20261109-rv-meerjarenbegroting 2027-2030-bijlage-1-begroting-versie 16 oktober 2026
Tekst van het document
De tarieven van de rechten, waaronder de leges zijn divers. Daarom zijn deze tarieven niet opgenomen in het overzicht. Eind 2026 wordt er gestart met het invoeren van de mogelijkheid om te storten in een 30 liter trommel bij de ondergrondse containers. Het tarief hiervoor wordt voor het eerst in 2027 in de verordening opgenomen. Bedragen in € Tariefontwikkeling belastingen | Tarief | Tarief 2026 | 2027 OZB eigendom % woningen van de vastgestelde waarde (per € 1.000) | 0,1483 | 0,1520 OZB eigendom % niet-woningen van de vastgestelde waarde (per € 1.000) | 0,3497 | 0,3548 OZB gebruik niet-woningen van de vastgestelde waarde (per € 1.000) | 0,2674 | 0,2741 Afvalstoffenheffing vastrecht | 219,69 | 225,18 Afvalstoffenheffing variabel, per lediging 140 liter container restafval | 13,45 | 9,97 Afvalstoffenheffing variabel, per lediging 240 liter container restafval | 16,67 | 17,09 Afvalstoffenheffing variabel, per storting 60 liter | 1,86 | 2,50 Afvalstoffenheffing variabel, per storting 30 liter | 1,25 Rioolheffing vast bedrag | 269,42 | 276,16 Opbrengsten In onderstaand overzicht zijn de geraamde belastingopbrengsten voor het jaar 2027 opgenomen. De geraamde opbrengsten voor 2026 zijn ter vergelijking bijgevoegd.
Begroting 2026 | Begroting 2027 OZB | 4.640.875 | 4.691.711 Afvalstoffenheffing | 1.782.238 | 2.255.764 Rioolheffing | 1.938.072 | 1.987.015 Hondenbelasting | 127.776 | 0 Lijkbezorgingsrechten | 53.000 | 54.378 Marktgelden | 5.000 | 5.000 Leges omgevingsvergunning | 214.005 | 200.000 Leges | 321.168 | 395.485 Huuropbrengst sport | 24.500 | 24.500 Totaal | 9.106.634 | 9.613.853 Ondanks de afschaffing van de hondenbelasting stijgen de begrote opbrengsten met ruim € 500.000. De afvalstoffenheffing vertoont een grote stijging ten opzichte van de primaire begroting 2026. Programmabegroting 2027-2030 | 79 van 170 Programmabegroting 2027-2030 80 van 170 De begrote opbrengst afvalstoffenheffing in 2026 bedraagt € 2.196.000 waardoor het verschil in de werkelijkheid lager uitkomt. Het afschaffen van de hondenbelasting leidt tot een vermindering van de opbrengsten van € 127.000. De leges stijgen met ruim 10% ten opzichte van de primaire begroting 2026. Overzicht kostendekkendheid Hieronder staan de lasten- en batenoverzichten van de kostendekkende tarieven. Er is inzichtelijk gemaakt hoe bij de berekening van de tarieven wordt bewerkstelligd dat de geraamde baten de geraamde lasten niet overschrijden. Dit is gedaan voor de tarieven van de belastingen die hoogstens kostendekkend mogen zijn.
Bedragen in € Kostendekking afvalstoffenheffing TV2.1 Reiniging openbaar gebied (33% van de kosten) 24.813 TV2.1 Doorbelasting 1Stroom openbaar gebied (33% van de kosten) 98.988 TV7.3 Huishoudelijk afval huis aan huis inzamelen 100.404 TV7.3 Kosten Circulus 1.426.999 TV7.3 Opbrengsten huishoudelijk afval huis aan huis inzamelen -126.530 TV7.3 Doorbelasting 1Stroom 355.962 TV7.3 Afvalaanbiedstation 226.092 TV7.3 Opbrengsten afvalaanbiedstation -71.896 TV7.3 Lasten heffing en invordering -2.929 TV2.1 BTW 5.211 TV7.3 BTW 362.630 TV7.3 Kwijtschelding 101.000 TV7.3 Oninbaar/leegstand 30.000 Totale lasten 2.530.744 TV7.3 Opbrengst belastingen Totale baten 2.255.764 Dekking 89% Kostendekking Rioolheffing TV7.2 Riool 894.797 TV7.2 Doorbelasting 1Stroom 487.394 TV7.2 Rioolgemalen en randvoorzieningen 161.332 TV7.2 Klimaatadaptie 59.375 TV7.2 Lasten heffing en invordering 39.493 TV7.2 te compenseren BTW 349.008 Totale lasten 1.991.399 TV7.2 Baten rioolheffing 1.987.015 Totale baten 1.987.015 Dekking 100% Kostendekking Lijkbezorging TV7.5 Begraafplaatsen 39.636 TV7.5 Doorbelasting 1stroom 77.997 Totale lasten 117.633 TV7.5 Overige leges Totale baten 54.378 Dekking 46% Kostendekking Markten TV3.3 Kosten markten | 2.000 TV3.3 Doorbelasting 1Stroom | 9.069 Totale lasten | 11.069 TV3.3 Opbrengst marktgelden | 5.000 Totale baten | 5.000 Dekking | 45% Kostendekking Omgevingsvergunning TV8.3
Kosten omgevingsvergunning | 35.824 TV8.3 BTW | 7.523 TV1.1 Kosten omgevingsvergunning | 41.283 TV8.3 Doorbelasting 1Stroom | 137.121 Totale lasten | 221.751 TV8.3 Opbrengst omgevingsvergunning Totale baten | 200.000 Dekking | 90% Lokale lastendruk In de begroting 2027 wordt een lastendrukstijging voorzien van 0,2%. In onderstaande overzichten zijn, onder andere, de voornaamste lasten voor een gemiddeld huishouden in het jaar 2027 op een rij gezet, waarbij de procentuele stijging ten opzichte van het jaar 2026 is weergegeven. Hierbij is de gemiddelde WOZ-waarde van Westervoort voor het jaar 2027 conform de verwachte waardeontwikkeling in de meicirculaire. Aannames Gemiddelde WOZ-waarde woning | € 397.000 Ledigingen 140-liter container restafval | 7 keer * Rioolaansluiting woning | vast bedrag *Tot en met 2025 is uitgegaan van gemiddeld 8 ledigingen en voor 2026 van 7 ledigingen Ontwikkeling lokale | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | % Ontwikkeling lastendruk | t.o.v. 2026 OZB-eigenaar woningen | 491,84 | 485,51 | 569,68 | 583,92 | 2,5 Afvalstoffenheffing | 231,56 | 263,72 | 313,84 | 294,97* | -6,0 Rioolheffing | 253,48 | 262,23 | 269,42 | 276,16 | 2,5 Totaal | 976,88 | 1.011,46 | 1.152,94 | 1.155,05 | 0,2 * in 2027 wordt het tarief van de 140 liter container in lijn gebracht met de 240 liter container.
Meerjarige ontwikkeling lastendruk per huishouden met een eigen woning conform de bovenstaande uitgangspunten: Meerjarig | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 ontwikkeling lastendruk OZB- Eigenaar | 583,92 | 598,52 | 615,88 | 631,27 Afvalstoffenheffing | 294,97 | 302,34 | 311,11 | 318,89 Rioolheffing | 276,16 | 283,06 | 291,27 | 298,56 Totaal | 1.155,05 | 1.183,93 | 1.218,26 | 1.248,72 Stijgingspercentage t.o.v. | 0,2 | 2,5 | 2,9 | 2,5 voorgaand jaar Vergelijking lastendruk per inwoner binnen Gelderland in de periode 2022-2026. Programmabegroting 2027-2030 | 81 van 170 Ter vergelijk zijn hieronder de tarieven van de lastendruk per inwoner opgenomen. deze bedragen zijn gebaseerd op de jaarlijkse benchmark van de Provincie Gelderland. in € | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Gemeente Westervoort | 465,00 | 469,00 | 477,00 | 583,00 | 563,00 Liemerse gemeenten | 450,20 | 464,00 | 489,40 | 529,00 | 561,00 (incl.Westervoort)* Gemeente Duiven | 474,00 | 485,00 | 532,00 | 551,00 | 568,00 Gemeente Zevenaar | 436,00 | 447,00 | 477,00 | 504,00 | 549,00 Gelderland (incl. Westervoort) | 449,02 | 464,40 | 490,90 | 551,00 | 561,00 * Liemerse gemeenten: Duiven, Doesburg, Montferland, Westervoort en Zevenaar Bron: Provincie Gelderland, afd. KOB/IBT. Zie hiervoor de tabel Belastingdruk totaal per inwoner. Bij de lastendruk worden de volgende opmerkingen gemaakt.
