op maritieme reactoren, terwijl de Chinese HTR -PM een hoge - temperatuurreactor betreft die zich nog in de demonstratiefase bevindt. 7 SMR-technologieontwikkeling in Nederland In Nederland zijn er meerdere bedrijven die hun SMR concept aanbieden. T wee Nederlandse bedrijven ontwikkelen een eigen SMR-concept. Dat zijn Thorizon en Allseas. Voor beide technologieën geldt dat er nieuwe brandstof wordt gebruikt waarvoor de leverings- en afvalverwerkingsketen nog moeten worden ontwikkeld. • Thorizon: De Thorizon One reactor is een middelgrote generatie IV - gesmoltenzoutreactor met een elektrisch vermogen van 100 MWe en een thermisch vermogen van 250 MWth.

In tegenstelling tot de bij generatie III+ gangbare uraniumpellets maakt deze reactor gebruik van gesmolten zout als drager voor de brandstof (waarin onder andere plutonium uit bestaande Gen III -reactoren is opgelost) en als koelmiddel. Zo wordt de nucleaire brandstof nogmaals gebruikt voor energieopwekking, waardoor de totale hoeveelheid langlevend ke rnafval wordt verminderd. De aanvang van de bouw van Thorizon One is door Thorizon voorzien vanaf 2030. • Allseas: De Allseas-reactor is een micro -SMR van het type HTGR (High - Temperature Gas -cooled Reactor) met een elektrisch vermogen van 25 MWe en een thermisch vermogen van 70 MWth. De beoogde brandstof is TRISO, die bestaat uit uraniumkorrels met meerdere keramische coatings, wat zorgt voor een hoge veiligheid en robuustheid. De reactor is ontworpen voor maritieme toepassingen, maar kan ook worden ingezet voor civiele doeleinden. Allseas verwacht dat de technologie rond 2030 in een demonstratieproject kan worden getest. 7 Technology roadmap for small modular reactor deployment Flexibele inzet SMR Een SMR beschikt, afhankelijk van het type , over een bep aalde mate van flexibiliteit in de bedrijfsvoering. Zoals weergegeven in Tabel 2 kunnen sommige ontwerpen hun vermogen binnen zekere grenzen regelen.

Wel kan de intensieve op- en afschaling van het elektrisch vermogen leiden tot versnelde slijtage en hogere onderhoudskosten . Daarom is een productieprofiel met zo min mogelijk variatie het best bezien van onderhoudskosten en levensduur, maar daarnaast ook vanuit het aantal vollasturen en afzet. Een andere mogelijkheid om een flexibelere inzet te benaderen, is door tijdelijk meer of minder warmte weg te koelen en dus niet alle geproduceerde stoom te gebruiken voor elektriciteitsproductie. Uit interviews met Original Equipment Manufacturers (OEM’s) die Haskoning voor eerdere SMR-projecten uitvoerde wordt het beeld bevestigd van SMR’s als kapitaalintensieve installaties die economisch vooral renderen wanneer ze gedurende zoveel mogelijk uren op vol vermogen draaien. Het maximaliseren van de productie is daarmee logisch voor het terugverdienen van de investeringen. Als een SMR zelf niet als flexibele energieopwekker wordt ingezet, kan de match tussen vraag en aanbod in een energiesysteem worden gemaakt met behulp van flexibele afname van elektriciteit of warmte, bijvoorbeeld door inzet van een elektriciteitsoverschot voor de productie van waterstof. Of flexibele afname kan worden bediend door middel van energieopslag, bijvoorbeeld een nageschake lde gesmolten zoutopslag.

Bij SMR-toepassingen wordt steeds de balans gezocht tussen dat wat een SMR kan bieden en dat wat de toepassing vraagt. Deze oplossingen, waarbij de SMR zelf in feite niet flexibel produceert maar er nageschakelde techniek wordt toegepast, vergen wel extra investeringen. Samenvattend zijn SMR’s vanuit technisch oogpunt inzetbaar als flexibele energiebron in een energiesysteem. Deze flexibele inzet kan in bepaalde mate worden gerealiseerd door het op- en afregelen van de reactor zelf, dan wel te variëren tussen stoom een elektriciteitsproductie, dan wel door middel van een nageschakeld opslagsysteem of flexibele verbruiker. Tabel 2.