Het is voor de afvalstoffenheffing lastig een vergelijk te maken aangezien iedere gemeente een eigen systeem heeft van tariefberekening. Hierdoor ontstaat een vertekend beeld bij de bepaling van de lastendruk. Kwijtschelding De gemeente is op grond van de Gemeentewet bevoegd om kwijtschelding van gemeentelijke heffingen te verlenen. In de gemeente Westervoort kan door belastingplichtigen kwijtschelding worden aangevraagd voor de afvalstoffenheffing vastrecht, de afvalstoffenheffing ledigingen/stortingen (maximaal 8 ledigingen 140-liter container, of maximaal 5 ledigingen van 240- liter container, of maximaal 28 stortingen) en zeer incidenteel onroerende- zaakbelastingen (eigenaren woningen). De kwijtscheldingsregeling zal conform het aantal gehanteerde gemiddelde ledigingen voor de begroting, worden aangepast met ingang van 2027. Kwijtschelding wordt verleend op basis van 100% van de bijstandsnorm, waarbij tevens een vermogenstoets plaatsvindt. Ligt het netto besteedbare inkomen op of onder het bijstandsniveau, dan wordt volledige kwijtschelding verleend. Bij een gering hoger inkomen kan sprake zijn van een gedeeltelijke kwijtschelding. In al deze gevallen zal het beschikbare vermogen beneden de toegestane norm moeten liggen. Voor 2027 wordt rekening gehouden met een totaalbedrag van € 91.500 voor kwijtscheldingen.
Conclusie De gemeentelijke belastingen zijn na de Algemene Uitkering de belangrijkste inkomstenbron van Westervoort en leveren in 2027 naar verwachting € 9,6 miljoen op, een stijging van bijna € 0,5 miljoen ten opzichte van 2026. Deze stijging komt vooral door de OZB-waardeontwikkeling en hogere afvalverwerkingskosten, mede door de eerste ervaringen met Circulus. Normaal gesproken wordt het uitgangspunt gehanteerd dat afvalstoffenheffing, rioolheffing, leges omgevingsvergunning en leges kostendekkend zijn. Voor de afvalstoffenheffing 2027 wordt dit standpunt losgelaten, voor marktgelden is het uitgangspunt om zoveel mogelijk kosten te verhalen en voor lijkbezorging 60% kostendekkend zijn. De overige tarieven worden verhoogd met de reguliere inflatie van 2,5%. Programmabegroting 2027-2030 | 82 van 170 Programmabegroting 2027-2030 83 van 170 De lokale lastendruk voor een gemiddeld huishouden stijgt in geringe mate, maar blijft in lijn met de andere Liemerse gemeenten en het Gelderse gemiddelde. Voor de langere termijn is er sprake van een oplopende druk op de afvalstoffenheffing (rijksmaatregelen, CO2-heffing) en op de lijkbezorgingsrechten (dalend aantal begravingen). 4.2 Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding In de uitvoering van onze taken zijn risico’s niet te vermijden.
Het is belangrijk om ze in beeld te hebben omdat ze impact kunnen hebben op de realisatie van onze doelen. Daarom gaat de gemeente zorgvuldig om met risico’s, wil de gemeente bewuste afwegingen maken bij het aangaan van risico’s en passende beheersmaatregelen nemen. Als risico’s zich toch voordoen dan wil de gemeente ze kunnen opvangen. De ratio weerstandsvermogen geeft een indicatie in welke mate de gemeente hiertoe in staat zijn. De ratio weerstandsvermogen geeft de verhouding aan tussen de omvang van de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit. Een gezond weerstandsvermogen (> 1,0) stelt de gemeente in staat om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit tot ombuigingen dwingt ten koste van het uitvoeren van bestaande taken. De weerstandscapaciteit kan worden gezien als een noodzakelijke buffer om de continuïteit van de bedrijfsvoering te waarborgen. Die buffer ligt deels in de sfeer van de exploitatie (de baten en lasten) en deels in de vermogenssfeer (reserves). Beleid Mede naar aanleiding van een opmerking van de accountant wordt er in 2027 een nota weerstandsvermogen en risicobeheersing opgesteld. Ontwikkelingen Er zijn geen bijzondere nieuwe ontwikkelingen te melden die van invloed zijn op deze paragraaf. Risico's De risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen moeten materieel zijn en niet op andere wijze zijn af te dekken.
Denk hierbij aan het treffen van een voorziening, het vormen van een reserve, het afnemen van een verzekering of het nemen van beheersmaatregelen. Er wordt een schatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact die dit zal hebben. Dat is per definitie een subjectieve beoordeling. Om die onzekerheid nadrukkelijk tot uitdrukking te brengen, wordt gewerkt met minimum- en een maximumwaarden. In de navolgende inventarisatie zijn de risico’s in vier categorieën verdeeld: Risico’s omtrent de bedrijfsvoering; Risico’s omtrent openeinderegelingen; Financiële risico’s; Overige risico's. Programmabegroting 2027-2030 84 van 170 Onder de risico's omtrent de bedrijfsvoering hebben we de apparaatskosten , deskundigheid personeel, cyberbeveiliging, bovenformatieven. Onder de risico's omtrent openeidenregelingen scharen wij onder andere de risico's rondom de regelingen jeugdzorg en de participatiewet. De financiële risico's betreffen voornamelijk de risico's inzake de Algemene Uitkering, wachtgelden bestuurders en grondexploitaties. Overzicht top risico's Jaarlijks worden alle risico's binnen onze gemeente geïnventariseerd. Daarbij wordt de organisatie gevraagd mogelijke risico's te benoemen en ook een indicatie te geven wat de impact van het risico kan zijn en hoe groot de kans is dat een dergelijk risico zich voor zal doen.
In deze paragraaf benoemen we de grootste risico's. Financieel risico Jeugdzorg en Wmo Uitgaven voor de Jeugdzorg en Wmo zijn voor de gemeenten in Nederland de afgelopen jaren flink toegenomen, zo ook voor Westervoort. Gezien het open karakter van de regelingen blijft er sprake van aanzienlijke risico's. Vanwege de kosten van sommige individuele trajecten is het lastig vooraf een goede inschatting te maken. Vooraf is niet duidelijk hoe vaak er in een jaar gebruik zal worden gemaakt van dergelijke trajecten. Het gewogen risico voor de gemeente Westervoort is becijferd op € 460.000 voor jeugdzorg en € 247.500 voor Wmo .\ Woonplaatsbeginsel De gemeente wordt verantwoordelijk voor de kosten van jeugdhulp van jeugdigen die binnen de gemeente staan ingeschreven, ongeacht waar de zorg wordt geleverd. Wanneer het aantal jeugdigen dat gebruikmaakt van jeugdhulp toeneemt of wanneer de zorgvraag complexer en duurder wordt, kunnen de kosten voor de gemeente hoger uitvallen dan waarmee in de begroting rekening is gehouden. Algemene Uitkering De herverdeling van de Algemene Uitkering is doorgevoerd. Het Rijk blijft volop verantwoordelijkheid naar gemeenten doorschuiven of wegnemen. Bovendien rekent het Rijk met investeringsplannen die zeer ambitieus zijn. Verder is het Gemeentefonds een veel genoemd onderwerp voor bezuinigingen door het Rijk.
Door dit alles fluctueert de Algemene Uitkering per jaar en bestaat het risico dat er in enig jaar een lagere uitkering wordt ontvangen. Voor de gemeente Westervoort is dit risico becijferd op € 437.500. In de Voorjaarsnota 2026 van het Rijk is een korting toegepast op het Gemeentefonds vanwege het afschaffen van de huishoudelijke hulp in de Wmo. Het is nog onduidelijk hoe deze bezuiniging wordt ingevuld. Westervoort-Noord Het risico voor Westervoort-Noord wordt bepaald aan de hand van de Monte Carlo risicoanalyse. Deze analyse vervangt vaste schattingen van onzekere factoren—zoals bouwkosten, rentestanden en opbrengsten—door realistische kansverdelingen. Vervolgens simuleert een computermodel dit project duizenden keren met steeds wisselende combinaties van deze factoren, wat resulteert in een betrouwbaar overzicht van de totale financiële risico's en de kans op winst of verlies. Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) verplicht gemeenten om een directe, objectieve relatie aan te tonen tussen de daadwerkelijke risico's en de beschikbare weerstandscapaciteit. De accountant eist een sluitende onderbouwing. De 100%-uitkomst van het computermodel (Monte Carlo analyse) biedt die harde, niet-arbitraire onderbouwing voor de raad en externe toezichthouders.
Risicoprofiel Risico Begroting 2027 | kans % | minimum | maximum | gemiddeld Risico's omtrent de bedrijfsvoering Personeel 1Stroom | 50% | 250.000 | 500.000 | 187.500 Databeveiliging | 90% | 50.000 | 200.000 | 112.500 Openeinderegelingen Jeugdzorg | 80% | 400.000 | 750.000 | 460.000 Participatie (BUIG) | 50% | 100.000 | 250.000 | 87.500 Wet maatschappelijke ondersteuning | 90% | 50.000 | 500.000 | 247.500 Armoedebeleid | 70% | 50.000 | 250.000 | 105.000 Woonplaatsbeginsel | 90% | 50.000 | 850.000 | 405.000 Financiële risico's Algemene uitkering | 70% | 250.000 | 1.000.000 | 437.500 Plan de Schans | 70% | 0 | 100.000 | 35.000 Westervoort Noord | * | 309.000 | 309.000 | 309.000 Westervoort Centrum | 23% | 0 | 630.000 | 72.450 Wachtgeld bestuurders | 30% | 50.000 | 250.000 | 45.000 Overige risico's Pandemieën | 5% | 100.000 | 2.500.000 | 65.000 Totaal | 1.659.000 | 8.089.000 | 2.568.950 * betreft een Monte-Carlo berekening Het gemiddelde van het totaal is de benodigde weerstandscapaciteit. Voor 2027 is de benodigde weerstandscapaciteit € 2.568.950. Weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van gemeente Westervoort bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.
In de praktijk bestaat de beschikbare weerstandscapaciteit uit de algemene reserve aangevuld met een eventueel positief jaarrekening resultaat. Het positieve resultaat over 2025 bedraagt € 2.764.000 na bestemming, de algemene reserve is eind 2026 is naar verwachting € 3.884.000 positief. Hiermee komt de totale weerstandscapaciteit op: Bedragen x € Begroting 2027 1.000 Reserve per 31-12-2026 | 3.884 Resultaat 2025 | 2.764 Totaal | 6.648 Programmabegroting 2027-2030 | 85 van 170 De weerstandscapaciteit kan uit nog een aantal meer componenten bestaan. Hieronder lichten wij toe waarom deze componenten niet meegenomen zijn. Vrij aanwendbare bestemmingsreserves Er is geen sprake van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. Wanneer wij de bestemmingsreserves aanspreken voor de dekking van risico's ontstaan er dekkingsproblemen. Stille reserves De bijdrage van stille reserves ramen wij op nul. Dit doen wij omdat het onzeker is dat een stille reserve geëffectueerd kan worden. Onbenutte belastingcapaciteit Er is geen ruimte meer in de onbenutte belastingcapaciteit. Weerstandsvermogen De ratio weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de weerstandscapaciteit die nodig is om de restrisico’s op te vangen. Dit zijn risico’s waar géén maatregelen voor zijn getroffen om die af te dekken.
Als een restrisico zich in de praktijk voordoet, zullen de liquide middelen worden aangesproken. Bij onvoldoende middelen kan het nodig zijn om een lening aan trekken, die extra rentelasten met zich meebrengt. De ratio van het weerstandsvermogen wordt als volgt berekend: Voor de begroting 2027 komt dat neer op: De normtabel geeft een waardering van het berekende ratio: Waarderingscijfer | Ratio | Betekenis A | > 2.0 | Uitstekend B | 1.4 - 2.0 | Ruim voldoende C | 1.0 - 1.4 | Voldoende D | 0.8 - 1.0 | Matig E | 0.6 - 0.8 | Onvoldoende F | <0.6 | Ruim onvoldoende Een ratio van 2,6 staat gelijk aan een uitstekende weerstandsvermogen. Financiële kengetallen Verloop van de kengetallen | Rek.
2025 | BG 2026 | BG 2027 | BG 2028 | BG 2029 | BG 2030 Netto schuldquote | 28,0% | 32,0% | 66,2% | 66,0% | 68,9% | 66,1% Netto schuldquote | 27,0% | 32,0% | 62,6% | 62,7% | 65,2% | 62,4% gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | 23,0% | 16,1% | 13,4% | 11,8% | 11,7% | 11,3% Programmabegroting 2027-2030 | 86 van 170 Structurele exploitatieruimte | 3,3% | 1,6% | 1,6% | 0,8% | 1,3% | 2,4% Grondexploitatie | 2,1% | 0,2% | 6,4% | 10,9% | 8,9% | 10,6% Belastingcapaciteit | 98,0% | 115,2% | 112,4% | 112,5% | 113,5% | 114,0% Conclusie De ratio weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de weerstandscapaciteit die nodig is om de restrisico’s op te vangen. Dit zijn risico’s waar géén maatregelen voor zijn getroffen om die af te dekken. De gemeente heeft een ratio van 2,6 en valt daarmee in de categorie uitstekend. 4.3 Onderhoud Kapitaalgoederen Inleiding De kapitaalgoederen zijn onderverdeeld in gebouwen, groen, riolering en water en wegen. In deze paragraaf worden het beleidskader, de beheerplannen en de financiële consequenties toegelicht. Beleid De gemeenteraad stelt met beleidsplannen de uitgangspunten vast voor het onderhoud. Het gekozen onderhoudsniveau en de gewenste kwaliteit bepalen hoeveel geld hiervoor jaarlijks nodig is.
Met het vaststellen van de programmabegroting geeft de raad het college toestemming om geld uit de onderhoudsvoorzieningen voor dit doel te gebruiken. Kosten voor groot onderhoud worden hier direct uit betaald. In 2024 heeft de raad het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. Dit plan geeft richting aan een integrale aanpak van de openbare ruimte voor de komende tien jaar. Het doel is een toekomstbestendige, toegankelijke en gezonde leefomgeving. Dit in samenhang met de grote vervangingsopgaven. Het IBOR draagt ook bij aan beheersbare kosten en een grotere betrokkenheid van inwoners. Begin 2026 heeft het college het integraal beheerkader openbare ruimte (IBK- OR) vastgesteld. Dit is de uitwerking van het IBOR naar uitvoering. In 2027 werken we verder op basis van deze kaders. Onderdeel van het IBK-OR is een ontwikkelprogramma, waaronder het opstellen van een Meerjaren Onderhoudsplanning Openbare Ruimte (MJOP-OR) en een nieuw Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). Hiermee is eind 2025 gestart, maar dit is tijdelijk stilgelegd door personele wisselingen. De planning is dat het MJOP-OR en het HIOR in 2027 worden vastgesteld, waar mogelijk in samenwerking met Duiven, Zevenaar en Doesburg. De ambitie is dat de grond-, weg- en waterbouw in 2050 circulair is. Duurzaamheid en circulariteit worden daarom al meegenomen in aanbestedingen.
Voor het beheer is in 2025 een nieuw beheersysteem aanbesteed. De datamigratie verloopt moeizaam. In 2027 verwachten we te beschikken over een goed functionerend beheersysteem, waarmee de benodigde beheerinformatie kan worden ontsloten. Programmabegroting 2027-2030 | 87 van 170 Programmabegroting 2027-2030 88 van 170 Ontwikkelingen Gebouwen - Verzwaring energielabelverplichtingen Vanaf 2030 moet de energieprestatie van alle bestaande utiliteitsgebouwen (waaronder gemeentelijke en maatschappelijke gebouwen) beter zijn dan die van de slechtst presterende 16% uit 2020; in 2033 geldt dit voor de slechtste 26%. Dit komt naast de al geldende label C-verplichting voor kantoren. Vanaf 29 mei 2026 vervalt bovendien de uitzondering voor monumenten, deze moeten bij verkoop, verhuur of verlenging ook een geldig energielabel kunnen overleggen, met een vernieuwde, uitgebreidere labelsystematiek. Dit heeft consequenties voor de meerjarenonderhoudsplannen richting het CO2- arme doel voor 2050. Groen - Roep om landelijke groennormen tegen hittestress Een brede coalitie van maatschappelijke organisaties riep in juni 2026 het kabinet op om landelijke minimumnormen voor groen en bomen vast te leggen, en gemeenten financieel te ondersteunen bij vergroening van de openbare ruimte.