Overzicht SMR-typen en hun toepassingen Gen III+ | Gen IV | Micro-SMR’s 250 tot 500 MWe | 50 tot 500 MWe | 5 tot 50 MWe 750 tot 1.500 MWth | 150 tot 1.500 MWth | Gen III+ óf Gen IV Voorbeelden | Rolls-Royce SMR (470 MWe) | X-Energy Xe-100 (4 x 80 MWe) | Westinghouse eVinci (~5 MWe) GE Hitachi BWRX-300 (300 MWe) | Newcleo LFR-AS-200 (2 x 200 MWe) | Oklo Aurora (~15 MWe) NuScale 4NPM (4 x 77 MWe) | TerraPower Natrium Reactor (335 MWe) | Allseas (25 MWe) Holtec SMR-300 (2 x 320 MWe) | Terrestial IMSR400 (195 MWe) Westinghouse AP300 (300 MWe) | Kairos Power KP-FHR (2 x 75 MWe) KHNP i-SMR (4 x 170 MWe) | Thorizon Thorizon One (100 MWe) Toepassing | Grootschalige elektriciteit, basislast (90 tot 95% | Bestaat in grote (250 tot 500 MWe) en middelgrote (50 tot 250 MWe) | Kleinschalige productiefactor). Sommige SMR’s vraagvolgend | varianten. Elektriciteit is mogelijk, maar Gen IV richt zich vooral op hoge | elektriciteitsvoorziening, autonome regelend tussen 50 en 100% van de capaciteit | temperatuur proceswarmte voor industrie (250 tot 850 MWth, 400 tot | of off-grid toepassingen; beperkte (op- en afschalen met 1 tot 5% per minuut). Ook | 600°C), WKK en waterstof-productie.

Gen IV heeft meer mogelijkheden | rol in grote warmtenetten geschikt voor WKK en koppeling aan (HT-) | voor regelbaar vermogen en vraagvolgend (5 tot 15% per minuut) met electrolyser voor productie van 60 tot 90 kton | eventueel batterij-functie doordat de reactor continu kan draaien en waterstof per jaar. | warmte (bv gesmolten zout) in tanks wordt opgeslagen | . Ruimte | Inrichting: 10 tot 15 ha | Groot (250 tot 500 MWe): Inrichting: 10 tot 15 ha, tijdelijk bouwterrein: 20 | Inrichting: 1 ha Tijdelijk bouwterrein: 20 tot 30 ha | tot 30 ha. | Tijdelijk bouwterrein: 2 tot 5 ha Middelgroot (50 tot 250 MWe): Inrichting: 3 tot 10 ha, tijdelijk bouwterrein: 6 tot 20 ha Koeling | Meestal via koelmodules, in een enkel geval via | Grote Gen IV reactoren hebben minder koeling nodig voor warmte- | Meestal luchtgekoeld of passief. oppervlaktewater. Koelwaterbeschikbaarheid is | toepassing. Bij reactoren die inherent veilig zijn en waarschijnlijk kleiner een vereiste vanwege noodkoeling. | van schaal, is de beschikbaarheid koelwater t.b.v. noodkoeling mogelijk geen harde vereiste. Beschikbaarheid | De eerste ‘First-of-a-kind'-projecten (FOAK’s) | Eerste FOAK’s 2031-2035, naar verwachting operationeel in NL rond | Eerste demoprojecten verwacht wereldwijd binnen deze groep worden verwacht | 2040.

Voor dit type zijn alleen nog techniek ontwikkelingscontracten | na 2030, commerciële uitrol rond 2030-2032; leveringscontracten zijn | getekend. | onzeker (indicatie rond 2045). getekend. Naar waarschijnlijkheid operationeel in Nederland vanaf 2035. 15 16 2.3 Toepassingen van SMR’s in het algemeen SMR’s kunnen voor meerdere energietoepassingen worden ingezet. De belangrijkste zijn elektriciteitsproductie, warmtevoorziening, waterstofproductie en combinaties hiervan (WKK en Energy Hubs). De verschillende toepassingen worden hieronder nader toegelicht. Elektriciteitsproductie Elektriciteitsproductie betreft de meest voor de hand liggende toepassing en is voor kerncentrales tot nu toe ook de enige toepassing . SMR ’s leveren bij voorkeur continu elektriciteit en fungeren daarmee als stabiele, CO ₂-vrije basislast-voorziening in het energiesysteem. In tegenstelling tot zon en wind is de productie van elektriciteit bij SMR’s niet weersafhankelijk. Ook zorgt de SMR voor een stabiele 50 Hz netfrequentie, wat voor sommige industrieën een essentiële randvoorwaarde is. Deze eigenschap pen dragen bij aan de leveringszekerheid, stabiliteit en het kortsluitvermogen van het net, met name in systemen waarin het aandeel niet regelbare hernieuwbare elektriciteit sterk toeneemt.