Aanleiding: meer dan 800.000 Nederlanders wonen in sterk versteende buurten met te weinig openbaar groen, terwijl hittestress volgens het RIVM een stijgend aantal extra sterfgevallen per jaar veroorzaakt. Vanuit Europa is er de verplichting om vanuit de Europese Natuurherstelverordening het aandeel groen te verhogen; vanuit het Rijk (Ministerie, VNG) komt een landelijk plan hoe dat te gaan doen en wat dat voor individuele gemeenten betekent. Nog onduidelijk is welke financiële consequenties dit heeft. Bij prioritering binnen het groenbeheerplan dient hier rekening mee gehouden te worden, ook omdat groene maatregelen vaak een dubbele functie vervullen (verkoeling én wateropvang bij extreme neerslag). Riolering en water - Landelijke vervangingsgolf riolering De rioolstelsels die in de jaren '70 en '80 op grote schaal zijn aangelegd, naderen het einde van hun technische levensduur van circa 60 jaar. Ook in Westervoort leidt dit de komende decennia tot een omvangrijke vervangingsopgave. Op basis van de huidige inzichten wordt vanaf 2035 gestart met de grootschalige renovatie en vervanging van rioolstelsels in de eerste woonwijken. Daarmee begint een meerjarige opgave die stapsgewijs over de gemeente wordt uitgerold.
Om inzicht te bieden in de planning van deze vervangingsopgave is een kaart opgesteld waarop per wijk is aangegeven in welk jaar renovatie of vervanging van het rioolstelsel wordt voorzien. Deze kaart is integraal opgesteld in samenwerking met de disciplines wegen, groen en verkeer. Daarbij vormen de vervangingsopgave van het riool en de onderhouds- en vervangingsopgave van de wegen het uitgangspunt voor de planning. Door werkzaamheden zoveel mogelijk te combineren, wordt de openbare ruimte efficiënt en toekomstbestendig ingericht, worden overlast en maatschappelijke kosten beperkt en ontstaat een optimale afstemming tussen de verschillende beheeropgaven. Programmabegroting 2027-2030 89 van 170 Wegen - Groeiend landelijk tekort aan infrastructuuronderhoud De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2025/2026 dat infrastructuur op de landelijke 'Hoogrisicolijst' staat: budgetten zijn te laag om de benodigde kwaliteit te behouden. Om het achterstallig onderhoud in te halen is volgens de Rekenkamer € 34,5 miljard nodig. Gemeenten beheren een aanzienlijk deel van de civiele infrastructuur in Nederland (circa € 347 miljard aan waarde), en VNG/IPO waarschuwden in mei 2026 gezamenlijk voor een 'bereikbaarheidsinfarct' door achterstallig onderhoud aan gemeentelijke wegen, bruggen en tunnels.
Dit landelijke beeld onderstreept het belang van een actueel wegenbeheerplan met reële kwaliteitsambities, om te voorkomen dat achterstallig onderhoud op termijn leidt tot hogere kosten of noodgedwongen afsluitingen. Risico's De landelijke discussie verschuift van 'wat is wenselijk' naar 'wat is onvermijdelijk' - verzwaring van verduurzamingseisen voor gebouwen, toenemende druk vanuit klimaatadaptatie op groen en riolering, en een groeiend besef dat uitgesteld onderhoud aan wegen en overige infrastructuur uiteindelijk duurder uitpakt dan tijdig investeren. Voor de eigen beheerplannen is het zinvol om deze ontwikkelingen expliciet te benoemen als context bij de gemaakte en te maken keuzes in onderhoudsniveau en investeringsplanning. Gebouwen Algemeen De beschikbaarheid van vastgoed, of dat nu is door eigenaarschap of bijvoorbeeld via huur, is altijd faciliterend van karakter en is noodzakelijk om taken van de gemeente uit te voeren of om beleid effectief en/of efficiënt te kunnen realiseren. Het hebben van vastgoed dient dus bij te dragen aan taken en doelstellingen van de gemeente waar de markt dit niet oppakt.
Hiervoor worden de volgende categorieën gehanteerd: Vastgoed voor eigen huisvesting (gemeentehuizen en -werven); Maatschappelijk vastgoed (buurthuizen, scholen voor het primair en voortgezet onderwijs inclusief integrale kindcentra (IKC’s), multifunctionele accommodaties (MFA’s) of sportaccommodaties); Herontwikkelingsvastgoed (objecten met een strategische ligging voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen of waar tijdelijk gebruik plaatsvindt in afwachting van definitieve invulling); Overig vastgoed (begraafplaatsen en gebouwde voorzieningen in de openbare ruimte). Beleid Op het moment dat deze begroting wordt gemaakt wordt ook gewerkt aan de Beleidsnota Maatschappelijk Vastgoed 2026-2040. Bij de begroting van 2025- 2028 is het onderhoudsplan voor het vastgoed aan de raad toegezonden. Huisvestingsplannen en investeringen Binnen het gemeentelijk vastgoedbeleid werken we toe naar strategische huisvestingsplannen. Programmabegroting 2027-2030 90 van 170 Deze plannen geven beter inzicht in de toekomstige behoefte aan accommodaties, de momenten waarop herinvestering of renovatie nodig is en de financiële reserveringen die daarvoor tijdig moeten worden getroffen. Renovatie is daarbij gericht op kwaliteitsverbetering van het vastgoed, terwijl onderhoud vooral bedoeld is om gebouwen in goede staat te houden tot het moment waarop renovatie of herontwikkeling aan de orde is.
Momenteel wordt gestart met de integrale accommodatie-agenda voor ontmoetingsplekken als onderdeel van deze bredere strategische benadering. De reeds gevoteerde investeringen richten zich op dit moment vooral op het energetisch verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed. Daarmee geven we invulling aan de wettelijke energiebesparingsplicht en dragen we tegelijkertijd bij aan lagere energielasten. Voorbeelden van maatregelen zijn het toepassen van LED-verlichting, het verbeteren van gevel- en dakisolatie, het vervangen van glas door HR++ glas, het isoleren van leidingen en installaties, het realiseren van warmteterugwinning en het optimaliseren van elektrische installaties. De uitvoering van deze maatregelen loopt nog en worden veelal in samenhang met het uitvoeren van groot onderhoud opgepakt. Bij de vaststelling van de meerjarenbegroting 2025-2028 zijn de kredieten voor deze verduurzamingsmaatregelen per pand beschikbaar gesteld. De uitvoering van deze projecten is gestart. Daarnaast zijn advieskosten nodig voor het opstellen, uitwerken en beheren van de strategische huisvestingsplannen, zodat toekomstige investeringen beter kunnen worden onderbouwd, geprioriteerd en financieel ingepland. IHP Onderwijshuisvesting In de raad van Westervoort is op 17 juni 2024 het IHP Basisonderwijs 2024 vastgesteld. Bij de voorjaarsnota zijn de budgetten voor de termijn 2024-2028 gevoteerd.
Hierin is de realisatie van twee projecten gepland. Dat betekent dat de gemeente de komende jaren IKC de Brug uitbreidt, de planvorming is hiervoor gestart. Ook wordt via een interne aanpassing tijdelijk 1 extra groep gehuisvest op IKC de Brug. Daarnaast wordt na een tussentijdse evaluatie van het IHP Basisonderwijs gestart met een haalbaarheidsonderzoek voor nieuwbouw ten noorden van de spoorlijn. Tot slot zal na de zomer van 2027 (medio oktober november) worden gestart met de herziening van het IHP zodat er in 2028 weer een actueel IHP kan worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Kwaliteitsnormen Voor het Meerjarig onderhoudsplan (MJOP) bestaand vastgoed wordt gewerkt met de NEN 2767 norm in combinatie met de RVB BOEI methodiek. De NEN 2767 geeft in zes scoreniveaus aan in welke staat een gebouw, installatie of ander bouwkundig onderdeel verkeert. BOEI staat voor de vier thema's die in één inspectie worden geïntegreerd: Letter Thema B Brandveiligheid O Onderhoud E Energiezuinigheid & duurzaamheid I Inzicht in het voldoen aan wet- en regelgeving BOEI en NEN 2767 zijn complementair: NEN 2767 levert de conditiescore (1-6) per bouwdeel, terwijl BOEI die conditiemeting integreert met de brandveiligheids-, energie- en wet- en regelgevingstoets tot één samenhangend inspectierapport en meerjarenonderhoudsplan.
De gemeente stuurt op sober en doelmatig onderhoud (niveau 3) waarbij het uitgangspunt is een Redelijke Onderhoudsconditie waarbij ernstige en serieuze gebreken zijn uitgesloten en waarbij ook vanuit een Aspect Prioriteiten matrix wordt gewerkt waarin Veiligheid, Gezondheid en Bruikbaarheid meewegen in de risicobenadering. Financiën Voor het groot onderhoud aan de gebouwen zijn twee voorzieningen gevormd: Voorziening onderhoud gebouwen Algemene accommodaties 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 323.520 | 400.003 | 309.171 | 125.500 Toevoeging aan de | 123.600 | 123.600 | 123.600 | 123.600 voorziening Onttrekking aan de | 47.118 | 214.432 | 307.270 | 167.450 voorziening Stand per 31 december | 400.003 | 309.171 | 125.500 | 81.651 Voorziening onderhoud gebouwen Culturele accommodaties incl. Sport 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 85.806 | 52.474 | 90.802 | 87.280 Toevoeging aan de | 48.800 | 48.800 | 48.800 | 48.800 voorziening Onttrekking aan de | 82.133 | 10.472 | 52.322 | 136.060 voorziening Stand per 31 december | 52.474 | 90.802 | 87.280 | 19 De voornoemde voorzieningen sluiten over een periode van 10 jaar ieder jaar positief. Onderhoud Het uitvoeringsprogramma MJOP 2027-2030 is gemaakt op basis van de resultaten van de eerder genoemde NEN2767 inspectie om de gebouwen op conditie 3 (sober en doelmatig onderhoudsniveau) te houden.
De inspecties geven een actueel beeld op benodigde middelen voor onderhoud. Onderhoud voorkomt ook kapitaalverlies. Eind 2025 is gestart met extra onderhoudswerkzaamheden in het jongerencentrum Creon, richting het einde van 2026 zal de nieuwe keuken geplaatst worden en begin 2027 dienen de werkzaamheden klaar te zijn. De extra werkzaamheden zijn verwerkt in het MJOP en komen ten laste van de voorziening. Er wordt in het laatste half jaar van 2026 een her-inspectie uitgevoerd op de gebouwen. We krijgen dan weer een actueel beeld van de stand van onderhoud. Programmabegroting 2027-2030 | 91 van 170 Programmabegroting 2027-2030 92 van 170 Mogelijk leidt dit ook tot een herzien beeld van kosten voor groot onderhoud per pand. Dat beeld wordt met de voorjaarsnota 2027 aan de raad voorgelegd. In 2026 is een nog een deel van het geconstateerde achterstallig onderhoud weggewerkt. Het restant budget van nog niet uitgevoerd onderhoud in 2025 was via budgetoverheveling doorgeschoven naar 2026. De verwachting is dat Westervoort in 2027 bij is op het gebied van onderhoud en dat er geen substantieel achterstallig onderhoud meer aanwezig is. Risico's Risico’s zijn vooral onvoorziene gebreken, prijsstijgingen en een hogere onderhoudsbehoefte. De herinspectie in 2026 kan daarom leiden tot bijstelling van het MJOP en de benodigde onderhoudsbudgetten.
De financiële ruimte binnen de voorzieningen wordt daarbij nauwlettend gevolgd. Specifieke risico's zijn: Verduurzamingsopgave vs. budget: de investeringen om te blijven voldoen aan aangescherpte energielabeleisen (2030/2033) kunnen de beschikbare onderhoudsbudgetten overstijgen. Veroudering en veiligheid: een verouderd of niet-geactualiseerd meerjarenonderhoudsplan (MJOP) vergroot het risico op kapitaalvernietiging en op veiligheidsincidenten (bijvoorbeeld bij installaties, brandveiligheid of asbesthoudende constructies in oudere panden). Leegstand en desinvestering: vastgoed dat niet langer bijdraagt aan beleidsdoelen blijft soms toch in de portefeuille, met doorlopende onderhoudslasten zonder maatschappelijk rendement. Groen Algemeen Het groenbeheer draagt bij aan een veilige, aantrekkelijke en groene leefomgeving. Daarbij ligt de focus steeds meer op maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, vergroening en ecosysteemdiensten. Waar mogelijk worden maatregelen integraal opgepakt in samenhang met andere werkzaamheden in de openbare ruimte. Beleid Voor dit onderwerp is geen apart sectoraal beleid vastgesteld. De kaders volgen uit het Integrale Beleidsplan Openbare Ruimte van de gemeente, waarin de verschillende beleidsvelden in samenhang worden afgewogen. De bomenverordening 2016 is het geldende beleidskader voor bomen.
Hierin staan regels over onder andere kap, behoud en bescherming. Onderdeel hiervan is de Groene Kaart. Dit betreft een topografische kaart met daarop alle monumentale en waardevolle groenelementen en monumentale bomen. De komende jaren wordt ingezet om doelstellingen zoals geformuleerd in Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie uit te voeren. In 2026 is gestart met het actualiseren van het bomenbeleid, samen met de gemeenten Doesburg, Duiven en Zevenaar. Programmabegroting 2027-2030 93 van 170 Binnen de gemeentegrenzen zijn zowel de Japanse duizendknoop als de reuzenberenklauw aangetroffen. Naar aanleiding van EU-verordening ‘Invasieve Uitheemse Soorten’ is de gemeente wettelijk verplicht gesteld in te grijpen bij het aantreffen van invasieve exoten om verdere verspreiding te voorkomen. Binnen het groen wordt gewerkt conform de wet Natuurbescherming (Wnb; onderdeel van de Omgevingswet). Deze wet beschermt de dieren en planten in Nederland en hun leefgebied. Om niet voor iedere werkzaamheid een natuurvergunning te hoeven aanvragen werken we volgens de Gedragscode Soortenbescherming Gemeenten. Voor onderhoud en vervanging van speeltoestellen hanteren we het vastgestelde beleid in het Speelruimteplan Westervoort (2019). Kwaliteitsnormen Binnen het beleidskader IBOR is het onderhoudsniveau voor groen vastgesteld conform de CROW-systematiek.
Voor beplanting is dit kwaliteitsniveau C, met uitzondering van de vaste planten. Deze beheergroep heeft kwaliteitsniveau B. Voor het beheer van bomen wordt het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen gehanteerd. Dit handboek bevat kwaliteitseisen, richtlijnen en normen die van toepassing zijn op de uitvoering van werkzaamheden aan bomen. De gezondheid van de boom (en daarmee de veiligheid van omwonende en voorbijganger) is leidend bij het nemen van onderhoudsmaatregelen. De veiligheid van speeltoestellen is wettelijk geregeld in het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen 2023. Dat besluit is leidend voor ons beheer en onderhoud van speeltoestellen. Financiën Op het gebied van groen is er geen voorziening gevormd. In de reguliere begroting zijn de volgende budgetten opgenomen: Budget Bedrag Boomonderhoud € 108.465 Onderhoud door derden € 764.680 Onkruidbestrijding € 125.160 Overige kleine budgetten groen € 98.535 Speeltuinen en weiden € 128.749 Onderhoud Groen Met ingang van 1 april 2026 wordt het groenonderhoud uitgevoerd door Circulus. Er is intensief toezicht vanuit de gemeente nodig op de werkzaamheden. De prijzen in de groenbranche zijn fors gestegen door gebrek aan personeel, hogere energiekosten en weersextremen van de afgelopen jaren. Daar heeft ook Circulus mee te maken.