Voor het produceren van elektriciteit wordt ongeveer 35% van de opgewekte warmte/stoom uit het reactorvat omgezet door de stoomturbine in elektriciteit. Het restant komt vrij in de vorm van restwarmte en kan nuttig worden gebruikt, of moet worden weggekoeld, meestal met behulp van oppervlaktewater (afhankelijk van de grootte van de SMR). Warmtelevering De tweede belangrijke toepassing is warmtelevering. Bij inzet van een SMR voor warmtelevering wordt de thermische energie uit de reactor direct benut. De kernreactor produceert warmte die via het primaire en secundaire circuit beschikbaar komt in de vorm van stoom of heet water. Verschillende vormen van warmtelevering zijn mogelijk: • Rechtstreeks als hogedruk stoom voor processen in de industrie die stoom nodig hebben op een temperatuur van 300°C of meer; • In de vorm van aftapstoom of tegendruk stoom. De stoom komt dan uit de stoomturbine op een lagere temperatuur en druk, maar wel dusdanig hoog dat hiermee industriële processen van stoom kunnen worden voorzien. Deze vorm van stoomlevering wordt gecombineerd met de productie van elektriciteit, ook wel warmtekrachtkoppeling (WKK) genoemd. Bij het gebruik van stoom of heet water net iets boven de 100°C is de warmte ook inzetbaar voor traditionele stadswarmtenetten op hoge temperatuur. Bij WKK -toepassingen gaat warmtelevering ten koste van de productie van elektriciteit.

Het elektrisch rendement daalt, maar daar staat tegenover dat het gecombineerde rendement van elektriciteit en warmte fors toeneemt tot 70 à 90%, afhankelijk van de mate van warmteafname); • In de vorm van restwarmte die vrijkomt bij het condenseren van de stoom op een temperatuur van om en nabij de 50°C. Warmte van deze temperatuur is inzetbaar in midden- en lage temperatuur warmtenetten en voor de verwarming van glastuinbouwkassen. Waterstofproductie De productie van waterstof is het derde toepassingsgebied van SMR’s. De SMR levert dan elektriciteit en desgewenst ook warmte aan het elektrolyse proces. Met name hoge -temperatuurreactoren bieden mogelijkheden voor efficiëntere waterstofproductie met SOEC (Solid Oxide Electrolyzer Cells). Deze nieuwe technologie werkt op temperaturen boven de 700°C en belooft daarmee een energetische efficiëntie die tot een kwart hoger ligt ten opzichte van de nu gangbare elektrolyse technieken. 2.4 Toepassingen van SMR’s in Gelderland In deze verkenning zijn vijf specifieke toepassingen voor SMR’s in Gelderland onderzocht, zie ook Figuur 5: 1. Een SMR gericht op de Gelderse elektriciteitsvoorziening; 2. Een SMR gekoppeld aan industriële warmtevraag; 3. Een SMR in energy hub verband, al dan niet i.c.m. waterstofproductie; 4. Een SMR gekoppeld aan een (stedelijk) warmtenet; 5. Een SMR gericht op de productie van waterstof.

Deze toepassingen zijn specifiek gekozen vanwege de karakteristieken van het Gelders energiesysteem in combinatie met de mogelijkheden van SMR 17 concepten, en kunnen in combinatie worden ingezet. Zo kan een SMR worden ingezet voor elektriciteitsproductie (toepassing 1), en tegelijkertijd zijn restwarmte leveren aan een (stedelijk) warmtenet (toepassing 4). Welke toepassingen het meest zinvol zijn, is afhankelijk van de energetisch - ruimtelijke context in Gelderland. Figuur 5. Onderzochte SMR toepassingen 1. SMR (tot 500 MWe) gericht op de Gelderse elektriciteitsvoorziening Bij de toepassing van de SMR voor elektriciteit is de gedachte om de SMR aanvullend te laten zijn op de hernieuwbare elektriciteitsproductie uit wind, zon en biomassa. De SMR wordt regelbaar ingezet binnen de technische mogelijkheden en wordt zodanig gedim ensioneerd dat vraag en aanbod van elektriciteit in Gelderland in grote mate in balans komen. De noodzaak tot structurele import van elektriciteit en daarmee de belasting van het nationale HS-net neemt zo af. De referentie situatie bij het niet toepassen van SMR is: • Meer (internationale) import van energiedragers en/of: • Meer wind op zee i.c.m. waterstofproductie en energieopslag; • Meer wind en zon op land i.c.m. waterstofproductie en energieopslag. 2.