De plantvakken liggen nog niet overal op het vastgestelde kwaliteitsniveau om goed te kunnen beheren. Voor de uitvoering van grootschalige renovaties wordt gezocht naar integraliteit met overige vakgebieden in de openbare ruimte. Programmabegroting 2027-2030 94 van 170 Bomen Jaarlijks wordt één derde van het boomareaal geïnspecteerd op veiligheid en gebreken. Het boomareaal veroudert, wat leidt tot stijgende onderhoudskosten, vooral bij bomen in woonstraten. Het behoud van met name grote bomen blijft essentieel vanwege hun waardevolle bijdrage aan verkoeling, biodiversiteit en andere ecosysteemdiensten. Het in stand houden van deze bomen brengt regelmatig extra kosten met zich mee, zoals voor specialistisch onderzoek, het toevoegen van voedingsstoffen en het treffen van maatregelen tegen wortelopdruk. Daarnaast is het aantal bomen toegenomen door klimaatadaptieve maatregelen. Door uitvoering van projecten is het areaal bomen in 2025 en 2026 met 100 stuks toegenomen. Dat vergt een toevoeging aan het budget in 2027 van € 3.500. Dit wordt in de jaarlijkse bijstelling van de budgetten meegenomen. In 2027 willen we het boomareaal nog verder uitbreiden naast het herstellen van de belangrijkste laanstructuren. Bermen en sloten Het maaibestek (bermen) is begin 2023 aanbesteed. Waar mogelijk wordt er gemaaid en afgevoerd en is de frequentie teruggebracht.
In de maand mei maaien we alleen daar waar nodig in verband met de verkeersveiligheid. In deze maand is een bloeiende berm extra belangrijk voor de insecten. Invasieve soorten De invasieve soorten in onze gemeente worden beheerst conform het opgestelde plan van aanpak. De bestrijdingsmethode wordt afgestemd op de omvang van de locatie. Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen toegepast. Jaarlijks wordt de voortgang gemonitord. Vooralsnog is er geen sprake van grootschalige uitbreiding van invasieve exoten, zoals Duizendknoop en Reuzenberenklauw. Buitensportterreinen Eind 2025 is het onderhoud van de sportvelden opnieuw aanbesteed. Het is ons gelukt om binnen het bestaande budget te blijven, waardoor het onderhoud onveranderd is. We werken, met onder andere de verenigingen samen om een goede overgang mogelijk te maken naar het nieuw sportcomplex in Westervoort. Speelterreinen De speelterreinen onderhouden we conform het Speelruimteplan. Speeltoestellen worden meerdere keren per jaar door externe onafhankelijke controleurs beoordeeld op veiligheid. Uitkomsten die volgen uit deze controles worden planmatig opgepakt. Honden In de gemeente Westervoort is de afgelopen jaren hondenbelasting geheven. Voor 2027 is in het coalitieprogramma opgenomen dat de hondenbelasting komt te vervallen. De opbrengst hondenbelasting is daarom niet meer in de begroting opgenomen.
Dat betekent ook dat vanaf 1 januari 2027 door de gemeente geen hondenpoep meer geruimd zal worden. Maar ook dat de opruimplicht voor alle hondenbezitters binnen de gehele bebouwde kom van Westervoort vanaf dat moment van toepassing wordt. Programmabegroting 2027-2030 95 van 170 Risico's Personeelstekort in de groenbranche en weersextremen kunnen leiden tot hogere onderhoudskosten. Aannemers staan hierdoor onder druk, waardoor extra toezicht nodig is om de vastgestelde kwaliteit te waarborgen. Daarnaast vragen de veroudering en uitbreiding van het groen- en bomenareaal om extra beheer- en onderhoudsinspanningen. Specifieke risico's zijn: Klimaatschade: droogte, storm en boomziekten (zoals essentaksterfte) verhogen zowel de onderhoudsfrequentie als het risico op schade of letsel door vallende takken/bomen, met mogelijke aansprakelijkheidsclaims tot gevolg. Achterstallig onderhoud: bezuinigingen op groenbeheer kunnen leiden tot afnemende biodiversiteit en verergering van hittestress, wat op termijn weer hogere maatschappelijke kosten (gezondheid, leefbaarheid) met zich meebrengt. Capaciteit: krapte op de arbeidsmarkt voor groenbeheerders en hoveniers kan uitvoering van geplande werkzaamheden vertragen, ongeacht het beschikbare budget. Riolering en water Algemeen De gemeentelijke watertaken zijn gericht op het duurzaam beheren van het rioleringsstelsel en het watersysteem.
Naast het waarborgen van de inzameling en verwerking van afval-, hemel- en grondwater ligt de focus steeds meer op klimaatadaptatie en het vergroten van de weerbaarheid tegen extreme weersomstandigheden. De uitvoering vindt plaats binnen het kader van het Watertakenplan en in samenwerking met de Liemerse gemeenten en het Waterschap Rijn en IJssel. Beleid De gemeenteraad heeft in 2022 het Watertakenplan 2022-2026 vastgesteld. In 2026 is begonnen met het opstellen van het nieuwe watertakenplan met een duur tot de verwachte fusie en deze wordt naar verwachting eind 2026 vastgesteld. Dit plan vormt het centrale beleidsdocument voor het beheer en onderhoud van zowel het rioleringsstelsel als het watersysteem. Het plan bevat de beleidsdoelen, uitvoeringsrichtlijnen en een financiële onderbouwing voor de planperiode. In het Watertakenplan wordt tevens de rioolheffing vastgesteld, evenals de financiële doorkijk voor de rioleringszorg op de middellange termijn (tot circa 2060). Het Watertakenplan is bovendien ingebed in het bredere kader van het Integraal Beleid Openbare Ruimte (IBOR). Er is samen met Doesbrug, Duiven en Zevenaar ook gestart met het opstellen van een gezamenlijk integraal water/klimaattakenplan dat klaar moet zijn als de fusie een feit is.
Hierin worden actuele ontwikkelingen, nieuwe inzichten en opgaven op het gebied van waterbeheer, klimaatadaptatie en financiering meegenomen, zodat als de fusie een feit is het beleid en de heffing ook gelijk vast gesteld kan worden voor de nieuwe gemeente. Aanvullend zijn de volgende beleidsstukken vastgesteld: | het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2023-2027; | de rioolaansluitverordening, vastgesteld in 2022 Rioolaansluitverordening ; | de hemelwaterverordening, vastgesteld in 2022 hemelwaterverordening . De documenten zijn in nauwe samenwerking met de Liemerse gemeenten en het Waterschap Rijn en IJssel tot stand gekomen. De financiële middelen voor de uitvoering van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie zijn opgenomen in het Watertakenplan. Voor het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie binnen het programma duurzaamheid is geld ter beschikking gesteld tot en met 2027 (zie 3.5.2). Op het moment van schrijven zijn we gestart om de verordeningen om te bouwen zodat ze in het omgevingsplan opgenomen kunnen worden. Kwaliteitsnormen De gemeente geeft invulling aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. De kwaliteitsuitgangspunten voor het beheer van riolering en water zijn vastgelegd in het in 2022 vastgestelde Watertakenplan de Liemers 2022-2026.
Door inspecties, monitoring en planmatig onderhoud wordt gestuurd op een goed functionerend en toekomstbestendig systeem. Bij beheer- en vervangingswerkzaamheden wordt aandacht besteed aan duurzaamheid en klimaatadaptatie, onder meer door waterberging, waterbesparing en duurzame uitvoeringsmethoden waar mogelijk mee te nemen. Financiën De gemeente Westervoort stort de opbrengsten uit de rioolheffing in een specifieke voorziening. Omdat de geïnde gelden enkel aan het beheer en onderhoud van het rioleringsstelsel mogen worden besteed, mag deze spaarvoorziening niet vrijvallen ten gunste van de algemene middelen en dient zij puur voor de kostendekkende en stabiele financiering van toekomstige rioolinvesteringen. Doel van de voorziening is om de heffing niet te veel te laten ‘schommelen’ en oplopende kapitaallasten op te kunnen vangen. De stand van de voorziening ziet er voor de komende jaren als volgt uit: Voorziening Riolering art. 44 lid 2 BBV | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 4.378 | 4.479 | 4.546 | 4.613 Toevoeging aan de voorziening | 101 | 67 | 67 | 20 Onttrekking aan de voorziening | 0 | 0 | 0 | 0 Stand per 31 december | 4.479 | 4.546 | 4.613 | 4.633 Onderhoud Riolering, gemalen en overige rioolvoorzieningen In 2026 is gewerkt aan het opnieuw uitvoeren van de stresstesten. Dit is gebeurd in samenwerking met de Achterhoek en de Liemerse gemeenten.
Door deze regionale samenwerking worden de kosten aanzienlijk beperkt en kan tegelijkertijd een hogere kwaliteitsstandaard worden gerealiseerd. Daarnaast is het systeem (hoofdpost) waarmee de mechanische riolering wordt bestuurd en geanalyseerd, opnieuw aanbesteed, eveneens in samenwerking met de regio. Via deze hoofdpost wordt de aansturing van de gemalen verzorgd. Programmabegroting 2027-2030 | 96 van 170 Programmabegroting 2027-2030 97 van 170 De gezamenlijke aanpak maakt het mogelijk om meer diepgaande analyses uit te voeren en het systeembeheer verder te optimaliseren. Water Om de gevolgen van droogte op de lange termijn aan te pakken, zijn in 2023 een feitenrelaas (feitenoverzicht) en een handelingsperspectief (plan van aanpak op hoofdlijnen) gemaakt. Deze documenten vormen de basis voor het nemen van maatregelen. De uitwerking is gestart en wordt verder uitgevoerd per gebied. Het feitenoverzicht beschrijft de huidige situatie rondom droogte. Hierin staan de oorzaken, gevolgen en belangrijke ontwikkelingen; Het plan van aanpak laat zien welke maatregelen mogelijk zijn. Ook staat erin wie waarvoor verantwoordelijk is, wat de kosten zijn en welke maatregelen voorrang hebben. Risico's Extreme weersomstandigheden kunnen leiden tot wateroverlast, droogteschade en extra belasting van het riool- en watersysteem.
Daarnaast kunnen vervangingsopgaven, nieuwe wettelijke verplichtingen en aanvullende maatregelen voor klimaatadaptatie leiden tot hogere beheer- en investeringskosten. Ook vraagt de voorbereiding op een gezamenlijk water- en klimaattakenplan om zorgvuldige afstemming van beleid, beheer en financiële uitgangspunten. Wegen en bruggen Algemeen Het beheer van verhardingen en kunstwerken is gericht op een veilige, bereikbare en duurzame openbare ruimte. Hieronder vallen wegen, fietspaden, voetpaden, pleinen, bruggen en overige civiele kunstwerken. Door middel van inspecties, planmatig onderhoud en tijdige vervanging wordt de kwaliteit van deze assets op het vastgestelde niveau gehouden. Waar mogelijk worden werkzaamheden integraal afgestemd met andere ontwikkelingen in de openbare ruimte. Beleid Voor dit onderwerp is geen apart sectoraal beleid vastgesteld. De kaders volgen uit het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte van de gemeente, waarin de verschillende beleidsvelden in samenhang worden afgewogen. In de gemeente begroting zijn gelden beschikbaar gesteld voor wegen en civiele kunstwerken en is een ‘Voorziening onderhoud wegen’ gevormd ter dekking van de lasten van groot onderhoud.
Kwaliteitsnormen Binnen het beleidskader IBOR is het onderhoudsniveau voor wegen vastgesteld op niveau B voor asfaltverharding en niveau C voor element- en overige verharding conform de CROW systematiek (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek). Financiën De gemeente voedt de voorziening onderhoud wegen periodiek met een dotatie vanuit de gemeentelijke exploitatiebegroting, gebaseerd op de financiële kaders van het vastgestelde Wegenbeheerplan. Dit gereserveerde geld staat als een specifieke egalisatievoorziening op de balans en is strikt bestemd voor het groot onderhoud en de instandhouding van de gemeentelijke wegen en verhardingen. Zodra er grote asfalterings- of herstelwerkzaamheden plaatsvinden, worden de kosten direct aan deze voorziening onttrokken om grote, incidentele schommelingen in de jaarlijkse begroting te voorkomen. De verwachte stand van de voorziening ziet er voor de komende jaren als volgt uit: Voorziening Onderhoud wegen en kunstwerken | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 1.049 | 858 | 1.175 | 1.499 Toevoeging aan de voorziening | 494 | 494 | 494 | 494 Onttrekking aan de voorziening | 685 | 177 | 170 | 191 Stand per 31 december | 858 | 1.175 | 1.499 | 1.802 Onderhoud Wegen Onderhoud van verhardingen wordt uitgevoerd wanneer de kwaliteit onder het minimale niveau komt.
Hiervoor wordt tweejaarlijks een weginspectie uitgevoerd; de laatste vond plaats in 2025. De resultaten worden verwerkt in het beheersysteem wegen beheersysteem. Groot onderhoud wordt planmatig uitgevoerd. Klein onderhoud wordt in principe binnen hetzelfde kalenderjaar opgepakt. Meldingen van inwoners en eigen waarnemingen worden waar mogelijk snel afgehandeld. In 2026 is gestart met een meerjarig onderhoudscontract voor elementenverharding. Naast het uitvoeren van klein en groot onderhoud zal er een verschuiving optreden naar vervangen. Dit komt vooral voort uit ouderdom en kwaliteit. Groot onderhoud wordt integraal afgestemd met de andere disciplines als groen, riool, verkeer en ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de energietransitie, de aanleg van glasvezel en de woningbouwopgave. Vervangingen worden aan de gemeenteraad aangedragen en vastgesteld in de gemeentelijke begrotingscyclus. De kwaliteit van het asfalt is bij de laatste inspectie grotendeels stabiel gebleven. Wel ontstaan er schades door wisselende weersomstandigheden. Langdurige droogte en natte periodes veroorzaken beweging in de klei-ondergrond, wat leidt tot scheurvorming in asfalt. Om kapitaalvernietiging te voorkomen, is het belangrijk het asfalt op voldoende kwaliteitsniveau te houden. De kwaliteit van de elementen verharding is gestegen ten opzichte van de vorige inspectie.
Met het extra budget voor achterstallig onderhoud is vanaf eind 2022, 4 jaar lang een inhaalslag gemaakt om de kwaliteit op het vastgestelde niveau te brengen. Kunstwerken De inspectie en schouw van kunstwerken vindt plaats volgens een inspectieplan. Houten bruggen worden afwisselend jaarlijks geschouwd of geïnspecteerd; overige kunstwerken eens per drie jaar. Programmabegroting 2027-2030 | 98 van 170 Programmabegroting 2027-2030 99 van 170 Op basis van de inspecties wordt het benodigde onderhoud bepaald voor de periode tot de volgende inspectie en uitgevoerd. Voor latere jaren wordt het onderhoud geraamd. Tijdens inspecties worden schades per onderdeel in beeld gebracht en voorzien van een hersteladvies. Dit kan, indien nodig, leiden tot renovatie of vervanging. Waar nodig volgt nader onderzoek. Het aangetroffen kwaliteitsniveau van de civiele kunstwerken voldoet aan de verwachtingen in relatie tot de leeftijd van het areaal. Risico's Door de veroudering van wegen en bruggen neemt de komende jaren de behoefte aan vervanging en onderhoud toe. Daardoor kunnen de kosten voor onderhoud en investeringen stijgen. Over ongeveer tien jaar wordt een grote onderhoudsgolf verwacht. Het is daarom belangrijk om de onderhoudsvoorziening goed in de gaten te houden en op tijd maatregelen te nemen.
Risico's zijn onder andere achterstallig onderhoud, waardoor onveilige situaties kunnen ontstaan, zoals verzakkingen of scheuren in de weg. Dit kan leiden tot aansprakelijkheid voor de gemeente. Daarnaast kunnen stijgende prijzen voor materialen en personeel ervoor zorgen dat werkzaamheden duurder worden of vertraging oplopen. Ook kunnen veranderingen in het beleid van het Rijk gevolgen hebben voor wegprojecten die afhankelijk zijn van rijkswegen of subsidies van het Rijk. Conclusie De gemeente werkt aan een toekomstbestendige openbare ruimte en maatschappelijk vastgoed door planmatig en integraal beheer. De komende jaren ligt de focus op het verder ontwikkelen van beheerinstrumenten en het uitvoeren van de onderhouds- en vervangingsopgave. Daarbij vraagt de veroudering van het areaal, gecombineerd met klimaatopgaven, energetische verduurzaming en stijgende kosten, om blijvende aandacht en voldoende middelen om de gewenste kwaliteit te behouden. 4.4 Financiering Inleiding Het streven is te komen tot een optimale financiering van de inkomsten en uitgaven van de gemeente Westervoort op korte en lange termijn. Om deze treasuryfunctie goed uit te voeren, wordt er gekeken naar de meerjarige liquiditeitsontwikkeling van de gemeente en de renteontwikkelingen op de geld- en kapitaalmarkt in Nederland.