SMR gekoppeld aan industriële warmtevraag Bij het toepassen van de SMR in de industrie wordt beoogd bedrijven van warmte, veelal in de vorm van stoom, te voorzien. De SMR komt dan in de plaats van de stoomketels die nu nog overwegend met aardgas gestookt worden. De stoomketels kunnen aangehouden worden voor backup en/of pieklast. De referentie situatie bij het niet toepassen van de SMR is: • Meer inzet op groen gas en/of waterstof als aardgasvervanger; • Inzet van all electric systemen voor productie van stoom; • Bij lagere temperaturen: inzet van warmtepompen. 3. SMR in energy hub verband, al dan niet i.c.m. waterstofproductie De SMR in energy hub verband heeft als streven de SMR gecombineerd te gebruiken, zodat meerdere typen afnemers worden bediend met verschillende vormen van energie. De toepassingen worden dan in meer of mindere mate gecombineerd. Hiermee is de SMR enerzijds gericht op het maximaal benutten van de SMR -capaciteit en anderzijds om met een installatie van zo groot mogelijke energetische betekenis te zijn in regionaal verband. De referentiesituatie bij het niet toepassen van de SMR bestaat uit een combinatie van bovengenoemde referentie situaties: • Meer (internationale) import van energiedragers; • Meer zon en wind (op zee), evt. i.c.m.

waterstofproductie en energieopslag; • Meer inzet op groen gas en/of waterstof als aardgasvervanger; • Inzet van all electric systemen voor productie van stoom; • Bij lagere temperaturen: inzet van warmtepompen. 4. SMR gekoppeld aan (stedelijk) warmtenet Bij toepassen van de SMR voor stadsverwarming, al dan niet i.c.m. levering van warmte aan glastuinbouw, gaat het om toepassing in grootstedelijk gebied. De SMR neemt dan het grootste deel (basislast en deels midlast) van de warmtevoorziening voor zijn reke ning. Inzet van de SMR kan worden overwogen als hernieuwbare grootschalige warmtebronnen zoals geothermie, aquathermie en biowarmte niet of in onvoldoende mate aanwezig zijn. De referentie situatie bij het niet toepassen van de SMR is dan ook: • Toepassing van grootschalige duurzame warmtebronnen; • Geen stadsverwarming, wel kleinschalige collectief of individueel; • Inzet van groen gas voor ruimteverwarming. 5. SMR in combinatie met waterstofproductie 18 SMR voor waterstof kan voor Gelderland relevant zijn omdat er enerzijds industrie (o.a. grof keramisch) aanwezig is met hoge temperatuur processen waarbij stoom niet toereikend is of all electric verwarmen zich moeilijk laat toepassen. Anderzijds zal de la ndelijke waterstofbackbone, de infrastructuur voor het grootschalige transport van waterstof, door Gelderland lopen.

Dit maakt dat de afzet van waterstof altijd mogelijk is, hetzij direct of indirect. De referentie situatie bij het niet toepassen van de SMR is: • Blauwe waterstof gemaakt uit aardgas i.c.m. CCS; • Groene waterstof gemaakt met elektriciteit uit wind en zon; • Import van waterstof via de waterstofbackbone uit andere provincies of het buitenland. Bij elke toepassing geldt dat de dimensionering van de SMR steeds op de vraag moet worden afgestemd. Wanneer de energievraag te klein is, kan dit leiden tot de constatering dat er geen match is met de SMR-technologie, of dat er pas sprake kan zijn van een match wanneer de micro -SMR commercieel beschikbaar is. Deze vorm van matchen maakt ook dat op een locatie vooralsnog niet meer dan één SMR wordt geplaatst. Omdat een SMR regulier onderhoud nodig heeft zal of back -up via bijvoorbeeld het elektriciteits - of gasnet nodig zijn, of wordt SMR -onderhoud afgestemd op de onderhoudsperiode in de industrie. 2.5 Onzekerheden en openstaande vragen De mogelijke inzet van SMR’s gaat gepaard met openstaande vragen en onzekerheden, zoals samengevat in de illustratie in Figuur 6. Allereerst spelen technische en economische onzekerheden. Een belangrijke onzekerheid betreft de daadwerkelijke beschikbaarheid van de technologie op het gewenste moment.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://westervoort.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c74a444b-7a02-4e71-850c-29d03d73c7ce?agendaItemId=8a5dd75e-a80c-4a29-af1e-242a90aacdf0