De treasuryfunctie wordt uitgevoerd binnen de normen van de Wet Fido (Wet Financiering Decentrale Overheden), de Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën) en het van de Treasurystatuut Westervoort vastgesteld in 2021. Beleid Bij de begroting wordt afgewogen welke investeringen er op korte en lange termijn moeten plaatsvinden. Het is vervolgens de taak om deze investeringen conform de kaders te financieren. We beperken ons tot de publieke taak en hanteren hierbij de volgende doelstellingen: Het verzekeren van duurzame toegang tot financiële markten tegen acceptabele condities; | Het beschermen van gemeentelijke vermogens- en (rente-)resultaten tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitsrisico’s; | Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities; | Het optimaliseren van de renteresultaten binnen de kaders van de Wet fido respectievelijk de limieten en richtlijnen van het treasurystatuut. Ontwikkelingen Het rente niveau laat een iets stijgende lijn zien. De verwachting voor 2027 is dat die lijn stabiel licht stijgend is maar blijft natuurlijk wel onderhevig aan de economische en politieke ontwikkelingen. Risico's De gemeente Westervoort loopt bij de uitvoering van de financieringsfunctie verschillende risico's.
De belangrijkste zijn renterisico, liquiditeitsrisico, en kredietrisico. Om de risico's te beperken voert de gemeente een voorzichtig treasurybeleid. De wettelijke kaders van de wet Wet Financiering Decentrale Overheden (wet Fido) en het eigen treasurybeleid worden door de gemeente Westervoort gevolgd. Gemeentefinanciering Financieringsbehoefte De financieringsbehoefte is het bedrag dat de gemeente in het begrotingsjaar moet aantrekken om de uitgaven en investeringen te kunnen financieren. Voor Westervoort ziet er als volgt uit: Bedragen x € 1 miljoen 2027 Investeringsvolume grex | 15.0 Bijdrage Provincie | -4.0 Aflossing geldleningen | 2.0 Totaal financieringsbehoefte | 13.0 De bovenstaande cijfers geven aan dat er in 2027 een financieringsbehoefte wordt verwacht van € 13 miljoen. Doordat de inkomsten en uitgaven niet synchroon lopen kan de financieringsbehoefte door het jaar heen verschillend zijn. Financieringsmiddelen Bedragen x € 1 miljoen Financieringsmiddel | Saldo begin | Mutaties | Saldo eind jaar jaar Eigen financieringsmiddelen (reserves en | 21,0 | 0,3 | 21,3 voorzieningen) Langlopende geldleningen | 17,9 | 9,3 | 27,2 Kortlopende financiering (kasgeldleningen) | 5,8 | - | 5,8 Rekening-courant / schatkistbankieren | - | - | - Totaal financieringsmiddelen | 44.7 | 9.6 | 54.3 De langlopende leningen lopen in 2027 op door de geplande investeringen.
Programmabegroting 2027-2030 | 100 van 170 Financieringspositie Bedragen x € 1 miljoen Begrotingsjaar | Vorig jaar 2026 2027 Boekwaarde activa | 68.1 | 57.4 Eigen financieringsmiddelen (reserves en voorzieningen) | 21.3 | 21.0 Netto schuld / langlopende leningen | 27.2 | 17.9 Financieringstekort (-) / overschot (+) | -19.6 | -18.5 Het financieringstekort is behoorlijk groot door de geplande investeringen in 2026 en 2027. Veel van die investeringen worden doorgeschoven naar latere jaren. Hiervoor wordt in de begroting een bedrag opgenomen op onderuitputting. Rente Rentevisie De verwachting is dat de Europese Centrale Bank (ECB) de beleidsrente de komende jaren geleidelijk zal normaliseren naar een niveau dat past bij een inflatieontwikkeling rond de doelstelling van 2%. Zowel marktpartijen als grote financiële instellingen verwachten dat de korte rente vanaf 2027 zal stabiliseren rond een neutraal niveau van ongeveer 2% Voor de lange rente wordt verwacht dat deze structureel hoger blijft dan de korte rente. De kapitaalmarktrente wordt ondersteund door factoren zoals hogere overheidsschulden, investeringen in de energietransitie, defensie-uitgaven en een gematigde economische groei. Voor de komende jaren wordt uitgegaan van een 10-jaars rente die zich beweegt in een bandbreedte van circa 3% tot 4%.
Rentelasten en renteresultaat Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet stelt een bovengrens aan de toegestane omvang van de kortlopende schuld (looptijd korter dan een jaar). Reden hiervoor is dat een korte schuldpositie een potentieel renterisico in zich bergt, omdat rentestijgingen direct doorwerken in de rentelasten. Het is dan ook van belang dat de grote fluctuaties van de rentelasten op de korte financiering gedurende het begrotingsjaar beheerst worden. Hiervoor is een goede liquiditeitsprognose voor de korte en lange termijn noodzakelijk. Voor structurele liquiditeitstekorten is financiering met geldleningen met een looptijd langer dan een jaar de aangewezen oplossing. De kasgeldlimiet wordt berekend als een percentage van de jaarbegroting (8,5%) en geldt voor het gehele begrotingsjaar. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Omvang begroting (x € 1.000) | 64.230 | 70.140 | 60.663 | 60.547 Toegestane kasgeldlimiet in % | 8,5 | 8,5 | 8,5 | 8,5 Toegestane kasgeldlimiet in € 1.000 | 5.460 | 5.962 | 5.156 | 5.146 De berekende kasgeldlimiet wordt periodiek getoetst aan de werkelijke omvang van het kasgeld. Op basis van de liquiditeitsprognoses wordt bepaald of er kort of lang geld aangetrokken moet worden voor een bepaalde looptijd, rekening houdend met de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.
Voor de gemeente Westervoort betekent dit dat er gemiddeld in 2027 in een kwartaal voor € 5.460.000 geleend mag worden met kort geld. Programmabegroting 2027-2030 | 101 van 170 Kort geld is geld geleend voor een periode van een jaar of korter. Het is financieel vaak gunstiger om zoveel mogelijk van kortgeld gebruik te maken. Renterisiconorm Bij de renterisiconorm gaat het om het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente voor de rentelasten. Aanpassing van de rentepercentages doet zich voor bij herfinancieren en renteherziening. Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen. Hiermee wordt voorkomen dat een groot deel van de leningen tegelijkertijd opnieuw moet worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten. De renterisiconorm wordt ook berekend door een percentage van 20 te nemen van de jaarbegroting. 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Omvang begroting (x € 1.000) | 64.230 | 70.140 | 60.663 | 60.547 Renterisiconorm in % | 20 | 20 | 20 | 20 Renterisiconorm in € 1.000 | 12.846 | 14.028 | 12.133 | 12.109 Uit dit overzicht blijkt dat de gemeente in 2027 tot € 12.846.000 opnieuw aan leningen mogen afsluiten zonder de renterisiconorm te passeren. Wet Schatkistbankieren Medio december 2013 heeft de Eerste Kamer de Wet Schatkistbankieren aangenomen.
De wet verplicht decentrale overheden om overtollige middelen onder te brengen in ’s Rijks schatkist. Vanaf 1-7-2021 is het drempelbedrag verhoogd naar 2% van de begroting, met een minimumbedrag van € 1 miljoen. Voor Westervoort gaat het om een drempelbedrag van € 1.284.600 voor 2027. 2% van € 64.230.000. Kredietrisico De gemeente Westervoort loopt ook kredietrisico gelopen in het kader van de publieke taak. Het kredietrisico betreft het risico van het niet terug betalen van verstrekte leningen en gegarandeerde geldleningen. Gegarandeerde geldleningen Per begin 2026 heeft de gemeente een toerekenbare schuld bij het WSW van € 45.810.000. Dit zijn leningen van de Stichting Plavei voor € 11.556.000, Stichting Vivare voor € 28.630.000 en Woonzorg Nederland voor een bedrag van € 5.624.000. Verstrekte leningen De gemeente Westervoort loopt risico op verstrekte geldleningen voor een totaal bedrag per 1-1-2026 van € 2.299.000.Het gaat hier om de duurzaamheidsleningen, de startersleningen en de verstrekte geldleningen aan stichtingen of verenigingen. Programmabegroting 2027-2030 | 102 van 170 Programmabegroting 2027-2030 103 van 170 Risicobeheer Renterisico's Renterisico betreft het risico dat fluctuaties in de rente leiden tot hogere financieringslasten. De gemeente beperkt dit risico door de looptijden van leningen te spreiden en door te voldoen aan de wettelijke renterisiconorm.